Wilt u een klacht indienen tegen een instelling of orgaan van de EU?
- NL Nederlands
Machinevertalingen kunnen fouten bevatten die de duidelijkheid en nauwkeurigheid van de informatie kunnen schaden; de Ombudsman kan niet aansprakelijk worden gehouden voor eventuele afwijkingen. Voor de grootste mate van betrouwbaarheid en rechtszekerheid wordt verwezen naar de bronversie in het Engels (klik op de link hierboven).
Meer informatie vindt u in ons taal- en vertaalbeleid.
Ontwerpaanbeveling van de Europese Ombudsman in het kader van het onderzoek naar klacht 1174/2011/MMN tegen het EASA
Aanbeveling
Zaak 1174/2011/OV - Geopend op Donderdag | 30 juni 2011 - Aanbeveling omtrent Vrijdag | 17 januari 2014 - Besluit over Dinsdag | 17 juni 2014 - Betrokken instelling Agentschap van de Europese Unie voor de veiligheid van de luchtvaart ( Ontwerpaanbeveling aanvaard door de instelling )
Gemaakt overeenkomstig artikel 3, lid 6, van het Statuut van de Europese Ombudsman [1]
Achtergrond van de klacht
1. De onderhavige zaak betreft de weigering van het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart (EASA) om toegang te verlenen tot bepaalde documenten met betrekking tot vier in Azië gevestigde verleners van onderhoudsdiensten voor luchtvaartuigen.
2. Overeenkomstig artikel 20, lid 2, onder b), iii), van Verordening (EG) nr. 216/2008 tot vaststelling van gemeenschappelijke regels op het gebied van burgerluchtvaart en tot oprichting van het EASA [2] ("Verordening (EG) nr. 216/2008") is een van de verantwoordelijkheden van het EASA het goedkeuren van organisaties, zoals de vier organisaties waarop de onderhavige zaak betrekking heeft, die betrokken zijn bij het onderhoud van luchtvaartproducten die zich buiten het grondgebied van de lidstaten bevinden. Indien het EASA concludeert dat een organisatie aan de toepasselijke eisen voldoet, geeft het een erkenningscertificaat af. Alle erkende organisaties staan onder toezicht van het EASA om ervoor te zorgen dat zij blijven voldoen aan de toepasselijke eisen. Om de 24 maanden stellen de auditors een "goedkeuringsaanbevelingsverslag" op met de bevindingen van de toezichtactiviteiten en de relevante aanbevelingen met betrekking tot de goedkeuring van het EASA.
3. Op 4 oktober 2010 heeft het EASA een verzoek om toegang tot documenten van een vereniging van vliegtuigingenieurs (de "klager") afgewezen.
4. Op 15 oktober 2010 diende klager een confirmatief verzoek in om toegang tot: i) de surveillanceplannen van het EASA met betrekking tot de betrokken vier verleners van onderhoudsdiensten voor luchtvaartuigen; en ii) de goedkeuringsaanbevelingsverslagen van het EASA met betrekking tot deze vier aanbieders.
5. Op 25 oktober 2010 heeft het EASA het confirmatief verzoek afgewezen op grond van Verordening (EG) nr. 1049/2001 inzake de toegang van het publiek tot documenten [3] ("Verordening (EG) nr. 1049/2001"). Het EASA heeft zijn besluit met name gebaseerd op de bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits (artikel 4, lid 2, derde streepje) en op de bescherming van commerciële belangen (artikel 4, lid 2, eerste streepje).
6. Om te beginnen heeft het EASA uitgelegd dat de surveillanceplannen van essentieel belang zijn voor de voortzetting van het toezicht op erkende verleners van onderhoudsdiensten voor luchtvaartuigen. Deze documenten bevatten informatie die het agentschap gebruikt om de audits, de frequentie en het tijdschema ervan te plannen. Hoewel elke onderhoudsdienstverlener ten minste om de twee jaar moet worden gecontroleerd, kan de frequentie van de audits variëren van de ene onderhoudsdienstverlener tot de andere, afhankelijk van een aantal factoren (waaronder de auditbevindingen van het EASA, de complexiteit van de organisatie en de reikwijdte van de goedkeuring). Het EASA voegde daaraan toe dat de surveillanceplannen alleen op verzoek aan de betrokken verlener van onderhoudsdiensten voor luchtvaartuigen worden meegedeeld.
7. Wat de verslagen met goedkeuringsaanbevelingen betreft, heeft het EASA uitgelegd dat deze de resultaten van de desbetreffende audits en de aanbeveling van de auditors met betrekking tot de desbetreffende goedkeuring bevatten.
8. Wat de uitzondering inzake de bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits betreft, gaf het EASA aan dat zowel de toezichtplannen als de verslagen met goedkeuringsaanbevelingen onder het EASA vielen. Volgens het agentschap zou de openbaarmaking ervan het klimaat van wederzijds vertrouwen tussen het EASA en de geïnspecteerde organisaties ondermijnen. Het benadrukte dat de openbaarmaking van die documenten organisaties zou kunnen ontmoedigen om transparant te zijn ten aanzien van het EASA, waardoor de toezichttaken van het EASA uiteindelijk zouden worden ondermijnd.
9. Wat de uitzondering inzake de bescherming van commerciële belangen betreft, voerde het EASA aan dat de verslagen met goedkeuringsaanbevelingen ook onder deze uitzondering vielen. Het EASA gaf met name aan dat deze documenten informatie bevatten over de uitvoering van onderhoudsactiviteiten en de identiteit van klanten.
