Għażiża Sinjura X,

Dan l-aħħar issottomettejt, f’isem l-Assoċjazzjoni Ċiprijotta tal-Kwarji, ilment lill-Ombudsman Ewropew kontra l-Kummissjoni Ewropea dwar il-kwistjoni ta’ hawn fuq.

Fl-ilment tiegħek tas-17 ta’ Diċembru 2025 lill-Kummissjoni, inti esprimejt in-nuqqas ta’ sodisfazzjon tiegħek bl-ittra tal-Kummissjoni tal-14 ta’ Awwissu 2025, u lmentajt dwar l-allegat nuqqas tagħha li taġixxi fuq ksur persistenti tal-liġi tal-UE li jirriżulta minn attivitajiet ta’ barrieri mhux regolati fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru, fejn il-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru ma jeżerċitax kontroll effettiv.

L-ewwel nett, inti argumentajt li, jekk ma jistax jiġi vverifikat, kif rikonoxxut mill-Kummissjoni fl-ittra tagħha tal-14 ta’ Awwissu 2025, li l-aggregati jissodisfaw il-kundizzjonijiet alternattivi [1] stabbiliti fl-Artikolu 4(1) tar-Regolament 866/2004 [2] (“ir-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra”) u li taħthom jistgħu jiġu introdotti mill-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru għal żoni taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru, allura l-konklużjoni legali li għandha tinsilet hija li dawk il-kundizzjonijiet ma ġewx issodisfati u, konsegwentement, l-aggregati ma jistgħux jiġu introdotti f’żoni kkontrollati mill-gvern. Billi ma siltitx il-konklużjonijiet legali meħtieġa, inti tqis li l-Kummissjoni kisret it-termini tar-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra. Barra minn hekk, kif rikonoxxut mill-Kummissjoni fl-ittra tagħha tal-14 ta’ Awwissu 2025, peress li l-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru ma għandu l-ebda aċċess jew kontroll fuq il-parti tat-Tramuntana tal-gżira u, għalhekk, ma jistax jivverifika, jimmonitorja jew jinforza l-konformità tal-merkanzija, jaqsam il-Linja l-Ħadra [3] f’żoni kkontrollati mill-gvern, bi standards ambjentali, tas-sikurezza jew tal-proprjetà, il-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru qed jonqos milli jikkonforma mal-Artikolu 4(2)[4] tar-Regolament 1480/2004 [5].

It-tieni, inti argumentajt li, billi naqas milli jiżgura li entitajiet jew individwi, li jinsabu f’żoni taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru u li jirċievu aggregati prodotti fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru, jiġu mħarrka kif xieraq, il-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru kiser id-Direttiva 2008/99 [6]. Int argumentajt ukoll li l-Kummissjoni żammet lura milli tieħu kwalunkwe azzjoni biex tindirizza l-ksur li jirriżulta tal-liġi ambjentali tal-UE.

It-tielet, inti ddikjarajt li, filwaqt li l-Kummissjoni rrikonoxxiet ripetutament li l-attivitajiet tal-barrieri fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru ma jikkonformawx mal-leġiżlazzjoni tal-UE u jikkawżaw ħsara ambjentali serja, hija naqset, skont il-prinċipju ta’ prekawzjoni (l-Artikolu 191 tat-TFUE), milli taġixxi b’mod preventiv u milli tirrettifika f’ras il-għajn il-ħsara ambjentali kkawżata mill-attivitajiet imsemmija.

Fl-aħħar nett, inti ddikjarajt ukoll li, minkejja l-fatt li l-Artikolu 11 tat-TFUE jimponi fuq il-Kummissjoni l-obbligu li tintegra r-rekwiżiti tal-protezzjoni ambjentali fid-definizzjoni u fl-implimentazzjoni tal-politiki u tal-attivitajiet tal-Unjoni, hija ttraskurat li tqis il-protezzjoni tal-bijodiversità u tal-wirt naturali fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru meta tiddefinixxi u timplimenta l-politiki u l-attivitajiet tagħha rigward il-Linja l-Ħadra.

