Magħmul skont l-Artikolu 3(6) tal-Istatut tal-Ombudsman Ewropew

Il-fatti li wasslu għall-ilment

1. Fil-25 ta' Ġunju 2013, l-ilmentatur, ġurnalist Ġermaniż, talab lill-Kummissjoni aċċess għad-dokumenti fil-pussess tiegħu b'rabta mas-sorveljanza tal-internet mill-aġenziji tal-istat tar-Renju Unit (prinċipalment is-servizz tal-intelligence "Government Communications Headquarters", magħruf ukoll bħala "GCHQ"), skont ir-regoli tal-UE dwar l-aċċess għad-dokumenti [1].

2. Permezz ta' ittra tal-14 ta' Awwissu 2013, il-Kummissjoni identifikat erba' settijiet ta' dokumenti bħala li jaqgħu fil-kamp ta' applikazzjoni tat-talba għal aċċess tal-ilmentatur, jiġifieri

(i) ittra tal-25 ta' Ġunju 2013 mis-Sa Reding, Viċi President tal-Kummissjoni, lis-Sur Hague, Segretarju għall-Affarijiet Barranin tar-Renju Unit;

(ii) ittra tat-3 ta’ Lulju 2013 mis-Sur Hague lis-Sinjura Reding;

(iii) ittra tal-25 ta' Lulju 2013 mid-Direttur Ġenerali tad-Direttorat Ġenerali (DĠ) Ġustizzja tal-Kummissjoni lir-Rappreżentant Permanenti tar-Renju Unit għall-UE; u

(iv) korrispondenza miċ-ċittadini li titlob lill-Kummissjoni tinvestiga l-kwistjoni.

3. Fir-rigward tal-ittra msemmija hawn fuq tat-3 ta’ Lulju 2013, il-Kummissjoni argumentat li dan kien dokument minn “parti terza”. Għalhekk, il-Kummissjoni kellha titlob il-"kunsens" tar-Renju Unit biex jagħti aċċess [2]. Hija żiedet li kienet talbet tali ftehim permezz ta' ittra tat-12 ta' Awwissu 2013 u kienet qed tistenna r-reazzjoni tar-Renju Unit.

4. Fir-rigward tad-dokumenti li fadal, il-Kummissjoni argumentat li l-aċċess ma setax jingħata, peress li dawn jikkonċernaw l-investigazzjonijiet tagħha li għaddejjin dwar l-allegat ksur tad-drittijiet fundamentali taċ-ċittadini tal-UE. Il-Kummissjoni żiedet li l-għoti ta' aċċess imur kontra l-interess pubbliku u jkollu effett detrimentali fuq il-proċess ta' investigazzjoni tagħha, li jirrikjedi atmosfera ta' fiduċja [3]. Il-Kummissjoni ddikjarat li lanqas ma seta’ jingħata aċċess parzjali.

5. Fil-15 ta' Awwissu 2013, l-ilmentatur issottometta applikazzjoni konfermatorja. Peress li ma rċeviex tweġiba sal-21 ta' Ottubru 2013, l-ilmentatur irrikorra għand l-Ombudsman.

L-inkjesta

6. Fl-ilment tiegħu, l-ilmentatur allega li l-Kummissjoni ċaħdet b’mod żbaljat it-talba tiegħu għal aċċess pubbliku għad-dokumenti u sostna li għandha tagħtih aċċess għad-dokumenti identifikati fl-ittra tagħha tal-14 ta’ Awwissu 2013.

7. L-Ombudsman fetħet inkjesta u stiednet lill-Kummissjoni tipprovdi opinjoni dwar l-ilment. Is-servizzi tagħha spezzjonaw ukoll id-dokumenti identifikati mill-Kummissjoni fl-ittra tagħha tal-14 ta’ Awwissu 2013.

Aktar żviluppi

8. Fit-18 ta' Novembru 2013, l-ilmentatur ta lill-Ombudsman kopja tat-tweġiba tal-Kummissjoni tal-15 ta' Novembru 2013 għat-talba konfermatorja tiegħu.

