Wilt u een klacht indienen tegen een instelling of orgaan van de EU?
- NL Nederlands
Machinevertalingen kunnen fouten bevatten die de duidelijkheid en nauwkeurigheid van de informatie kunnen schaden; de Ombudsman kan niet aansprakelijk worden gehouden voor eventuele afwijkingen. Voor de grootste mate van betrouwbaarheid en rechtszekerheid wordt verwezen naar de bronversie in het Engels (klik op de link hierboven).
Meer informatie vindt u in ons taal- en vertaalbeleid.
Besluit in zaak OI/7/2015/ANA betreffende de weigering van de Europese Commissie om toegang te geven tot haar opmerkingen over het ontwerp van Servische wetgeving
Besluiten
Zaak OI/7/2015/ANA - Geopend op Dinsdag | 12 mei 2015 - Besluit over Vrijdag | 02 september 2016 - Betrokken instelling Europese Commissie ( Geen wanbeheer vastgesteld ) - Land België
De zaak betrof de weigering van de Commissie om het publiek toegang te verlenen tot haar advies over het ontwerp van Servische wet inzake kosteloze rechtsbijstand.
De Ombudsman onderzocht de kwestie en voerde een inspectie van het betrokken document uit. De Ombudsman beoordeelde de informatie in het dossier en constateerde dat de weigering van de Commissie gerechtvaardigd was op grond van de toepasselijke regels inzake toegang tot documenten (Verordening (EG) nr. 1049/2001).
Daarom sloot de Ombudsman de zaak af met de bevinding dat er geen sprake was van wanbeheer. De bevindingen van de Ombudsman zijn echter gebaseerd op de interpretatie van de wet zoals die van toepassing was op de datum waarop de Commissie een besluit nam over het confirmatief verzoek van klager. Niets belet de Commissie om, handelend in het algemeen belang, te streven naar meer transparantie in de wijze waarop zij de pretoetredingsonderhandelingen voert en naarmate de onderhandelingen vorderen of uiteindelijk worden afgesloten. De inwerkingtreding van het ontwerp van wet inzake kosteloze rechtsbijstand, de voorlopige afsluiting van hoofdstuk 23 van de toetredingsonderhandelingen en de uiteindelijke toetreding van Servië tot de EU zijn altijd momenten waarop de Commissie de situatie opnieuw zou kunnen beoordelen om vast te stellen of de redenen die haar weigering om toegang te verlenen tot het gevraagde document rechtvaardigen, nog steeds van toepassing zijn. De Ombudsman vertrouwt erop dat de Commissie deze reflectie zal uitvoeren.
Achtergrond van de klacht
1. Klager is een Servische ngo die gratis rechtsbijstand verleent.
2. Op 12 januari 2015 heeft klager de Commissie verzocht het publiek toegang te verlenen tot een advies van de Commissie over het ontwerp van de Servische wet inzake kosteloze rechtsbijstand. In haar antwoord van 3 maart 2015 heeft de Commissie geweigerd het document openbaar te maken omdat de openbaarmaking ervan volgens haar "het algemeen belang op het gebied van internationale betrekkingen"zou ondermijnen [1].
3. Op 19 februari 2015 heeft klager deze weigering aangevochten door een "confirmatief verzoek " in te dienen.
4. Op 30 maart 2015 heeft de Commissie haar besluit om de toegang tot het document te weigeren, bevestigd. Zij heeft haar besluit opnieuw gebaseerd op de noodzaak de internationale betrekkingen te beschermen. Zij voerde ook aan dat de openbaarmaking van het document haar besluitvormingsproces ernstig zou ondermijnen [2].
5. Aangezien klager niet tevreden was met het standpunt van de Commissie, diende hij op 31 maart 2015 een klacht in bij de Europese Ombudsman.
Het onderzoek
6. Aangezien klager niet in een lidstaat woont, was de Ombudsman niet bevoegd om de klacht te aanvaarden en was hij verplicht deze af te wijzen [3]. De Ombudsman was echter van mening dat haar optreden in deze zaak het algemeen belang zou dienen om te zorgen voor passende transparantie van het pretoetredingsproces met betrekking tot Servië. Daarom besloot zij deze zaak te onderzoeken als een onderzoek op eigen initiatief.
7. De Ombudsman heeft in haar onderzoek de volgende bewering en bewering van klager opgenomen:
Bewering
In strijd met Verordening (EG) nr. 1049/2001 heeft de Commissie haar advies over het ontwerp van de Servische wet inzake kosteloze rechtsbijstand niet openbaar gemaakt.
Vordering
De Commissie moet haar advies over het ontwerp van de Servische wet inzake kosteloze rechtsbijstand bekendmaken.
