President Il-Kummissjoni Ewropea

 

 

Għażiż President,

Irċevejt ilment kontra l-Kummissjoni Ewropea mill-Osservatorju tal-Ewropa Korporattiva. L-ilment jikkonċerna kif il-Kummissjoni tiżgura li l-Organizzazzjonijiet Ewropej tal-Istandardizzazzjoni (ESOs) inkarigati bl-iżvilupp ta’ “standards armonizzati” dwar l-intelliġenza artifiċjali (IA) biex jimplimentaw l-Att dwar l-IA [1] jagħmlu dan b’mod trasparenti, inklużiv u responsabbli.

Fit-22 ta’ Mejju 2023, il-Kummissjoni ħarġet talba ta’ standardizzazzjoni dwar l-IA lil żewġ ESOs: il-Kumitat Ewropew għall-Istandardizzazzjoni (CEN) u l-Kumitat Ewropew għall-Istandardizzazzjoni Elettroteknika (CENELEC).[2] Il-Kummissjoni talbet lis-CEN u lis-CENELEC jiżguraw li l-istandards armonizzati jikkontribwixxu għall-minimizzazzjoni tar-riskji li jirriżultaw mill-IA għas-saħħa, is-sikurezza u d-drittijiet fundamentali. Dan ifisser li s-CEN u s-CENELEC se jkollhom jindirizzaw mhux biss għażliet tekniċi iżda wkoll għażliet diskrezzjonali usa’ fir-rigward ta’ kif is-sistemi tal-IA b’riskju għoli għandhom jitfasslu u jintużaw biex jiġi żgurat il-livell xieraq ta’ sikurezza u protezzjoni tad-drittijiet fundamentali fl-UE.

F’dan il-kuntest, l-ilmentatur huwa mħasseb li l-Kummissjoni għadha ma żguratx li l-proċess tal-iżvilupp ta’ standards armonizzati dwar l-IA mis-CEN u mis-CENELEC ikun inklużiv, trasparenti u responsabbli. L-ilmentatur huwa partikolarment imħasseb li l-Kummissjoni ma talbitx lis-CEN u lis-CENELEC jippubblikaw informazzjoni dwar il-membri tal-Kumitat Tekniku Konġunt 21 (imsejjaħ “JTC 21”[3]) stabbilit biex jiżviluppa l-istandards u l-interessi li dawn il-membri jirrappreżentaw. L-ilmentatur jirrimarka wkoll li l-minuti tal-laqgħat u dokumenti oħra tal-grupp ta’ ħidma mhumiex pubbliċi. Barra minn hekk, l-ilmentatur jargumenta li l-Kummissjoni naqset milli tiżgura rappreżentanza bbilanċjata tal-interessi għall-proċess tal-iżvilupp tal-istandards, fejn, skont l-ilmentatur, jipprevalu kumpaniji kbar tat-teknoloġija.

Iddeċidejt li niftaħ inkjesta dwar dan l-ilment.

Għalkemm il-Kummissjoni wieġbet għal xi wħud minn dan it-tħassib,[4] il-fehma tiegħi hija li għadha ma indirizzatx bis-sħiħ il-kwistjonijiet kollha mqajma. Ninnota wkoll li l-Kummissjoni, fit-tweġiba tagħha lill-ilmentatur, qalet li mhijiex responsabbli għall-proċess u l-eżiti tiegħu, li jidher li huwa diffiċli li jiġi rrikonċiljat mal-ġurisprudenza reċenti.

Għalhekk, nistieden lill-Kummissjoni tiddikjara, fi tweġiba bil-miktub, il-fehmiet tagħha dwar dan l-ilment u, b’mod partikolari, il-mistoqsijiet elenkati fl-Anness 1 ta’ din l-ittra, sal-15 ta’ Jannar 2026. Jekk jogħġbok innota li beħsiebni naqsam it-tweġiba tiegħek mal-ilmentatur u nippubblikaha.

Iddeċidejt ukoll li jeħtieġ li nispezzjona d-dokumenti elenkati fl-Anness 2 ta’ din l-ittra. L-informazzjoni jew id-dokumenti li l-Kummissjoni tqis li huma kunfidenzjali mhux se jiġu żvelati lill-ilmentatur jew lil kwalunkwe persuna oħra mingħajr il-qbil minn qabel tal-Kummissjoni. [5] Il-Kummissjoni hija mistiedna tipprovdi d-dokumenti mitluba sas-27 ta’ Ottubru 2025.

F’każ ta’ kwalunkwe mistoqsija, il-persunal tal-Kummissjoni jista’ jikkuntattja lis-Sur Michał Krajewski, l-uffiċjal tal-inkjesti responsabbli għal din l-inkjesta.