Fl-ilment tiegħek lill-Ombudsman, m’intix sodisfatt bl-ittra tal-Kummissjoni tat-28 ta’ Jannar 2026, li, fl-opinjoni tiegħek, ma tindirizzax l-argumenti legali sostantivi tal-ilment tiegħek tas-17 ta’ Diċembru 2025, iżda minflok tirreferi għall-pożizzjoni tagħha espressa fl-ittri tagħha tal-10 ta’ April 2025 u tal-14 ta’ Awwissu 2025. Inti tilmenta wkoll dwar l-allegat nuqqas tal-Kummissjoni li taġixxi dwar ksur persistenti tar-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra u tal-liġi ambjentali tal-UE li jirriżulta minn attivitajiet illegali ta’ barrieri fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru. Inti ttenni l-erba’ raġunijiet tal-ilment tiegħek lill-Kummissjoni deskritti hawn fuq. Inti żżid ukoll il-ħames raġuni li skontha, fir-rigward tal-aggregati li jaqsmu l-Linja l-Ħadra f’żoni taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru, ma jistax jitqies, skont l-Artikolu 29 tat-TFUE [7], li dawn jikkonformaw mal-formalitajiet rilevanti tal-importazzjoni stabbiliti fl-Artikolu 4(1) tar-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra u fl-Artikolu 4(2) tar-Regolament 1480/2004. Fil-fehma tiegħek, sitwazzjoni bħal din timmina s-suq uniku tal-UE u tirriżulta f’vantaġġ kompetittiv inġust għall-operaturi fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru.

Wara analiżi bir-reqqa tal-informazzjoni kollha li pprovdejt mal-ilment tiegħek, iddeċidejt li nagħlaq l-inkjesta bil-konklużjoni li ġejja:

Ma kien hemm l-ebda amministrazzjoni ħażina mill-Kummissjoni Ewropea.

Il-Kummissjoni tgawdi minn diskrezzjoni wiesgħa biex tiddeċiedi jekk u meta għandha tibda proċedura ta' ksur [8] Il-politika tagħha dwar il-ksur tal-liġi tal-UE hija stabbilita fil-Komunikazzjoni tagħha Il-liġi tal-UE: Riżultati aħjar permezz ta' applikazzjoni aħjar [9] Ir-rwol tal-Ombudsman f'każijiet bħal dawn huwa li jivverifika jekk kienx hemm xi żball manifest ta' valutazzjoni u jekk il-Kummissjoni pprovdietx spjegazzjonijiet ċari u raġonevoli għall-pożizzjoni tagħha.

Abbażi tal-informazzjoni pprovduta fl-ilment tiegħek lill-Ombudsman, ma hemm l-ebda indikazzjoni ta’ żball manifest ta’ valutazzjoni mill-Kummissjoni fir-rigward tal-ilment tiegħek. Il-Kummissjoni pprovdiet, fit-tweġibiet tagħha tal-10 ta’ April u tal-14 ta’ Awwissu 2025 għall-ittri mibgħuta minn Aggregates Europe, li l-Assoċjazzjoni Ċiprijotta tal-Kwarji hija membru tagħhom, kif ukoll fit-tweġibiet tagħha tal-24 ta’ Ottubru 2024 u tat-22 ta’ Mejju 2026 għall-mistoqsijiet parlamentari, spjegazzjonijiet raġonevoli għad-deċiżjoni tagħha li ma tieħu l-ebda azzjoni ulterjuri dwar il-kwistjoni. Dan huwa hekk għar-raġunijiet li ġejjin.