8. In de loop van het onderzoek ontving de Ombudsman het advies van de Commissie en de opmerkingen van klager naar aanleiding daarvan. De Ombudsman heeft ook het dossier van de Commissie en het achtergehouden document onderzocht. Bij de uitvoering van het onderzoek heeft de Ombudsman rekening gehouden met de argumenten en standpunten van de partijen.
Bewering dat de Commissie haar advies over het ontwerp van de Servische wet inzake kosteloze rechtsbijstand en de daarmee verband houdende vordering niet openbaar heeft gemaakt
Aan de Ombudsman voorgelegde argumenten
Advies van de Commissie
9. In haar advies benadrukte de Commissie het belang van de wet inzake kosteloze rechtsbijstand als onderdeel van de toetredingsonderhandelingen met Servië. De Commissie verklaarde dat het van essentieel belang is een "op vertrouwen gebaseerde relatie"met haar nationale tegenhangers te behouden. Zij voegde daaraan toe dat de openbaarmaking van haar opmerkingen een reëel risico inhoudt dat de Servische autoriteiten ervan worden weerhouden de Commissie te raadplegen over gevoelige wetsontwerpen in het kader van de pretoetredingsbesprekingen.
10. De Commissie zei dat het risico van ondermijning van de internationale betrekkingen met Servië redelijkerwijs voorzienbaar is, rekening houdend met de politiek delicate omgeving rond de wet, zoals blijkt uit een vier maanden durende staking van de Servische procureur-generaal.
11. De Commissie voerde aan dat het feit dat het Servische ministerie van Justitie de daaropvolgende ontwerpversie van de wet heeft gepubliceerd, niet afdoet aan het argument dat openbaarmaking van het document de internationale betrekkingen zou ondermijnen, omdat het ontwerp het resultaat is van de beoordeling door het Servische ministerie van welke opmerkingen moet worden uitgevoerd.
12. De Commissie voerde aan dat, hoewel het publiek op de hoogte moet worden gehouden van internationale overeenkomsten, de EU-instellingen over een ruime beoordelingsmarge beschikken om te bepalen of de openbaarmaking van documenten het algemeen belang zou kunnen ondermijnen [4].
13. Met betrekking tot het argument van klager over het effect van zijn weigering op" het publieke debat met het maatschappelijk middenveld "wees de Commissie erop dat zij regelmatig bijeenkomsten houdt met vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld over kwesties van bijzonder belang, zoals gratis rechtsbijstand. Bovendien informeert het jaarlijkse voortgangsverslag van de Commissie het maatschappelijk middenveld over de algemene aanbevelingen die zijn gedaan over de maatregelen die de Servische autoriteiten moeten nemen om te voldoen aan de toetredingsvereisten op het gebied van de rechterlijke macht en de grondrechten.
14. Met betrekking tot de uitzondering betreffende de bescherming van het besluitvormingsproces van de Commissie (artikel 4, lid 3, eerste alinea, van Verordening (EG) nr. 1049/2001) verklaarde de Commissie dat haar opmerkingen een voortdurend evoluerend intern standpunt weerspiegelen en deel blijven uitmaken van de lopende besprekingen. Haar opmerkingen kunnen, zo benadrukte zij, verder evolueren, in overeenstemming met de lopende wijzigingen van de ontwerp-wetgeving.
15. De Commissie voerde aan dat er geen hoger openbaar belang is bij de openbaarmaking van haar opmerkingen over de ontwerpwetgeving en verklaarde dat haar jaarlijkse voortgangsverslag het publiek voldoende informeert over haar mening. Volgens haar moet de bescherming van het vertrouwen tussen de EU en de Servische autoriteiten in de toetredingsonderhandelingen een prioriteit zijn.
Opmerkingen van klager
16. Wat betreft de noodzaak om de internationale betrekkingen te beschermen (artikel 4, lid 1, onder a), van Verordening (EG) nr. 1049/2001), wees klager erop dat het ministerie van Justitie van Servië alle bestaande versies van de ontwerpwet op zijn website heeft geplaatst, met inbegrip van de versies die vóór en na de opmerkingen van de Commissie zijn opgesteld. Zij voerde aan dat deze teksten reeds de algemene richting van de opmerkingen van de Commissie aangeven. Het vrijgeven van het document zou derhalve niet onthullen welke wijzigingen in de ontwerp-handeling zijn aangebracht in het licht van de opmerkingen van de Commissie en zou derhalve het geheim van de pretoetredingsonderhandelingen tussen de EU en Servië niet in gevaar brengen.
