Għażiż President Sophie Wilmès, Onorevoli Membri,

Tajjeb filgħodu u grazzi talli stedintni għal din id-diskussjoni importanti.

Spiss niddeskrivu l-istat tad-dritt bħala valur fundamentali tal-Unjoni Ewropea. U bir-raġun. Hija tirfed id-demokrazija tagħna, tipproteġi d-drittijiet fundamentali, u tiżgura governanza tajba. Dan jipprovdi l-qafas li permezz tiegħu s-setgħa tiġi eżerċitata b’mod ġust u trasparenti. Fuq kollox, dan jippermetti liċ-ċittadini jafdaw lill-gvernijiet, lis-sistemi legali u lill-amministrazzjonijiet pubbliċi tagħhom.

Iżda kif nafu lkoll, l-istat tad-dritt mhux se jiddefendi lilu nnifsu. Jeħtieġ attenzjoni kontinwa u protezzjoni attiva. Dan huwa eżattament fejn istituzzjonijiet bħall-uffiċċji tal-ombudsman għandhom rwol ewlieni.

Mill-oriġini tagħhom, l-ombudsmen kienu marbuta mill-qrib mal-istabbiliment u t-tisħiħ tad-demokrazija u l-istat tad-dritt—maħluqa biex jissorveljaw l-eżerċizzju tas-setgħa pubblika u biex jissalvagwardjaw id-drittijiet tal-bniedem.

Ħu l-eżempju tal-Portugall, fejn l-istituzzjoni tal-Ombudsman inħolqot ftit wara r-restawr tat-tmexxija demokratika—li hija istituzzjoni postrivoluzzjonarja u saħansitra prekostituzzjonali.

L-ombudsmen jissodisfaw żewġ funzjonijiet essenzjali: l-ewwel nett, iservu bħala kontrolli indipendenti fuq il-gvern u l-amministrazzjoni pubblika; u t-tieni, joffru liċ-ċittadini protezzjoni aċċessibbli fir-relazzjonijiet tagħhom mal-awtoritajiet pubbliċi.

Il-qrati jibqgħu l-gwardjani primarji tal-legalità, iżda l-ġudikatura waħedha ma tistax timla kull lakuna — speċjalment fi żmien ta’ bidla teknoloġika rapida, bidliet politiċi, u aspettattivi pubbliċi li qed jiżdiedu.

F’dan il-punt, l-ombudsmen għandhom rwol komplementari kruċjali. Dawn jgħinu biex jiġi żgurat li s-setgħa pubblika tiġi eżerċitata b’mod ġust u trasparenti, u li d-drittijiet fundamentali jiġu rrispettati, billi tiġi skrutinizzata l-azzjoni amministrattiva u jiġu protetti d-drittijiet individwali.

Bħala Ombudswoman Ewropew, ir-rwol tiegħi huwa li nipprevjeni u nindirizza l-amministrazzjoni ħażina, li nippromwovi l-governanza tajba, u li ngħin fil-ħarsien tal-istat tad-dritt madwar l-Unjoni. Ma nistax noħroġ deċiżjonijiet vinkolanti, iżda permezz tal-ħidma tiegħi—dejjem imsejsa fuq raġunament sod u indipendenti—Nistinka biex niżgura li l-istituzzjonijiet, l-aġenziji u l-korpi tal-UE jaġixxu b’mod li jkun trasparenti, ġust u responsabbli.

Ħafna mid-dibattitu dwar l-istat tad-dritt ġustament jiffoka fuq l-Istati Membri. Iżda jeħtieġ ukoll li nistaqsu: l-istituzzjonijiet tal-UE kif jirrispettaw dawn il-prinċipji?

L-UE tistenna li l-Istati Membri jirrispettaw l-istat tad-dritt—u għandha l-għodod biex tinforzah. Iżda biex tkun kredibbli, l-UE trid tmexxi bl-eżempju. Ipprattika dak li tippriedka. It-trasparenza tad-domanda? Kun trasparenti. Tistenna l-ġustizzja? Kun ġust. Sejħa għall-obbligu ta’ rendikont? Iżommu lilu nnifsu responsabbli. Huwa biss f’dak il-mument li tkun tista’ taqla’ fiduċja reali — kemm f’pajjiżha kif ukoll barra mill-pajjiż.

