Magħmul skont l-Artikolu 3(6) tal-Istatut tal-Ombudsman Ewropew [1]

Il-kwistjoni f'dan il-każ hija jekk il-Kummissjoni Ewropea għandhiex twettaq valutazzjoni tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem fil-kuntest tan-negozjati tagħha biex tikkonkludi ftehim ta' kummerċ ħieles mal-Vjetnam. L-ilmentaturi jemmnu li tali valutazzjoni speċifika hija meħtieġa. Il-Kummissjoni tqis li tali evalwazzjoni ma hijiex neċessarja. Il-Kummissjoni targumenta li l-valutazzjoni tal-impatt għas-sostenibbiltà mwettqa fl-2009, dwar ftehim ta’ kummerċ ħieles propost bejn l-UE u l-ASEAN, hija biżżejjed minħabba li kienet tinkludi l-Vjetnam. Il-konklużjoni tal-Ombudsman hija li n-nuqqas tal-Kummissjoni li twettaq valutazzjoni speċifika tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem, fir-rigward tal-Vjetnam, jikkostitwixxi amministrazzjoni ħażina u hija tirrakkomanda li l-Kummissjoni issa għandha twettaq tali valutazzjoni mingħajr aktar dewmien.

Il-fatti li wasslu għall-ilment

1. Dan il-każ jikkonċerna n-negozjati tal-ftehim ta' kummerċ ħieles ("FTA") bejn l-UE u l-Vjetnam li tnedew fis-26 ta' Ġunju 2012 u l-allegat nuqqas tal-Kummissjoni Ewropea li twettaq valutazzjoni tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem ("valutazzjoni tal-impatt tar-RGħ") tal-FTA.

2. L-ilmentaturi (il-Federazzjoni Internazzjonali għad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Kumitat tal-Vjetnam dwar id-Drittijiet tal-Bniedem [2]) ikkuntattjaw lill-Kummissjoni fit-30 ta' April 2013, u ħeġġewha twettaq valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani. Filwaqt li jibbażaw fuq id-dritt internazzjonali pubbliku, id-dritt primarju tal-UE u l-Qafas Strateġiku u l-Pjan ta' Azzjoni dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija tal-25 ta' Ġunju 2012 (il-"Pjan ta' Azzjoni")[3], huma argumentaw li l-UE għandha obbligu li tiżgura li l-ftehimiet kummerċjali tagħha ma jagħmlux ħsara lid-drittijiet tal-bniedem barra mill-pajjiż. Huma sostnew li l-kwistjoni ma kinitx koperta mill-valutazzjoni tal-impatt inizjali mwettqa matul in-negozjati ta’ kummerċ ħieles mal-ASEAN li kienu ġew abbandunati. Huma argumentaw li t-tnedija ta' negozjati bilaterali mal-Vjetnam appellat għal valutazzjoni tal-impatt ġdida, inkluża valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani. Huma mbagħad ġibdu l-attenzjoni għal għadd ta' kwistjonijiet dwar id-drittijiet fundamentali fil-Vjetnam li jistgħu jiġu affettwati b'mod negattiv mill-FTA.

3. Fis-26 ta’ Ġunju 2013, il-Kummissarju de Gucht ta’ dak iż-żmien wieġeb lill-ilmentaturi u pprovda l-ispjegazzjonijiet li ġejjin.

