Beste collega's en vrienden,

Allereerst een hartelijke groet aan alle oude vrienden met wie ik het genoegen had om in mijn tijd als plaatsvervangend ombudsman van Portugal bij de ENO te werken, evenals aan de vele nieuwe gezichten die ons vandaag vergezellen.

Ik ben bijzonder verheugd om de nieuwe leden te introduceren die dit jaar zijn toegetreden tot de ENO, elk met uitzonderlijke diepte en breedte van leiderschapservaring. Ze zijn, in alfabetische volgorde: Christian uit Denemarken, Claudine uit Luxemburg, Karina uit Letland, Mehmet uit Turkije, Nicolas uit Wallonië en Venceslava uit Bulgarije.

Ik wil ook onze collega’s van de Europese Commissie en het FRA, evenals de grondrechtenfunctionarissen van Frontex en het EUAA, hartelijk begroeten, die hun expertise tijdens onze workshops zullen delen. Ook mijn dank gaat uit naar mevrouw Matheson Mestad, de vertegenwoordiger van de Commissie van Venetië, die zich online bij ons zal aansluiten.

Vanaf de allereerste dagen in 1996 was onze jaarlijkse conferentie de centrale activiteit van de ENO. Mag ik zeggen dat de conferentie van dit jaar om vele redenen bijzonder is.

Ten eerste is het in de bijna 30-jarige geschiedenis van de ENO nog nooit zo belangrijk geweest als vandaag dat we allemaal samenkomen — ieder van ons — om na te denken over de toekomst van de ENO en, in die context, onze eigen professionele toekomst, terwijl we de onzekerheden van onze tijd onder ogen zien.

We bevinden ons op een cruciaal moment. We staan voor onderling verbonden uitdagingen over de hele wereld: conflicten, ongelijkheid, verstoring van het klimaat, migratie, toenemend autoritarisme, polarisatie en ongelijkheden op gezondheidsgebied. Met name Europa kampt met ernstige problemen: oorlog aan onze grenzen, een vijandige internationale omgeving en frequentere klimaatgerelateerde extreme gebeurtenissen, om er maar een paar te noemen.

We staan ook voor grote sociale uitdagingen, zoals duidelijk blijkt uit het sociaal scorebord. Ondanks verbeteringen op sommige gebieden kan er meer worden gedaan in verband met ongelijkheid en armoede, toenemende dakloosheid, zwakke onderwijsresultaten en aanhoudende discriminatie.

Het is begrijpelijk dat de EU-burgers zich het meest zorgen maken over de problemen waarmee zij dagelijks worden geconfronteerd: betaalbare huisvesting, eerlijke beloning, een gebrek aan vooruitgang bij het terugdringen van armoede in hun gemeenschappen en de kwaliteit van diensten en onderwijs. De Eurobarometer bevestigt deze bezorgdheid zeer duidelijk.

Ombudspersonen behandelen klachten over al deze kwesties. We openen ook onze onderzoeken op eigen initiatief en komen op veel verschillende manieren tussenbeide, zoals onze mandaten toestaan. We staan centraal in deze uitdagingen en delen onze ervaringen en goede praktijken in veel fora. ENO is daar natuurlijk een van.

Maar het is ook iets anders — en dat verschil verdient het om te worden benadrukt.

Binnen de EU-familie van ombudsmannen is er een aanzienlijke diversiteit: in termen van functies, bevoegdheden en oriëntaties onder ombudsmannen in de publieke sector, zowel op nationaal als op regionaal niveau. Uiteraard kunnen zich binnen het ENO sterkere relaties ontwikkelen tussen ombudsmannen die vergelijkbare functies hebben en in vergelijkbare rechtsstelsels opereren.

Maar ze zorgen er allemaal – wij allemaal – voor dat de rechten van burgers uit hoofde van het EU-recht worden geëerbiedigd. Wij passen het EU-recht toe en houden toezicht op de uitvoering ervan in onze overheidsdiensten, en dit gedeelde doel houdt ons bij elkaar.

Wij zijn één gemeenschap.

Aangezien het ENO informeel en licht geïnstitutionaliseerd is, beschouw ik het als een echte praktijkgemeenschap — een plaats waar ombudsmannen die het EU-recht toepassen, samenkomen om ervaringen uit te wisselen, van elkaar te leren en samen te werken aan ons werk.

Zoals de oprichter van de ENO en de eerste Europese Ombudsman, Jacob Söderman, in zijn jaarverslag 1996 aan het Europees Parlement schreef, werd de ENO opgericht om “de rechten van de burgers uit hoofde van het EU-recht tot een levende realiteit te maken op alle niveaus binnen de Unie en haar lidstaten”.

Het EU-recht is immers een natuurlijke basis geworden voor het werk van ombudsmannen, naast nationale regels. De ombudsmannen zijn verplicht de administratieve activiteiten bij de uitvoering van het EU-recht te toetsen en ervoor te zorgen dat zowel de materiële als de procedurele rechten binnen hun nationale rechtsstelsels volledig worden geëerbiedigd.

Vandaag is deze ENO-conferentie ook om een andere reden bijzonder. ENO bestaat al bijna 30 jaar – een opmerkelijke erfenis waarop we de toekomst van onze gemeenschap moeten bouwen. Mijn bureau heeft onlangs de kantoren van de leden van de ENO geraadpleegd om hun gedachten te verzamelen over hoe we de ENO opnieuw kunnen vormgeven, met als ambitieus doel de komende jaren een zinvolle impact te hebben op de rechten van EU-burgers.

