De zaak betrof een verzoek om toegang van het publiek tot documenten die waren opgesteld in het kader van een audit van de Europese Commissie betreffende de naleving door landbouwers in Litouwen van milieuvereisten waaraan zij moeten voldoen om EU-financiering te ontvangen.

De Commissie weigerde het publiek toegang te verlenen tot de documenten met het argument dat openbaarmaking de succesvolle afronding van de controle in gevaar zou brengen.

Op basis van de controle van de relevante documenten heeft de Ombudsman vastgesteld dat de Commissie de toegang van het publiek tot de betrokken documenten mocht weigeren. Zij sloot het onderzoek dus af met de bevinding dat er geen sprake was van wanbeheer.

Dat gezegd hebbende, aangezien de Commissie inmiddels heeft bevestigd dat de controle is afgerond, vertrouwt de Ombudsman erop dat de Commissie een zo ruim mogelijke toegang tot de documenten zal verlenen indien de klager de zaak zou voortzetten.

De drie zaken hadden betrekking op de wijze waarop de Europese Commissie haar regels voor betere regelgeving en andere procedurele vereisten heeft toegepast bij de voorbereiding van wetgevingsvoorstellen inzake passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven op het gebied van duurzaamheid (983/2025/MIK), de bestrijding van migrantensmokkel (2031/2024/VB) en het gemeenschappelijk landbouwbeleid (1379/2024/MIK). De Commissie achtte deze voorstellen dringend en heeft daarom in haar regels voorziene stappen, zoals effectbeoordelingen en openbare raadplegingen, achterwege gelaten. De klagers, die maatschappelijke organisaties zijn, waren van mening dat deze omissies in strijd waren met de regels voor betere regelgeving van de Commissie. In twee gevallen voerden de klagers ook aan dat de Commissie de verenigbaarheid van de wetgevingsvoorstellen met de klimaatdoelstellingen van de EU niet heeft beoordeeld, zoals vereist door de Europese klimaatwet. In één geval was klager verder bezorgd over het feit dat de Commissie haar reglement van orde inzake overleg tussen de diensten had geschonden.

Op basis van haar onderzoeken constateerde de Ombudsman procedurele tekortkomingen in de wijze waarop de Commissie de wetgevingsvoorstellen in kwestie had voorbereid, wat samen neerkwam op wanbeheer. Om deze tekortkomingen aan te pakken, heeft de Ombudsman de Commissie aanbevolen te zorgen voor een voorspelbare, consistente en niet-willekeurige toepassing van haar regels voor betere regelgeving, door “dringende” situaties te definiëren die een afwijking van hun vereisten rechtvaardigen, en door de redenen voor toegestane afwijkingen vast te leggen en toe te lichten. Voorts moet de Commissie, wanneer afwijkingen worden toegestaan, een procedure vaststellen om ervoor te zorgen dat de dringende voorbereiding van wetgevingsvoorstellen nog steeds in overeenstemming is met de beginselen van een transparant, empirisch onderbouwd en inclusief wetgevingsproces. Om de Commissie bij deze taak bij te staan, deed de Ombudsman ook vier suggesties voor verbetering, waaronder: de regels voor de raadpleging van belanghebbenden voor dringende voorstellen te verduidelijken; ervoor te zorgen dat de analytische documenten ter vervanging van effectbeoordelingen en de bewijsstukken ter ondersteuning van haar voorstellen tijdig worden gepubliceerd om een openbaar debat mogelijk te maken voordat de wetgeving wordt aangenomen; richtsnoeren uit te vaardigen voor de uitvoering van klimaatconsistentiebeoordelingen; het verstrekken en registreren van motiveringen bij het verkorten van de periodes van overleg tussen de diensten tot onder de vastgestelde drempels.

In haar antwoord aan de Ombudsman stemde de Commissie ermee in om bij de komende herziening van de regels voor betere regelgeving na te denken over het definiëren van “dringende” situaties, en om de redenen voor het toepassen van afwijkingen van hun vereisten vast te leggen en te publiceren. De Commissie heeft zich er ook toe verbonden om te zorgen voor gerichte raadplegingen over haar “dringende” voorstellen, om de analytische documenten met bewijsmateriaal ter ondersteuning van haar voorstellen binnen drie maanden na de goedkeuring ervan te publiceren, om klimaatconsistentiebeoordelingen op te nemen in zowel analytische documenten als toelichtingen voor toekomstige voorstellen en om kortere raadplegingen tussen de diensten te motiveren.