10. Ten slotte concludeerde het EASA dat er geen hoger openbaar belang was bij de openbaarmaking van de betrokken documenten. Openbaarmaking zou integendeel in strijd zijn met het openbaar belang, aangezien het voor het EASA moeilijker zou kunnen worden om de nodige informatie van de gecontroleerde organisaties te verkrijgen. Dit zou op zijn beurt het vermogen van het EASA om zijn taken op het gebied van luchtvaartveiligheid te vervullen, in gevaar brengen.
11. Op 24 februari 2011 heeft klager het EASA opnieuw schriftelijk verzocht om toegang tot documenten. Op 11 april 2011 heeft klager een aanvullende brief over deze kwestie gestuurd.
12. Op 14 april 2011 antwoordde het EASA dat het verzoek van klager onder het besluit van het EASA van 25 oktober 2010 viel. In het licht hiervan gaf het EASA aan dat het de zaak als afgesloten beschouwde.
13. Op 25 mei 2011 diende klager de onderhavige klacht in bij de Europese Ombudsman.
Onderwerp van het onderzoek
14. Op 30 juni 2011 opende de Ombudsman een onderzoek naar de volgende bewering en bewering:
Bewering:
Het EASA heeft ten onrechte geweigerd toegang te verlenen tot: i) de toezichtplannen van het EASA; ii) de goedkeuringsaanbevelingsverslagen van het EASA met betrekking tot verleners van onderhoudsdiensten voor luchtvaartuigen; en iii) bepaalde aanvullende documenten waarom bij brief van 11 april 2011 is verzocht (waaronder met name de notulen van vergaderingen, besluiten en overeengekomen praktijken met betrekking tot normalisatiekwesties).
Vordering:
Het EASA moet de klager toegang verlenen tot de gevraagde documenten.
Het onderzoek
15. Op 28 september 2011 heeft het EASA zijn advies uitgebracht, dat voor opmerkingen aan klager is toegezonden.
16. Op 31 oktober 2011 heeft klager zijn opmerkingen over het advies van het EASA ingediend.
17. Op 24 januari 2012 hebben de diensten van de Ombudsman het dossier in de gebouwen van het EASA onderzocht.
18. Op 10 februari 2012 heeft de Ombudsman het verslag over de inzage in het dossier aan de partijen toegezonden en klager verzocht opmerkingen in te dienen. Geen van de partijen heeft opmerkingen ingediend.
19. Op 29 november 2012 deed de Ombudsman een voorstel voor een minnelijke schikking.
20. Op 31 januari 2013 zond het EASA zijn antwoord op het voorstel voor een minnelijke schikking, dat voor opmerkingen aan klager werd toegezonden.
21. Op 13 februari 2013 diende klager zijn opmerkingen in.
Analyse en conclusies van de Ombudsman
A. Vermeende weigering om toegang te verlenen tot documenten en daarmee verband houdende vorderingen
Aan de Ombudsman voorgelegde argumenten
22. In zijn advies merkte het EASA op dat de brief van klager van 11 april 2011 met het verzoek om toegang tot punt iii) betreffende aanvullende documenten (waaronder met name de notulen van vergaderingen, besluiten en overeengekomen praktijken met betrekking tot normalisatiekwesties) was gericht aan de Commissie en niet aan het EASA.
23. Het agentschap beschreef vervolgens de aard van: i) haar bewakingsplannen; en ii) haar goedkeuringsaanbevelingen door dezelfde toelichtingen te geven als die welke zij had gegeven in haar besluit tot afwijzing van het confirmatief verzoek.
24. Volgens het EASA werd zijn weigering om toegang te verlenen tot de gevraagde documenten gerechtvaardigd door de bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits (artikel 4, lid 2, derde streepje, van Verordening 1049/2001) en door de bescherming van commerciële belangen (artikel 4, lid 2, eerste streepje).
25. Wat ten eerste de bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits betreft, heeft het EASA aangegeven dat beide: i) de bewakingsplannen; en ii) de verslagen met goedkeuringsaanbevelingen onder deze uitzondering vielen.
26. Als uitgangspunt voerde het EASA aan dat zijn toezichtactiviteiten onder de begrippen "onderzoeken" en "audits" in de zin van Verordening (EG) nr. 1049/2001 vallen. Zij heeft met name aangegeven dat de bewakingsactiviteiten tot doel hebben na te gaan of de organisatie blijft voldoen aan de toepasselijke wettelijke vereisten. Indien uit het toezicht blijkt dat de organisatie niet aan de toepasselijke wettelijke vereisten heeft voldaan, kan het EASA het erkenningscertificaat wijzigen, beperken, opschorten of intrekken.
27. Het EASA benadrukte dat het voor de uitvoering van zijn taken alle nodige informatie van de organisaties moet ontvangen. Daartoe moet er een klimaat van wederzijds vertrouwen zijn tussen het EASA en de organisaties die onder toezicht staan. De werknemers van de organisatie moeten zich vrij kunnen uiten. Het EASA benadrukte dat het veiligheidsborgingssysteem gebaseerd is op de bereidheid van de organisaties en hun werknemers om veiligheidskwesties openlijk te melden en te documenteren om "van hen te leren en herhaling ervan te voorkomen".
28. Voorts verwees het EASA naar artikel 6, lid 4, van het besluit van zijn raad van bestuur inzake certificeringsprocedures voor organisaties, waarin is bepaald dat het bewakingsplan aan de betrokken organisatie zal worden meegedeeld. Aangezien het besluit niet voorziet in openbaarmaking aan derden, schept dit volgens het EASA een vermoeden dat openbaarmaking van het toezichtplan het doel van de audit zou schaden.
