Karta tematika [i]

A. Introduzzjoni

Dan id-dokument jiddeskrivi r-rwol tal-inkjesti fuq inizjattiva proprja (OIIs) fil-ħidma tal-Ombudsman Ewropew (EO). Il-bażi ġuridika għall-OIIs hija stabbilita fl-Artikolu 228 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE). Dan jagħti s-setgħa lill-Ombudsman biex twettaq inkjesti li għalihom issib raġunijiet mhux biss abbażi ta' lmenti iżda wkoll fuq inizjattiva tagħha stess.

Il-mod kif l-Ombudsman teżerċita s-setgħa tagħha li twettaq OIIs hija kwistjoni ewlenija fil-mod kif tuża l-mandat tagħha biex tgħin tikxef amministrazzjoni ħażina fl-istituzzjonijiet tal-UE. Il-qafas legali li jirregola l-attivitajiet tal-EO jħalli marġni wiesa’ ta’ diskrezzjoni dwar kif għandha tiġi eżerċitata din is-setgħa. It-TFUE jinkludi d-dispożizzjoni miftuħa li l-Ombudsman għandu jwettaq OIIs "li għalihom [hija] ssib raġunijiet". L-Istatut ta' l-Ombudsman Ewropew jispeċifika li l-Ombudsman għandu, fuq "inizjattiva tiegħu stess jew wara lment, iwettaq l-inkjesti kollha li [huwa] jikkunsidra ġustifikati biex jikkjarifika kwalunkwe suspett ta' amministrazzjoni ħażina fl-attivitajiet ta' l-istituzzjonijiet u l-korpi Komunitarji."

Minn perspettiva proċedurali, id-Dispożizzjonijiet ta’ Implimentazzjoni tal-EO jistipulaw li “[i]l-proċeduri applikabbli għall-inkjesti miftuħa wara lment għandhom japplikaw, sa fejn ikunu rilevanti, għall-[OIIs].”

B. Kuntest storiku

Tradizzjonalment, l-EO għamel użu mis-setgħa li jwettaq OIIs f’żewġ istanzi ewlenin. L-ewwel nett, li jiġu investigati allegazzjonijiet ta’ amministrazzjoni ħażina li jsiru f’ilmenti li ma jissodisfawx il-kundizzjonijiet kollha ta’ ammissibbiltà, bħal lmenti ppreżentati mill-hekk imsejħa lmentaturi mhux awtorizzati (mhux ċittadini jew mhux residenti). Tali OIIs jiġu ttrattati fis-sustanza daqslikieku kienu lmenti. It-tieni, li tiftaħ OIIs wara li tirċievi numru ta’ lmenti dwar l-istess suġġett. Dawn l-OIIs għandhom l-għan li jgħinu biex jinkixfu jekk hemmx kwistjonijiet sistemiċi li jwasslu għall-problema u, jekk ikun hemm, tinstab soluzzjoni ġenerali.

L-EO uża wkoll, għalkemm b’mod aktar sporadiku, OII biex jiftaħ inkjesta fuq il-bażi ta’ materjal sottomess b’mod anonimu. L-OIIs intużaw ukoll bħala struttura li taħtha jsiru żjarat lill-aġenziji tal-UE, sabiex tiġi promossa amministrazzjoni tajba u tiġi kondiviża l-aħjar prattika.

C. Aktar reċentement: “inkjesti strateġiċi”

L-enfasi fuq l-OIIs fil-ħidma tal-EO intensifikat mill-adozzjoni tal-Istrateġija - Lejn l-2019, taħt Emily O'Reilly. L-identifikazzjoni proattiva ta’ oqsma ta’ importanza strateġika permezz tal-OIIs hija pilastru ċentrali fl-istrateġija tal-EO biex jinkiseb impatt akbar billi taġixxi bħala mutur tal-bidla f’oqsma ewlenin relatati mal-kwalità tal-ħidma tal-istituzzjonijiet tal-UE.

L-“inkjesti strateġiċi” ġeneralment jitwettqu fi kwistjonijiet ta’ interess pubbliku sinifikanti, fejn l-EO għandha kontribut uniku x’tagħmel u fejn x’aktarx li nġibu bidla. Dawn jippermettu lill-EO tinvestiga dawk li jidhru li huma problemi sistemiċi fl-istituzzjonijiet tal-UE u tippromwovi żviluppi pożittivi f’oqsma ewlenin, bħall-governanza tal-UE, l-għoti tas-setgħa liċ-ċittadini u d-drittijiet fundamentali.

