Sfond

1. Il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità (UNCRPD) hija trattat internazzjonali dwar id-drittijiet tal-bniedem, li daħal fis-seħħ fl-2008. Wara għexieren ta’ snin ta’ attiviżmu mill-moviment tad-drittijiet tal-persuni b’diżabilità, il-UNCRPD affermat fil-livell internazzjonali d-drittijiet politiċi, ċivili, ekonomiċi, soċjali u kulturali tal-persuni b’diżabilità.

2. L-UE hija parti għall-UNCRPD, li ilha tapplika mill-2011. Konsegwentement, l-UE bħala impjegatur għandha obbligu li tirrikonoxxi d-dritt ta’ persuni b’diżabilità li jgawdu l-“ogħla standard ta’ saħħa li jista’ jinkiseb”. Id-dritt għas-saħħa jinkludi b’mod partikolari l-aċċess għal kura tas-saħħa mingħajr ħlas jew affordabbli mingħajr diskriminazzjoni, kif ukoll il-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni fl-għoti ta’ assigurazzjoni tas-saħħa. Dawn iż-żewġ elementi huma rilevanti għall-iskema tal-assigurazzjoni tas-saħħa għall-membri tal-persunal tal-UE, ir-Reġim Komuni tal-Assigurazzjoni tal-Mard (JSIS), li jirregola r-rimborż tal-ispejjeż relatati mas-saħħa abbażi tar-regoli li jirregolaw l-impjieg tal-membri tal-persunal tal-UE (“ir-Regolamenti tal-Persunal”),[1] u dwar id-dispożizzjonijiet ġenerali ta' implimentazzjoni (GIPs) adottati mill-Kummissjoni. 

3. Il-konformità tal-UE mal-obbligi tagħha skont il-UNCRPD hija rieżaminata fuq bażi regolari minn korp speċjalizzat, il-Kumitat tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità (“il-Kumitat tan-NU”).

4. F'dak il-kuntest, fl-2015, meta l-UE għaddiet mill-ewwel rieżami tagħha mill-Kumitat tan-NU, tqajjem tħassib dwar il-konformità tal-JSIS mal-UNCRPD.[2] B'mod aktar preċiż, matul il-proċess ta' rieżami, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili indikaw li l-JSIS kienet tirrikjedi li l-persuni b'diżabilità jagħtu prova li d-diżabilità tagħhom kienet ekwivalenti għal "mard serju" biex jirċievu rimborż sħiħ għall-kura tas-saħħa relatata tagħhom. Dawn l-organizzazzjonijiet esprimew tħassib li din il-kundizzjoni, kif ukoll il-kriterji użati biex jiddefinixxu “mard serju”, ħallew lil ħafna persuni b’diżabilità bi spejjeż addizzjonali skont id-diżabilità tagħhom.[3] Fil-konklużjonijiet tiegħu, il-Kumitat tan-NU qajjem tħassib li l-membri tal-persunal tal-UE b’diżabilità jew b’membri tal-familja b’diżabilità ġew diskriminati mill-JSIS.[4] Huwa rrakkomanda reviżjoni tal-iskema biex tiġi żgurata kopertura komprensiva għall-ħtiġijiet tas-saħħa relatati mad-diżabilità b’mod li jkun konformi mal-UNCRPD.

5. Fl-2016, l-Ombudsman fetħet inkjesta strateġika dwar il-kwistjoni. Fl-2018, l-Ombudsman sabet li n-nuqqas tal-Kummissjoni li tieħu kwalunkwe azzjoni effettiva b’reazzjoni għar-rakkomandazzjoni tal-Kumitat kien jammonta għal amministrazzjoni ħażina, u rrakkomandat li l-Kummissjoni tirrevedi l-GIPs, li huma r-regoli li jirregolaw l-operat tal-JSIS. Hija għamlet ukoll ħames suġġerimenti għal titjib.[5]

6. Il-Kummissjoni aċċettat ir-rakkomandazzjoni tal-Ombudsman kif ukoll erbgħa mis-suġġerimenti għal titjib, u fl-2020, il-GIPs ġew aġġornati [6].

L-inizjattiva

7. L-UE għaddejja mit-tieni rieżami perjodiku u għalhekk l-Ombudsman ħadet dik l-opportunità biex tirrifletti dwar dak li sar mill-ewwel rieżami.