Rigward l-allegat ksur tar-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra u r-Regolament 1480/2004 (l-ewwel aggravju tal-ilment tiegħek lill-Ombudsman)

a) Fuq l-allegat ksur tar-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra

Għall-kuntrarju ta’ dak li tissuġġerixxi fl-ilment tiegħek lill-Ombudsman, il-Kummissjoni ma ddikjaratx, fl-ittra tagħha tal-14 ta’ Awwissu 2025, li l-konformità tal-aggregati, li jaslu fil-Linja l-Ħadra miż-żoni mhux taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru, mal-kundizzjonijiet alternattivi stabbiliti fl-Artikolu 4(1) tar-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra qatt ma tista’ tiġi vverifikata. Fl-ittra tagħha tal-14 ta’ Awwissu 2025, il-Kummissjoni sempliċiment spjegat li l-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru ma għandu l-ebda aċċess jew kontroll fuq il-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru.

Barra minn hekk, kif spjegat ukoll hawn taħt, ma hemm xejn li jissuġġerixxi li r-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra ħoloq sistema fejn il-konformità tal-aggregati, li jaslu fil-Linja l-Ħadra miż-żoni mhux taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru, mal-kundizzjonijiet alternattivi stabbiliti fl-Artikolu 4(1) tar-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra qatt ma tista’ tiġi vverifikata. Fil-fatt, kemm ir-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra (l-Artikolu 4) kif ukoll ir-Regolament 1480/2004 (l-Artikolu 2) fihom regoli speċjali li jipprevedu reġim speċjali għat-trattament ta’ oġġetti li jaslu miż-żoni li mhumiex taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru lejn iż-żoni li fihom il-Gvern jeżerċita kontroll effettiv.

b) Fuq l-allegat ksur tar-Regolament Nru 1480/2004

Skont l-Artikolu 4(2) tar-Regolament 1480/2004, l-awtoritajiet tar-Repubblika ta’ Ċipru għandhom jiżguraw li l-oġġetti, inklużi l-aggregati, li jaqsmu l-Linja l-Ħadra f’żoni kkontrollati mill-gvern jikkonformaw mar-regoli tal-UE dwar is-saħħa, is-sikurezza, il-protezzjoni ambjentali u tal-konsumatur u dwar il-projbizzjoni fuq id-dħul ta’ oġġetti ffalsifikati u piratati.

Għalkemm il-Kummissjoni rrikonoxxiet fl-ittra tagħha tal-14 ta’ Awwissu 2025 li l-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru ma għandu l-ebda aċċess għall-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru jew kontroll fuqha u, għalhekk, ma jistax jivverifika, jimmonitorja, jew jinforza l-konformità mal-istandards ambjentali, tas-sikurezza jew tal-proprjetà tal-UE, dan ma jimplikax, kif tidher li tissuġġerixxi fl-ilment tiegħek lill-Ombudsman, li l-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru qed jonqos milli jikkonforma mal-Artikolu 4(2) tar-Regolament 1480/2004.

Il-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru kien jikser l-Artikolu 4(2) tar-Regolament 1480/2004 li kieku kien ippermetta li l-aggregati, li ma jikkonformawx mal-istandards tal-UE msemmija hawn fuq, jaqsmu l-Linja l-Ħadra f’żoni kkontrollati mill-gvern. Madankollu, kif imsemmi mill-Kummissjoni fl-ittra tagħha tal-14 ta’ Awwissu 2025 u kif rikonoxxut minn Aggregates Europe fl-ittra tagħha tat-23 ta’ Lulju 2025, ma hemm l-ebda kummerċ transfruntier attwali fl-aggregati. Barra minn hekk, ma pprovdejtx evidenza li turi li tali tip ta’ aggregati qasmu jew għadhom jaqsmu l-Linja l-Ħadra f’żoni kkontrollati mill-gvern.

Fid-dawl ta’ dan ta’ hawn fuq, xejn ma jissuġġerixxi li l-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru naqas milli jikkonforma mal-Artikolu 4(2) tar-Regolament 1480/2004 u li l-Kummissjoni kellha taġixxi kontra l-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru.