9. Fit-tweġiba tagħha, il-Kummissjoni kkonfermat id-deċiżjoni preċedenti tagħha li tirrifjuta t-talba għal aċċess tal-ilmentatur, billi invokat it-tielet inċiż tal-Artikolu 4(2) tar-Regolament 1049/2001 (dwar il-protezzjoni tal-iskop tal-ispezzjonijiet, l-investigazzjonijiet u l-awditi). Il-Kummissjoni argumentat li d-divulgazzjoni timmina d-djalogu bejnha u l-awtoritajiet tar-Renju Unit, li jirrikjedi klima ta’ fiduċja reċiproka sakemm titlesta l-fażi tan-negozjati. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni għamlet referenza għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja [4], u sostniet li l-Qorti rrikonoxxiet l-eżistenza ta’ preżunzjoni ġenerali li l-iżvelar ta’ dokumenti fil-fajl amministrattiv fil-prinċipju jimmina l-protezzjoni tal-objettivi tal-attivitajiet ta’ investigazzjoni sakemm dawn l-attivitajiet ikunu għadhom għaddejjin. Barra minn hekk, il-Kummissjoni rreferiet għas-sentenza tal-Qorti fi ClientEarth [5], li skontha l-investigazzjonijiet li jistgħu potenzjalment iwasslu għall-ftuħ ta' proċedimenti ta' ksur jistgħu jkunu koperti mill-eċċezzjoni msemmija.

10. Il-Kummissjoni qalet li kienet ivvalutat jekk kienx hemm interess pubbliku prevalenti fl-iżvelar tad-dokumenti mitluba. F'dan ir-rigward, huwa rrikonoxxa l-importanza tal-libertà tal-istampa kif ukoll tal-interess tal-pubbliku fit-trasparenza. Madankollu, hija osservat ukoll li l-eżerċizzju tal-libertà tal-espressjoni u tal-informazzjoni li kien protett mill-Artikolu 11 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE seta' jiġi limitat [6] u li l-preżunzjoni ġenerali msemmija qabel kienet tisboq l-interess pubbliku fir-rigward tal-fajls amministrattivi.

11. Barra minn hekk, il-Kummissjoni qieset jekk setax jingħata aċċess parzjali, iżda kienet tal-fehma li d-dokumenti mitluba fl-intier tagħhom kienu jaqgħu taħt l-eċċezzjoni invokata.

12. Il-Kummissjoni infurmat lill-ilmentatur li l-awtoritajiet tar-Renju Unit kienu qablu mal-iżvelar tal-ittra li toriġina mis-Segretarju tal-Affarijiet Barranin tar-Renju Unit. Madankollu, il-Kummissjoni rrifjutat l-aċċess għaliha.

13. Fl-ittra tiegħu li bagħtet id-deċiżjoni tal-Kummissjoni lill-Ombudsman, l-ilmentatur ikkritika l-fatt li l-Kummissjoni

(i) naqset milli tispjega għaliex ma rrispettatx l-iskadenzi previsti mir-Regolament 1049/2001;

(ii) naqas milli jiżvela l-ittra mibgħuta mis-Segretarju tal-Affarijiet Barranin tar-Renju Unit, għalkemm l-awtoritajiet tar-Renju Unit qablu mad-divulgazzjoni tagħha;

(iii) naqset milli tagħti aċċess għall-korrispondenza minn terzi persuni li rċeviet dwar il-kwistjoni tas-sorveljanza tal-internet mill-awtoritajiet tar-Renju Unit, mingħajr ma ressqet l-ebda argument dwar għaliex ma setgħetx tiġi żvelata. Fi kwalunkwe każ, il-protezzjoni tal-investigazzjonijiet ma tistax tkun raġuni xierqa, peress li l-kontenut ta' din il-korrispondenza ma jirrappreżentax il-pożizzjoni tal-Kummissjoni u għalhekk ma jkunx jista' jinfluwenza l-investigazzjoni; u

(iv) sempliċement argumentaw li l-interess pubbliku ma kienx għoli biżżejjed, mingħajr, madankollu, ma qiesu li l-kwistjoni sottostanti hija suġġett importanti fl-aħbarijiet u taffettwa d-drittijiet fundamentali ta’ miljuni ta’ ċittadini tal-UE.

