Wilt u een klacht indienen tegen een instelling of orgaan van de EU?
- NL Nederlands
Machinevertalingen kunnen fouten bevatten die de duidelijkheid en nauwkeurigheid van de informatie kunnen schaden; de Ombudsman kan niet aansprakelijk worden gehouden voor eventuele afwijkingen. Voor de grootste mate van betrouwbaarheid en rechtszekerheid wordt verwezen naar de bronversie in het Engels (klik op de link hierboven).
Meer informatie vindt u in ons taal- en vertaalbeleid.
Aanbeveling over de weigering van de Raad van de Europese Unie om het publiek volledige toegang te verlenen tot een juridisch advies in verband met de handelsovereenkomst van de EU met het Verenigd Koninkrijk (zaak 717/2021/DL)
Aanbeveling
Zaak 717/2021/SF - Geopend op Woensdag | 21 april 2021 - Aanbeveling omtrent Donderdag | 24 februari 2022 - Besluit over Vrijdag | 17 juni 2022 - Betrokken instelling Raad van de Europese Unie ( Wanbeheer vastgesteld ) - Land Finland
Klager verzocht om toegang van het publiek tot een advies van de Juridische Dienst van de Raad van de Europese Unie over de juridische aard van de handels- en samenwerkingsovereenkomst tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU.
De Raad heeft slechts zeer beperkte toegang tot het advies verleend, met het argument dat volledige openbaarmaking zijn internationale betrekkingen, juridisch advies en het lopende besluitvormingsproces zou schaden.
De Ombudsman was van mening dat de informatie in het advies niet gevoelig was. Zij was van mening dat de Raad niet had aangetoond hoe openbaarmaking het openbaar belang met betrekking tot de internationale betrekkingen concreet en daadwerkelijk zou ondermijnen. Zij stelde ook vast dat het onduidelijk was hoe openbaarmaking het vermogen van de Raad om eerlijk, objectief en alomvattend advies in te winnen zou ondermijnen. De Ombudsman was veeleer van mening dat meer transparantie de legitimiteit van de overeenkomst zou versterken.
De Ombudsman stelde als oplossing voor dat de Raad de ruimst mogelijke toegang zou verlenen tot het advies van zijn Juridische Dienst. De Raad heeft dit voorstel voor een oplossing niet gevolgd.
Aangezien de Raad de argumenten in het voorstel van de Ombudsman voor een oplossing niet heeft weerlegd of behandeld, handhaaft de Ombudsman haar standpunt. Zij is van mening dat de weigering van de Raad om het publiek ruime toegang tot het advies te verlenen, wanbeheer vormt en heeft een overeenkomstige aanbeveling gedaan om dit aan te pakken.
Gemaakt overeenkomstig artikel 4, lid 1, van het Statuut van de Europese Ombudsman [1]
Achtergrond van de klacht
1. Na de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie in januari 2020 zijn de EU en het VK begonnen met onderhandelingen over de details van een handelsovereenkomst. Deze onderhandelingen hebben geleid tot de handels- en samenwerkingsovereenkomst tussen de EU en het VK, die in mei 2021 in werking is getreden [2].
2. Tijdens een vergadering in november 2020 heeft de Juridische Dienst van de Raad van de EU zich uitgesproken over de vraag of de overeenkomst kon worden gesloten als een “alleen voor de EU geldende overeenkomst”[3]. Vervolgens heeft de Juridische dienst zijn standpunt schriftelijk uiteengezet door in januari 2021 een juridisch advies uit te brengen over de handels- en samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, enerzijds, en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland, anderzijds (“het advies”) [4].
3. In februari 2021 verzocht klager van de Universiteit van Helsinki om toegang van het publiek tot het advies [5].
4. De Raad heeft slechts een zeer beperkt deel van het advies bekendgemaakt en verklaard dat volledige openbaarmaking de bescherming van het openbaar belang wat betreft internationale betrekkingen, juridisch advies en het besluitvormingsproces zou ondermijnen [6].
5. Ontevreden over het besluit van de Raad om slechts gedeeltelijke toegang te verlenen, wendde klager zich in april 2021 tot de Ombudsman.
Voorstel van de Ombudsman voor een oplossing
6. De Ombudsman heeft een onderzoek ingesteld naar de weigering van de Raad om het publiek volledige toegang tot het advies te verlenen. In de loop van het onderzoek heeft het onderzoeksteam van de Ombudsman de niet-geredigeerde versie van het advies geïnspecteerd.