8. Sabiex tivvaluta jekk il-bidliet introdotti kinux effettivi fl-għoti ta’ bidla konkreta u pożittiva għall-membri tal-persunal tal-UE b’diżabilità jew li għandhom membru tal-familja b’diżabilità, fis-16 ta’ Frar 2024 [7] l-Ombudsman kitbet lill-Kummissjoni fejn talbet it-tweġiba tal-Kummissjoni għall-mistoqsijiet li ġejjin:

A. Kif il-Kummissjoni segwiet ir-rakkomandazzjoni tal-Ombudsman u tlieta mis-suġġerimenti tagħha għal titjib, u b’mod aktar ġenerali kif ir-reviżjoni tal-GIPs żgurat li l-JSIS kienet konformi mal-UNCRPD;

B. Kif il-kriterji għall-valutazzjoni ta’ mard serju ġew applikati għad-diżabilità u x’kienu l-konsegwenzi jekk wieħed jew aktar minnhom ma ġewx issodisfati;

C. Jekk saritx xi differenza fir-rigward tan-natura tad-diżabilità jew il-“grad” perċepit tagħha meta ġie deċiż ir-rimborż sħiħ;

D. Kif il-Kummissjoni żgurat li ż-żieda fil-flessibbiltà ma rriżultatx f’żieda fl-imprevedibbiltà tar-rimborż;

E. X’azzjonijiet ħadet il-Kummissjoni f’termini ta’ sensibilizzazzjoni dwar l-approċċ tad-drittijiet tal-bniedem għad-diżabilità għall-professjonisti tas-saħħa u l-membri tal-persunal tal-UE li jaħdmu fuq il-JSIS;

F. Kwalunkwe ħarsa ġenerali statistika li l-Kummissjoni jkollha timmonitorja s-sitwazzjoni.

9. L-Ombudsman irċeviet it-tweġiba tal-Kummissjoni fl-10 ta’ Lulju 2024.[8]

Tweġibiet tal-Kummissjoni

10. Bħala dikjarazzjoni ġenerali, il-Kummissjoni enfasizzat l-impenn tagħha li tmexxi bl-eżempju dwar id-drittijiet tal-persuni b'diżabilità.[9] Hija spjegat li għalkemm it-tweġiba tagħha hija ffukata fuq ir-reviżjoni u l-implimentazzjoni tal-GIPs, hija disponibbli firxa wiesgħa ta' miżuri oħra ta' appoġġ għall-membri tal-persunal b'diżabilità jew li għandhom membru tal-familja b'diżabilità.

Segwitu għas-sejbiet ta’ OI/4/2016/EA (mistoqsija A)

11. Fir-rigward ta’ kif il-Kummissjoni segwiet ir-rakkomandazzjoni tal-Ombudsman, il-Kummissjoni l-ewwel iddeskriviet il-qafas ġenerali għar-rimborż tal-kura tas-saħħa skont ir-Regolamenti tal-Persunal. Hija spjegat li wara r-riforma tar-Regolamenti tal-Persunal fl-2013, issa huma jiddefinixxu u jikkomplementaw il-kunċetti ta’ diżabilità u akkomodazzjoni raġonevoli f’konformità mal-UNCPRD. Barra minn hekk, hija spjegat li l-ispejjeż mediċi huma rrimborsati mill-JSIS, li hija skema esklużivament medika. Ir-regoli regolari dwar ir-rimborż tal-JSIS, li japplikaw għall-ispejjeż mediċi tal-persuni b’diżabilità, huma kif ġej:

• B’mod ġenerali, l-ispejjeż mediċi jiġu rimborżati sa 80 % jew 85 % skont it-tip ta’ trattament, irrispettivament minn jekk il-benefiċjarju għandux diżabilità jew le;
• Jekk - benefiċjarju li jinkludi benefiċjarju b'diżabilità - ikollu "marda serja", ir-rimborż jiżdied għal 100 % għall-ispejjeż mediċi relatati kollha.

12. Il-Kummissjoni spjegat li r-Regolamenti tal-Persunal jelenkaw b’mod espliċitu għadd ta’ mard li għalih ir-rimborż jiżdied għal 100 %.[10] Mard ieħor rikonoxxut bħala ta’ “serjetà komparabbli” jagħti wkoll lok għal rimborż sħiħ. Biex marda tikkwalifika bħala tali, irid ikun fiha erba’ elementi elenkati fil-GIPs bħala: (a) marda li x’aktarx titneħħa; (b) il-ħtieġa għal proċeduri dijanjostiċi u/jew terapewtiċi aggressivi; (c) il-preżenza jew ir-riskju ta’ żvantaġġ serju u (d) stennija tal-għomor imqassra.

