Conferentie op hoog niveau
over de bestrijding van de tactiek van de tabaksindustrie:
Stand van zaken en verdere stappen
Europese Ombudsman, mevrouw Emily O'Reilly
Brussel, 2 maart 2016

Goedemiddag,

Hartelijk dank aan de gastheren en organisatoren voor de uitnodiging om vandaag met u te spreken over zo'n essentieel onderwerp voor de gezondheid en het welzijn van mensen, niet alleen hier, maar overal ter wereld.

Tabaksindustrie

Voordat ik de details schets van mijn onderzoek naar de transparantie van tabakslobby en hoe de Europese Commissie het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake tabaksontmoediging interpreteert, is het de moeite waard eraan te herinneren dat de kern van dit verdrag de erkenning is van de tabaksindustrie als een industrie die buiten de norm valt, en daarom op wie de normale regels van overheidsbetrokkenheid niet van toepassing zouden moeten zijn.

Wanneer het wordt gebruikt zoals bedoeld, leidt het tot hoge sterftecijfers onder de consumenten, met gevolgen niet alleen voor slachtoffers en hun families, maar ook voor gezondheidsbudgetten en met name voor mensen in de ontwikkelingslanden.

180 partijen hebben het Kaderverdrag geratificeerd; het enige verdrag tot nu toe dat een consumentenproduct regelt en dat meer dan tien jaar geleden in werking is getreden. De Europese Unie heeft zich in het kader van de Commissie-Prodi aangesloten bij de FCTC en is bindend voor de EU-instellingen en -agentschappen die een rol spelen in het volksgezondheidsbeleid.

Bij de ondertekening zei voormalig commissaris voor Gezondheid David Byrne dat de conventie de "toezegging van regeringen over de hele wereld toont om de tabaksplaag te bestrijden en hun burgers te beschermen tegen de ergste excessen van een machtige wereldwijde industrie".

De partijen bij het Kaderverdrag zijn verplicht hun respectieve maatregelen ter bestrijding van tabaksgebruik af te stemmen op de commerciële en gevestigde belangen van de tabaksindustrie.

De noodzaak van specifieke beschermingsmaatregelen wordt erkend in de preambule van het verdrag en in artikel 5, lid 3, ervan, waarin is bepaald dat alle ondertekenende partijen hun openbare beleid ter bestrijding van tabaksgebruik moeten beschermen tegen manipulatie door de industrie.

Dr. Margaret Chan, directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie, beschreef de tabaksindustrie als een "meedogenloze en sluwe vijand" en wees op hun systematische en vaak heimelijke lobbytactieken over de hele wereld, de reden voor artikel 5.3.

Een ander opmerkelijk kenmerk van het Kaderverdrag is de strikte, eenvoudige en toegankelijke taal; Het impliceert ook een uitgesproken interventionistische benadering bij het omgaan met de regulering van deze ene specifieke industrie.

Onderzoek van de Ombudsman

In mei 2014 heeft een ngo bij mijn bureau een klacht ingediend waarin werd beweerd dat de Europese Commissie artikel 5, lid 3, van het verdrag niet naar behoren had uitgevoerd.

De klager voerde in wezen aan dat er een aantal niet-openbaar gemaakte bijeenkomsten van de Commissie met lobbyisten van de tabaksindustrie hadden plaatsgevonden. Hoewel het directoraat-generaal Gezondheid dergelijke vergaderingen proactief bekendmaakte, had geen van de andere DG’s dezelfde praktijk gevolgd.

De klacht werd ingediend kort na de vaststelling van de herziene tabaksproductenrichtlijn, een wetgevingsdossier dat naar verluidt het meest gelobbyde dossier in de geschiedenis van de EU was. De passage van de richtlijn omvatte het plotselinge ontslag van de toenmalige commissaris voor gezondheid DALLI in betwiste omstandigheden en na een OLAF-onderzoek naar omkoping en andere beschuldigingen. Mijn onderzoek heeft echter alleen betrekking op het Raamverdrag.

De Commissie heeft hierop gereageerd met de nadruk op haar sterke gehechtheid aan het verdrag. Volgens haar waren de partijen bij het verdrag echter vrij om de middelen voor naleving te kiezen. Deze naleving werd volgens de Commissie vastgelegd in het ethisch kader dat van toepassing is op commissarissen en hun kabinetten, alsook in de regels inzake toegang tot documenten en transparantie, namelijk Verordening (EG) nr. 1049/2001.

De Commissie voerde met name aan dat Verordening (EG) nr. 1049/2001 een hoog niveau van transparantie waarborgt, zodat burgers documenten kunnen opvragen die verband houden met contacten met de tabaksindustrie.

De Commissie voerde ook aan dat de noodzaak voor lobbyisten in de tabaksindustrie om hun activiteiten te registreren via het transparantieregister van de EU, dat in 2011 gezamenlijk door het Parlement en de Commissie is opgezet, ook impliceert dat zij hun gedragscode ondertekenen, die een aantal bepalingen bevat die de relatie tussen de lobbyist en de EU-instellingen regelen.