Dejjem tiegħek, 

Teresa Anjinho Ombudsman
Ewropew

Strasburgu, 26/09/2025

 

Anness 1: Mistoqsijiet dwar ir-rwol tal-Kummissjoni fil-monitoraġġ tal-iżvilupp ta’ standards armonizzati dwar l-IA

Informazzjoni ta' sfond

Il-Kummissjoni tista’ titlob lill-ESOs jiżviluppaw standards armonizzati biex jagħtu effett lir-rekwiżiti essenzjali tas-sikurezza stabbiliti fil-leġiżlazzjoni tal-UE għall-prodotti kkummerċjalizzati fl-UE. Fil-prattika, l-aderenza mal-istandards armonizzati tista’ tkun l-uniku mod għall-operaturi ekonomiċi biex juru l-konformità mal-leġiżlazzjoni tal-UE dwar is-sikurezza tal-prodotti tagħhom. Għal din ir-raġuni, il-Qorti tal-Ġustizzja reċentement iddeċidiet li, għalkemm l-istandards armonizzati huma żviluppati mill-ESOs, jiġifieri, organizzazzjonijiet privati, dawn l-istandards madankollu “jiffurmaw parti mil-liġi tal-UE”.[6] Barra minn hekk, il-Qorti ċċarat li “l-Kummissjoni għandha rwol ċentrali fis-sistema Ewropea ta’ standardizzazzjoni”.[7] B’mod partikolari, il-Kummissjoni trid tissoġġetta l-ħidma tal-ESOs għal “monitoraġġ dettaljat”[8] u tivverifika, qabel ma tippubblika referenza għall-istandard armonizzat f’Il-Ġurnal Uffiċjali, jekk dan l-istandard “jissodisfax ir-rekwiżiti li għandu l-għan li jkopri u li huma stabbiliti fil-leġiżlazzjoni ta’ armonizzazzjoni korrispondenti tal-Unjoni”.[9]

L-istandards armonizzati se jkollhom rwol kruċjali fl-implimentazzjoni tal-Att dwar l-IA. Meta pproponiet dan l-att, il-Kummissjoni stabbiliet ix-xewqa tagħha li l-UE ssir il-mexxej globali fl-IA sikura, billi tipprovdi “qafas regolatorju b’saħħtu bbażat fuq id-drittijiet tal-bniedem u l-valuri fundamentali”.[10]

Fid-dawl tar-rwol ewlieni tal-Kummissjoni fis-sistema Ewropea ta' standardizzazzjoni, kif enfasizzat hawn fuq, l-Ombudsman tistieden lill-Kummissjoni tindirizza l-kwistjonijiet li ġejjin.

Mistoqsijiet lill-Kummissjoni

A. Ir-rwol tal-Kummissjoni fir-rieżami tal-proċess tal-iżvilupp ta’ standards armonizzati dwar l-IA u l-eżiti tagħha

Fit-tweġiba tagħha lill-ilmentatur, il-Kummissjoni qalet li hija involuta fil-proċess ta’ standardizzazzjoni li jikkonċerna l-IA ħafna aktar milli fi proċessi oħra ta’ standardizzazzjoni. Fl-istess ħin, il-Kummissjoni ddikjarat li “mhijiex responsabbli għall-kontenut li jipproduċu l-[ESOs] jew għall-mod li bih jipproduċuh”.

L-Ombudsman tixtieq tikseb aktar informazzjoni dwar kif speċifikament il-Kummissjoni hija involuta fil-ġestjoni u l-monitoraġġ tal-proċess ta' standardizzazzjoni, u kif se tirrevedi l-eżiti tiegħu.

Fir-rigward tal-proċess:

1. Kif tista’ d-dikjarazzjoni tal-Kummissjoni dwar in-nuqqas ta’ responsabbiltà tagħha għall-proċess u l-eżiti tiegħu tiġi rrikonċiljata mas-sentenza James Elliott Construction, li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Kummissjoni għandha tissuġġetta l-ħidma tal-ESOs għal “monitoraġġ dettaljat” u tikkonferma “l-konformità tal-abbozzi finali tal-istandards armonizzati, qabel il-pubblikazzjoni tagħhom fis-serje “C” ta’ Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea”[11]?

2. B’mod ġenerali, il-Kummissjoni kif tiżgura li l-monitoraġġ tagħha jkun “dettaljat” biżżejjed skont it-tifsira tad-deċiżjoni msemmija hawn fuq? Il-Kummissjoni tiżgura li l-ESOs japplikaw il-Vademecum tal-Kummissjoni dwar l-Istandardizzazzjoni Ewropea [12]? Pereżempju, il-Kummissjoni nnominat “osservaturi u konsulenti fix-xogħol ta’ standardizzazzjoni”, kif imsemmi fil-Vademecum [13]? Jekk iva, liema dipartimenti tal-Kummissjoni jirrappreżentaw u x’inhu r-rwol tagħhom?  