13. Filwaqt li l-erba’ kriterji huma kumulattivi, il-Kummissjoni spjegat li fil-passat kienet diġà ħadet approċċ flessibbli u olistiku fir-rigward tal-issodisfar tagħhom f’każijiet individwali. Wara l-inkjesta tal-Ombudsman f’OI/4/2016/EA, fl-2020, il-Kummissjoni ddeċidiet li tikkodifika din il-flessibbiltà fil-GIPs. Għalhekk, il-Kummissjoni inkludiet id-dikjarazzjoni li ġejja wara l-lista ta’ kriterji fil-GIPs: “Dawn il-kriterji kumulattivi jridu jkunu soġġetti għal valutazzjoni ġenerali tas-serjetà tal-konsegwenzi tal-marda inkwistjoni. Minħabba l-mod li bih jistgħu jkunu interkonnessi, l-evalwazzjoni ta’ wieħed mill-kriterji x’aktarx li tinfluwenza l-evalwazzjoni tal-kriterji l-oħra, b’mod partikolari fir-rigward ta’ każijiet ta’ diżabbiltà serja. L-eżami ta’ kriterju wieħed fid-dawl tal-valutazzjoni tal-kriterji l-oħra jista’ jwassal għall-konklużjoni li l-kriterju inkwistjoni, b’mod partikolari l-kriterju relatat mal-istennija tal-għomor imqassra, ġie ssodisfat.”[11]

14. Il-Kummissjoni speċifikat li dan ma jbiddilx in-natura kumulattiva tal-kriterji. Għalhekk, is-“sempliċi preżenza ta’ “diżabbiltà serja” ma timplikax neċessarjament ir-rikonoxximent ta’ marda serja”.

15. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni ddikjarat li din l-emenda mmirata tal-GIPs hija mingħajr preġudizzju għal reviżjoni aktar estensiva tal-GIPs fil-futur.

16. Fir-rigward tas-suġġerimenti tal-Ombudsman għal titjib [12], it-tweġiba tal-Kummissjoni tista’ tinġabar fil-qosor kif ġej:

• Lista mhux eżawrjenti ta’ apparati ta’ assistenza rimborżabbli: Il-proċess huwa kumpless u twil, anke minħabba l-evoluzzjoni rapida tas-settur, iżda tim iddedikat bħalissa qed jiġbor lista bħal din, biex jikkomplementa dik eżistenti fil-GIPs;
• Taħriġ għall-maniġers u l-persunal li jaħdem fuq kwistjonijiet relatati mad-diżabilità: Il-kors ta’ induzzjoni tal-Kummissjoni għal maniġers ġodda jindirizza l-ħtiġijiet tal-persunal b’diżabilità jew li għandhom membri tal-familja b’diżabilità u aktar taħriġ u materjal ta’ tagħlim huwa disponibbli online għall-persunal kollu. L-Uffiċċju għad-Diversità u l-Inklużjoni (DIO), stabbilit fl-2020 fi ħdan id-Direttorat Ġenerali għar-Riżorsi Umani u s-Sigurtà, organizza għadd ta’ avvenimenti u sessjonijiet ta’ ħidma ta’ sensibilizzazzjoni fl-2021 u fl-2022 dwar suġġetti relatati mad-diżabilità għall-maniġers, għall-professjonisti tar-riżorsi umani, għal gruppi speċifiċi oħra, u għall-persunal kollu;
• Konsultazzjoni ta’ assoċjazzjonijiet ta’ persuni b’diżabilità: Il-Kummissjoni tiddiskuti proposti leġiżlattivi u politiki li jikkonċernaw il-membri tal-persunal fi ħdan il-fora pprovduti mir-Regolamenti tal-Persunal (rappreżentanti tal-persunal u, f’ħafna każijiet, il-Kumitat tal-Persunal), u b’hekk tiżgura l-involviment tal-persunal kollu kemm hu. Il-Kummissjoni għandha wkoll kuntatti regolari ma’ assoċjazzjonijiet tal-persunal tal-UE relatati mad-diżabilità, li jiġu kkonsultati flimkien mal-Kumitat Konġunt dwar l-Opportunitajiet Indaqs dwar proposti relatati mad-diżabilità. Tali konsultazzjonijiet saru meta l-GIPs ġew riveduti fl-2020.