17. Klager was het er niet mee eens dat openbaarmaking van het document de sfeer van wederzijds vertrouwen tussen Servië en de Commissie in gevaar zou brengen of negatieve gevolgen zou hebben voor de onderhandelingen over de toetreding van Servië tot de EU. Het benadrukte dat het openbaar maken van de opmerkingen niet het risico met zich meebrengt dat de Commissie de benodigde gegevens en de medewerking van toekomstige kandidaat-lidstaten wordt ontnomen, omdat dergelijke staten verplicht zijn deze gegevens in het pretoetredingsproces van de EU te verstrekken.
18. Wat betreft de noodzaak om de besluitvorming van de Commissie te beschermen (artikel 4, lid 3, eerste alinea, van Verordening (EG) nr. 1049/2001), voerde klager aan dat openbaarmaking van het document het besluitvormingsproces van de Commissie evenmin zou ondermijnen omdat het advies van de Commissie reeds in de herziene versie van het ontwerp is geïmplementeerd.
19. Ten slotte voerde klager aan dat de weigering van de Commissie om het publiek toegang te geven tot haar advies over het ontwerp van wet op de kosteloze rechtsbijstand het publieke debat tussen het Servische maatschappelijk middenveld en de EU beperkt.
20. Klager voerde ten slotte aan dat de weigering om het publiek toegang te verlenen tot het document indruist tegen de bescherming van de grondrechten en de rechtsstaat in Servië.
Beoordeling door de Ombudsman
21. Artikel 4, lid 1, onder a), van Verordening (EG) nr. 1049/2001 bepaalt dat de EU-instellingen de toegang tot documenten weigeren wanneer openbaarmaking het openbaar belang op het gebied van internationale betrekkingen zou ondermijnen. Het Hof van Justitie van de EU heeft verklaard dat het risico redelijkerwijs voorzienbaar en niet louter hypothetisch moet zijn [5] en dat de instelling moet aantonen dat het gevraagde document het door de uitzondering beschermde belang specifiek en daadwerkelijk ondermijnt [6].
22. De Commissie legde uit dat zij zich baseerde op de noodzaak om de internationale betrekkingen te beschermen vanwege haar inspanningen om een vertrouwensrelatie met haar Servische tegenhangers in de toetredingsonderhandelingen te behouden. De Commissie voerde aan dat de ontwerpwetgeving deel uitmaakt van deze onderhandelingen en dat het risico dat de bescherming van het openbaar belang op het gebied van internationale betrekkingen wordt ondermijnd derhalve niet louter hypothetisch is. Openbaarmaking van haar opmerkingen zou een redelijkerwijs te voorzien risico inhouden dat de Servische autoriteiten ervan worden weerhouden volledig deel te nemen aan toekomstig overleg over gevoelige wetsontwerpen in de pretoetredingscontext.
23. De Ombudsman is het met de Commissie eens dat openbaarmaking van de opmerkingen van de Commissie over het ontwerp van wet inzake rechtsbijstand het pretoetredingsproces zou kunnen ondermijnen. De Ombudsman merkt op dat dit proces, zoals de Commissie heeft verklaard, momenteel plaatsvindt in een politiek delicate omgeving. Om dit te illustreren, benadrukte de Commissie dat de Servische orde van advocaten vier maanden lang in staking is gegaan als reactie op de voorgestelde justitiële hervorming, waaronder het ontwerp van wet inzake kosteloze rechtsbijstand.
24. De Ombudsman is van mening dat de openbaarmaking van de latere ontwerpversies van de wet door het Servische ministerie van Justitie niet volstaat om de argumenten van de Commissie ter discussie te stellen. Het is in feite aan de Servische autoriteiten om te beslissen welke opmerkingen moeten worden uitgevoerd en hoe. De loutere publicatie van de herziene versies van het wetsontwerp geeft op zich geen uiting aan de opmerkingen van de Commissie.
25. Wat de bescherming van het besluitvormingsproces van de Commissie betreft, is de Ombudsman van mening dat openbaarmaking van de opmerkingen van de Commissie het beschermde belang specifiek en daadwerkelijk zou ondermijnen, omdat zij een tijdelijk en voortdurend evoluerend intern standpunt over specifieke kwesties in verband met de wet weerspiegelen. Aangezien Servië de wetgeving nog niet heeft vastgesteld en de besprekingen nog gaande zijn, kunnen de opmerkingen zeer goed verder worden aangepast naar aanleiding van latere wijzigingen van de ontwerp-wet. Bovendien is de Ombudsman het met de Commissie eens dat er geen duidelijk openbaar belang is dat de bescherming van het lopende besluitvormingsproces terzijde zou schuiven.