29. Het EASA heeft derhalve geconcludeerd dat, indien de organisatie er niet zeker van kan zijn dat de aan het EASA verstrekte informatie niet openbaar zal worden gemaakt, de informatiestroom die het EASA verstrekt, ernstig zou worden verstoord. Een dergelijke mogelijkheid zou het doel van de inspecties en audits ondermijnen.
30. Ten tweede voerde het EASA aan dat de bescherming van commerciële belangen ook haar weigering rechtvaardigt om toegang te verlenen tot ii) de goedkeuringsaanbevelingsverslagen van het EASA, omdat deze commercieel gevoelige informatie bevatten. Het EASA heeft met name aangegeven dat deze documenten technische informatie bevatten over de uitvoering van onderhoudsdiensten door de organisaties, de identiteit van hun klanten en hun luchtvaartuigen die worden onderhouden.
31. Na te hebben geconcludeerd dat de betrokken documenten onder twee in artikel 4, lid 2, genoemde uitzonderingen vielen, heeft het EASA onderzocht of er sprake was van een hoger openbaar belang dat openbaarmaking gebiedt. Zij concludeerde dat dit niet het geval was omdat openbaarmaking haar taak van bevordering van de veiligheid van de luchtvaart, die een algemeen belang vormt, zou hebben ondermijnd.
32. Ten slotte heeft het EASA aangegeven dat gedeeltelijke toegang tot de documenten niet mogelijk was omdat zij volledig onder de uitzonderingen vielen.
33. In zijn opmerkingen voerde klager aan dat de weigering van het EASA om toegang te verlenen in werkelijkheid neerkwam op het geven van voorrang aan commerciële belangen, dat wil zeggen de belangen van de organisaties, boven het algemeen belang bij de openbaarmaking van informatie over veiligheidsgerelateerde kwesties. Bovendien suggereerde klager dat het EASA er ook belang bij kan hebben openbaarmaking te weigeren omdat het tekortkomingen in zijn toezichtmechanismen aan het licht kan brengen.
Voorlopige beoordeling van de Ombudsman die tot een minnelijke schikking leidt
34. Verordening 1049/2001 stelt het beginsel van toegang van het publiek tot alle documenten die in het bezit zijn van de instellingen vast, tenzij de instelling waarbij een verzoek om toegang is ingediend, kan aantonen dat een van de uitzonderingen van artikel 4, leden 1 tot en met 3, van de verordening van toepassing is.
35. Bovendien moeten volgens vaste rechtspraak de uitzonderingen op het recht van toegang strikt worden uitgelegd en toegepast, aangezien zij afwijken van het beginsel van een zo ruim mogelijke toegang van het publiek tot documenten [4].
36. De onderhavige zaak betreft de uitlegging en toepassing van de uitzonderingen betreffende de bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits, te weten artikel 4, lid 2, derde streepje, en de bescherming van commerciële belangen, te weten artikel 4, lid 2, eerste streepje.
37. Volgens de rechtspraak volstaat het ter rechtvaardiging van een weigering van toegang tot een document niet dat dit document onder een in artikel 4, lid 2, van verordening nr. 1049/2001 genoemde activiteit valt. De betrokken instelling moet ook aantonen dat de toegang tot dat document het belang dat door een uitzondering van dat artikel wordt beschermd, concreet en daadwerkelijk zou ondermijnen [5]. Bijgevolg moet de betrokken instelling de gevraagde documenten in beginsel concreet en individueel onderzoeken.
38. In het kader van dit rechtskader onderzocht de Ombudsman de door het EASA aangevoerde uitzonderingen met betrekking tot, ten eerste, de bescherming van commerciële belangen en, ten tweede, het doel van inspecties, onderzoeken en audits.
39. In het kader van deze analyse merkte de Ombudsman op dat de surveillanceplannen bestonden uit tabellen waarin het EASA de data van zijn geplande surveillanceactiviteiten voor elke organisatie vermeldde. Zij zijn opgesteld in 2010-2011 en hadden betrekking op bewakingsactiviteiten die waren gepland voor de periode 2010-2012.
Bescherming van commerciële belangen
40. Volgens het EASA rechtvaardigde de bescherming van commerciële belangen zijn weigering om toegang te verlenen tot ii) de goedkeuringsaanbevelingsverslagen van het EASA.
41. Hoewel het begrip „commerciële belangen” in de rechtspraak niet was gedefinieerd, was het duidelijk dat niet alle informatie over een onderneming en haar zakelijke betrekkingen kon worden geacht onder de uitzondering van artikel 4, lid 2, eerste streepje, van verordening nr. 1049/2001 te vallen. Anders zou het algemene beginsel dat het publiek een zo ruim mogelijke toegang moet krijgen tot documenten die in het bezit zijn van de instellingen, worden gefrustreerd [6].
42. Bovendien is in de rechtspraak ook vastgesteld dat de negatieve gevolgen die de openbaarmaking van commercieel gevoelige informatie kan hebben, minder groot worden naarmate de betrokken informatie ouder is [7]. Er is echter geen strikte regel op grond waarvan alle informatie na een bepaalde periode moet worden geacht de commerciële belangen van de betrokken onderneming niet langer te schaden [8].
43. In casu heeft het EASA aangegeven dat de betrokken documenten technische informatie bevatten over de uitvoering van onderhoudsdiensten door de betrokken organisaties, de identiteit van hun klanten en hun luchtvaartuigen die worden onderhouden.