Rimborż tal-ispejjeż relatati mad-diżabilità taħt il-GIPs il-ġodda (mistoqsijiet B, C, u D)

17. Fir-rigward ta’ kif l-erba’ kriterji jiġu applikati għall-persuni b’diżabilità (mistoqsija B), il-Kummissjoni fakkret li dawn il-kriterji kienu bbażati fuq opinjoni mill-Kunsill Mediku tal-JSIS ta’ dak iż-żmien, li kkonkluda li jirrappreżentaw elementi komuni għall-mard serju kollu elenkat fir-Regolamenti tal-Persunal. L-għan ta’ dawn il-kriterji jibqa’ li jiġu identifikati l-kundizzjonijiet tas-saħħa ta’ “serjetà komparabbli” bħal dawk elenkati espressament. Għalhekk, il-kriterji jibqgħu kumulattivi u applikabbli b’mod ugwali għal persuni b’diżabilità jew mingħajr diżabilità, anke meta jiġi vvalutat jekk humiex issodisfati globalment jew le f’sitwazzjoni individwali.

18. Il-Kummissjoni spjegat li fil-prattika, ħadet “approċċ flessibbli u olistiku” fil-valutazzjoni tal-interdipendenza bejn dawn il-kriterji. L-uffiċjali mediċi jistabbilixxu l-fatti u jwettqu wkoll valutazzjoni medika komprensiva ta’ dawk il-fatti, li matulha janalizzaw kull kriterju b’mod indipendenti u mbagħad jivvalutaw globalment l-interdipendenza tagħhom. F’dak il-kuntest, il-kriterju ta’ “ħtieġa għal proċedura dijanjostika u/jew terapewtika aggressiva” huwa importanti, speċjalment meta l-marda tkun irriżultat jew tista’ tirriżulta f’“diżabilità serja”. Meta jkunu meħtieġa miżuri terapewtiċi jew dijanjostiċi tqal (inklużi spejjeż finanzjarji importanti) f’każijiet ta’ (riskju ta’) “diżabilità serja”, tali miżuri jistgħu jwasslu għall-konklużjoni li l-kriterju tal-istennija tal-għomor imqassra huwa ssodisfat, anki jekk dan ma jkunx ġie stabbilit b’mod ċar. 

19. Fir-rigward ta’ jekk id-deċiżjonijiet dwar ir-rimborż sħiħ jistgħux ivarjaw skont it-tip ta’ ħsara jew il-“grad” perċepit tagħhom (il-mistoqsija C), il-Kummissjoni tenniet li s-sistema għar-rimborż skont ir-Regolamenti tal-Persunal kienet maħsuba biex tkopri l-ispejjeż mediċi u li huma biss dawk l-ispejjeż li huma marbuta ma’ marda serja rikonoxxuta li huma eliġibbli għar-rimborż sħiħ. Hija spjegat li, meta tivvaluta l-kriterju tal-preżenza jew tar-riskju ta’ “diżabbiltà serja”, ir-riskju waħdu huwa biżżejjed biex il-kriterju jiġi ssodisfat. Għalhekk ma hemm l-ebda distinzjoni bbażata fuq it-tip ta’ ħsara, u lanqas kwalunkwe valutazzjoni tal-impatt ta’ dik il-ħsara fuq il-funzjonament tal-persuna jew fuq l-attivitajiet personali, domestiċi jew soċjali tagħha. Dak li huwa importanti huwa l-istorja naturali tal-marda u d-dijanjożi medika tat-tabib fid-determinazzjoni ta’ jekk jeżistix tali riskju jew jekk seħħx.

20. Bi tweġiba għall-mistoqsija dwar l-impatt tal-flessibbiltà fuq il-prevedibbiltà tar-rimborżi (mistoqsija D), il-Kummissjoni ddikjarat li filwaqt li l-flessibbiltà neċessarjament tinvolvi xi imprevedibbiltà, dan l-approċċ jirrispetta aktar il-ħtieġa għal analiżi individwali ta’ kull fajl. Il-Kummissjoni ddikjarat li biex tiġi żgurata l-konsistenza u approċċ armonizzat, l-uffiċjali mediċi jiltaqgħu biex jiddiskutu l-aktar fajls kumplessi darbtejn fix-xahar, u ladarba tiġi rikonoxxuta marda serja, tinħoloq lista interna ta’ miżuri eliġibbli għal rimborż sħiħ mill-uffiċjal mediku biex jiġi ffaċilitat l-ipproċessar tat-talbiet mill-uffiċjal responsabbli tal-JSIS.