• Il-Kummissjoni ssegwi approċċ integrat lejn il-valutazzjoni tal-impatti li jqis l-impatti ekonomiċi, soċjali, ambjentali u tad-drittijiet tal-bniedem f’dokument wieħed. Dan wera li huwa l-aktar mod xieraq biex wieħed jasal għal valutazzjoni bbilanċjata.
• In-negozjati mal-Vjetnam kienu qed isiru taħt il-qafas legali stabbilit għan-negozjati tal-FTA tal-ASEAN fl-2007. Il-fatt li n-negozjati bilaterali ħadu post in-negozjati reġjonali ma kienx jeħtieġ valutazzjoni tal-impatt ġdida.
• Il-Kummissjoni rrevediet il-Valutazzjoni tal-Impatt għas-Sostenibbiltà tal-ASEAN tal-2009 (“VIS”) u kkonkludiet li din kienet għadha valida u rilevanti f’kuntest bilaterali. Fil-fatt, il-valutazzjoni tal-impatt reġjonali pprovdiet dettalji fil-livell tal-pajjiż u indirizzat l-impatt fuq pajjiżi individwali. Peress li l-objettivi u l-kopertura tal-ftehim bilaterali baqgħu l-istess bħal dawk għal FTA reġjonali, l-impatti fit-tul jibqgħu fil-biċċa l-kbira l-istess. Dan ġie kkonfermat ukoll minn analiżi tal-impatt tal-FTA propost bejn l-UE u l-Vjetnam ikkummissjonat fl-2011 taħt il-Proġett ta' Assistenza Kummerċjali Multilaterali bejn l-UE u l-Vjetnam ("MUTRAP").
• Il-Kummissjoni hija impenjata li timplimenta t-Trattat ta' Lisbona li jirrikjedi li l-politika kummerċjali tal-UE tkun iggwidata mill-prinċipji u l-objettivi tal-azzjoni esterna tal-UE inklużi d-drittijiet tal-bniedem. Fil-fatt, il-politika kummerċjali tal-UE tista' tikkontribwixxi għat-titjib tad-drittijiet tal-bniedem.
• Fl-2011, wara d-dħul fis-seħħ tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE (il-"Karta"), il-Kummissjoni bdiet tintroduċi fil-valutazzjonijiet tal-impatt tagħha rekwiżiti espliċiti għall-analiżi tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem. Filwaqt li jibni fuq din il-prattika, il-Pjan ta’ Azzjoni jinkludi l-inklużjoni tad-drittijiet tal-bniedem fil-valutazzjonijiet tal-impatt, flimkien mal-impatti ekonomiċi, soċjali u ambjentali. Għalhekk, il-Kummissjoni tkompli timplimenta dan l-impenn billi twettaq b’mod sistematiku analiżi tad-drittijiet tal-bniedem fil-valutazzjonijiet tal-impatt kollha konklużi flimkien mat-tħejjija ta’ proposti għall-ftuħ ta’ negozjati kummerċjali ġodda.
• Filwaqt li l-ftuħ tal-kummerċ waħdu ma jiggarantix awtomatikament ir-rispett sħiħ tad-drittijiet tal-bniedem, ħafna preċedenti juru li ż-żieda fil-kummerċ u fl-introjtu tiġġenera kundizzjonijiet aħjar għall-iżvilupp u għat-tkabbir. L-iżvilupp sostenibbli fuq perjodu itwal jikkontribwixxi għal kundizzjonijiet imtejba tad-drittijiet tal-bniedem.
• Fin-negozjati kummerċjali kollha tal-UE, inklużi dawk mal-Vjetnam, il-Kummissjoni ssegwi rabta istituzzjonali u legali ċara mal-ftehimiet qafas politiċi rilevanti li fihom klawżoli dwar id-drittijiet tal-bniedem, id-demokrazija, u l-istat tad-dritt. Dan jiżgura li d-drittijiet fundamentali jkunu elementi essenzjali tar-relazzjonijiet bilaterali tal-UE anke fir-rigward tal-kummerċ bejn iż-żewġ partijiet. It-titjib tar-relazzjoni bilaterali permezz tal-Ftehim ta' Sħubija u Kooperazzjoni bejn l-UE u l-Vjetnam ("FSK") iffirmat f'Ġunju 2012 jinkludi wkoll kooperazzjoni aktar mill-qrib dwar id-drittijiet tal-bniedem. Filwaqt li dan il-ftehim kien għadu fil-proċess ta’ ratifika, il-partijiet qablu li jipproċedu bl-implimentazzjoni avvanzata tal-aspetti prijoritarji. Għalhekk, f'Jannar 2012 ġie stabbilit djalogu msaħħaħ dwar id-drittijiet tal-bniedem. Iż-żewġ sessjonijiet li kienu diġà saru ppermettew skambju sostanzjali u fil-fond ta' fehmiet u informazzjoni dwar kwistjonijiet ta' tħassib partikolari għall-UE.
• L-UE ser tkompli tippromwovi d-drittijiet tal-bniedem permezz ta' dan id-djalogu msaħħaħ, dikjarazzjonijiet pubbliċi, inizjattivi diplomatiċi, interazzjoni mad-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem u proġetti bħal dawk iffinanzjati mill-Istrument Ewropew għad-Demokrazija u d-Drittijiet tal-Bniedem.

4. Fis-17 ta' April 2014, il-Parlament Ewropew adotta riżoluzzjoni li tħeġġeġ lill-Kummissjoni twettaq valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani tal-FTA previst mal-Vjetnam, filwaqt li indika li l-kunsens tiegħu għall-FTA huwa obbligatorju [4].

5. Fid-19 ta ' Mejju 2014, il-Kunsill issottolinja fil-konklużjonijiet tiegħu "l-importanza li jkomplu jitwettqu valutazzjonijiet tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem għal ftehimiet kummerċjali u ta ' investiment"[5].