Fir-rigward tas-sustanza:

3. Il-Kummissjoni kif se tirrieżamina s-sustanza tal-istandards armonizzati dwar l-IA? B’mod partikolari, liema dipartimenti tal-Kummissjoni se jkunu involuti f’din ir-reviżjoni, liema kriterji se japplikaw, u kif? Il-Kummissjoni għandha għarfien espert intern biex twettaq din ir-reviżjoni u x'se jkun l-istandard ta' reviżjoni applikat?

4. Il-Kummissjoni kif se tindirizza kwalunkwe nuqqas li tidentifika fl-istandards armonizzati mogħtija mis-CEN u mis-CENELEC? B’mod partikolari, il-Kummissjoni se tikkunsidra li toħroġ l-“ispeċifikazzjonijiet komuni” tagħha [14] biex tissostitwixxi standards armonizzati defiċjenti?

5. Il-Kummissjoni wettqet xi rieżamijiet interim tar-riżultati preliminari tal-ħidma tas-CEN u tas-CENELEC?

B. It-trasparenza tal-proċess

Fit-tweġiba tagħha lill-ilmentatur, il-Kummissjoni qalet li l-minuti tal-laqgħa u l-lista tal-parteċipanti tal-JTC 21 huma kondiviżi fost il-parteċipanti. Madankollu, “kemm għal raġunijiet ta’ protezzjoni tad-data personali kif ukoll għal raġunijiet ta’ drittijiet tal-awtur, [il-minuti tal-laqgħa] ma jistgħux jiġu kondiviżi b’mod wiesa’ mal-pubbliku ġenerali”.

Dan iqajjem mistoqsijiet dwar it-trasparenza tal-proċess ta’ standardizzazzjoni, fir-rigward tal-parteċipanti involuti fil-proċess, l-interessi li jirrappreżentaw, u s-sustanza tad-diskussjonijiet li għaddejjin.

Għalhekk, l-Ombudsman tixtieq tikseb aktar informazzjoni dwar il-kwistjonijiet li ġejjin:

6. X’inhuma r-regoli ta’ kunfidenzjalità applikati mis-CEN u mis-CENELEC fil-proċess tal-iżvilupp ta’ standards armonizzati dwar l-IA?

7. X’inhuma l-prattiki ta’ trasparenza applikati mis-CEN u mis-CENELEC fil-proċess tal-iżvilupp ta’ standards armonizzati dwar l-IA? Jekk jogħġbok aqsam mal-Ombudsman ir-referenzi għall-informazzjoni ppubblikata mis-CEN u mis-CENELEC dwar il-proċess inkwistjoni.

8. X’inhuma l-fehmiet tal-Kummissjoni dwar l-argument tal-ilmentatur li hemm interess pubbliku prevalenti fl-iżvelar ta’ informazzjoni dwar is-sħubija fil-JTC 21, l-interess(i) li jirrappreżentaw u l-ħidma kontinwa tagħhom, minħabba l-impatt tal-istandards fuq id-drittijiet fundamentali u l-istatus legali tal-istandards?

C. L-inklużività tal-proċess ta’ standardizzazzjoni

Fit-tweġiba tagħha lill-ilmentatur, il-Kummissjoni qalet li l-inklużività ta' dan il-proċess hija l-prijorità tagħha, u huwa għalhekk li tiżgura finanzjament lill-organizzazzjonijiet tal-Anness III [15], fost l-oħrajn, biex tippermetti l-parteċipazzjoni tagħhom. Hija semmiet ukoll task force dwar l-inklużività organizzata mill-ESOs, li suppost tipprovdi ċifri dwar l-atturi involuti. Għalkemm il-Kummissjoni rrikonoxxiet li hemm lok għal aktar titjib, hija osservat li l-għadd ta’ esperti li ġejjin mis-soċjetà ċivili huwa eċċezzjonalment għoli f’dan il-proċess ta’ standardizzazzjoni.

L-Ombudsman tixtieq tikseb aktar informazzjoni dwar kif il-Kummissjoni tiżgura l-inklużività tal-proċess ta' standardizzazzjoni rigward l-IA:

9. Kemm-il membru tal-JTC 21 jirrappreżentaw l-industrija, il-konsulenzi privati, entitajiet privati oħra, l-awtoritajiet pubbliċi, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-istituzzjonijiet akkademiċi? Jekk jogħġbok aqsam mal-Ombudsman kwalunkwe data statistika f’dan ir-rigward.

10. Jekk jogħġbok ipprovdi l-lista tal-organizzazzjonijiet tal-Anness III li jipparteċipaw fil-proċess ta’ standardizzazzjoni dwar l-IA.