Azzjonijiet ta’ sensibilizzazzjoni u monitoraġġ (mistoqsijiet E u F)

21. L-aħħar żewġ mistoqsijiet tal-Ombudsman kienu relatati mal-miżuri stabbiliti mill-Kummissjoni biex tiżgura u timmonitorja l-implimentazzjoni ta' approċċ tad-drittijiet tal-bniedem għad-diżabilità fil-JSIS, kif meħtieġ mill-UNCRPD.

22. Il-Kummissjoni spjegat li, f’termini ta’ sensibilizzazzjoni dwar is-CRPD u l-approċċ tad-drittijiet tal-bniedem għad-diżabilità (mistoqsija E), il-professjonisti tas-saħħa tagħha, bħala parti mit-taħriġ nazzjonali tagħhom, huma marbuta b’obbligi ta’ taħriġ kontinwu u għalhekk jistgħu jattendu seminars esterni rilevanti. Il-Kummissjoni tagħtihom ukoll il-parir li jsegwu kors ta’ taħriġ online dwar il-“Liġi, il-politika dwar id-diversità u d-diżabilità” fil-livell nazzjonali. Barra minn hekk, is-seba’ membri tat-tim speċjalizzat tal-Uffiċċju tal-Ħlas tal-JSIS dwar id-diżabilità jipprovdu approċċ personali u ddedikat għall-persunal tal-UE li għandu diżabilità jew li għandu membru tal-familja b’diżabilità. Il-membri ta’ dan it-tim jaħdmu mill-qrib mal-Kummissjoni u mas-servizzi tad-drittijiet tal-bniedem ta’ istituzzjonijiet oħra u jipparteċipaw ukoll f’seminars jew konferenzi rilevanti. 

23. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni ma kellhiex id-data statistika (mistoqsija F) mitluba mill-Ombudsman rigward l-għadd ta’ applikazzjonijiet relatati mad-diżabilità riċevuti għar-rikonoxximent ta’ marda serja ppreżentati u l-eżitu tagħhom. Madankollu, il-Kummissjoni ddikjarat li mill-2020, hija rċeviet 39 ilment skont l-Artikolu 90(2) tar-Regolamenti tal-Persunal relatati man-nuqqas ta’ rikonoxximent ta’ marda serja. Filwaqt li ma setgħetx taċċerta l-proporzjon ta’ lmenti ppreżentati minn persuni b’diżabilità, hija nnotat li f’disa’ każijiet l-applikant semma allegata diżabilità.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman

24. Il-UNCRPD tiddikjara li l-persuni b’diżabilità għandhom id-dritt għat-tgawdija tal-ogħla standard tas-saħħa li jista’ jinkiseb mingħajr diskriminazzjoni abbażi tad-diżabilità. Meta rratifikat il-Konvenzjoni, l-UE, bħala Stat Parti, impenjat ruħha li tieħu azzjoni xierqa f’dak il-qasam. Dan jinkludi fost l-oħrajn impenn li tiġi pprojbita d-diskriminazzjoni fl-għoti ta' assigurazzjoni tas-saħħa, li trid tiġi pprovduta b'mod ġust u raġonevoli [13].

25. Meta, fl-2016, l-Ombudsman eżaminat din il-kwistjoni għall-ewwel darba, l-inkjesta tagħha segwiet it-tħassib tal-Kumitat tan-NU li l-JSIS iddiskriminat kontra persuni b'diżabilità. Dak iż-żmien, l-Ombudsman sabet li n-nuqqas tal-Kummissjoni li taġixxi fuq ir-rakkomandazzjoni tal-Kumitat tan-NU li l-JSIS tiġi riveduta kien jammonta għal amministrazzjoni ħażina. Hija ħeġġet lill-Kummissjoni tinterpreta r-Regolamenti tal-Persunal fid-dawl tal-UNCRPD, u temenda l-GIPs biex tiżgura li jkunu aktar xierqa u effettivi fil-valutazzjoni tas-serjetà tas-sitwazzjoni speċifika tal-persuni b’diżabilità. L-Ombudsman għamlet għadd ta' proposti dwar kif dan jista' jsir fil-GIPs, pereżempju billi ċċarat it-test attwali, introduċiet dispożizzjonijiet addizzjonali speċifiċi, jew introduċiet sett ta' kriterji alternattivi applikabbli għad-diżabilità [14].  