6. Fl-4 ta' Lulju 2014, l-ilmentaturi reġgħu kkuntattjaw lill-Kummissjoni u argumentaw li l-UE għandha obbligu li tiżgura li l-ftehimiet kummerċjali li tikkonkludi ma jwasslux għal ksur tad-drittijiet tal-bniedem la fl-UE u lanqas fil-pajjiżi sħab. Dan l-obbligu jirriżulta minn trattati dwar id-drittijiet tal-bniedem li jeħtieġ li jiġu implimentati b'mod effettiv. L-Artikoli 21 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea ("TUE") u 207 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea ("TFUE") jipprevedu li l-azzjoni esterna tal-UE għandha tfittex " li tavvanza fil-bqija tad-dinja: id-demokrazija, l-istat tad-dritt, l-universalità u l-indiviżibbiltà tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali, ir-rispett għad-dinjità tal-bniedem, il-prinċipji tal-ugwaljanza u s-solidarjetà, u r-rispett għall-prinċipji tal-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti u d-dritt internazzjonali" u li l-UE "għandha tiddefinixxi u ssegwi politiki u azzjonijiet komuni [...] sabiex [...] b) tikkonsolida u tappoġġa d-demokrazija, l-istat tad-dritt, id-drittijiet tal-bniedem u l-prinċipji tad-dritt internazzjonali". Skont dawn id-dispożizzjonijiet, l-UE hija meħtieġa tieħu l-miżuri kollha disponibbli biex tiffaċilita r-rispett, il-protezzjoni u r-rispett tad-drittijiet tal-bniedem fil-pajjiżi sħab. L-ilmentaturi sostnew li r-rekwiżit li titwettaq valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani japplika irrispettivament mid-data li fiha tnedew in-negozjati. Dan għaliex l-għan tal-valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani huwa li jiġi żgurat li l-FTA, meta jiġi implimentat, ma jwassal għall-ebda nuqqas ta’ konformità mal-obbligi eżistenti tad-drittijiet tal-bniedem. Huma ddikjaraw ukoll li l-mandat ta' negozjar kien espanda biex jinkludi komponent ta' investiment u mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investitur u l-istat. Għalhekk, il-mandat ma kienx l-istess kif kien fl-2009 u l-impatti tal-komponent il-ġdid għandhom definittivament jiġu vvalutati.

7. Fit-23 ta' Lulju 2014, il-Kummissarju de Gucht wieġeb lill-ilmentaturi kif ġej.

• Mill-2011, f’konformità mal-Pjan ta’ Azzjoni, il-Kummissjoni sistematikament tinkludi analiżi tal-impatti potenzjali fuq id-drittijiet tal-bniedem f’mill-inqas tliet każijiet: valutazzjonijiet tal-impatt imwettqa flimkien mat-tħejjija ta’ proposti għall-ftuħ ta’ negozjati kummerċjali ġodda; il-valutazzjonijiet tal-impatt kollha għas-sostenibbiltà mwettqa matul in-negozjati kummerċjali; u l-evalwazzjonijiet sussegwenti kollha.
• Il-Valutazzjoni tal-Impatt għas-Sostenibbiltà li tikkonċerna l-ASEAN inkludiet l-impatt soċjali b’attenzjoni speċjali mogħtija lill-kundizzjonijiet tax-xogħol u d-drittijiet assoċjati. Għalhekk, il-Kummissjoni ma twettaqx valutazzjoni tal-impatt speċifika tar-riżorsi umani għall-Vjetnam.

Hemm għodod effettivi oħra li jippermettu lill-UE tikkontribwixxi għat-tisħiħ tar-rispett għad-drittijiet tal-bniedem fil-Vjetnam, bħall-FSK. Barra minn hekk, l-UE timmira għal rabta istituzzjonali u legali bejn l-FTA u l-FSK li fiha klawżoli dwar id-drittijiet tal-bniedem, id-demokrazija, l-istat tad-dritt u s-sigurtà. Din ir-rabta tiżgura li dawn id-drittijiet u l-prinċipji fundamentali jkunu elementi essenzjali tar-relazzjonijiet bilaterali anke fir-rigward tal-kummerċ. Dan jipprevedi d-dritt li jiġu applikati l-miżuri xierqa kollha jekk ikun hemm ksur ta’ dawn il-klawżoli ta’ element essenzjali. Il-Kummissarju kkonkluda li huwa "konvint li r-relazzjonijiet kuntrattwali joffru mezz b'saħħtu biex ikun hemm aktar involviment ma' pajjiż sieħeb u jitrawmu riformi dwar kwistjonijiet ta' tħassib".