44. De Ombudsman was van mening dat indien de documenten technische informatie bevatten die bedrijfsgeheimen vormde of die betrekking had op geheime knowhow, dit een weigering om volledige toegang tot de documenten te verlenen zou kunnen rechtvaardigen. Bij onderzoek van de betrokken documenten is echter niet onmiddellijk gebleken dat dit het geval was. Bovendien had, indien er bepaalde informatie was die als commercieel gevoelig kon worden beschouwd, dit het EASA niet mogen beletten gedeeltelijke toegang te verlenen tot de rest van de documenten. Artikel 4, lid 6, van verordening nr. 1049/2001 vereiste immers dat in dergelijke omstandigheden gedeeltelijke toegang werd verleend.
45. Wat betreft de informatie over de identiteit van de klanten en hun vliegtuigen die in onderhoud zijn, was de Ombudsman van mening dat dit soort informatie in beginsel als commercieel gevoelig kan worden beschouwd. Het was juist dat sommige van de gevraagde documenten de namen van sommige klanten en van bepaalde vliegtuigfabrikanten bevatten. Dit mag het EASA echter niet beletten dergelijke verwijzingen te schrappen en gedeeltelijke toegang te verlenen tot de rest van de documenten, zoals vereist door artikel 4, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1049/2001.
46. Gelet op het voorgaande heeft de Ombudsman zich op het voorlopige standpunt gesteld dat het EASA zich niet op de uitzondering inzake de bescherming van commerciële belangen kon beroepen door te weigeren ten minste gedeeltelijke toegang te verlenen tot zijn verslagen met goedkeuringsaanbevelingen.
Bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits
47. Volgens het EASA rechtvaardigde de bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits zijn weigering om toegang te verlenen tot: i) haar bewakingsplannen; en ii) haar verslagen met goedkeuringsaanbevelingen.
48. De Ombudsman was van mening dat, zoals het EASA terecht heeft betoogd, zijn toezichtactiviteiten moeten worden geacht binnen het toepassingsgebied van de begrippen "onderzoeken" en "audits" in de zin van Verordening (EG) nr. 1049/2001 te vallen. Hoewel deze begrippen niet waren gedefinieerd in de verordening of in de rechtspraak van de rechterlijke instanties van de EU, was het duidelijk dat de activiteit om na te gaan of een organisatie voldoet aan de toepasselijke wettelijke vereisten om een erkenningscertificaat te verkrijgen of te behouden, moet worden beschouwd als een onderzoeks- of auditactiviteit.
49. Dit betekende echter niet dat elk document met betrekking tot de toezichtactiviteiten van het EASA onder de genoemde uitzondering viel. Integendeel, er moest een individueel onderzoek worden verricht om vast te stellen of openbaarmaking van de gevraagde specifieke documenten afbreuk zou doen aan het doel van de toezichtactiviteiten van het EASA, namelijk nagaan of de betrokken organisatie voldeed aan de toepasselijke wettelijke vereisten om in het bezit te zijn van een erkenningscertificaat.
50. Opgemerkt zij dat de uitzondering van artikel 4, lid 2, derde streepje, niet tot doel had de onderzoeken of audits als zodanig te beschermen, maar veeleer hun "doel". Daarom kunnen documenten betreffende de verschillende onderzoekshandelingen onder de uitzondering blijven vallen zolang dit doel niet is bereikt, zelfs indien het specifieke onderzoek of de specifieke audit die tot het betrokken document heeft geleid, is voltooid [9].
51. In het onderhavige geval betwijfelde de Ombudsman of het enkele feit dat de betrokken organisaties om de twee jaar moesten worden gecontroleerd, volstaat om te concluderen dat de onderzoeken of audits in kwestie als "lopend" kunnen worden beschouwd. Indien het standpunt van het EASA zou worden aanvaard, zou dit bovendien betekenen dat de onderzoeken of audits voor onbepaalde tijd als "lopend" moeten worden beschouwd, d.w.z. zolang de betrokken organisaties in het bezit zijn van een erkenningscertificaat.
52. Wat met name de toezichtplannen betreft, is in de toepasselijke regels bepaald dat de betrokken organisaties ten minste om de twee jaar aan een audit moeten worden onderworpen. Bovendien vonden volgens het EASA gewoonlijk ten minste eenmaal per jaar bewakingsbezoeken plaats, hoewel de frequentie van deze bezoeken kan variëren afhankelijk van bepaalde factoren, zoals de follow-up van audits/bevindingen, wijzigingen in de goedkeuring, reacties op incidenten of de vraag of de betrokken organisatie groot en complex was [10].
53. Bovendien was het belangrijk op te merken dat de genoemde plannen vooraf aan de betrokken organisaties werden bekendgemaakt. Zij hadden dus geen betrekking op "onaangekondigde inspecties", die per definitie geheim moeten worden gehouden voordat zij plaatsvinden, wil het doel ervan niet worden ondermijnd. Er zij ook op gewezen dat de enige informatie in de bewakingsplannen de geplande datum van de inspecties en vergaderingen was, waarvan de betrokken organisaties vooraf op de hoogte waren gesteld.
54. Rekening houdend met het feit dat de minimumfrequentie van de inspecties was vastgesteld in de toepasselijke regels en dat de betrokken organisaties vooraf in kennis waren gesteld van de toezichtplannen, was de Ombudsman er niet van overtuigd dat de openbaarmaking aan derden van de data van de toezichtinspecties en -vergaderingen het doel ervan zou ondermijnen.