11. Il-Vademecum dwar l-Istandardizzazzjoni Ewropea kif għen lill-organizzazzjonijiet tal-Anness III jegħlbu l-ostakli għall-parteċipazzjoni effettiva tagħhom fil-proċess ta’ standardizzazzjoni?

12. Jekk jogħġbok aqsam aktar informazzjoni dwar il-kompożizzjoni u l-ħidma tat-task force dwar l-inklużività.

13. Tista’ l-Kummissjoni tieħu pożizzjoni dwar is-suġġeriment tal-ilmentatur li jiġu introdotti regoli għall-ESOs ibbażati fuq ir-regoli għall-gruppi ta’ esperti tal-Kummissjoni dwar il-kompożizzjoni tal-gruppi, il-kunflitti ta’ interess, u t-trasparenza [16]?

Anness 2: Dokumenti għall-ispezzjoni

Jekk jogħġbok ipprovdi d-dokumenti li ġejjin għall-ispezzjoni:

• ir-riżultati ta’ kwalunkwe reviżjoni interim tal-abbozz tal-istandards armonizzati prodotti mis-CEN u s-CENELEC u kwalunkwe dokument relatat ma’ dawn ir-reviżjonijiet,
• ir-regoli jew il-politiki dwar it-trasparenza u l-kunfidenzjalità applikabbli għall-ħidma tas-CEN u tas-CENELEC dwar l-istandards armonizzati dwar l-IA,
• lista tal-ismijiet u l-affiljazzjonijiet (kumpaniji, awtoritajiet, organizzazzjonijiet, eċċ.) tal-membri tal-JTC 21,
• lista tal-ismijiet u l-affiljazzjonijiet tal-membri tat-task force dwar l-inklużività,
• lista tal-laqgħat tat-task force dwar l-inklużività, inkluż kwalunkwe aġenda, minuta jew rapport,
• l-eżiti tal-laqgħat tat-task force dwar l-inklużività, inkluż kwalunkwe deċiżjoni meħuda.

 

[1] Ir-Regolament 2024/1689 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta’ Ġunju 2024 li jistabbilixxi regoli armonizzati dwar l-intelliġenza artifiċjali, ĠU L 2024/1689, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj/eng.

[2] https://ec.europa.eu/transparency/documents-register/detail?ref=C(2023)3215&lang=en

[3] https://jtc21.eu/

[4] https://corporateeurope.org/sites/default/files/2025-01/response-CEO-8Jan.pdf

[5] Jekk jogħġbok immarka b’mod ċar dan il-materjal “Kunfidenzjali”. L-emails kriptati jistgħu jintbagħtu fil-kaxxa postali apposta tagħna. Informazzjoni u dokumenti ta' dan it-tip se jitħassru mill-fajls tal-Ombudsman Ewropew ftit wara li tkun intemmet l-inkjesta.

[6] Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2024, Public.Resource.Org Inc. vs Il-Kummissjoni, il-Kawża C‑588/21 P, il-paragrafu 80, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=283443&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=26696941.

[7] Ibid, punt 72.

[8] Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-27 ta’ Ottubru 2016, James Elliott Construction Limited, il-Kawża C‑613/14, il-paragrafu 45, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=184891&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=26431641.

[9] L-Artikolu 10(6) tar-Regolament 1025/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta’ Ottubru 2012 dwar l-Istandardizzazzjoni Ewropea (...), ĠU L 316/12, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2012/1025/oj/eng.

[10] https://commission.europa.eu/news-and-media/news/ai-act-enters-force-2024-08-01_en

[11] Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-27 ta' Ottubru 2016, James Elliott Construction Limited, il-Kawża C‑613/14, il-paragrafu 45, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=184891&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=26431641.

[12] Id-Dokument ta' Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni - Vademecum dwar l-Istandardizzazzjoni Ewropea b'appoġġ għal-Leġiżlazzjoni u l-politiki tal-Unjoni, SWD(2015) 205 final, https://single-market-economy.ec.europa.eu/single-market/european-standards/vademecum-european-standardisation_en.

[13] Kif previst fil-Vademecum tiegħu, ibid., il-Parti 1, il-punt 4.2.2., p. 12.

[14] Skont l-Artikolu 41 tal-Att dwar l-IA.

[15] Jiġifieri, organizzazzjonijiet li jissodisfaw il-kriterji stabbiliti fl-Anness III tar-Regolament 1025/2012 (nota 9 f'qiegħ il-paġna), bħal organizzazzjonijiet ta' natura mhux governattiva u mingħajr skop ta' qligħ.

[16] https://ec.europa.eu/transparency/documents-register/detail?ref=C(2016)3301&lang=en.