Geachte voorzitter,

Op 19 december 2023 heb ik bovengenoemd onderzoek afgesloten en ben ik ingenomen met uw toezegging om het management van de Commissie opdracht te geven het risico van blootstelling aan de tabaksindustrie te beoordelen.[1] Ik schrijf u nu om de punten te benadrukken die volgens mij belangrijk zijn voor directeuren-generaal, diensthoofden en kabinetshoofden om in gedachten te houden bij het uitvoeren van deze beoordeling.

Volgens de Commissie is tabaksgebruik het grootste vermijdbare gezondheidsrisico. Ongeveer 50 % van de rokers sterft voortijdig.[2] Zowel de EU als haar lidstaten zijn partij bij het WHO-Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging (FCTC).[3] Volgens artikel 5, lid 3, van de FCTC moet de EU haar volksgezondheidsbeleid beschermen tegen “commerciële en andere gevestigde belangen van de tabaksindustrie”. De overeenkomstsluitende partijen van de FCTC moeten dus hun interacties met vertegenwoordigers van de tabaksindustrie beperken tot die welke strikt noodzakelijk zijn om de sector te reguleren.

Hoewel artikel 5, lid 3, gericht is op de volksgezondheid, heeft de WHO vervolgens in haar richtsnoeren voor de uitvoering van artikel 5, lid 3, van 2008 [4] aangegeven dat “inmenging van de tabaksindustrie (...) betrekking heeft op een aantal beleidsterreinen voor de bestrijding van tabaksgebruik”. In de richtsnoeren wordt ook benadrukt dat het bij interacties van cruciaal belang is dat deze op transparante wijze worden uitgevoerd. Dit omvat bijvoorbeeld openbare hoorzittingen, openbare kennisgeving van interacties en het openbaar maken van notulen van vergaderingen.

Uit het bovenstaande onderzoek is gebleken dat tal van diensten van de Commissie in de onderzochte periode (2020/2021) vergaderingen hebben gehad met vertegenwoordigers van de belangen van tabaksproducenten. Dit omvat de afdelingen Landbouw en Plattelandsontwikkeling (DG AGRI), Klimaatactie (DG CLIMA), Milieu (DG ENV), Financiële Stabiliteit, Financiële Diensten en Kapitaalmarktenunie (DG FISMA), Interne Markt, Industrie, Ondernemerschap en Midden- en Kleinbedrijf (DG GROW), Mobiliteit en Vervoer (DG MOVE), Nabuurschap en Uitbreiding (DG NEAR), Handel (DG TRADE) en het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF).

Uit het onderzoek bleek ook dat deze bijeenkomsten niet alleen plaatsvonden met hooggeplaatst personeel binnen de Commissie (commissarissen, kabinetshoofden en directeuren-generaal), maar ook met personeel op lagere niveaus. Dit illustreert een lacune in het huidige transparantiekader van de Commissie ten aanzien van de tabaksindustrie, waar er geen verplichting bestaat om het bestaan en/of de notulen van dergelijke interacties proactief openbaar te maken, tenzij DG SANTE of DG TAXUD hierbij betrokken zijn. Hoewel het nog steeds mogelijk is om het publiek toegang te vragen tot documenten met betrekking tot deze vergaderingen, is dit bijna onmogelijk als het publiek niet op de hoogte is van de vergadering.

Om te voorkomen dat de tabaksindustrie probeert te lobbyen bij verschillende delen van de Commissie, aangezien andere diensten van de Commissie minder gevoelig worden voor haar eisen, is het van cruciaal belang dat proactieve transparantievereisten worden toegepast op alle afdelingen en met betrekking tot alle personeelsniveaus.

Ten slotte bleek uit het onderzoek dat er geen notulen lijken te bestaan voor een aantal vergaderingen van de diensten van de Commissie met vertegenwoordigers van tabaksbelangen. Voor sommige andere vergaderingen geven de notulen geen zinvolle weergave van de inhoud van de vergadering, waardoor de belangrijkste discussiepunten en de resultaten van de betrokken vergaderingen niet worden geregistreerd. Betekenisvolle registratie is een voorwaarde voor transparantie. Als de EU-instellingen verantwoordelijk willen zijn voor hun acties, moeten zij eerst een register van die acties bijhouden.

Het eindbesluit in OI/6/2021/KR bevat nadere details over deze kwesties.

Ik ben blij te horen over de uitkomst van de beoordeling waar u om hebt gevraagd, zodra deze beschikbaar komt.

Indien uw diensten verduidelijking nodig hebben, kunnen zij contact opnemen met de heer Koen Roovers.

Met vriendelijke groet,

Emily O'Reilly
Europese Ombudsman

Straatsburg, 29.1.2024

[1] Zie: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/179448.

[2] Zie: https://health.ec.europa.eu/tobacco/overview_en.

[3] Zie: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ%3AJOL_2004_213_R_NS005.

[4] Zie: https://fctc.who.int/publications/m/item/guidelines-for-implementation-of-article-5.3.