55. Wat de verslagen met goedkeuringsaanbevelingen betreft, was de Ombudsman van mening dat het EASA er een rechtmatig belang bij had van de geïnspecteerde organisaties alle informatie te ontvangen die het nodig had om zijn taken te vervullen. Daarom was de medewerking van de geïnspecteerde organisaties zeker nuttig of zelfs noodzakelijk. Het "wederzijds vertrouwen" waarnaar het EASA verwees, kon echter niet voortvloeien uit de veronderstelling dat de van de organisaties verkregen informatie, die veiligheidskwesties aan het licht kan brengen, voor onbepaalde tijd geheim zou blijven. Voorts merkte de Ombudsman op dat, zoals erkend door het agentschap zelf, de geïnspecteerde organisaties de wettelijke verplichting hadden om transparant te zijn ten aanzien van het EASA.
56. Gelet op het voorgaande was de Ombudsman van oordeel dat aanvaarding van het standpunt van het EASA zou neerkomen op aanvaarding van het feit dat het EASA in het algemeen voor onbepaalde tijd de toegang tot alle surveillanceplannen en alle verslagen met goedkeuringsaanbevelingen zou kunnen verhinderen. Volgens de Ombudsman zou dit in strijd zijn met de geest van Verordening (EG) nr. 1049/2001.
57. Daarom nam de Ombudsman het voorlopige standpunt in dat het EASA de toegang tot de gevraagde documenten niet mocht weigeren om het doel van inspecties, onderzoeken en audits te beschermen (artikel 4, lid 2, derde streepje, van Verordening (EG) nr. 1049/2001). Dienovereenkomstig heeft de Ombudsman het volgende voorstel voor een minnelijke schikking gedaan:
"Rekening houdend met de bevindingen van de Ombudsman zou het EASA kunnen overwegen volledige toegang te verlenen tot i) de surveillanceplannen. Bovendien zou het EASA kunnen overwegen volledige of ten minste gedeeltelijke toegang te verlenen tot ii) de goedkeuringsaanbevelingsverslagen, onverminderd de mogelijkheid om openbaarmaking van commercieel gevoelige informatie te weigeren."
De argumenten die aan de Ombudsman zijn voorgelegd na het voorstel voor een minnelijke schikking
58. In zijn antwoord op het voorstel voor een minnelijke schikking heeft het EASA zich ertoe verbonden het bij Verordening (EG) nr. 1049/2001 ingestelde recht op toegang tot documenten zo volledig mogelijk uit te oefenen. Na het voorstel voor een minnelijke schikking van de Ombudsman zorgvuldig te hebben geanalyseerd, concludeerde het EASA echter dat het dit voorstel niet kon aanvaarden. Zij bevestigde haar weigering om toegang tot de documenten te verlenen op basis van de uitzonderingen van artikel 4, lid 2, eerste en derde streepje, van Verordening 1049/2001, namelijk de bescherming van commerciële belangen en de bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits.
59. Volgens het EASA rechtvaardigde de bescherming van commerciële belangen zijn weigering om toegang te verlenen tot ii) de verslagen met goedkeuringsaanbevelingen. In dit verband merkte het EASA op dat het, om de naleving van de toepasselijke technische voorschriften te beoordelen, veiligheidsinformatie ontvangt via de uitgevoerde inspecties, die vaak als commercieel gevoelige informatie moeten worden beschouwd. De verslagen met goedkeuringsaanbevelingen bevatten met name de aannames en standpunten van het EASA met betrekking tot de technische conformiteit van de aanbieders van onderhoudsdiensten. Bovendien kon geen gedeeltelijke toegang worden verleend omdat de informatie in de verslagen nauw met elkaar verweven is. Bovendien geven de verslagen de situatie op het moment van de inspectie weer en kan de daarin vervatte informatie dus achterhaald zijn op het moment van het verzoek. Bovendien kan het verlenen van gedeeltelijke toegang een gedeeltelijke en dus misleidende indruk van de situatie geven. Voorts verwees het EASA naar de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie (het "Hof"), dat volgens het EASA zijn standpunt in dit verband steunde [11].
60. Wat de bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits betreft, herhaalde het EASA dat deze uitzondering zijn weigering rechtvaardigde om toegang te verlenen tot: i) de bewakingsplannen; en ii) de verslagen van de goedkeuringsaanbevelingen.
61. Wat ii) de verslagen met goedkeuringsaanbevelingen betreft, voerde het EASA aan dat de openbaarmaking ervan de bereidheid van de aanbieders van onderhoudsdiensten om in de toekomst met het EASA samen te werken in gevaar zou brengen. In dit verband verwees het EASA naar recente rechtspraak van het Hof [12]. Voorts was het EASA van mening dat het zich volgens de rechtspraak kon baseren op een algemeen vermoeden dat de documenten in het dossier voor de administratieve procedure tot verlenging van een erkenning onder de uitzondering betreffende de bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits vallen [13].
62. Het EASA gaf aan dat dezelfde hierboven uiteengezette overwegingen van toepassing waren op i) de bewakingsplannen. De openbaarmaking ervan zou dus ook het doel van inspecties, onderzoeken en audits ondermijnen.
63. Ten slotte wees het EASA erop dat er geen hoger openbaar belang bij openbaarmaking bestond. Hoewel de klager een beroep deed op het algemeen belang van de veiligheid van de luchtvaart, zou openbaarmaking juist een dergelijk algemeen belang ondermijnen omdat verleners van onderhoudsdiensten minder bereid zouden zijn om met het EASA samen te werken.