26. L-għan ta’ din l-inizjattiva strateġika kien li jiġi vvalutat jekk il-bidliet fil-JSIS introdotti mill-Kummissjoni indirizzawx b’mod effettiv it-tħassib espress mill-Kumitat tan-NU fl-2015 u mill-Ombudsman fl-2018. Sfortunatament, abbażi tat-tweġiba mill-Kummissjoni, l-Ombudsman mhuwiex konvint li dan huwa l-każ, għar-raġunijiet stabbiliti hawn taħt.

27. L-ewwel nett, fir-rigward tal-GIPs, il-bidla ewlenija introdotta mir-reviżjoni tagħhom fl-2020 hija l-kodifikazzjoni espliċita ta' prattika li mhux biss kienet diġà teżisti, iżda kienet diġà meħtieġa wkoll skont il-ġurisprudenza tal-UE.[15] In-natura u l-effett kumulattiv tal-erba' kriterji f'każijiet ta' diżabilità ma nbidlux. Ir-reviżjoni tal-2020 tal-GIPs għalhekk fil-biċċa l-kbira żżomm is-sistema kif kienet diġà teżisti qabel ir-rakkomandazzjoni tal-Kumitat tan-NU.

28. Fid-dawl ta’ dan, il-fehma tal-Ombudsman hija li tali bidliet superfiċjali x’aktarx li ma jkunux biżżejjed biex jindirizzaw it-tħassib fundamentali tal-Kumitat tan-NU li l-JSIS jiddiskrimina kontra persuni b’diżabilità. Hija tfakkar, kif għamlet fl-2018, li l-prinċipji tat-trattament ugwali u tan-nondiskriminazzjoni jirrikjedu li sitwazzjonijiet komparabbli ma jiġux ittrattati b'mod differenti u li sitwazzjonijiet differenti ma jridux jiġu ttrattati bl-istess mod sakemm tali trattament ma jkunx iġġustifikat b'mod oġġettiv [16] Sabiex dan jingħata effett sħiħ, il-Kummissjoni għandha tqis kemm id-diskriminazzjoni tal-persuni b'diżabilità bħala grupp (peress li l-erba' kriterji, għalkemm newtrali fid-dehra, ma kinux imfassla b'kunsiderazzjoni tad-diżabilità), kif ukoll fi ħdan il-grupp tagħhom (peress li l-indebolimenti b'effetti komparabbli fuq il-ħajja ta' kuljum jistgħu, skont in-natura tagħhom, jissodisfaw bejn wieħed u ieħor faċilment l-erba' kriterji). L-Ombudsman tistieden għal darb’oħra lill-Kummissjoni tirrifletti dwar modi kif tirrevedi r-regoli li jirregolaw il-JSIS biex tiżgura kopertura komprensiva għall-ħtiġijiet tas-saħħa relatati mad-diżabilità, f’konformità ma’ dak li talab il-Kumitat tan-NU u kif meħtieġ mill-UE bħala Stat Parti għall-UNCRPD.

29. It-tieni, fir-rigward ta' miżuri oħra biex tiġi żgurata l-konformità mal-UNCRPD fl-għoti tal-kura tas-saħħa u l-assigurazzjoni tas-saħħa, l-Ombudsman huwa mħasseb li l-Kummissjoni tista' ma tissodisfax l-istandards mistennija minnha f'termini ta' miżuri ta' sensibilizzazzjoni, taħriġ u monitoraġġ.