14. L-Ombudsman qieset li l-argumenti mqajma mill-ilmentatur kienu koperti mill-inkjesta li kienet fetħet. Fid-29 ta' Novembru 2013, hija għalhekk bagħtet l-ittra tal-ilmentatur tat-18 ta' Novembru 2013 lill-Kummissjoni, fejn stednitha tqis il-kontenut tagħha meta tkun qed tfassal l-opinjoni tagħha.

Allegatament rifjut żbaljat li jingħata aċċess pubbliku

L-ispezzjoni tal-fajl tal-Kummissjoni mill-Ombudsman

15. Matul l-ispezzjoni mwettqa fil-11 ta' Diċembru 2013, is-servizzi tal-Ombudsman eżaminaw id-dokumenti identifikati mill-Kummissjoni bħala li jaqgħu fil-kamp ta' applikazzjoni tat-talba tal-ilmentatur kif ukoll id-dokumenti li jappartjenu għat-trattament mill-Kummissjoni tat-talba għal aċċess tal-ilmentatur.

16. Mill-ispezzjoni rriżulta li l-ittra tat-3 ta’ Lulju 2013 tas-Sur Hague lis-Sinjura Reding fiha anness li jikkonsisti f’diskors tas-Sur Hague mogħti fil-House of Commons. Barra minn hekk, l-ispezzjoni wriet li l-Kummissjoni kienet irċeviet 18-il ilment minn partijiet terzi li kull wieħed minnhom kien fih l-istess test - jew tal-inqas test - simili ħafna.

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

17. Fl-opinjoni tagħha, il-Kummissjoni kkummentat kemm dwar l-aspetti proċedurali kif ukoll dawk sostantivi tal-każ.

18. Fir-rigward tal-proċedura, il-Kummissjoni rrikonoxxiet li ma kinitx ħadet deċiżjoni konfermatorja dwar it-talba tal-applikant fil-limiti ta' żmien preskritti mir-Regolament 1049/2001 u skużat ruħha għal dan id-dewmien.

19. Fir-rigward tas-sustanza, il-Kummissjoni tenniet il-punti li kienet għamlet qabel fit-tweġiba tagħha tal-15 ta' Novembru 2013 għall-applikazzjoni konfermatorja tal-ilmentatur. L-ilmentatur ma ssottometta l-ebda osservazzjoni ulterjuri.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman li twassal għal abbozz ta' rakkomandazzjoni

20. Fir-rigward tal-aspett proċedurali msemmi hawn fuq, fl-opinjoni tagħha, il-Kummissjoni rrikonoxxiet li ma weġbitx għall-applikazzjoni konfermatorja tal-ilmentatur sal-iskadenzi stabbiliti mir-Regolament 1049/2001 u skużat ruħha mal-ilmentatur għad-dewmien imġarrab. Fid-dawl ta' dawn iċ-ċirkostanzi, l-Ombudsman iqis li m'hemmx bżonn ta' aktar inkjesti dwar dan l-aspett.

21. Fir-rigward tas-sustanza, l-Ombudsman jinnota dan li ġej.

22. L-Artikolu 4(2), it-tielet inċiż tar-Regolament 1049/2001 jipprevedi li l-istituzzjonijiet għandhom jirrifjutaw l-aċċess għal dokument meta l-iżvelar tiegħu jista' jdgħajjef il-protezzjoni tal-iskop tal-ispezzjonijiet, l-investigazzjonijiet u l-awditi, sakemm ma jkunx hemm interess pubbliku prevalenti fl-iżvelar. Madankollu, l-eċċezzjonijiet għad-dritt ġenerali ta' aċċess għad-dokumenti għandhom jiġu interpretati u applikati b'mod strett [7].