64. In zijn opmerkingen uitte klager zijn ontevredenheid over het antwoord van het EASA.
Beoordeling van de Ombudsman na het voorstel voor een minnelijke schikking
65. In zijn antwoord verwierp het EASA het voorstel voor een minnelijke schikking van de Ombudsman en handhaafde het zijn weigering om toegang te verlenen tot: i) haar bewakingsplannen; en ii) haar verslagen met goedkeuringsaanbevelingen. Zij herhaalde haar standpunt dat deze weigering werd gerechtvaardigd door de uitzonderingen van artikel 4, lid 2, eerste en derde streepje, van Verordening (EG) nr. 1049/2001, namelijk de bescherming van commerciële belangen en de bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits.
66. Aangezien de algemene overwegingen ten tijde van het voorstel voor een minnelijke schikking nog steeds gelden (punten 34-39), zal de Ombudsman haar analyse toespitsen op de specifieke argumenten die het EASA na een dergelijk voorstel naar voren heeft gebracht. In dit verband zij er in het kort op gewezen dat in Verordening (EG) nr. 1049/2001 het beginsel van toegang van het publiek tot alle documenten die in het bezit zijn van de instellingen is vastgelegd, tenzij de betrokken instelling kan aantonen dat een van de vastgestelde uitzonderingen van toepassing moet zijn. Bovendien is dit beginsel van het grootste belang om de verantwoordingsplicht van de EU-instellingen te vergroten en zo het vertrouwen van de EU-burgers in hun functioneren te versterken.
Bescherming van commerciële belangen
67. In zijn antwoord heeft het EASA aangegeven dat het verplicht was de toegang tot ii) de verslagen met goedkeuringsaanbevelingen te weigeren om de bescherming van de commerciële belangen van de verleners van onderhoudsdiensten te waarborgen. In dit verband heeft het EASA argumenten aangevoerd met betrekking tot de documenten als zodanig, alsook argumenten die zijn gebaseerd op de rechtspraak.
68. Wat de betrokken documenten betreft, stelt het EASA, afgezien van technische informatie die bedrijfsgeheimen kan vormen of betrekking kan hebben op geheime knowhow, alsook de identiteit van klanten en hun luchtvaartuigen die onderhoud ondergaan [14], dat de verslagen met goedkeuringsaanbevelingen de standpunten van het EASA over de technische conformiteit van de onderhoudsdienstverleners bevatten. Het EASA lijkt dus van mening te zijn dat de openbaarmaking van dergelijke standpunten de commerciële belangen van aanbieders van onderhoudsdiensten kan schaden.
69. Volgens de Ombudsman kan dit geen geldige rechtvaardiging vormen om openbaarmaking te weigeren. Hoewel het onthullen van de twijfels of zelfs negatieve standpunten van het EASA over specifieke nalevingskwesties de commerciële belangen (dat wil zeggen de reputatie) van aanbieders van onderhoudsdiensten kan schaden, is de Ombudsman er niet van overtuigd dat er sprake is van een legitiem commercieel belang dat zou worden beschermd door dergelijke informatie geheim te houden.
70. Opgemerkt zij dat het Gerecht een zaak heeft moeten behandelen waarin verzoekster de Commissie om toegang tot documenten betreffende een kartelzaak had verzocht en waarin de Commissie van mening was dat het verlenen van die toegang de commerciële belangen van de aan het kartel deelnemende ondernemingen zou schaden. Het Gerecht oordeelde: "dat de belangen van de ondernemingen die aan het kartel hebben deelgenomen [...] door de gevraagde documenten niet openbaar te maken, niet kunnen worden beschouwd als commerciële belangen in de ware zin van die woorden [15]." Het belang dat deze ondernemingen bij de niet-openbaarmaking van de gevraagde documenten zouden kunnen hebben, lijkt immers niet gelegen te zijn in het streven om hun concurrentiepositie op de [...] markt waarop zij actief zijn, te handhaven, maar in de wens om te voorkomen dat voor de nationale rechter schadevergoedingsacties tegen hen worden ingesteld [16]." Naar het oordeel van het Gerecht " kan het belang van een onderneming die aan een kartel heeft deelgenomen om dergelijke acties te voorkomen, niet worden beschouwd als een commercieel belang en vormt het hoe dan ook geen beschermingswaardig belang [17]". De Ombudsman is van mening dat in deze zaak een soortgelijke logica zou kunnen worden toegepast. Het is niet meteen duidelijk waarom de betrokken ondernemingen een rechtmatig commercieel belang zouden moeten hebben bij het niet openbaar maken van documenten die informatie bevatten over mogelijke problemen met betrekking tot de beveiliging van de luchtvaart met betrekking tot deze ondernemingen.
71. Hoe dan ook merkt de Ombudsman op dat het EASA enkel heeft verklaard dat de openbaarmaking van de relevante documenten de bescherming van de commerciële belangen van de betrokken ondernemingen zou ondermijnen, zonder specifieke argumenten ter ondersteuning van zijn standpunt aan te voeren. Het EASA heeft met name niet aangetoond hoe de openbaarmaking van deze documenten specifiek en daadwerkelijk de genoemde bescherming zou kunnen ondermijnen. In dit verband moet worden opgemerkt dat, zoals het EASA zelf heeft erkend, sommige informatie in deze documenten mogelijk al achterhaald was op het moment dat het verzoek om toegang werd ingediend (zie punt 42 hierboven).
72. De Ombudsman merkt voorts op dat er, na zorgvuldig onderzoek van de documenten, geen feitelijke basis is voor het argument van het EASA dat de informatie in de verslagen zo nauw met elkaar verweven is dat het ook niet mogelijk is gedeeltelijke toegang te verlenen. Integendeel, de informatie die de commerciële belangen van eventuele onderhoudsdienstverleners zou kunnen schaden, zou gemakkelijk van de overige informatie kunnen worden gescheiden.