30. B’mod speċifiku, skont il-GIPs attwali, il-konformità tal-JSIS mal-UNCRPD tiddependi l-aktar fuq iż-żieda fil-flessibbiltà mogħtija lill-uffiċjal mediku inkarigat mill-fajl. Madankollu, il-Kummissjoni ma tidhirx li żviluppat taħriġ jew gwida biex tiżgura li l-professjonisti tas-saħħa tagħha jużaw din il-flessibbiltà f'konformità mal-Konvenzjoni [17]. Minflok, jidher li l-Kummissjoni tiddependi fuq l-obbligu tal-persunal mediku li jwettaq żvilupp professjonali kontinwu, iżda mingħajr ma tirrevedi l-kontenut ta' dawn il-programmi jew mingħajr ma jkollha aktar taħriġ speċifiku dwar l-approċċ tad-drittijiet tal-bniedem għad-diżabilità fir-rigward tal-GIPs.

31. L-Ombudsman mhijiex konvinta li l-fatt li l-aktar fajls kumplessi jistgħu jiġu diskussi b'mod kolleġġjali mill-uffiċjali mediċi huwa biżżejjed biex jiġu ggarantiti l-konsistenza, il-prevedibbiltà u l-konformità mal-UNCRPD fl-ipproċessar ta' fajls relatati mad-diżabilità. Dan huwa saħansitra aktar inkwetanti meta wieħed iqis li ma jidhirx li l-Kummissjoni għandha sistema fis-seħħ biex timmonitorja l-għadd ta' applikazzjonijiet għar-rikonoxximent ta' “mard serju” sottomessi minn jew f'isem persuni b'diżabilità u l-eżitu tagħhom.[18] Fid-dawl ta' dan ta' hawn fuq, huwa dubjuż kif il-Kummissjoni tista' tafferma b'ċertezza li l-JSIS hija implimentata b'mod li jikkonforma mal-UNCRPD.

32. Għalhekk, u filwaqt li l-Ombudsman tilqa’ u tirrikonoxxi l-isforzi tal-Kummissjoni dwar xi aspetti tal-inkjesta preċedenti tagħha, hija tibqa’ diżappuntata bil-livell ġenerali ta’ involviment tal-Kummissjoni f’din il-kwistjoni matul l-aħħar għaxar snin. Hija tfakkar li l-UNCRPD fiha obbligi espliċiti għall-Istati Partijiet fir-rigward tal-ġbir ta' informazzjoni għall-fini tal-formulazzjoni u l-implimentazzjoni ta' politiki biex jingħata effett sħiħ lill-Konvenzjoni.[19] F'dan l-isfond, hija tħeġġeġ lill-Kummissjoni tibda timmonitorja b'mod effettiv is-sitwazzjoni tal-persuni b'diżabilità taħt il-JSIS u tesplora miżuri oħra li jistgħu jagħmlu dik l-iskema konformi mal-UNCRPD.

33. Bħala membru tal-Qafas tal-UE dwar il-UNCRPD, l-Ombudsman se jkompli jissorvelja l-kwistjoni, u se jistenna l-eżitu tat-tieni rieżami tal-UE mill-Kumitat tan-NU.  

Konklużjonijiet

L-Ombudsman tagħlaq din l-inizjattiva strateġika bil-konklużjonijiet li ġejjin:

L-Ombudsman mhijiex konvinta li r-reviżjoni tar-regoli li jirregolaw il-JSIS imwettqa mill-Kummissjoni fl-2020 kienet biżżejjed biex tindirizza t-tħassib tal-Kumitat tan-NU li l-JSIS tiddiskrimina kontra l-persuni b’diżabilità.

L-Ombudsman, bħala membru tal-Qafas tal-UE dwar il-UNCRPD, se jkompli jissorvelja din il-kwistjoni u se jistenna l-eżitu tat-tieni rieżami tal-UE mill-Kumitat tan-NU.

Il-Kummissjoni se tiġi infurmata b’din in-nota tal-għeluq.

 

Emily O'Reilly Ombudsman
Ewropew

Strasburgu, 12/02/2025

 

[1] L-Artikolu 72 tar-Regolamenti tal-Persunal għall-Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea u l-Kondizzjonijiet tal-Impjieg applikabbli għall-Aġenti l-Oħra (CEOS) kif stabbiliti bir-Regolament tal-Kunsill (KEE, Euratom, KEFA) Nru 259/68.