Rigward l-allegat ksur tad-Direttiva 2008/99 (it-tieni aggravju tal-ilment tiegħek lill-Ombudsman)

Fl-ilment tiegħek lill-Ombudsman, inti ssostni li, billi jippermetti ċ-ċirkolazzjoni ta’ aggregati derivati minn attivitajiet ta’ qtugħ mill-barrieri fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru, il-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru qed jiffaċilita mġiba li tikkawża ħsara ambjentali sostanzjali. Madankollu, kif imsemmi hawn fuq, bħalissa ma hemm l-ebda kummerċ fl-aggregati bejn il-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru u ż-żoni taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru. Barra minn hekk, kif imsemmi hawn fuq, ma pprovdejtx evidenza li turi li l-aggregati qasmu jew komplew jaqsmu l-Linja l-Ħadra f’żoni kkontrollati mill-gvern. Fin-nuqqas ta’ kummerċ fl-aggregati bejn il-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru u ż-żoni taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru, il-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru ma jistax għalhekk ikun mistenni, skont id-Direttiva 2008/99, li jaġixxi kontra allegati reati kriminali inkompatibbli mal-protezzjoni tal-ambjent u li jipproċedi.

Rigward l-allegat ksur tal-prinċipju ta' prekawzjoni u l-Artikolu 11 tat-TFUE (it-tielet u r-raba' aggravji tal-ilment tiegħek lill-Ombudsman)

Kif spjegat mill-Kummissjoni fl-ittra tagħha tal-10 ta’ April 2025, il-leġiżlazzjoni tal-UE, inkluża l-liġi ambjentali tal-UE, hija sospiża f’dawk iż-żoni ta’ Ċipru li fihom il-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru ma jeżerċitax kontroll effettiv [10].

Għalkemm il-Kummissjoni hija konxja tal-impatt fuq l-ambjent tal-attivitajiet tal-barrieri fil-muntanji Pentadaktylos [11] u tinvolvi ruħha regolarment mal-komunità Ċiprijotta Torka biex tenfasizza l-importanza li jiġu applikati miżuri ta’ konservazzjoni xierqa u li tiġi protetta din iż-żona ambjentalment sensittiva, kif ukoll li jiġi ffaċilitat l-allinjament tal-oqfsa legali mal-istandards ambjentali tal-UE [12], il-Kummissjoni mhijiex f’pożizzjoni, kif spjegat fit-tweġiba tagħha għall-mistoqsija parlamentari E-001687/2024, li tieħu l-inizjattivi xierqa u tiżgura l-applikazzjoni tat-Trattati u tal-leġiżlazzjoni tal-UE fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru, inkluża l-leġiżlazzjoni ambjentali tal-UE [13].

Peress li l-acquis tal-UE huwa sospiż fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru, il-Kummissjoni ma tistax tkun mistennija taġixxi, skont il-prinċipju ta’ prekawzjoni stabbilit mill-Artikolu 191 tat-TFUE u/jew l-Artikolu 11 tat-TFUE, kontra l-ħsara ambjentali kkawżata mill-attivitajiet tal-barrieri f’dik il-parti ta’ Ċipru, kif targumenta int.

Rigward l-allegat ksur tal-Artikolu 29 tat-TFUE (il-ħames aggravju tal-ilment tiegħek lill-Ombudsman)

Fl-ilment tiegħek lill-Ombudsman, jidher li qed tissuġġerixxi li l-kundizzjonijiet stabbiliti mill-Artikolu 4(1) tar-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra u l-Artikolu 4(2) tar-Regolament 1480/2004 huma formalitajiet tal-importazzjoni skont it-tifsira tal-Artikolu 29 tat-TFUE, li jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li skonthom il-merkanzija li tkun ġejja minn pajjiż terz tista’ titqies li tkun f’ċirkolazzjoni libera fi Stat Membru.

Jekk jogħġbok innota li l-Linja l-Ħadra mhijiex fruntiera esterna tal-UE.[14] B'riżultat ta' dan, il-parti tat-Tramuntana ta' Ċipru ma tistax titqies bħala pajjiż terz u l-oġġetti li jikkonformaw mal-kundizzjonijiet stabbiliti mill-Artikolu 4(1) tar-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra u l-Artikolu 4(2) tar-Regolament 1480/2004 mhumiex soġġetti għal dazji doganali jew imposti b'effett ekwivalenti [15] u għalhekk mhumiex meqjusa bħala importazzjonijiet ta' pajjiżi terzi għal skopijiet doganali skont it-tifsira tal-Artikolu 29 tat-TFUE.

