De zaak betrof een impliciete weigering van de Europese Commissie om het publiek toegang te verlenen tot documenten in verband met een mededeling over de instrumentalisering van migratie door derde landen voor politieke doeleinden en over de wijze waarop dergelijke “hybride aanvallen” moeten worden aangepakt.

Na tussenkomst van de Europese Ombudsman heeft de Commissie een expliciet confirmatief besluit vastgesteld. Het gaf ruime gedeeltelijke toegang tot verschillende nota’s en een ontwerpversie van de mededeling, waarbij alleen persoonsgegevens werden achtergehouden. De Commissie weigerde echter de samenvatting openbaar te maken van een versnelde interdepartementale raadpleging tijdens welke de uitvaardiging van de mededeling was besproken. Om de toegang tot de „snelle samenvatting” te weigeren, heeft de Commissie zich gebaseerd op de noodzaak om het openbaar belang op het gebied van internationale betrekkingen te beschermen en op de noodzaak om haar toekomstige besluitvorming met betrekking tot soortgelijke situaties te beschermen.

Op basis van de inspectie van de versnelde samenvatting en rekening houdend met de ruime beoordelingsmarge waarover de instellingen van de Unie beschikken om te bepalen of het openbaar belang op het gebied van internationale betrekkingen in gevaar is, heeft de Ombudsman vastgesteld dat het besluit van de Commissie om toegang te weigeren niet kennelijk onjuist was. Het algemeen belang dat op het spel staat, kan niet worden vervangen door een ander algemeen belang dat belangrijker wordt geacht. Aangezien de uitzondering inzake internationale betrekkingen rechtsgeldig was ingeroepen, hoefde de Ombudsman de gegrondheid van de argumenten van de Commissie met betrekking tot de bescherming van haar toekomstige besluitvorming niet te beoordelen. De Ombudsman sloot daarom het onderzoek af en stelde vast dat er geen sprake was van wanbeheer.

Klager verzocht de Europese Commissie het publiek toegang te verlenen tot documenten over EU-steun voor migratiebeheer in Cyprus. De Commissie heeft vier documenten geïdentificeerd die binnen het toepassingsgebied van het verzoek vallen: twee vergaderverslagen, een briefing en een Flash Report, maar alleen toegang verleend tot delen van het Flash Report. Door de toegang tot de andere documenten te weigeren, heeft de Commissie zich beroepen op uitzonderingen op grond van de EU-wetgeving inzake de toegang van het publiek tot documenten, met het argument dat openbaarmaking het openbaar belang op het gebied van openbare veiligheid en internationale betrekkingen, alsook haar besluitvormingsprocessen, zou kunnen ondermijnen. Toen de Commissie het verzoek van klager om een nieuw onderzoek ("bevestigend verzoek") niet binnen de toepasselijke termijn beantwoordde, wendde klager zich tot de Ombudsman.

De Ombudsman heeft een onderzoek geopend naar de impliciete weigering van de Commissie om de gevraagde documenten (volledig) openbaar te maken en het onderzoeksteam van de Ombudsman heeft de litigieuze documenten geïnspecteerd. Op basis van de inspectie deelde de Ombudsman met de Commissie haar voorlopige standpunt dat ruimere toegang tot de documenten kon worden verleend. Kort nadat de Ombudsman haar voorlopige standpunt had meegedeeld, nam de Commissie haar confirmatief besluit over het verzoek om toegang van klager, waarin zij haar oorspronkelijke standpunt bevestigde en verdere toegang weigerde. De Ombudsman verzocht om een vergadering tussen haar onderzoeksteam en vertegenwoordigers van de Commissie om nadere verduidelijking van het standpunt van de Commissie.