[2] L-Artikolu 25 tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità, disponibbli fuq: https://www.un.org/disabilities/documents/convention/convoptprot-e.pdf

[3] Ir-Rapport Alternattiv tal-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità dwar l-Implimentazzjoni tal-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità, p. 75, disponibbli fuq: https://www.autismeurope.org/wp-content/uploads/2017/08/2015-03-04-edf-alternative-report-final-accessible.pdf

[4] Osservazzjonijiet konklużivi dwar ir-rapport inizjali tal-Unjoni Ewropea, CRPD/C/EU/CO/1, para. 86-87, disponibbli fuq: https://digitallibrary.un.org/record/812354?ln=en&v=pdf

[5] Id-dettalji kollha dwar l-inkjesta OI/4/2016/EA, ir-rakkomandazzjoni u s-suġġerimenti għal titjib, huma disponibbli fuq: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/112191

[6] Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2020) 3002 final.

[7] Ittra u lista ta’ mistoqsijiet disponibbli fuq: https://www.ombudsman.europa.eu/en/opening-summary/en/18217 0

[8] Disponibbli fuq: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/194374

[9] L-Istrateġija tal-UE dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità 2021-2030, disponibbli fuq: https://employment-social-affairs.ec.europa.eu/policies-and-activities/social-protection-social-inclusion/persons-disabilities/union-equality-strategy-rights-persons-disabilities-2021-2030_en

[10] Jiġifieri t-tuberkulożi, il-poljomelite, il-kanċer, u l-mard mentali.

[11] Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2020) 3002 final.

[12] Il-Kummissjoni ntalbet tikkummenta dwar it-tliet suġġerimenti li ġejjin għal titjib: (1) Il-Kummissjoni għandha tippubblika lista mhux eżawrjenti ta' apparati ta' assistenza li huma rimborsabbli taħt il-GIPs. (4) Il-Kummissjoni għandha tiżgura, fejn mhux diġà qed iseħħ, li taħriġ speċjali dwar kif għandha tiġi ttrattata d-diżabilità huwa parti mill-programm ta' induzzjoni għall-persunal tagħha li jaħdem fuq kwistjonijiet relatati, kif ukoll għall-persunal fil-livell maniġerjali. (5) Il-Kummissjoni għandha tistabbilixxi kuntatti regolari mal-assoċjazzjonijiet tal-membri tal-persunal tal-UE b'diżabilità, jew li għandhom membri tal-familja b'diżabilità, sabiex tirċievi feedback dwar l-applikazzjoni ta' kuljum tal-JSIS u tal-iskemi soċjali għall-persuni b'diżabilità. Il-Kummissjoni għandha tikkonsulta wkoll lil dawn l-assoċjazzjonijiet b’mod sinifikanti, f’waqtu u strutturat fl-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni u l-politiki li jikkonċernawhom.

[13] L-Artikolu 25(e) tal-UNCRPD, disponibbli fuq: https://www.un.org/disabilities/documents/convention/convoptprot-e.pdf

[14] Ir-rakkomandazzjoni tal-Ombudsman f'OI/4/2016/EA, il-paragrafi 32-34 b'mod partikolari, hija disponibbli fuq: https://www.ombudsman.europa.eu/en/recommendation/en/99578

[15] Ara pereżempju l-Kawża F-23/10, Allen vs il-Kummissjoni, il-paragrafu 79: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=F-23/10&language=EN ; jew, aktar reċentement, T-685/21, IR vs Il-Kummissjoni, il-paragrafi 61-62: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?language=en&td=ALL&num=T-685/21

[16] Is-sentenza tal-Qorti tal-10 ta' Jannar 2006 fil-kawża C‑344/04, IATA u ELFAA, para 95, disponibbli fuq: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?language=en&num=c-344/04

[17] Bħal kif meħtieġ skont l-Artikolu 25(d) tal-UNCRPD, disponibbli fuq: https://www.un.org/disabilities/documents/convention/convoptprot-e.pdf

[18] Il-kwistjoni tad-data disponibbli biex tiġi vvalutata b'mod konkret l-inklużjoni tal-persuni b'diżabilità fil-forza tax-xogħol tal-UE ġiet indikata wkoll f'rapport reċenti mill-Qorti Ewropea tal-Awdituri, "Appoġġ għall-persuni b'diżabilità. L-impatt prattiku tal-azzjoni tal-UE huwa limitat”, b’mod partikolari l-paragrafi 61-69 u 92, disponibbli fuq: https://www.eca.europa.eu/ECAPublications/SR-2023-20/SR-2023-20_EN.pdf

[19] L-Artikolu 31 tal-UNCRPD, disponibbli fuq: https://www.un.org/disabilities/documents/convention/convoptprot-e.pdf