Na een inspectie van de vergaderverslagen van verschillende hoge ambtenaren van de Commissie vond ik de uitleg van de Commissie niet overtuigend. Daarom heb ik de Commissie verzocht ervoor te zorgen dat het proactieve transparantiebeleid van DG Gezondheid, dat vereist dat alle vergaderingen van de tabaksindustrie en de notulen van die vergaderingen online worden gepubliceerd, van toepassing is op alle diensten van de Commissie, ongeacht de anciënniteit van de betrokken ambtenaar en met name op leden van haar juridische dienst.

Ik was van mening dat artikel 5, lid 3, van het verdrag en de uitvoeringsrichtsnoeren, door de partijen te verplichten "op te treden"om hun gezondheidsbeleid te beschermen tegen commerciële of andere gevestigde belangen van de tabaksindustrie, een proactieve aanpak oplegden en geen reactieve of passieve aanpak.

De Commissie voldeed niet volledig aan deze eis. Hoewel DG Gezondheid natuurlijk een leidende rol speelt bij de formulering van het gezondheidsbeleid, omvat tabakslobby bijna de gehele breedte van de Commissie, met inbegrip van de Juridische Dienst en het secretariaat-generaal.

DG Gezondheid is ook geen besluitvormingsorgaan; het college van commissarissen is; en het college van commissarissen vertrouwt op zijn secretariaat-generaal en zijn juridische dienst om tot die besluiten te komen.

In de richtsnoeren voor artikel 5, lid 3, wordt ook duidelijk gesteld dat "alle takken van de overheid"proactief transparant moeten zijn en niet slechts één tak van de overheid.

Het beroep van de Commissie op de regeling inzake toegang tot documenten uit hoofde van Verordening (EG) nr. 1049 verschuift ook de last van de naleving van de transparantieverplichting van artikel 5, lid 3, van het Kaderverdrag van de Commissie naar de burger.

In aanbeveling I wordt in detail uiteengezet waarom de reikwijdte van de naleving van artikel 5, lid 3, van het verdrag niet mag worden beperkt.

De tabaksindustrie stelt dat artikel 5, lid 3, in strijd is met de bestaande verbintenissen inzake "betere regelgeving" met betrekking tot "brede openbare raadpleging" en "effectbeoordeling van het bedrijfsleven". Het verdrag sluit de industrie echter niet uit van discussies, maar beperkt deze tot het noodzakelijke minimum.

Wat het EU-transparantieregister betreft, verwelkom ik het feit dat de Commissie een verplicht register voor de drie belangrijkste instellingen heeft voorgesteld, maar het zorgt nog niet voor voldoende transparantie. Frontgroepen kunnen moeilijk te identificeren zijn en zonder adequate openbaarmaking van financiering kan het nog moeilijker zijn om al degenen die zich hebben aangemeld voor het register volledig te identificeren. De Commissie is onlangs begonnen met een openbare raadpleging over de hervorming van het register en ik zal wachten op het resultaat met betrekking tot deze specifieke kwesties.

Het nettopunt is echter dat de Commissie mijn aanbeveling om de transparantie van proactieve tabakslobbyactiviteiten uit te breiden tot alle DG's en alle niveaus van de dienst, niet heeft aanvaard. En gezien de uitgesproken inzet van de EU voor de Conventie, geef ik toe dat ik verbaasd ben over de reden waarom dat zo is. Het kan nauwelijks de kwestie van de administratieve lasten betreffen. Als er, zoals de Commissie zegt, weinig bijeenkomsten met tabakslobbyisten zijn, dan is er weinig administratieve rompslomp, en als er veel bijeenkomsten met tabakslobbyisten zijn, dan is dat toch een punt van zorg? Dit is met name het geval gezien de enorme schade die de tabakslobby van het publiek de afgelopen jaren aan de EU heeft toegebracht.

Ik erken natuurlijk dat commissarissen, hun kabinetten en directeuren-generaal vergaderingen met alle lobbyisten proactief openbaar moeten maken, maar dit staat nog steeds niet gelijk aan volledige openbaarmaking in de hele Commissie.

De Commissie-Juncker heeft inderdaad echte vooruitgang geboekt op het gebied van transparantie en ethiek, en leidt niet alleen andere EU-instellingen op het gebied van lobbytransparantie, maar ook veel lidstaten. Maar het kan nog meer en ik dring er bij hen op aan om opnieuw na te denken over deze kwestie.

Ik ben dankbaar voor de uitstekende samenwerking op vele gebieden en de constructieve dialoog op alle niveaus met de Commissie, maar hun reactie op dit specifieke onderzoek is teleurstellend. Zij zijn de uitvoerende macht van de Europese Unie, de hoeders van de Verdragen, en moeten het voortouw nemen in deze kwesties, aangezien de verfijning van de wereldwijde lobbyactiviteiten van de tabaksindustrie in de Europese Unie te vaak nog ernstig wordt onderschat. Van de burgers kan niet worden verwacht dat zij hiervan op de hoogte zijn, maar de Europese instellingen hebben geen excuus.

Bedankt.