73. Wat de door het EASA aangehaalde rechtspraak betreft, merkt de Ombudsman op dat het arrest Technische Glaswerke Ilmenau [18], gewezen in het kader van een lopend staatssteunonderzoek, betrekking had op de uitzondering die was gebaseerd op de bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits, en niet op de uitzondering die was gebaseerd op de bescherming van commerciële belangen. De mogelijke gevolgen van dit arrest voor het onderhavige onderzoek zullen daarom hieronder worden geanalyseerd met betrekking tot de eerstgenoemde uitzondering.
74. Gelet op het voorgaande concludeert de Ombudsman dat het EASA niet heeft aangetoond dat het zich op de uitzondering betreffende de bescherming van commerciële belangen mocht beroepen door te weigeren ten minste gedeeltelijke toegang te verlenen tot zijn ii) verslagen met goedkeuringsaanbevelingen.
Bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits
75. Het EASA stelde in zijn repliek dat het verplicht was de toegang te weigeren tot: i) de bewakingsplannen; en ii) de verslagen van de goedkeuringsaanbevelingen ter bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits.
76. Wat de (ii) goedkeuringsaanbevelingsverslagen betreft, voerde het EASA aan dat openbaarmaking van de gevraagde documenten de bereidheid van de aanbieders van onderhoudsdiensten om in de toekomst met het EASA samen te werken, in gevaar zou brengen. Bovendien verwees het EASA naar de rechtspraak van het Hof, die volgens het EASA zijn weigering ondersteunde.
77. De Ombudsman is van mening dat de argumenten van het EASA niet overtuigend zijn. Zoals aangegeven in het voorstel voor een minnelijke schikking, kunnen de onderhoudsdienstverleners er niet op legitieme wijze van uitgaan dat de van hen verkregen informatie, die veiligheidsproblemen kan onthullen, voor onbepaalde tijd geheim zal blijven. Bovendien hebben de geïnspecteerde organisaties, zoals het EASA heeft erkend, de wettelijke verplichting om transparant te zijn ten aanzien van het EASA. Het staat hen dus niet vrij om relevante informatie achter te houden bij het EASA, hetgeen waarschijnlijk zou leiden tot de intrekking van het goedkeuringscertificaat en eventueel tot het opleggen van sancties.
78. Met betrekking tot de door het EASA aangehaalde rechtspraak herinnert de Ombudsman eraan dat het arrest Technische Glaswerke Ilmenau betrekking had op een verzoek om toegang tot documenten in het kader van een lopend staatssteunonderzoek dat was ingediend door een belanghebbende derde (de begunstigde van de steun, die in een staatssteunprocedure tussen de Commissie en de betrokken staat als een derde wordt beschouwd)[19]. In dit arrest heeft het Hof geoordeeld dat Verordening (EG) nr. 659/1999 [20] ,, waarin de procedureregels voor het toezicht van de Commissie op staatssteun zijn vastgesteld, niet voorziet in een recht van toegang tot documenten in het dossier voor belanghebbende derden [21]. Om die reden heeft het Gerecht erkend dat er een weerlegbaar vermoeden bestaat dat openbaarmaking van documenten in het administratieve dossier in beginsel afbreuk zou doen aan de bescherming van het doel van de betrokken onderzoeken [22].
79. De Ombudsman merkt op dat, anders dan in de zaak Technische Glaswerke Ilmenau, de sectorspecifieke wetgeving in casu geen bijzondere en beperkende regels bevat met betrekking tot de toegang tot het dossier en de toegang tot documenten. Integendeel, artikel 58, lid 1, van verordening nr. 216/2008 bepaalt:
"Verordening (EG) nr. 1049/2001 is van toepassing op de documenten die in het bezit zijn van het Agentschap."
80. Daarom is de Ombudsman van mening dat het arrest Technische Glaswerke Ilmenau het standpunt van het EASA niet ondersteunt.
81. Met betrekking tot het arrest Agrofert, dat ook door het EASA wordt aangehaald, merkt de Ombudsman op dat deze zaak betrekking had op een verzoek van een derde om toegang tot documenten in verband met procedures inzake concentratiecontrole die waren beëindigd. In dit verband merkte het Hof op dat de verordening betreffende de controle op concentraties [23] en de uitvoeringsverordening specifieke regels bevatten inzake de toegang tot het dossier, die de toegang beperken tot de "rechtstreeks betrokken partijen" en, onder bepaalde voorwaarden, tot "andere betrokken partijen"[24]. Het Gerecht was derhalve van oordeel dat er een weerlegbaar vermoeden bestond dat openbaarmaking van de betrokken documenten de bescherming van het doel van onderzoeken zou ondermijnen [25].
82. Om de hierboven uiteengezette redenen kan deze redenering echter niet op de onderhavige zaak worden toegepast.
83. Volledigheidshalve merkt de Ombudsman op dat het Gerecht onlangs in zijn arrest ClientEarth heeft geconcludeerd dat het bovengenoemde vermoeden ook moet gelden in het kader van een door de Commissie tegen een lidstaat ingeleide niet-nakomingsprocedure. Volgens het Gerecht is de reden hiervoor dat openbaarmaking het klimaat van vertrouwen tussen de Commissie en de lidstaat kan ondermijnen met het oog op het bereiken van een wederzijds aanvaardbare oplossing voor vermeende inbreuken op het Unierecht. Volgens het Gerecht geldt de noodzaak om het klimaat van wederzijds vertrouwen tussen de Commissie en de betrokken lidstaat en het goede verloop van inbreukprocedures te beschermen, zelfs tijdens de gerechtelijke procedure en tot aan de uitspraak van het arrest van het Hof. De reden hiervoor is dat een minnelijke schikking tussen de partijen kon worden bereikt voordat het Hof zijn arrest heeft gewezen [26].