L-inkjesta

8. L-Ombudsman fetħet inkjesta dwar l-ilment u identifikat l-allegazzjoni u t-talba li ġejjin:

Il-Kummissjoni tirrifjuta b’mod żbaljat li twettaq valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani bħala parti mit-tħejjijiet għal ftehim ta’ kummerċ ħieles tal-UE mal-Vjetnam. Il-Kummissjoni għandha twettaq valutazzjoni tal-impatt komprensiva u parteċipattiva tar-riżorsi umani.

9. Matul l-inkjesta, l-Ombudsman irċieva l-opinjoni tal-Kummissjoni dwar l-ilment u, sussegwentement, il-kummenti tal-ilmentaturi bi tweġiba għall-opinjoni tal-Kummissjoni. L-abbozz ta' rakkomandazzjoni tal-Ombudsman iqis l-argumenti u l-opinjonijiet imressqa mill-partijiet.

Allegazzjoni ta’ rifjut żbaljat li titwettaq valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani tal-FTA previst mal-Vjetnam u t-talba korrispondenti

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

10. L-ilmentaturi argumentaw li n-nuqqas ta’ valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani jikser l-impenji tal-UE u tal-Istati Membri tagħha skont id-dritt internazzjonali, l-obbligi li jirriżultaw mit-Trattati tal-UE, u l-Pjan ta’ Azzjoni tal-2012. Huwa wkoll inkonsistenti mal-prattika attwali tal-Kummissjoni li twettaq b’mod sistematiku valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani.

11. L-ilmentaturi argumentaw ukoll li, għalkemm in-negozjati mal-Vjetnam kienu preċeduti minn negozjati tal-ASEAN, huma bdew fis-26 ta' Ġunju 2012, jiġifieri, wara d-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta' Lisbona, il-Karta u l-adozzjoni tal-Pjan ta' Azzjoni. Il-valutazzjoni tal-impatt inizjali mwettqa fil-kuntest tan-negozjati mal-ASEAN ma ffukatx biżżejjed fuq pajjiżi speċifiċi. Minħabba li l-Kummissjoni rrevediet il-valutazzjoni tal-impatt tal-ASEAN u r-rilevanza tagħha għan-negozjati bilaterali mal-Vjetnam, hija għandha tivvaluta wkoll l-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem.

12. Fl-opinjoni tagħha, il-Kummissjoni argumentat li ma hemm l-ebda obbligu legali vinkolanti skont id-dritt internazzjonali jew id-dritt tal-UE li jirrikjedi valutazzjoni tal-impatt separata tar-riżorsi umani għat-twettiq tan-negozjati tal-FTA. B’mod partikolari, il-Karta, it-Trattat ta’ Lisbona u l-Pjan ta’ Azzjoni ma jirrikjedux li l-Kummissjoni twettaq valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani. Madankollu, l-UE hija impenjata li tqis il-kunsiderazzjonijiet tad-drittijiet tal-bniedem fil-politika kummerċjali tagħha u li tqis id-drittijiet tal-bniedem bħala element ewlieni tal-azzjoni esterna usa' tagħha. L-Artikoli 21 tat-TUE u 207 tat-TFUE ma jagħtux mandat għal strument proċedurali speċifiku bħal valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani. Għalhekk, l-istituzzjonijiet tal-Unjoni għandhom marġni wiesa’ ta’ diskrezzjoni sabiex jiżguraw l-għan ġenerali ta’ koerenza tal-politika bejn l-oqsma differenti ta’ azzjoni esterna.

13. Il-Kummissjoni ddikjarat ukoll li l-prattika tagħha tikkorrispondi għall-Pjan ta’ Azzjoni fis-sens li sistematikament tinkludi analiżi tal-impatt potenzjali fuq id-drittijiet tal-bniedem fil-valutazzjonijiet tal-impatt tagħha li huma ppreparati għal proposti għall-ftuħ ta’ negozjati kummerċjali ġodda.