Allura kif nistgħu nagħmlu dan iseħħ?

L-Ombudsman Ewropew huwa parti interessata importanti. L-uffiċċju tiegħi jissalvagwardja l-liġi tal-UE, id-drittijiet fundamentali, u l-amministrazzjoni tajba. Iċ-ċittadini, in-negozji u l-organizzazzjonijiet iduru lejna kull meta jħossu li istituzzjoni tal-UE tkun aġixxiet b’mod inġust jew illegali.

Il-qrati jinfurzaw il-liġi, iva—iżda ma jistgħux ikopru kull kwistjoni li taffettwa liċ-ċittadini fir-relazzjonijiet tagħhom ta’ kuljum mal-istituzzjonijiet tal-UE.

Din hija s-saħħa tal-Ombudsman. Il-proċeduri flessibbli tagħna jippermettulna mmorru lil hinn mil-liġi. Aħna nimbuttaw il-formalitajiet tal-passat biex nirrestawraw il-ġustizzja, l-integrità u l-fiduċja

Ippermettuli nuri.

Is-sena l-oħra, aħna eżaminajna kif il-Kunsill tal-UE u l-Kummissjoni Ewropea jittrattaw it-talbiet għal aċċess għal dokumenti leġiżlattivi. Sibna li ż-żewġ istituzzjonijiet ma laħqux l-istandards għoljin ta’ trasparenza meħtieġa mill-ġurisprudenza. Ħeġġiġnahom jiżvelaw b’mod proattiv dokumenti leġiżlattivi u jirrestrinġu r-rifjuti ta’ aċċess għal każijiet verament eċċezzjonali.

F’Unjoni bbażata fuq l-istat tad-dritt, it-trasparenza trid tkun ir-regola, mhux l-eċċezzjoni. Mingħajr trasparenza, ir-responsabbiltà tiddgħajjef. U mingħajr responsabbiltà, il-fiduċja pubblika inevitabbilment tnaqqar.

Meta nitkellem dwar it-trasparenza, parti kbira oħra mill-ħidma tiegħi qed timbotta lill-istituzzjonijiet tal-UE biex ikunu aktar miftuħa u konsistenti dwar kif jieħdu d-deċiżjonijiet — speċjalment meta dawk id-deċiżjonijiet ikollhom impatt fuq id-drittijiet taċ-ċittadini.

Għadna kif ħriġna d-deċiżjoni tagħna dwar l-hekk imsejjaħ każ Omnibus. Aħna kkonkludejna li kien hemm amministrazzjoni ħażina, minħabba għadd ta’ nuqqasijiet proċedurali fil-mod kif il-Kummissjoni Ewropea ħejjiet proposti leġiżlattivi urġenti.

Aħna nirrikonoxxu li l-Kummissjoni trid tkun kapaċi tirrispondi b’mod urġenti għal sitwazzjonijiet differenti, b’mod partikolari fil-kuntest ġeopolitiku attwali. Madankollu, jeħtieġ li tiżgura li r-responsabbiltà u t-trasparenza jkomplu jkunu parti mill-proċessi leġiżlattivi tagħha u li l-azzjonijiet tagħha jiġu spjegati b’mod ċar liċ-ċittadini.

Fil-futur, jeħtieġ li jinstab bilanċ aħjar bejn amministrazzjoni aġli-flessibbli u l-garanzija ta’ standards proċedurali minimi għat-tfassil tal-liġijiet. Fid-dawl tar-reviżjoni li jmiss tal-linji gwida għal Regolamentazzjoni Aħjar, nemmen li l-Kummissjoni għandha ttejjeb ir-regoli tagħha sabiex it-tħejjija ta’ leġiżlazzjoni urġenti tibqa’ trasparenti, inklużiva u bbażata fuq l-evidenza.