De klagers waren in hun opmerkingen over het antwoord van de Commissie van mening dat de toezeggingen van de Commissie duidelijk noch concreet genoeg zijn om een transparant, inclusief en empirisch onderbouwd wetgevingsproces te waarborgen.

De Ombudsman was ingenomen met het algemene constructieve antwoord van de Commissie op haar aanbevelingen en suggesties voor verbetering. Desalniettemin biedt het antwoord van de Commissie nog niet voldoende duidelijkheid over de concrete stappen die zij voornemens is te nemen om de aanbevelingen en suggesties voor verbetering van de Ombudsman uit te voeren.

De Ombudsman zal deze kwestie derhalve monitoren op basis van toekomstige klachten en zodra de Commissie de herziening van de regels voor betere regelgeving heeft afgerond. In dit stadium zijn geen verdere onderzoeken gerechtvaardigd en heeft de Ombudsman de drie zaken afgesloten.

De zaak betrof een verzoek om toegang van het publiek tot documenten in verband met koffieontwikkelingsprogramma's in Ethiopië. De klager heeft zijn verzoek in augustus 2024 bij de Commissie ingediend.

De Commissie antwoordde voor het eerst in december 2024. Zij verleende volledige toegang tot twee documenten, weigerde de toegang tot drie documenten in hun geheel en gaf gedeeltelijke toegang tot de overige 31 documenten. Daarbij voerde de Commissie aan dat (volledige) openbaarmaking de bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits, de bescherming van persoonsgegevens en commerciële belangen, alsook de bescherming van het openbaar belang wat internationale betrekkingen betreft, zou kunnen ondermijnen.

Klager betwistte het besluit van de Commissie door in januari 2025 een "bevestigend verzoek" in te dienen. Bij gebrek aan een antwoord wendde klager zich in mei 2025 tot de Ombudsman.

In juni 2025 opende de Ombudsman een onderzoek en verzocht hij de Commissie de klager zo spoedig mogelijk te antwoorden.

Na verschillende gedachtewisselingen met de Commissie over deze kwestie stuurde de Ombudsman de Commissie op 20 april 2026 een laatste herinnering en drong er bij haar op aan uiterlijk op 12 mei 2026 een confirmatief besluit vast te stellen. De Commissie heeft dit nagelaten.

Aangezien de Commissie nog steeds niet meer dan 15 maanden na het verstrijken van de bij Verordening (EG) nr. 1049/2001 vastgestelde wettelijke termijn had geantwoord op het confirmatief verzoek van klager, sloot de Ombudsman het onderzoek af met de bevinding dat er sprake was van wanbeheer.

De drie zaken hebben betrekking op de wijze waarop de Europese Commissie haar regels voor betere regelgeving en andere procedurele vereisten heeft toegepast bij de voorbereiding van wetgevingsvoorstellen inzake passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven op het gebied van duurzaamheid (983/2025/MAS), de bestrijding van migrantensmokkel (2031/2024/VB) en het gemeenschappelijk landbouwbeleid (1379/2024/MIK). De Commissie achtte deze voorstellen dringend en heeft daarom in haar regels voorziene stappen, zoals effectbeoordelingen en openbare raadplegingen, achterwege gelaten. De klagers, die maatschappelijke organisaties zijn, waren van mening dat deze omissies in strijd waren met de regels voor betere regelgeving van de Commissie. In twee gevallen voerden de klagers ook aan dat de Commissie de verenigbaarheid van de wetgevingsvoorstellen met de klimaatdoelstellingen van de EU niet heeft gecontroleerd, zoals vereist door de Europese klimaatwet. In één geval was klager verder bezorgd over het feit dat de Commissie haar reglement van orde inzake overleg tussen de diensten had geschonden.   

De Ombudsman opende een onderzoek naar de drie zaken. Zij ontving het schriftelijke antwoord van de Commissie in alle drie de zaken, inspecteerde de relevante dossiers van de Commissie en haar onderzoeksteams ontmoetten vertegenwoordigers van de Commissie in het kader van twee onderzoeken.