14. Barra minn hekk, il-Kummissjoni wissiet kontra l-applikazzjoni retroattiva ta’ rekwiżit li titwettaq valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani li, fil-fehma tagħha, dehret “ta’ piż mhux ġustifikat u sproporzjonata”. Huwa nnota li l-Kunsill awtorizza n-negozjati mal-ASEAN (inkluż il-Vjetnam) f'April 2007, u li, minn dak iż-żmien, il-Kummissjoni kienet diġà wettqet ASI rilevanti fl-2009. In-negozjati bilaterali mal-Vjetnam saru fil-qafas tal-awtorizzazzjoni tal-2007. Bl-istess mod, il-Kummissjoni sostniet li l-prattika l-ġdida tagħha, żviluppata fl-2011 u li tikkorrispondi għall-Pjan ta’ Azzjoni, li tinkludi b’mod sistematiku fil-valutazzjonijiet tal-impatt tagħha valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani, tapplika għal inizjattivi ġodda biss u ma tapplikax b’mod retroattiv.

15. Il-Kummissjoni sostniet ukoll li l-ASI tal-2009 kien fiha biżżejjed data speċifika għall-pajjiż biex tippermetti lill-Kummissjoni tivvaluta l-każ tal-Vjetnam. Il-Kummissjoni kienet tal-fehma li s-sejbiet kienu għadhom rilevanti fir-rigward tad-"direzzjoni u l-kobor tal-impatti ekonomiċi, soċjali u ambjentali". Ix-xejriet fl-ASI ġew ikkonfermati mill-analiżi tal-impatt tal-MUTRAP fl-2011. L-ASI tal-2009 analizzat diversi kwistjonijiet relatati mad-drittijiet tal-bniedem bħal kwistjonijiet marbuta mal-istandards ewlenin tax-xogħol tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol u l-impatt fuq il-faqar jew is-sessi. Il-kapitolu dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp Sostenibbli tal-FTA li qed jiġi nnegozjat jiżgura li dawn il-kwistjonijiet jiġu indirizzati f’oqsma partikolari bħall-promozzjoni tal-Aġenda tax-Xogħol Deċenti, ir-relazzjonijiet tax-xogħol u d-djalogu soċjali. Il-kwistjonijiet tad-drittijiet tal-bniedem huma indirizzati aktar fil-kuntest tad-djalogu dwar id-drittijiet tal-bniedem mal-Vjetnam, li għalih il-FSK jipprovdi qafas b'saħħtu. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni ddikjarat li d-drittijiet tal-bniedem jikkostitwixxu elementi essenzjali tar-relazzjoni bejn l-UE u l-Vjetnam u li l-Kummissjoni għandha l-għan li tirrifletti dan fl-FTA.

16. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni spjegat li valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani mhijiex maħsuba biex tagħti ġudizzju dwar is-sitwazzjoni attwali tad-drittijiet tal-bniedem f’pajjiż, iżda biex tiġbed l-attenzjoni ta’ dawk li jfasslu l-politika u partijiet ikkonċernati oħra dwar l-impatti potenzjali (pożittivi u/jew negattivi) tal-għażliet differenti li qed jiġu kkunsidrati u b’hekk biex tappoġġa tfassil sod tal-politika.

17. Fl-osservazzjonijiet tagħhom, l-ilmentaturi sostnew li l-ASI tal-2009 ma tistax tissostitwixxi valutazzjoni tal-impatt xierqa tar-riżorsi umani minħabba li ma kienx fiha valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani. Huma żiedu li r-referenza għat-tnaqqis tal-faqar ma tistax tissostitwixxi valutazzjoni bbażata fuq il-kontenut normattiv tad-drittijiet tal-bniedem.

18. Fir-rigward tal-impenji tal-UE tal-2011/2012 biex titwettaq valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani, dawn sempliċiment ipprovdew linji gwida aktar konkreti fir-rigward tal-obbligi li diġà kienu jeżistu. It-Trattati jobbligaw lill-UE ma tieħu l-ebda azzjoni li tipprevjeni jew tagħmel aktar diffiċli r-realizzazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem. Huma jobbligaw lill-UE tieħu miżuri biex tiżgura r-rispett tad-drittijiet tal-bniedem, kemm fl-azzjoni esterna tagħha kif ukoll internament. Valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani għandha l-għan li tiddefinixxi dawk il-miżuri, inkluż il-formulazzjoni u l-istruttura tal-FTA, sabiex jiġu evitati effetti negattivi fuq it-tgawdija tad-drittijiet tal-bniedem fl-UE u fil-pajjiżi sħab.

19. Huma argumentaw li, fi kwalunkwe każ, il-mument li fih l-obbligu li titwettaq HRIA huwa applikabbli għandu jkun il-mument meta tittieħed id-deċiżjoni li jiġi ffirmat it-test tal-FTA, mhux il-mument meta jinħareġ il-mandat ta' negozjar. Huwa f'dak il-mument li l-UE jeħtieġ li tkun kapaċi turi li qieset l-impatti fuq id-drittijiet tal-bniedem u konsegwentement iddefiniet l-għażliet ta' politika tagħha [6].