De Ombudsman betreurde het dat de Commissie in de loop van haar onderzoek geen ruimere toegang heeft verleend tot de verslagen van de vergaderingen en de briefing. Aangezien de Commissie haar standpunt in het confirmatief besluit en tijdens de vergadering met het onderzoeksteam van de Ombudsman heeft bevestigd, was de Ombudsman van mening dat het geen zin zou hebben de zaak in het kader van deze zaak te behandelen. De Ombudsman verwacht echter van de Commissie dat zij haar gedetailleerde beoordeling meeneemt wanneer zij toekomstige verzoeken om toegang van het publiek tot briefings en vergaderverslagen zoals die in kwestie behandelt.

De zaak ging over de wijze waarop de Europese Commissie de naleving van de grondrechten waarborgt in het kader van EU-middelen die aan Griekenland worden toegekend voor grensbeheer. De klagers, verschillende niet-gouvernementele organisaties, uitten hun bezorgdheid over het feit dat de Commissie er niet in was geslaagd door de EU gefinancierde grensbeheeractiviteiten doeltreffend te monitoren en te evalueren, tegen de achtergrond van aanhoudende beschuldigingen van ernstige mensenrechtenschendingen door de Griekse autoriteiten.

In het onderzoek zijn gebieden vastgesteld die de Commissie moet aanpakken om de wijze waarop zij toeziet op en toeziet op de naleving van de grondrechten op dit gebied, te verbeteren. Aangezien de Commissie momenteel echter wacht op een eindverslag van de Griekse autoriteiten in een van de individuele gevallen van vermeende schendingen van de grondrechten die in dit onderzoek aan de orde worden gesteld, en zij nu ook de uitgaven van Griekenland in het kader van het desbetreffende programma zal beoordelen, heeft de Ombudsman de zaak gesloten en vastgesteld dat geen verder onderzoek gerechtvaardigd was. Desalniettemin heeft zij de Commissie enkele suggesties gedaan om de in de loop van het onderzoek vastgestelde problemen aan te pakken.

De Ombudsman drong er met name bij de Commissie op aan richtsnoeren op te stellen voor de beoordeling van de naleving van de grondrechten tijdens de uitvoering van het programma, met name wat betreft de daarmee verband houdende “machtigingsvoorwaarde” voor toegang tot middelen. Als onderdeel van deze richtsnoeren moet de Commissie criteria vaststellen om te bepalen onder welke omstandigheden zij EU-middelen zal inhouden of opschorten wegens niet-naleving van de grondrechten en de daarmee verband houdende financieringsvoorwaarde, en deze criteria publiceren. Bij haar beoordeling van geloofwaardige klachten over schendingen van de grondrechten en van het algemene Griekse programma moet de Commissie nagaan of Griekenland nog steeds voldoet aan de voorwaarde inzake de grondrechten met betrekking tot de betrokken middelen. De Ombudsman deed ook suggesties over de transparantie van het monitoringproces en maatregelen om de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld te versterken.

 

De zaak betrof de weigering van het Asielagentschap van de Europese Unie (EUAA) om het publiek toegang te verlenen tot 74 documenten met betrekking tot opvangvoorzieningen in verschillende Cypriotische faciliteiten voor migratiebeheer. Door te weigeren het publiek toegang te verlenen, heeft het EUAA zich beroepen op drie uitzonderingen die zijn opgenomen in de Uniewetgeving inzake de toegang tot documenten, namelijk de noodzaak om het openbaar belang te beschermen op het gebied van de openbare veiligheid, persoonsgegevens en het besluitvormingsproces.

Op basis van de inspectie van de litigieuze documenten was de Ombudsman niet overtuigd door de argumenten van het EUAA dat een ruime openbaarmaking de bescherming van de aangevoerde belangen (ernstig) zou ondermijnen. De Ombudsman deed een voorstel voor een oplossing, waarin zij het EUAA verzocht zijn standpunt over het verzoek te heroverwegen, teneinde de toegang van het publiek tot de betrokken documenten aanzienlijk te verbeteren.

Het EUAA aanvaardde het voorstel van de Ombudsman voor een oplossing en gaf klager ruime toegang tot 64 van de 74 documenten. De Ombudsman was ingenomen met het positieve antwoord van het EUAA op haar voorstel voor een oplossing en sloot het onderzoek af.