23. Il-Qorti ppermettiet għadd ta' eċċezzjonijiet għall-obbligu tal-istituzzjonijiet li jeżaminaw b'mod speċifiku u individwali d-dokumenti li għalihom intalab l-aċċess. B’mod partikolari, il-Qorti ddeċidiet li fil-prinċipju huwa possibbli għall-istituzzjoni kkonċernata li tibbaża d-deċiżjonijiet tagħha fuq preżunzjonijiet ġenerali li japplikaw għal ċerti kategoriji ta’ dokumenti [8]. Dan huwa l-każ fir-rigward tal-proċeduri għar-reviżjoni tal-għajnuna mill-Istat [9], il-proċeduri għall-kontroll tal-fużjonijiet [10] u l-proċeduri pendenti quddiem il-Qrati tal-UE [11]. Il-Qorti sostniet ukoll li preżunzjoni ġenerali simili tista' tiġi invokata fir-rigward ta' dokumenti relatati ma' proċeduri ta' ksur li jkunu għaddejjin [12]. Fis-sentenza ClientEarth, il-Qorti Ġenerali estendiet dik il-preżunzjoni għal dokumenti relatati ma’ investigazzjonijiet li potenzjalment jistgħu jwasslu għall-ftuħ ta’ proċedimenti ta’ ksur [13].

24. F’dan il-każ, ma huwiex ikkontestat li d-dokumenti kollha mitluba mil-lanjant kienu jirrigwardaw investigazzjonijiet li jistgħu potenzjalment iwasslu għall-ftuħ ta’ proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Mill-preżunzjoni ġenerali rrikonoxxuta fil-ġurisprudenza jirriżulta li, f’tali ċirkustanzi, il-Kummissjoni tista’ tippreżumi li l-iżvelar tad-dokumenti mitluba jista’ jippreġudika l-għanijiet tal-attivitajiet ta’ investigazzjoni. Konsegwentement, il-Kummissjoni fil-prinċipju ma kinitx meħtieġa twettaq eżami speċifiku u individwali ta' kull wieħed minn dawn id-dokumenti [14].

25. Madankollu, il-qrati tal-UE għamluha ċara wkoll li din il-preżunzjoni ma teskludix id-dritt ta' persuna interessata li tikseb aċċess li turi li dokument partikolari mhuwiex kopert minn dik il-preżunzjoni, jew li hemm interess pubbliku ogħla li jiġġustifika l-iżvelar tad-dokument ikkonċernat [15].

26. Konsegwentement, l-Ombudsman għandu jivvaluta jekk l-ilmentatur ressaqx xi evidenza jew argumenti li jistgħu jikkontestaw il-validità tas-sejba tal-Kummissjoni li d-dokumenti kollha kkonċernati kienu koperti mill-eċċezzjoni rilevanti.

Fir-rigward tal-ittra tal-Ministru għall-Affarijiet Barranin tar-Renju Unit lill-Kummissjoni (is-sett ii aktar 'il fuq)

27. Il-pożizzjoni tal-Kummissjoni hija, essenzjalment, li l-iżvelar jista' jkollu impatt negattiv fuq l-atmosfera ta' fiduċja bejnha u l-Istat Membru kkonċernat, kif irrikonoxxew il-qrati tal-UE fil-kawżi Petrie u Technische Glaswerke. Madankollu, il-Kummissjoni stess ammettiet li l-Istat Membru kkonċernat, jiġifieri r-Renju Unit, aċċetta l-iżvelar tal-imsemmija ittra. F'dawn iċ-ċirkostanzi, l-Ombudsman ma jistax jifhem kif l-iżvelar ta' din l-ittra jista' jkollu l-konsegwenzi negattivi li rreferiet għalihom il-Kummissjoni. Fil-fehma tal-Ombudsman, huwa għalhekk ċar li l-Kummissjoni ma tistax tinvoka l-preżunzjoni ġenerali msemmija hawn fuq sabiex tirrifjuta li tagħti aċċess għal din l-ittra.