20. Barra minn hekk, l-ilmentaturi argumentaw li l-Kummissjoni injorat il-problema li l-ASI tal-2009 ma koprietx il-parti tal-protezzjoni tal-investiment tal-FTA li ġiet miżjuda man-negozjati biss fl-2013. Lanqas ma kopriet l-inklużjoni ta’ mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investitur u l-Istat li għadu qed jiġi kkunsidrat. Fl-aħħar nett, l-ilmentaturi ssottomettew li " l-Vjetnam irid jieħu passi importanti sabiex jikkonforma mal-istandards u l-obbligi internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem."

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman li twassal għal abbozz ta' rakkomandazzjoni

21. Ir-rwol tal-Ombudsman Ewropew huwa li jissorvelja l-istituzzjonijiet u l-korpi tal-UE fl-attivitajiet amministrattivi tagħhom u, b'mod partikolari, li jivverifika li jaġixxu f'konformità mal-prinċipji ta' amministrazzjoni tajba. Hija l-fehma li ilha teżisti tal-Ombudsman li amministrazzjoni tajba tfisser, l-ewwel nett, ir-rispett tad-drittijiet fundamentali u r-rispett tagħhom. Fil-fatt, fejn id-drittijiet fundamentali ma jiġux rispettati, ma jistax ikun hemm amministrazzjoni tajba. Għaldaqstant, l-istituzzjonijiet u l-korpi tal-UE jridu dejjem jikkunsidraw il-konformità tal-azzjonijiet tagħhom mad-drittijiet fundamentali u l-impatt possibbli tal-azzjonijiet tagħhom fuq id-drittijiet fundamentali.

22. Dan ta' hawn fuq japplika wkoll fir-rigward ta' attivitajiet amministrattivi fil-kuntest ta' negozjati ta' trattati internazzjonali. Jenħtieġ li l-Amministrazzjoni tal-UE mhux biss tiżgura li l-ftehimiet previsti jikkonformaw mal-obbligi eżistenti tad-drittijiet tal-bniedem u ma jbaxxux l-istandards eżistenti tal-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem, iżda jenħtieġ li jkollha wkoll l-għan li tippromwovi l-kawża tad-drittijiet tal-bniedem fil-pajjiżi sħab.

23. Fil-fatt, l-Artikolu 21(1) TUE jipprevedi li "[l]-azzjoni tal-Unjoni fix-xena internazzjonali għandha tkun iggwidata mill-prinċipji li ispiraw il-ħolqien, l-iżvilupp u t-tkabbir tagħha stess, u li hija tfittex li tippromwovi fil-bqija tad-dinja: id-demokrazija, l-istat tad-dritt, l-universalità u l-indiviżibbiltà tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali, ir-rispett għad-dinjità tal-bniedem, il-prinċipji tal-ugwaljanza u s-solidarjetà, u r-rispett għall-prinċipji tal-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti u d-dritt internazzjonali." Skont l-Artikolu 21(2) TUE, "[l]-Unjoni għandha tiddefinixxi u ssegwi politiki u azzjonijiet komuni, u għandha taħdem għal livell għoli ta' kooperazzjoni fl-oqsma kollha tar-relazzjonijiet internazzjonali, sabiex: [...] (b) tikkonsolida u tappoġġa d-demokrazija, l-istat tad-dritt, id-drittijiet tal-bniedem u l-prinċipji tad-dritt internazzjonali [...]". Dawn il-prinċipji japplikaw ukoll fil-qasam tal-politika kummerċjali komuni [7].

24. Għalkemm l-Ombudsman taqbel mal-Kummissjoni li jidher li ma hemm l-ebda rekwiżit legalment vinkolanti espliċitu u speċifiku biex titwettaq valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani dwar l-FTA mal-Vjetnam, hija tal-fehma li jkun fl-ispirtu tad-dispożizzjonijiet legali msemmija hawn fuq li titwettaq valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani. Il-Kummissjoni tidher li tammetti li s’issa ma twettqet l-ebda valutazzjoni tal-impatt komprensiva tar-riżorsi umani. L-ASI tal-2009, li għaliha rreferiet il-Kummissjoni, tkopri biss ċerti aspetti tal-impatt fuq id-drittijiet soċjali. Fil-fehma tal-Ombudsman, l-ASI tal-2009 għalhekk mhijiex sostitut xieraq għal valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani.

25. Valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani tista’ twassal lill-Kummissjoni biex tikkonkludi li l-FTA previst jikkonforma mal-obbligi u l-istandards eżistenti tad-drittijiet tal-bniedem u mhux se jkollu effetti negattivi fuq id-drittijiet tal-bniedem, speċjalment fil-Vjetnam. Jew, skont ir-riżultati tal-analiżi tagħha, il-Kummissjoni tista’ tikkunsidra miżuri xierqa li jiżguraw li ma jseħħ l-ebda effett negattiv bħal dan. It-twettiq ta ' valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani jkun konsistenti wkoll mal-prattika attwali tal-Kummissjoni li twettaq valutazzjonijiet tal-impatt tar-riżorsi umani u mal-Pjan ta ' Azzjoni tal-2012 li jirrikjedi li l-Kummissjoni "tinkorpora d-drittijiet tal-bniedem fil-Valutazzjoni tal-Impatt kollha" , inkluż fir-rigward ta ' "ftehimiet kummerċjali li għandhom impatti ekonomiċi, soċjali u ambjentali sinifikanti"[8].

26. Fir-rigward tal-argument tal-Kummissjoni li kwalunkwe rekwiżit biex titwettaq valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani m'għandux jiġi applikat b'mod retroattiv u li dan ikollu effetti "ta' piż mhux ġustifikat u sproporzjonati" , l-Ombudsman tinnota li r-rispett għad-drittijiet tal-bniedem ma jistax ikun soġġett għal kunsiderazzjonijiet ta' sempliċi konvenjenza. Kif indikaw b'mod korrett l-ilmentaturi, dak li huwa deċiżiv mhuwiex f'liema mument l-UE ddeċidiet sistematikament li twettaq valutazzjonijiet tal-impatt tar-riżorsi umani u jekk dan kienx qabel jew wara li bdew in-negozjati tal-FTA mal-Vjetnam, iżda pjuttost li tiżgura li l-FTA mal-Vjetnam, li għadu qed jiġi nnegozjat [9], ma jkollu l-ebda impatt negattiv fuq id-drittijiet tal-bniedem. B'kont meħud ta' dak li huwa involut, ikun eċċessivament formalistiku li jingħad li, minkejja li għadu possibbli li titwettaq valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani tal-FTA previst u li jitqiesu r-riżultati tal-valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani, dan m'għandux isir minħabba li n-negozjati huma segwitu għan-negozjati tal-ASEAN li tnedew qabel ma l-Kummissjoni bdiet twettaq b'mod sistematiku valutazzjonijiet tal-impatt tar-riżorsi umani u qabel ma l-Kunsill adotta l-Pjan ta' Azzjoni tal-2012.

27. Fi kwalunkwe każ, l-Ombudsman tinnota li n-negozjati mal-Vjetnam bdew formalment fis-26 ta' Ġunju 2012, li huwa jum wara l-adozzjoni tal-Pjan ta' Azzjoni li jirrikjedi li l-Kummissjoni twettaq valutazzjonijiet tal-impatt tar-riżorsi umani tal-ftehimiet ta' kummerċ ħieles tal-UE ma' pajjiżi terzi. Għalhekk, l-Ombudsman mhijiex konvinta li l-insistenza fuq valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani fir-rigward tal-FTA mal-Vjetnam tammonta għal applikazzjoni retroattiva tal-approċċ stabbilit fil-Pjan ta’ Azzjoni.

28. Barra minn hekk, għalkemm in-negozjati mal-Vjetnam huma marbuta man-negozjati tal-ASEAN, huma formalment distinti. Il-Kummissjoni ma kkontestatx l-argument tal-ilmentatur li l-mandat ta' negozjar ġie sussegwentement estiż biex ikopri komponent ta' investiment u mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim. Barra minn hekk, il-Kummissjoni ammettiet li kienet irrevediet il-valutazzjoni tal-impatt tal-ASEAN. Għalhekk setgħet twettaq ukoll valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani. Għal dawn ir-raġunijiet kollha, l-Ombudsman huwa tal-fehma li l-argument tal-Kummissjoni bbażat fuq ir-retroattività mhuwiex sostenibbli.

29. Barra minn hekk, l-Ombudsman tinnota li l-Parlament Ewropew, l-uniku korp tal-UE elett direttament miċ-ċittadini Ewropej, stieden lill-Kummissjoni twettaq valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani tal-FTA previst mal-Vjetnam.