Biex tikkomplementa l-inkjesti strateġiċi, l-EO tista’ tniedi wkoll “inizjattivi strateġiċi”[1], fejn issegwi suġġetti importanti mingħajr ma tniedi inkjesta. L-għan huwa li l-amministrazzjoni tal-UE tiġi mħeġġa tkun miftuħa, responsabbli, etika u reattiva kemm jista’ jkun għaċ-ċittadini. L-inizjattivi strateġiċi normalment jieħdu l-forma ta’ ittra lill-kap tal-istituzzjoni inkwistjoni. Dawn jippermettu lill-EO tqajjem kwistjonijiet importanti mingħajr ma jkollha tiftaħ inkjesta formali u/jew tallega amministrazzjoni ħażina. L-EO tista’ tinnota wkoll, meta tniedi inizjattiva strateġika, li hija tista’ tikkunsidra li tiftaħ OII fil-kwistjoni fi stadju aktar tard jekk it-tweġiba tal-istituzzjoni għas-suġġerimenti tagħha ma tkunx sodisfaċenti.

Għaliex OIIs?

Is-setgħa li jitwettqu OIIs hija waħda mid-distinzjonijiet kruċjali bejn ir-rwol tal-EO u dak ta’ korpi oħra involuti fis-superviżjoni tal-attivitajiet tal-istituzzjonijiet tal-UE, b’mod partikolari l-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE.

L-użu akbar tal-OIIs min-naħa tal-EO bla dubju għandu vantaġġi sinifikanti għall-promozzjoni ta’ amministrazzjoni tajba. Fuq kollox, l-OIIs jippermettu lill-EO tiffoka fuq kwistjonijiet ta’ importanza strateġika fil-ħidma tagħha. Billi jfittxu li jidentifikaw u jsolvu problemi sistemiċi potenzjali fl-amministrazzjoni tal-UE, l-OIIs ġeneralment għandhom iwasslu għal benefiċċji għall-pubbliku ġenerali u jżidu l-impatt tal-ħidma tal-EO. L-OIIs jippermettu wkoll li l-EO jġib għall-attenzjoni pubblika kwistjonijiet ta’ interess pubbliku sinifikanti, u b’hekk jesponi l-politiki u l-prattiki amministrattivi għad-dibattitu pubbliku. Huma jippermettu wkoll lill-EO jirreaġixxi malajr għal avvenimenti esterni, jekk ikun meħtieġ. Peress li ħafna mill-inkjesti strateġiċi tal-EO rċevew ħafna attenzjoni pubblika, l-użu akbar tal-OIIs ikkontribwixxa wkoll għas-sensibilizzazzjoni dwar il-prinċipji ta’ amministrazzjoni tajba u għamel l-EO, bħala mekkaniżmu ta’ rimedju, aktar viżibbli. Dan kollu għandu jgħin lill-EO twettaq il-mandat tagħha biex tikxef amministrazzjoni ħażina fl-istituzzjonijiet tal-UE bl-aktar mod effettiv possibbli.

Vantaġġ sinifikanti tas-setgħa tal-OII huwa li tippermetti lill-Ombudsman jinvestiga problemi importanti li qatt ma jistgħu jitqajmu permezz tal-ilmenti. Dan jista’ jkun minħabba li l-persuni kkonċernati għandhom diffikultajiet biex jilmentaw (eż. gruppi vulnerabbli) jew minħabba li hemm nuqqas ta’ interessi kkonċentrati li jiskrutinizzaw attivitajiet speċifiċi tal-istituzzjonijiet tal-UE. L-OIIs għandhom, minn naħa waħda, jgħinu biex jantiċipaw ilmenti futuri billi jsolvu problemi potenzjali b’mod sistemiku. Madankollu, dawn jistgħu jirriżultaw ukoll fi skrutinju pubbliku u lmenti akbar fil-futur billi jqajmu kuxjenza dwar l-EO f’oqsma fejn tradizzjonalment ma jkunux waslu ħafna lmenti.

Ilmenti u OIIs: il-kisba tal-bilanċ it-tajjeb

L-ombudsmen għandhom it-tendenza li jintwerew, min-naħa tagħhom, bħala (i) rimedju għal individwi li jesperjenzaw problemi mal-amministrazzjoni pubblika, u (ii) għassies li jippromwovi titjib sistemiku fl-istandard tal-amministrazzjoni.

Fil-livell tal-UE, id-dritt fundamentali li wieħed jilmenta mal-Ombudsman, li jinsab fl-Artikolu 43 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, flimkien mal-fatt li l-EO ġie stabbilit bħala parti mit-taqsima dwar iċ-ċittadinanza skont it-TFUE, iwassal biex issir ħafna enfasi fuq ir-rwol ta’ rimedju individwali.