7. Na de inspectie van het document was de Ombudsman van mening dat de informatie in het advies niet als gevoelig kon worden beschouwd. Zij is van mening dat het advies op geen enkele wijze afbreuk doet aan het publieke standpunt dat de EU heeft ingenomen met betrekking tot de ratificatie van de overeenkomst, noch informatie onthult over de onderhandelingspositie of -strategie van de EU. Het soort handelsovereenkomsten dat kan worden gesloten, maakt deel uit van het EU-recht en is dus bekend bij derden. Het was de Ombudsman dus onduidelijk hoe openbaarmaking van invloed zou kunnen zijn op de handelsbesprekingen met het VK toen deze aan de gang waren, alsook op toekomstige EU-onderhandelingen. Integendeel, de Ombudsman was van mening dat openbaarmaking het vertrouwen in de wettigheid van handelsovereenkomsten zou kunnen bevorderen.
8. De Ombudsman verwees voorts naar het arrest van het Gerecht in de zaak “Pech/Raad”[7], waarin hij van mening was dat het juridisch advies niet als gevoelig kon worden beschouwd omdat de inhoud zelf niet gevoelig was. Daarom kon de openbaarmaking van het advies de bescherming van juridisch advies niet ondermijnen.
9. Los van de verschillende standpunten over de vraag of openbaarmaking van het juridisch advies ten tijde van de vaststelling van het „bevestigende besluit” het besluitvormingsproces van de Raad ernstig zou kunnen ondermijnen, was de overeenkomst nu in werking getreden. De Ombudsman drong er daarom bij de Raad op aan rekening te houden met deze ontwikkeling bij de herziening van zijn besluit in het licht van mogelijke verdere openbaarmaking.
10. In het licht van het bovenstaande heeft de Ombudsman als oplossing [8] voorgesteld dat de Raad de ruimst mogelijke toegang verleent tot het advies van zijn Juridische Dienst van 25 januari 2021.
11. De Raad heeft het voorstel van de Ombudsman voor een oplossing niet aanvaard.
12. In zijn antwoord voerde de Raad aan dat, hoewel de interne procedures voor de vaststelling van het besluit nu zijn beëindigd, het onderwerp van het juridisch advies gevoelig blijft in het kader van het openen, onderhandelen en sluiten van andere overeenkomsten met het VK of met andere derde landen, aangezien het een strategie onthult die ook van toepassing zou kunnen zijn op andere overeenkomsten. De Raad zei dat de gevoeligheid van het document niet automatisch wordt weggenomen louter omdat de interne procedures in de Raad met betrekking tot één specifieke overeenkomst zijn gesloten wanneer dat juridisch advies relevant is voor andere overeenkomsten waarvoor de uitzondering inzake internationale betrekkingen eveneens van toepassing is.
13. De Raad was derhalve van oordeel dat de uitzonderingen in verband met de bescherming van het openbaar belang wat betreft internationale betrekkingen en de bescherming van juridisch advies nog steeds de niet-openbaarmaking van het advies rechtvaardigden.
14. Klager vond het betreurenswaardig dat de Raad ervoor koos het voorstel van de Ombudsman voor een oplossing niet te volgen en beschouwde dit als een zorgwekkende praktijk voor EU-burgers. Zij uitte ook haar teleurstelling over het besluit van de Raad om haar de volledige toegang tot het voorstel voor een oplossing van de Ombudsman en het antwoord van de Raad daarop [9] te ontzeggen.
Beoordeling van de Ombudsman na het voorstel voor een oplossing
15. De Raad heeft de gelegenheid niet aangegrepen om zijn standpunt over het verzoek om toegang van klager te herzien in het licht van de gedetailleerde argumenten die de Ombudsman in haar voorstel voor een oplossing heeft verstrekt. De Raad heeft veeleer een zeer kort antwoord gestuurd waarin de argumenten van de Ombudsman niet werden behandeld.
16. De Raad wees er in wezen op dat de inhoud van het advies gevoelig blijft in het licht van mogelijke toekomstige onderhandelingen over andere internationale overeenkomsten. De Ombudsman had echter al argumenten aangevoerd waarom zij van mening is dat de informatie in het advies niet als gevoelig kan worden beschouwd en dat de Raad onvoldoende had uiteengezet hoe openbaarmaking zijn internationale betrekkingen zou kunnen schaden.