26. Wat betreft de mogelijkheid om gedeeltelijke toegang tot het document te verlenen (artikel 4, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1049/2001), is de Ombudsman het, na ook het document in kwestie te hebben geïnspecteerd, met de Commissie eens dat zinvolle gedeeltelijke toegang niet mogelijk is omdat dit niet alleen de hierboven beschreven belangen zou ondermijnen, maar ook een misleidend beeld zou geven van de huidige situatie, aangezien het document slechts een klein deel van de wetgeving weerspiegelt die door de Commissie is geanalyseerd in het kader van het lopende mechanisme voor pretoetredingstoezicht. De Ombudsman merkt op dat een deel van de informatie in het gevraagde document zal worden opgenomen in het jaarlijkse voortgangsverslag, dat het publiek naar behoren moet informeren over de algemene aanbevelingen aan de Servische autoriteiten.
27. In het licht van het bovenstaande concludeert de Ombudsman dat de weigering van de Commissie om toegang te verlenen tot haar opmerkingen over het ontwerp van wet inzake kosteloze rechtsbijstand gerechtvaardigd was op grond van Verordening (EG) nr. 1049/2001. Daarom stelt de Ombudsman vast dat er geen sprake is van wanbeheer.
28. De Ombudsman acht het nuttig te verduidelijken dat haar bevindingen zijn gebaseerd op de omstandigheden op 30 maart 2015, de datum waarop de Commissie haar besluit over het confirmatief verzoek van klager heeft genomen. Niets staat er evenwel aan in de weg dat de Commissie, handelend in het algemeen belang, streeft naar meer transparantie in de wijze waarop zij de pretoetredingsonderhandelingen voert en naarmate de onderhandelingen vorderen of uiteindelijk worden afgesloten. De inwerkingtreding van het ontwerp van wet inzake kosteloze rechtsbijstand, de voorlopige afsluiting van hoofdstuk 23 van de toetredingsonderhandelingen en de uiteindelijke toetreding van Servië tot de EU zijn allemaal momenten waarop de Commissie de situatie opnieuw zou kunnen beoordelen om vast te stellen of de redenen die haar weigering om toegang te verlenen tot het gevraagde document rechtvaardigen, nog steeds van toepassing zijn. De Ombudsman vertrouwt erop dat de Commissie hier te gelegener tijd over zal nadenken.
Conclusie
Op basis van het onderzoek naar deze klacht sluit de Ombudsman de klacht af met de volgende conclusie:
De weigering van de Europese Commissie om het publiek toegang te verlenen tot haar opmerkingen over het ontwerp van de Servische wet inzake kosteloze rechtsbijstand vormt geen wanbeheer.
Klager en de Commissie zullen van dit besluit in kennis worden gesteld.
Emily O'Reilly
Europese Ombudsman
Straatsburg, 2 september 2016
[1] Het verwees naar artikel 4, lid 1, onder a), derde streepje, van Verordening (EG) nr. 1049/2001 inzake de toegang van het publiek tot documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie, waarin het volgende is bepaald: "De instelling weigert de toegang tot een document wanneer de openbaarmaking ervan de bescherming van a) het algemeen belang op het gebied van internationale betrekkingen zou ondermijnen."
[2] Het verwees naar artikel 4, lid 3, eerste alinea, van Verordening (EG) nr. 1049/2001, waarin het volgende is bepaald: "De toegang tot een document [...] wordt geweigerd indien de openbaarmaking van het document het besluitvormingsproces van de instelling ernstig zou ondermijnen..."
[3] Artikel 228, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bepaalt: "De ombudsman [...] is bevoegd klachten in ontvangst te nemen van iedere burger van de Unie of iedere natuurlijke of rechtspersoon met verblijfplaats of statutaire zetel in een lidstaat [...]". Artikel 2, lid 2, van besluit 94/262/EGKS, EG, Euratom van het Europees Parlement van 9 maart 1994 inzake het statuut van de Europese Ombudsman en de algemene voorwaarden voor de uitoefening van zijn ambt (PB L 113, blz. 15).
[4] Arrest van het Hof van 3 juli 2014 in zaak C-350/12 P, Raad van de Europese Unie tegen Sophie in 't Veld, punt 64; Zie ook arrest Sison/Raad, C-266/05, punt 35.
[5] Arrest van het Hof van 21 juli 2011, Zweden/MyTravel en Commissie (C-506/08 P, Jurispr. blz. I-6237, punt 76).
[6] Arrest van het Hof van 28 november 2013 in zaak C-576/12 P, Ivan Jurasinovic/Raad van de Europese Unie, punt 45.