Madankollu, il-Parlament Ewropew laqa’ u appoġġa bis-sħiħ l-approċċ tal-EO biex isir użu akbar mill-OIIs biex jiġu indirizzati kwistjonijiet sistemiċi fl-amministrazzjoni tal-UE [2].

Fl-istess ħin, fin-nuqqas ta’ lment (li min-natura tiegħu stess jgħin biex jilleġittimizza deċiżjoni biex tiġi investigata kwistjoni), huwa meħtieġ sforz partikolari biex jiġi spjegat għaliex l-EO jagħżel li jsegwi OII.

Madankollu, l-EO jrid ikompli jissalvagwardja d-drittijiet taċ-ċittadini u joffri mezz mhux ġudizzjarju biex jissolvew il-problemi mal-amministrazzjoni tal-UE. Għalhekk, il-funzjoni ċentrali tal-EO se tibqa’ l-mijiet ta’ inkjesti mwettqa kull sena li permezz tagħhom l-EO ssolvi tilwim dwar il-pagamenti fi proġetti tal-UE, tikseb dokumenti, drittijiet ħżiena u tirrimedja l-inġustizzji mġarrba minn ilmentaturi individwali. Il-fatt li l-EO tipikament ma jiftaħx aktar minn ftit OIIs fuq skala kbira fis-sena jista’ jitqies bħala mod kif jinstab il-bilanċ it-tajjeb bejn il-funzjonijiet doppji.

Tkun xi tkun il-forza mexxejja għal inkjesta, jibqa 'l-fatt li, ladarba jinfetaħ, huwa inkjesta EO. L-inkjesti bbażati fuq l-ilmenti u l-OIIs ma għandhomx jitqiesu bħala għażliet binarji. It-tnejn iservu biex jikxfu amministrazzjoni ħażina u biex itejbu l-amministrazzjoni tal-UE. Inkjesta tista’ tibda wkoll abbażi ta’ lment, li għandu jitkompla biss fuq l-inizjattiva tal-Ombudsman stess jekk l-ilmentatur jiddeċiedi li jirtira l-ilment inizjali. L-ambitu ta’ inkjesta bbażata fuq l-ilmenti jista’ jitwessa’ wkoll biex jinkludi elementi oħra li jistgħu jwasslu biex tinkixef amministrazzjoni ħażina fuq inizjattiva proprja tal-Ombudsman. Dan jidher li huwa kkonfermat mill-formulazzjoni tal-Artikolu 228 TFUE, li jirreferi għall-Ombudsman li jwettaq inkjesti li għalihom hija ssib raġunijiet mhux biss abbażi ta’ lmenti iżda wkoll fuq inizjattiva tagħha stess.  

E. Anness

Qafas legali li jirregola l-OIIs:

L-Artikolu 228 tat-TFUE: "Skond id-dmirijiet tiegħu, l-Ombudsman għandu jwettaq inkjesti li għalihom isib raġunijiet, jew fuq l-inizjattiva tiegħu stess jew fuq il-bażi ta' lmenti sottomessi lilu […]."

L-Artikolu 3(1) tal-Istatut tal-Ombudsman Ewropew: "L-Ombudsman għandu, fuq inizjattiva tiegħu stess jew wara lment, iwettaq l-inkjesti kollha li huwa jqis ġustifikati biex jiċċara kwalunkwe suspett ta' amministrazzjoni ħażina fl-attivitajiet ta' l-istituzzjonijiet u l-korpi tal-Komunità."

L-Artikolu 8 tad-Dispożizzjonijiet ta’ Implimentazzjoni tal-Ombudsman Ewropew: "L-Ombudsman għandu jwettaq inkjesti fuq inizjattiva proprja li għalihom l-Ombudsman isib raġunijiet. Il-proċeduri applikabbli għal inkjesti miftuħa wara lment għandhom japplikaw, sa fejn ikunu rilevanti, għal inkjesti fuq inizjattiva proprja."

[1] Lista ta’ inizjattivi strateġiċi hija disponibbli hawnhekk: http://www.ombudsman.europa.eu/mt/activities/strategicinitiatives.faces.

[2] Ara pereżempju http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&reference=P8-TA-2016-0062&language=EN&ring=A8-2016-0020

[i] Dan id-dokument ġie abbozzat mill-Unità tal-Inkjesti Strateġiċi u ġie ffinalizzat fl-20 ta’ Settembru 2017.