Fil-qalba tiegħu, l-istat tad-dritt huwa dwar il-protezzjoni tal-individwi — speċjalment dawk b’inqas setgħa — minn trattament inġust jew inġust minn dawk fl-awtorità.

U din hija r-raġuni għaliex l-Ombudsman Ewropew huwa vitali wkoll biex jiġi żgurat li l-istituzzjonijiet tal-UE jirrispettaw id-drittijiet fundamentali taċ-ċittadini: mill-protezzjoni tal-informaturi għall-prattiki ta’ reklutaġġ u ta’ reklutaġġ jew l-eżami ta’ kif jintużaw il-fondi tal-UE sabiex jiġi evitat li l-flus jintefqu b’modi li jiksru d-drittijiet fundamentali. 

Reċentement, aħna rrakkomandajna li l-Kummissjoni ssaħħaħ is-sorveljanza tal-fondi tal-UE użati għall-ġestjoni tal-fruntieri biex tiżgura li dawn ma jintużawx b’modi li jiksru d-drittijiet tal-migranti. U eżaminajna wkoll il-finanzjament tal-UE għall-persuni b’diżabilità, filwaqt li ħeġġiġna monitoraġġ aktar b’saħħtu biex tiġi appoġġata l-bidla lil hinn mill-istituzzjonalizzazzjoni. Huwa importanti li jiġi enfasizzat li din il-ħidma bbenefikat ħafna mill-kooperazzjoni mal-ombudsmen nazzjonali fin-Netwerk Ewropew tal-Ombudsmen li għandi l-privileġġ li nikkoordina.

Ġimgħa ilu biss, organizzajna l-konferenza annwali tagħna tal-ENO, u fost il-ħafna suġġetti diskussi, ingħatat attenzjoni partikolari lill-istat tad-dritt.

Aktar minn 100 rappreżentant tal-ombudsman nazzjonali u reġjonali qasmu l-esperjenzi tagħhom mill-ħidma tagħhom ta’ kuljum. Dawn id-diskussjonijiet enfasizzaw kif ċerti kwistjonijiet, f’xi ġurisdizzjonijiet, ikomplu jagħtu lok għal tħassib, jiġifieri rigward il-protezzjoni tal-indipendenza tal-ombudsmen. Għad hemm sfidi dwar il-ħatriet, is-sigurtà tal-mandat, il-mandat, is-setgħat investigattivi, u, fuq kollox, l-effettività tas-sorveljanza tal-ombudsman.

Barra minn hekk, ġiet diskussa wkoll il-metodoloġija tal-Kummissjoni Ewropea għall-abbozzar tar-Rapporti dwar l-Istat tad-Dritt, b’ħafna ombudsmen jaqblu dwar l-importanza li jiġi ggarantit involviment aktar rikonoxxibbli, attiv u effettiv, kemm b’mod awtonomu kif ukoll permezz tan-network ENO. Issa ninsabu fil-proċess li niggarantixxu s-segwitu ta’ dawn il-konklużjonijiet li mbagħad se jiġu kondiviżi mal-Parlament u mal-Kummissjoni.

Ippermettuli nikkonkludi.

Ir-rispett tal-istat tad-dritt huwa responsabbiltà kondiviża. Ma huwiex il-kompitu ta’ istituzzjoni waħda — la tal-qrati biss, la tal-gvernijiet nazzjonali, u lanqas tal-Ombudsman. Dan jirrikjedi impenn kontinwu minna lkoll: mill-ġudikatura, l-istituzzjonijiet tal-UE, is-soċjetà ċivili, u l-korpi ta’ sorveljanza indipendenti.

Billi naħdmu flimkien—billi ninsistu fuq it-trasparenza, il-ġustizzja u r-responsabbiltà—nsaħħu l-istat tad-dritt. U b'dan il-mod, aħna ngħinu biex niżguraw li l-Unjoni Ewropea tibqa' dak li suppost tkun: Unjoni msejsa fuq il-ġustizzja, id-demokrazija u d-drittijiet fundamentali.

Grazzi.