28. Barra minn hekk, l-ittra tinkludi anness li jikkonsisti f’diskors mogħti minn M. Hague fil-House of Commons. Dan id-diskors huwa disponibbli għall-pubbliku fuq is-sit web ta' dan tal-aħħar. Għalhekk, l-Ombudsman huwa konfuż bl-argument tal-Kummissjoni li anki aċċess parzjali kien impossibbli peress li d-dokumenti kkonċernati kienu, fl-intier tagħhom, koperti mill-eċċezzjoni rilevanti. Għalhekk, l-Ombudsman tqis li d-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tirrifjuta l-aċċess għal dan id-dokument mhijiex konvinċenti.

Fir-rigward tal-ilmenti minn partijiet terzi (stabbilit iv aktar ’il fuq)

29. L-ilmentatur argumenta li l-Kummissjoni kienet żbaljata meta bbażat ruħha fuq il-preżunzjoni ġenerali msemmija hawn fuq, peress li l-kontenut tas-sottomissjonijiet magħmula minn partijiet terzi ma setax jiġi attribwit lill-Kummissjoni u ma setax jinfluwenza l-investigazzjoni tagħha. L-Ombudsman mhuwiex konvint minn dan l-argument. Il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-Kummissjoni tista’ tibbaża ruħha fuq preżunzjoni li l-iżvelar huwa eskluż fir-rigward ta’ dokumenti relatati ma’ investigazzjonijiet li jistgħu potenzjalment iwasslu għal proċedimenti ta’ ksur. Ma hemm xejn li jissuġġerixxi li d-dokumenti relatati ma’ tali investigazzjoni ma għandhomx ikunu koperti minn din il-preżunzjoni sempliċement minħabba li joriġinaw minn parti terza. Għalhekk, il-Kummissjoni kienet fil-prinċipju korretta meta bbażat id-deċiżjoni tagħha li tirrifjuta l-aċċess fuq il-preżunzjoni ġenerali.

30. Madankollu, l-ispezzjoni tal-Ombudsman tad-dokumenti rilevanti żvelat li dawn l-ilmenti ġew ippreżentati wara li l-Kummissjoni kienet diġà kitbet l-ewwel ittra tagħha dwar il-kwistjoni rilevanti lill-awtoritajiet tar-Renju Unit. Għalhekk huwa dubjuż jekk dawn l-ilmenti jistgħux tabilħaqq jitqiesu bħala relatati mal-investigazzjoni tal-Kummissjoni. Barra minn hekk, l-ispezzjoni tal-fajl tal-Kummissjoni żvelat ukoll li dawn l-ilmenti ma fihom l-ebda informazzjoni li tista’ tiġi attribwita la lill-awtoritajiet tar-Renju Unit u lanqas lill-Kummissjoni. Fil-fatt, dawn sempliċement fihom punti u mistoqsijiet ġenerali.

31. Anki jekk wieħed jassumi li d-dokumenti rilevanti kellhom jitqiesu bħala koperti mill-preżunzjoni msemmija hawn fuq, xorta jkun meħtieġ li jiġi eżaminat jekk hemmx interess pubbliku prevalenti fl-iżvelar. Fiż-żmien meta saret it-talba tal-ilmentatur għal aċċess, kien hemm ansjetà konsiderevoli fost ħafna ċittadini dwar l-impatt fuq id-drittijiet fundamentali tal-allegata attività tal-aġenziji tal-istat tar-Renju Unit. Fid-deċiżjoni tagħha dwar l-applikazzjoni konfermatorja tal-ilmentatur, il-Kummissjoni ma indirizzatx din il-kwistjoni b'mod adegwat. Fil-fatt, il-Kummissjoni llimitat ruħha għal xi dikjarazzjonijiet pjuttost ġenerali.

