Europese Ombudsman Emily O’Reilly heeft het Europees Parlement om formele steun gevraagd voor haar inspanningen om de Europese Commissie ertoe te bewegen gevolg te geven aan haar aanbevelingen om systemische vertragingen bij de behandeling van verzoeken om toegang van het publiek tot documenten te verminderen.

In een speciaal verslag aan het Parlement merkte de Ombudsman op dat de Commissie weliswaar aangaf dat zij de meeste van haar suggesties al uitvoert, maar dat onderzoeken van de Ombudsman met betrekking tot de toegang van het publiek nog steeds aanzienlijke vertragingen laten zien.

Deze vertragingen hebben doorgaans betrekking op verzoeken om toegang die verband houden met gebieden van aanzienlijk openbaar belang. Uit recente voorbeelden blijkt dat de Commissie meer dan een jaar nodig had om verzoeken in verband met documenten in verband met migratie, EU-herstelfondsen en sancties tegen Rusland te behandelen. Tegelijkertijd heeft de Ombudsman een sterke toename gezien van het aantal klachten over vertragingen bij de toegang tot documenten bij de Commissie, waarbij het aantal klachten in 2023 al vier keer zo hoog was als in heel 2020. 

“De burgers verwachten terecht dat de EU-administratie open, modern en servicegericht is – de aanpak van de Commissie met betrekking tot de toegang tot documenten schiet ver achter bij deze verwachtingen.”  

“Deze vertragingen ondermijnen het vermogen van burgers om besluiten en beleid van de EU direct en tijdig te controleren. De Commissie moet haar aanpak fundamenteel heroverwegen om dit systemische probleem op te lossen.”

“Mijn uiteindelijke doel is het publiek te helpen op zinvolle wijze deel te nemen aan het democratische leven van de EU, dat een verdragsrecht is. Daarom heb ik om steun en actie van het Parlement op dit gebied gevraagd", aldus de Ombudsman.

Uit het onderzoek van de Ombudsman, dat in 2022 werd geopend, bleek dat wanneer mensen de Commissie verzoeken haar oorspronkelijke toegangsbesluit te herzien – omdat het slechts gedeeltelijke toegang tot de gevraagde documenten heeft geweigerd of verleend – de termijnen van de transparantieverordening (1049/2001) in 85 % van de gevallen worden gemist.

Meer dan 60 % van dergelijke herzieningsbesluiten duurde meer dan 60 werkdagen, ondanks een maximumtermijn van 30 werkdagen.

In haar aanbeveling stelde de Ombudsman voor dat de Commissie meer middelen zou besteden aan de behandeling van confirmatieve verzoeken, constructief en open zou omgaan met mensen die om documenten verzoeken en zou anticiperen op onderwerpen van openbaar belang, zodat deze proactief transparant kunnen zijn.

Sinds de instelling van de Europese Ombudsman in 1995 zijn er 20 speciale verslagen van de Ombudsman aan het Parlement verschenen, die alle zijn gesteund. Het laatste speciaal verslag, in 2018, betrof het gebrek aan wetgevingstransparantie in de Raad van de Europese Unie.