17. Aangezien de Raad de argumenten van de Ombudsman niet heeft weerlegd, handhaaft de Ombudsman haar standpunt. Zij benadrukt nogmaals dat het soort handelsovereenkomsten dat kan worden gesloten deel uitmaakt van het EU-recht en dus bekend is bij derden. De meeste informatie in het advies is reeds openbaar [10]. De Ombudsman is derhalve van mening dat de openbaarmaking van het advies de onderhandelingspositie van de EU waarschijnlijk niet zal ondermijnen of haar strategie niet zal onthullen, noch nu, noch in toekomstige handelsbesprekingen.
18. De Raad voerde voorts aan dat het document gevoelig bleef, ook al waren de interne procedures van de Raad met betrekking tot deze specifieke overeenkomst afgerond. De Ombudsman had echter reeds verwezen naar een recent arrest van het Gerecht, waarin het Hof had opgemerkt dat de vraag of een juridisch advies bijzonder gevoelig is, afhangt van de vraag of de inhoud van het advies zelf bijzonder gevoelig is.[11] In dit verband merkte de Ombudsman op dat de informatie in het litigieuze advies niet als gevoelig kan worden beschouwd.
19. De Raad heeft deze argumenten niet behandeld. Hoewel de Ombudsman zich ervan bewust is dat de Raad beroep heeft ingesteld tegen het arrest „Pech/Raad”, merkt zij op dat hij gebonden is aan de bevindingen van het Gerecht zolang de beroepsprocedure loopt. De Ombudsman vindt het dan ook betreurenswaardig dat de Raad er vooralsnog voor heeft gekozen om bij de beoordeling van de mogelijke openbaarmaking van dit advies geen rekening te houden met het arrest.
20. In het licht van het bovenstaande is de Ombudsman van oordeel dat de weigering van de Raad om een zo ruim mogelijke toegang tot het advies te verlenen, neerkwam op wanbeheer. Zij beveelt daarom aan dat de Raad het advies van zijn Juridische Dienst herziet, teneinde een zo ruim mogelijke toegang te verlenen.
Aanbeveling
Op basis van het onderzoek naar deze klacht doet de Ombudsman de volgende aanbeveling aan de Raad:
De Raad moet zo ruim mogelijk toegang verlenen tot het advies van zijn juridische dienst.
De Raad en de klager zullen van deze aanbeveling in kennis worden gesteld. Overeenkomstig artikel 4, lid 2, van het Statuut van de Europese Ombudsman zendt de Raad uiterlijk op 24 mei 2022 een omstandig advies toe.
Emily O'Reilly
Europese Ombudsman
Straatsburg, 24/02/2022
[1] Beschikbaar op: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv%3AOJ.L_.2021.253.01.0001.01.ENG&toc=OJ%3AL%3A2021%3A253%3ATOC.
[2] Handels- en samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, enerzijds, en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland, anderzijds: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:22021A0430(01)&from=EN.
[3] Zie voor meer informatie: https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2012/june/tradoc_149616.pdf.
[4] Document van de Raad met referentienummer 5591/21.
[5] Overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1049/2001 inzake de toegang van het publiek tot documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX%3A32001R1049.
[6] Overeenkomstig artikel 4, lid 1, onder a), derde streepje, artikel 4, lid 2, tweede streepje, en artikel 4, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1049/2001.
[7] Arrest van het Gerecht (Tweede kamer) van 21 april 2021, Pech/Raad, T-252/19: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?language=en&num=T-252/19. Tegen het arrest is thans hogere voorziening ingesteld.
[8] Voor meer informatie over de achtergrond van de klacht, de argumenten van de partijen en het onderzoek van de Ombudsman wordt verwezen naar de volledige tekst van het voorstel van de Ombudsman voor een oplossing, beschikbaar op: https://www.ombudsman.europa.eu/en/solution/en/149544.
[9] In zijn antwoord op het oplossingsvoorstel van de Ombudsman noemde de Raad delen van het oplossingsvoorstel die hij als vertrouwelijke informatie beschouwde. Voorts wees zij erop dat de elementen in haar antwoord op het oplossingsvoorstel vertrouwelijk waren. Als zodanig is de Ombudsman niet in staat deze elementen in deze aanbeveling openbaar te maken.
[10] De Raad heeft de meeste delen zelf gepubliceerd. Zie bijvoorbeeld de overwegingen in Besluit 2020/2252 van de Raad betreffende de ondertekening, namens de Unie, en de voorlopige toepassing van de Handels- en samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, enerzijds, en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland, anderzijds, en van de Overeenkomst tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland inzake beveiligingsprocedures voor de uitwisseling en bescherming van gerubriceerde gegevens, beschikbaar op: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32020D2252&from=EN.
[11] Arrest Pech/Raad, reeds aangehaald, punt 85 (zie voetnoot 7).