Voortbouwend op de fundamenten die de afgelopen drie decennia zijn gelegd, stelt deze strategische uitbreiding ons in staat het potentieel van de ENO als een levendige gemeenschap van ombudsmannen die het EU-recht handhaven, ten volle te benutten en de unieke instrumenten van de ENO optimaal te benutten.

Ik verwijs naar parallelle onderzoeken en vragen over het EU-recht als unieke ENO-instrumenten, hoewel er misschien andere zijn die ENO onderscheidend maken, zoals we in de loop van vandaag en morgen zullen bespreken. Hoewel ENO-leden verschillende benaderingen kunnen hebben, staan we voor veel gedeelde uitdagingen waar deze instrumenten bijzonder nuttig kunnen zijn.

Met dit in het achterhoofd kiest de ENO-conferentie van dit jaar voor een nieuwe aanpak, zowel qua organisatie als qua vorm. Het thematische toepassingsgebied is uitgebreid en het programma is ontworpen om actieve en inclusieve deelname te waarborgen. Een groot deel ervan is gevormd door nationale en regionale ombudsmannenbureaus, die de prioriteiten en ervaringen van alle leden weerspiegelen.

We zullen samenkomen voor twee plenaire vergaderingen, die momenten bieden voor de hele gemeenschap om deel te nemen. Daarnaast biedt de conferentie acht speciale workshops, met 16 ombudsmannen als rapporteurs en moderatoren, die zorgen voor brede deelname en interactie.

Dit is uw ENO-conferentie – een kans voor ons allemaal om te leren, uit te wisselen en bij te dragen.

Ik hoop en verwacht dat de ENO-conferentie 2025 een open agora zal zijn, waar ombudsmannen met verschillende mandaten een duurzame dialoog over EU-rechtskwesties kunnen aangaan en kunnen horen van de deskundigen van de Europese Commissie en drie EU-agentschappen die vriendelijk zijn overeengekomen om zich bij ons aan te sluiten. Het moet een gedeelde ruimte zijn waar geen geografische grenzen – noord, zuid, oost of west – bestaan. Het moet ook een kans bieden om professionele relaties op te bouwen of te versterken.

Vergeet niet: ENO is gebaseerd op het principe dat we elkaar nodig hebben om in het spel te blijven.

Inderdaad, ombudsmannen staan te popelen om elkaar te ontmoeten, deel te nemen en ideeën uit te wisselen. Soortgelijke uitdagingen bestaan overal. We moeten ze identificeren en oplossingen zoeken. Waarom is er soms een discrepantie tussen het EU-recht en de samenleving? De EU heeft silo's, terwijl de samenleving breed is. Naar wat voor Europa moeten we streven?

Vandaag en morgen zullen we ook een proces starten om de toekomst van ENO opnieuw vorm te geven en een routekaart voor de lange termijn te ontwikkelen die is afgestemd op onze impactmissie. Dit zal plaatsvinden door middel van acht workshops, waarbij dimensies worden onderzocht die van cruciaal belang zijn voor ons succes.

Ombudspersonen zijn niet alleen klachtenbehandelaars of probleemoplossers. Wij zijn aanstichters en opvoeders. Wij pleiten niet alleen voor individuele bestuursrechtspraak, maar ook voor een cultuur van billijkheid en dienstverlening in het openbaar bestuur. De mensen zijn belangrijk, de waarheid telt en openbare dienstverlening moet een praktische betekenis hebben.

In dit alles moeten we onze onafhankelijkheid behouden. Het is geen verrassing dat de workshop over onafhankelijkheid de meeste aandacht heeft getrokken. Ik ben de Commissie van Venetië dankbaar voor het vriendelijk delen van hun expertise, en ik dank onze collega David, de federale ombudsman van België, voor het begeleiden van ons door de delicate relatie tussen de beginselen van Venetië en de beginselen van Parijs die ten grondslag liggen aan onze kantoren.

We zullen ook enkele van de inherente uitdagingen van ons werk aanpakken: het beheer van de vele mandaten die uit hoofde van het EU-recht zijn toegewezen, het toezicht op de toezichthouders, het navigeren door meerdere naast elkaar bestaande klachtenmechanismen en het toezicht op semi-openbare en semi-particuliere overheidsdiensten. Samen met de deskundigen van de Europese Commissie zullen we onderzoeken hoe het EU-recht ombudsmannen ondersteunt bij het bepleiten van burgerrechten.

U — nationale en regionale ombudsmannen — bent het hart en de ziel van het ENO.

Jouw ervaringen, inzichten en leiderschap geven ENO zijn kracht en doel. Terwijl we een nieuwe koers uitstippelen voor de komende 30 jaar, staat het contact met u en het luisteren naar uw ideeën centraal. Tijdens deze twee halve dagen nodig ik u uit om na te denken over wat u het meest waardeert aan ENO, uw hoop op de toekomst ervan en hoe we de unieke instrumenten van ENO het beste kunnen gebruiken om EU-burgers en -ingezetenen van dienst te zijn. Denk na over de unieke bijdragen die u kunt leveren aan onze collectieve impact als gemeenschap die wordt geconfronteerd met de meest urgente uitdagingen van Europa en de wereld.

Bedankt om deel uit te maken van deze opmerkelijke gemeenschap. Terugkijkend op de prestaties van ENO door middel van kansen en uitdagingen, deel ik, net als mijn vooraanstaande voorgangers, diepe dankbaarheid voor uw veerkracht, toewijding en innovatiegeest. Ik wil ook de buitengewone inzet van uw en mijn teams voor ons doel en onze missie erkennen.

Het werk dat voor ons ligt is van ons allemaal. Met opwinding voor de reis vooruit, ben ik verheugd om de ENO-conferentie van 2025 open te verklaren.