De Commissie antwoordde dat de regels voor betere regelgeving geen bindend recht zijn, maar een reeks beleidsinstrumenten voor het verzamelen van relevante informatie die op evenredige wijze moet worden toegepast. Zij voerde ook aan dat zij al het relevante bewijsmateriaal had verzameld voordat zij de wetgevingsvoorstellen in kwestie goedkeurde, belanghebbenden had geraadpleegd en de klimaatconsistentiebeoordelingen en de interdepartementale raadpleging had uitgevoerd in overeenstemming met de toepasselijke regels.

Op basis van haar onderzoeken constateerde de Ombudsman een aantal procedurele tekortkomingen in de wijze waarop de Commissie de wetgevingsvoorstellen heeft voorbereid, die samen neerkomen op wanbeheer.

De Ombudsman constateerde met name dat de Commissie een ruime interpretatie van “urgentie” heeft gegeven en de “urgentie” van de wetgevingsvoorstellen jegens het publiek niet voldoende heeft gerechtvaardigd en de afwijkingen van de toepasselijke regels voor betere regelgeving niet heeft gedocumenteerd. De Ombudsman constateerde ook dat de Commissie geen procedure heeft ingevoerd die, zoals vereist door de Verdragen en de jurisprudentie, zou zorgen voor een transparante, empirisch onderbouwde en inclusieve voorbereiding van “dringende” wetgevingsvoorstellen. De Ombudsman constateerde voorts dat de Commissie, door geen behoorlijke registers bij te houden van verplichte controles van de consistentie van haar voorstellen met de klimaatdoelstellingen van de EU, heeft nagelaten verantwoording af te leggen.

Om deze tekortkomingen aan te pakken, deed de Ombudsman twee aanbevelingen. De Ombudsman heeft de Commissie aanbevolen te zorgen voor een voorspelbare, consistente en niet-willekeurige toepassing van haar regels voor betere regelgeving, door “dringende” situaties te definiëren die een afwijking van de in de regels vastgestelde vereisten rechtvaardigen. Voorts moet de Commissie, wanneer afwijkingen worden toegestaan, een procedure vaststellen om ervoor te zorgen dat de dringende voorbereiding van wetgevingsvoorstellen nog steeds in overeenstemming is met de beginselen van een transparant, empirisch onderbouwd en inclusief wetgevingsproces. Om de Commissie bij deze taak bij te staan, heeft de Ombudsman vier suggesties gedaan, waaronder het verduidelijken van de regels voor de raadpleging van belanghebbenden voor dringende voorstellen en ervoor zorgen dat het bewijsmateriaal ter ondersteuning van haar voorstellen tijdig wordt gepubliceerd om een openbaar debat mogelijk te maken voordat wetgeving wordt aangenomen.

De zaak betrof een vermeend belangenconflict waarbij de commissaris voor Landbouw betrokken was. Klager, een organisatie die Poolse landbouwers vertegenwoordigt, had een inbreukklacht ingediend met betrekking tot de Poolse landbouwwetgeving. Klager wees de Europese Commissie vervolgens op het feit dat de broer van de commissaris voor Landbouw tot de leden van het Poolse parlement behoorde die de betrokken wetgeving hadden voorgesteld.   

De Ombudsman constateerde dat de wijze waarop de Commissie het belangenconflict beoordeelde, gebrekkig was. Meer in het bijzonder had zij geen rekening gehouden met het feit dat de relatie van de Commissioner met een van de indieners van de wetgeving de onafhankelijkheid van de Commissie bij de beoordeling van de betrokken inbreukklacht negatief had kunnen beïnvloeden of werd geacht te beïnvloeden.  

De Ombudsman deed een voorstel voor verbetering om dit aan te pakken en drong er bij de Commissie op aan haar besluitvorming over de inbreukklacht onder toezicht van een andere commissaris te herzien. Aangezien de Ombudsman ook procedurele tekortkomingen in de zaak vaststelde, deed zij een tweede voorstel voor verbetering om soortgelijke situaties in de toekomst te voorkomen.

De Ombudsman sloot het onderzoek af en verzocht de Commissie verslag uit te brengen over de maatregelen die zij heeft genomen om gevolg te geven aan haar suggesties.