30. Fid-dawl ta' dan ta' hawn fuq, l-Ombudsman isib li r-rifjut tal-Kummissjoni li twettaq valutazzjoni tal-impatt tar-riżorsi umani jikkostitwixxi każ ta' amministrazzjoni ħażina. Għalhekk, hija tagħmel abbozz ta’ rakkomandazzjoni korrispondenti hawn taħt, f’konformità mal-Artikolu 3(6) tal-Istatut tal-Ombudsman Ewropew.

L-abbozz ta' rakkomandazzjoni

Abbażi tal-inkjesta dwar dan l-ilment, l-Ombudsman jagħmel l-abbozz ta' rakkomandazzjoni li ġej lill-Kummissjoni Ewropea:

B'kont meħud tas-sejbiet ta' hawn fuq, il-Kummissjoni għandha twettaq, mingħajr aktar dewmien, valutazzjoni tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem f'din il-kwistjoni.

Il-Kummissjoni u l-ilmentatur se jiġu infurmati b’dan l-abbozz ta’ rakkomandazzjoni. F'konformità mal-Artikolu 3(6) tal-Istatut tal-Ombudsman Ewropew, il-Kummissjoni għandha tibgħat opinjoni dettaljata sat-30 ta' Ġunju 2015. L-opinjoni dettaljata tista’ tikkonsisti fl-aċċettazzjoni tal-abbozz ta’ rakkomandazzjoni u deskrizzjoni ta’ kif ġie implimentat.

Strasburgu, 26/03/2015

Emily O'Reilly

L-Ombudsman Ewropew

[1] Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew tad-9 ta’ Marzu 1994 dwar ir-regolamenti u l-kundizzjonijiet ġenerali li jirregolaw it-twettiq tal-obbligi tal-Ombudsman (94/262/KEFA, KE, Euratom), ĠU 1994 L 113, p. 15.

[2] Il-Kumitat għad-Drittijiet tal-Bniedem tal-Vjetnam huwa organizzazzjoni membru tal-Federazzjoni Internazzjonali għad-Drittijiet tal-Bniedem.

[3] Dokument tal-Kunsill 11855/12, 25 ta' Ġunju 2012. Il-Pjan ta ' Azzjoni jistabbilixxi li l-Kummissjoni għandha "tinkorpora d-drittijiet tal-bniedem fil-Valutazzjoni tal-Impatt kollha" inkluż fir-rigward ta ' "ftehimiet kummerċjali li għandhom impatti ekonomiċi, soċjali u ambjentali sinifikanti" (punt I/1).

[4] Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tas-17 ta' April 2014 dwar is-sitwazzjoni attwali tal-Ftehim ta' Kummerċ Ħieles bejn l-UE u l-Vjetnam (2013/2989(RSP)). Ara b’mod partikolari l-paragrafi 1 u 25. Il-paragrafu 25 huwa fformulat kif ġej:

"Iħeġġeġ lill-Kummissjoni twettaq malajr kemm jista' jkun Valutazzjoni tal-Impatt fuq id-Drittijiet tal-Bniedem, kif mitlub mill-Parlament fir-riżoluzzjoni tiegħu tal-25 ta' Novembru 2010 dwar id-drittijiet tal-bniedem u l-istandards soċjali u ambjentali fil-ftehimiet kummerċjali internazzjonali, bil-ħsieb li jiġu żgurati "indikaturi kummerċjali komprensibbli bbażati fuq id-drittijiet tal-bniedem u fuq standards ambjentali u soċjali", u f'konformità mar-Rapport tar-Rapporteur Speċjali tan-NU dwar id-dritt għall-ikel".

[5] Ara l-konklużjonijiet tal-Kunsill dwar approċċ għall-kooperazzjoni għall-iżvilupp ibbażat fuq id-drittijiet, li jinkludi d-drittijiet tal-bniedem kollha tad-19 ta' Mejju 2014, il-punt 8.

[6] Il-Kawża C-310/04, Spanja vs il-Kunsill, [2006] Ġabra I-7318, il-paragrafi 133-135.

[7] L-Artikolu 207(1) TFUE jipprovdi: "[...] Il-politika kummerċjali komuni għandha titwettaq fil-kuntest tal-prinċipji u l-objettivi tal-azzjoni esterna tal-Unjoni. " L-Artikolu 21(3) TFUE jipprovdi: "L-Unjoni għandha tirrispetta l-prinċipji u ssegwi l-objettivi stabbiliti fil-paragrafi 1 u 2 fl-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-oqsma differenti tal-azzjoni esterna tal-Unjoni koperti minn dan it-Titolu u l-Ħames Parti [TFUE ...]". Il-Ħames Parti tat-TFUE tkopri, fost affarijiet oħra, il-politika kummerċjali komuni.

[8] Punt I/1.

[9] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1242