Kierownik Działu
Sekretariatu Generalnego
Dział SG.A.3 – Przejrzystość & Etyka Komisja
Europejska

Szanowna Pani X!

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich otrzymał od Urzędu Kanclerza Sprawiedliwości Estonii zapytanie dotyczące stosowania dyrektywy 2004/38/WE w sprawie praw obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich.

Zapytanie, które załączono do niniejszego pisma, zostało złożone w kontekście toczącej się obecnie przed Kanclerzem Sprawiedliwości sprawy dotyczącej obywatela UE i jego małżonki, obywatela państwa trzeciego, którzy mieszkają w Estonii od lutego 2020 r. W szczególności sprawa dotyczy wymogów dotyczących odnowienia karty pobytu czasowego małżonka oraz związanych z tym opłat, a także prawa małżonka do ubiegania się o kartę stałego pobytu.

Obywatele państw trzecich muszą posiadać „karty pobytowe” w Estonii, natomiast obywatele Estonii i inni obywatele UE, którzy mieszkają w Estonii dłużej niż trzy miesiące, muszą posiadać dowody tożsamości. Chociaż kartę pobytu małżonka wydano dopiero w czerwcu 2020 r., wygasła ona w kwietniu 2025 r. (data wygaśnięcia dowodu osobistego małżonka będącego obywatelem UE). W związku z tym jest ona zobowiązana do złożenia wniosku o nową kartę. Od 1 stycznia 2025 r. Estonia wprowadziła nowe opłaty ustawowe za takie karty, w tym opłatę w wysokości 115 EUR za karty pobytowe i 45 EUR za dowody osobiste. Kanclerz Sprawiedliwości chciałby wiedzieć, czy te wyższe opłaty są zgodne z art. 25 ust. 2 dyrektywy 2004/38/WE.

Zgodnie z obowiązującym prawem obywatele państw trzecich, którzy przebywają w Estonii nieprzerwanie od pięciu lat, mogą ubiegać się o prawo stałego pobytu. Mimo że małżonka zamieszkuje w Estonii od lutego 2020 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami będzie mogła ubiegać się o pobyt stały dopiero w czerwcu 2025 r., pięć lat po wydaniu jej karty pobytu czasowego. Kanclerz Sprawiedliwości pragnie dowiedzieć się, czy przepisy te są zgodne z dyrektywą 2004/38/WE, a w szczególności z okresami pobytu, które należy uwzględnić, gdy członek rodziny obywatela UE będący obywatelem państwa trzeciego ubiega się o status stałego pobytu na podstawie art. 6, 7, 11 i 16 dyrektywy.

W tym celu Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca się do Komisji o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania przedstawione przez estońskiego Kanclerza Sprawiedliwości:

Opłaty ustawowe za kartę pobytową

1. Czy art. 25 ust. 2 dyrektywy 2004/38/WE wymaga, aby opłaty za wydawanie kart pobytowych poświadczających prawo pobytu członków rodziny obywateli Unii będących obywatelami państw trzecich nie przekraczały ustawowych opłat nakładanych na obywateli Estonii za wydawanie podobnych dokumentów (np. dowodów osobistych)? Czy też właściwe jest, aby – podobnie jak w przypadku członków rodziny obywateli estońskich będących obywatelami państw trzecich – członkowie rodziny obywateli UE będący obywatelami państw trzecich byli również obciążani wyższą opłatą za karty pobytowe w porównaniu z opłatami za dowody osobiste dla obywateli estońskich i innych rezydentów będących obywatelami UE?

2. Czy opłaty ustawowe za karty pobytowe dla członków rodziny obywateli UE będących obywatelami państw trzecich mogą być wyższe w porównaniu z opłatami za dowody osobiste obywateli UE ze względu na konieczność sprawdzenia przez organy, czy członek rodziny spełnia warunki określone w dyrektywie w odniesieniu do prawa do pobytu czasowego lub stałego (oraz do celów wydania karty pobytowej)?

3. Czy art. 25 ust. 2 dyrektywy jest ze swej natury bezpośrednio skuteczny?

Okresy, które należy uwzględnić do celów uzyskania statusu stałego pobytu

4. Czy pięcioletni okres nieprzerwanego legalnego pobytu powinien być liczony od momentu, w którym właściwe organy podjęły decyzję, że danej osobie przysługuje prawo pobytu czasowego jako członkowi rodziny obywatela Unii, tj. od momentu wydania karty pobytu czasowego, czy też należy również uwzględnić wcześniejsze okresy, w których osoba ta przebywała legalnie? Kwestia ta zostanie dokładniej omówiona w poniższych pytaniach.

5. Czy pojęcie „legalnego pobytu przez nieprzerwany okres pięciu lat” obejmuje również okres, w którym członek rodziny mieszkał w państwie członkowskim na podstawie art. 7 ust. 2 („Prawo pobytu przez okres dłuższy niż trzy miesiące”), ale zanim organy krajowe podjęły decyzję w sprawie jego prawa do pobytu czasowego i wydały kartę pobytu?

6. Czy przy obliczaniu pięcioletniego okresu uprawniającego do stałego pobytu należy uwzględnić okres pobytu, o którym mowa w art. 6 („Prawo pobytu do trzech miesięcy”), pod warunkiem że okres ten stanowi część tego samego nieprzerwanego pobytu, a dana osoba może udowodnić swój pobyt w państwie członkowskim?

7. Czy zgodne z dyrektywą jest to, że państwo członkowskie wydaje kartę pobytową członkowi rodziny obywatela Unii na okres krótszy niż pięć lat wyłącznie w celu zapewnienia, aby data ważności karty była taka sama jak data ważności karty obywatela Unii, który wcześniej otrzymał dowód osobisty? Czy może to być uzasadnione, nawet jeśli nic nie wskazuje na to, że obywatel UE zamierza opuścić państwo członkowskie po wygaśnięciu jego dowodu tożsamości?

8. Ogólniej rzecz ujmując, czy Komisja sprawdziła, czy estońskie prawo i praktyka administracyjna są zgodne z dyrektywą 2004/38? Jeśli tak, czy Komisja wydała lub planuje przekazać władzom estońskim jakiekolwiek uwagi dotyczące tych kwestii?

Kanclerz Sprawiedliwości podnosi również kwestię potencjalnego problemu z estońskim tłumaczeniem dyrektywy, a mianowicie jej art. 9–11, 15, 20 i 25, które dotyczą wydawania i ważności „kart pobytowych”. W estońskiej wersji językowej dyrektywy przepisy te odnoszą się jednak do wydawania i ważności „dokumentów pobytowych”.

Byłbym wdzięczny, gdyby Komisja mogła odpowiedzieć na to pytanie i na powyższe pytania jak najszybciej, a najpóźniej do dnia 7 lipca 2025 r., tak aby Rzecznik Praw Obywatelskich mógł przekazać te informacje kanclerzowi sprawiedliwości Estonii.

Kopia niniejszego pisma wraz z odpowiedzią Komisji zostanie udostępniona na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich.

Z poważaniem,

Rosita Hickey
Dyrektor ds. zapytań

Strasburg, 5 czerwca 2025 r.