84. Naar analogie met ClientEarth is de Ombudsman van mening dat het EASA in bepaalde omstandigheden zou kunnen overwegen de toegang tot de verslagen met goedkeuringsaanbevelingen te weigeren totdat het een definitief besluit heeft genomen over de vraag of het goedkeuringscertificaat moet worden gehandhaafd, ingetrokken of gewijzigd. Een dergelijke weigering kan met name worden overwogen wanneer na de goedkeuring van het aanbevelingsverslag en voordat het goedkeuringscertificaat is verleend, besprekingen plaatsvinden tussen het EASA en de aanbieder om eventuele openstaande kwesties op te lossen. Het EASA heeft echter niet aangevoerd dat dit het geval was met betrekking tot de gevraagde documenten.
85. Gelet op het voorgaande concludeert de Ombudsman dat het EASA in de onderhavige zaak niet heeft aangetoond dat het gerechtigd was de toegang tot ii) de verslagen van de goedkeuringsaanbevelingen te weigeren om het doel van inspecties, onderzoeken en audits te beschermen.
86. Aangezien het EASA slechts naar dezelfde overwegingen verwees met betrekking tot i) de toezichtplannen, is de Ombudsman van mening dat dezelfde conclusie geldt met betrekking tot deze documenten.
87. Daarom zal de Ombudsman in deze zaak een ontwerpaanbeveling doen.
B. De ontwerpaanbeveling
Op basis van het onderzoek naar deze klacht doet de Ombudsman het EASA de volgende ontwerpaanbeveling:
Het EASA moet volledige toegang verlenen tot i) de surveillanceplannen, en volledige of ten minste gedeeltelijke toegang tot ii) de verslagen met goedkeuringsaanbevelingen.
Het EASA en de klager zullen van deze ontwerpaanbeveling in kennis worden gesteld. Overeenkomstig artikel 3, lid 6, van het statuut van de Europese Ombudsman brengt het EASA uiterlijk op 31 maart 2014 een uitvoerig gemotiveerd advies uit. Het uitvoerig gemotiveerde advies kan bestaan uit de aanvaarding van de ontwerpaanbeveling en een beschrijving van de wijze waarop deze is uitgevoerd.
Emily O'Reilly
Gedaan te Straatsburg op 17 januari 2014
[1] Besluit van het Europees Parlement van 9 maart 1994 inzake het statuut van de Europese Ombudsman en de algemene voorwaarden voor de uitoefening van zijn ambt (94/262/EGKS, EG, Euratom), PB L 113, blz. 15.
[2] Verordening (EG) nr. 216/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 20 februari 2008 tot vaststelling van gemeenschappelijke regels op het gebied van burgerluchtvaart en tot oprichting van een Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart, houdende intrekking van richtlijn 91/670/EEG, verordening (EG) nr. 1592/2002 en richtlijn 2004/36/EG (PB 2008, L 79, blz. 1).
[3] Verordening (EG) nr. 1049/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2001 inzake de toegang van het publiek tot documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie (PB L 145, blz. 43).
[4] Zie zaak T-344/08, EnBW Energie Baden-Württemberg/Commissie, arrest van 22 mei 2012, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 41.
[5] Idem, punt 40.
[6] Idem, punt 134.
[7] Idem, punt 139.
[8] Idem, punt 142.
[9] Idem, punt 116.
[10] Zie EASA's User Guide for Applicants for Foreign Part 145 approvals, die online beschikbaar is op: www.easa.europa.eu
[11] Zaak C-139/07 P, Commissie/Technische Glaswerke Ilmenau, Jurispr. 2010, blz. I-5885, punt 59.
[12] Arrest van 28 juni 2012, Commissie/Agrofert (C-477/10 P, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punten 66 en 84).
[13] Arrest Commissie/Technische Glaswerke Ilmenau, reeds aangehaald, punten 54 e.v.
[14] Die naar het oordeel van de Ombudsman als commercieel gevoelig kunnen worden beschouwd (punten 43-45 hierboven).
[15] Zie arrest EnBW Energie Baden-Württemberg, reeds aangehaald, punt 147.
[16] Zaak T-344/08 EnBW Energie Baden-Württemberg, reeds aangehaald, punt 147.
[17] Zaak T-344/08 EnBW Energie Baden-Württemberg, reeds aangehaald, punt 148.
[18] Arrest Commissie/Technische Glaswerke Ilmenau, reeds aangehaald.
[19] Arrest Commissie/Technische Glaswerke Ilmenau, reeds aangehaald, punten 50 e.v.
[20] Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (PB L 83, blz. 1).
[21] Arrest Commissie/Technische Glaswerke Ilmenau, reeds aangehaald, punt 56.
[22] Arrest Commissie/Technische Glaswerke Ilmenau, reeds aangehaald, punt 61.
[23] Verordening (EG) nr. 139/2004 van 20 januari 2004 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen (PB L 24, blz. 1).
[24] Arrest Commissie/Agrofert, reeds aangehaald, punten 49 e.v., met name punten 62-63.
[25] Arrest Commissie/Agrofert, reeds aangehaald, punt 64.
[26] Arrest van 13 september 2013, ClientEarth/Commissie (T-111/11, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punten 58 e.v.).