Fir-rigward tal-ittri tal-Kummissjoni (stabbiliti i u iii aktar ’il fuq)

32. Wara li spezzjona l-fajl tal-Kummissjoni, l-Ombudsman jaqbel mal-fehma tal-Kummissjoni li ż-żewġ ittri li indirizzat lir-Renju Unit kienu koperti mill-preżunzjoni ġenerali li l-iżvelar jista' potenzjalment idgħajjef il-protezzjoni tal-iskop tal-investigazzjonijiet tagħha, f'konformità mat-tielet inċiż tal-Artikolu 4(2) tar-Regolament 1049/2001. Minkejja dan, huwa l-każ li din l-eċċezzjoni tapplika biss meta ma jkun hemm l-ebda interess pubbliku prevalenti fl-iżvelar.

33. Fir-rigward tal-eżistenza ta' interess pubbliku prevalenti li jiġġustifika l-iżvelar, l-Ombudsman diġà osserva li l-Kummissjoni llimitat ruħha għal xi dikjarazzjonijiet pjuttost ġenerali. Madankollu, u kif osserva b’mod korrett l-ilmentatur, miljuni ta’ ċittadini tal-UE kienu possibbilment affettwati, u l-kwistjoni sottostanti kienet wasslet għal dibattitu politiku u internazzjonali mifrux dwar dan is-suġġett.

34. Fid-dawl ta’ dak li ntqal hawn fuq, l-Ombudsman huwa tal-fehma li l-Kummissjoni ma ttrattatx b’mod adegwat il-kwistjoni dwar jekk kienx hemm interess pubbliku prevalenti fl-iżvelar. L-Ombudsman jirrimarka li s-segretezza murija mill-Kummissjoni f'dan il-każ tista' sservi biss biex issaħħaħ it-tħassib tal-ilmentatur u taċ-ċittadini b'mod ġenerali.

35. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet ta' hawn fuq, l-Ombudsman jasal għall-fehma li l-Kummissjoni naqset milli tittratta b'mod xieraq it-talba tal-ilmentatur għal aċċess għad-dokumenti. Għalhekk, hija tagħmel abbozz ta’ rakkomandazzjoni korrispondenti hawn taħt, f’konformità mal-Artikolu 3(6) tal-Istatut tal-Ombudsman Ewropew.

L-abbozz ta' rakkomandazzjoni

Abbażi tal-inkjesta dwar dan l-ilment, l-Ombudsman jagħmel l-abbozz ta' rakkomandazzjoni li ġej lill-Kummissjoni:

(i) Il-Kummissjoni għandha tagħti aċċess għall-ittra tas-Segretarju tal-Affarijiet Barranin tar-Renju Unit tat-3 ta' Lulju 2013 lill-Kummissarju.

(ii) Il-Kummissjoni għandha tagħti aċċess għad-dokumenti l-oħra kollha mitluba mill-ilmentatur dwar is-sorveljanza tal-massa tal-internet mill-aġenziji tal-istat tar-Renju Unit, jew tiġġustifika kif xieraq għaliex, fil-fehma tagħha, l-iżvelar għandu jiġi rrifjutat.

Il-Kummissjoni u l-ilmentatur se jiġu infurmati b’dan l-abbozz ta’ rakkomandazzjoni.  F'konformità mal-Artikolu 3(6) tal-Istatut tal-Ombudsman Ewropew, il-Kummissjoni għandha tibgħat opinjoni dettaljata sal-31 ta' Diċembru 2014. L-opinjoni dettaljata tista’ tikkonsisti fl-aċċettazzjoni tal-abbozz ta’ rakkomandazzjoni u deskrizzjoni ta’ kif ġie implimentat.

Strasburgu, 2 ta' Ottubru 2014