Jekk jogħġbok innota wkoll li l-kundizzjonijiet stabbiliti mill-Artikolu 4(1) tar-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra u l-Artikolu 4(2) tar-Regolament 1480/2004 ma jidhrux li huma formalitajiet tal-importazzjoni skont it-tifsira tal-Artikolu 29 tat-TFUE. Jekk jitqiesu bħala formalitajiet tal-importazzjoni, dan jimplika li oġġett miksub għalkollox f’pajjiż terz, jew li jkun għadda mill-aħħar proċessar jew xogħol sostanzjali u ekonomikament ġustifikat tiegħu f’pajjiż terz, fi tranżitu mill-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru u f’konformità mal-acquis tal-UE dwar it-tqegħid tiegħu fis-suq uniku tal-UE jista’ jaqsam il-Linja l-Ħadra f’żoni taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru u jidħol f’ċirkolazzjoni libera fis-suq uniku tal-UE. Madankollu, dan huwa preċiżament ipprojbit skont ir-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra. Huma biss il-prodotti miksuba għalkollox fiż-żoni li mhumiex taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru, jew li jkunu għaddew mill-aħħar ipproċessar jew ħidma sostanzjali u ekonomikament ġustifikata tagħhom f’dawk iż-żoni, u li jikkonformaw mal-acquis tal-UE dwar it-tqegħid tagħhom fis-suq uniku tal-UE li jistgħu jaqsmu l-Linja l-Ħadra f’żoni taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru.

Għalhekk huwa diffiċli li wieħed jara għaliex l-Artikolu 29 tat-TFUE japplika għall-fatti tal-każ tiegħek.

Napprezza li dan jista 'ma jkunx ir-riżultat mixtieq tiegħek, imma nispera li ssib dawn l-ispjegazzjonijiet utli.

Dejjem tiegħek,

Teresa Anjinho Ombudsman
Ewropew

Strasburgu, 06/08/2026

[1] L-Artikolu 4(1) jistabbilixxi li l-oġġetti jistgħu jiġu introdotti fiż-żoni taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru, bil-kundizzjoni li jkunu nkisbu għalkollox fiż-żoni li mhumiex taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru jew li jkunu għaddew mill-aħħar ipproċessar jew xogħol sostanzjali, ekonomikament ġustifikat tagħhom f’impriża mgħammra għal dak il-għan fiż-żoni li mhumiex taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru.

[2] Ir-Regolament 866/2004 dwar reġim skont l-Artikolu 2 tal-Protokoll 10 tal-Att tal-Adeżjoni: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1481620173103&uri=CELEX:02004R0866-20150831

[3] Mill-1974, wara l-intervent militari Tork f’Ċipru, il-linja tal-waqfien mill-ġlied (imsejħa wkoll “il-Linja l-Ħadra”) isseparat iż-żewġ partijiet tal-gżira u b’hekk iċ-Ċiprijotti Griegi u ċ-Ċiprijotti Torok.

[4] Skont l-Artikolu 4(2) tar-Regolament 1480/2004, l-awtoritajiet tar-Repubblika ta’ Ċipru għandhom jiżguraw li l-oġġetti li jaqsmu l-Linja l-Ħadra jikkonformaw mar-regoli tal-UE dwar is-saħħa, is-sikurezza, il-protezzjoni ambjentali u tal-konsumatur u dwar il-projbizzjoni fuq id-dħul ta’ oġġetti ffalsifikati u piratati.

[5] Ir-Regolament 1480/2004 li jistabbilixxi regoli speċifiċi dwar oġġetti li jaslu miż-żoni li mhumiex taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern ta’ Ċipru fiż-żoni li fihom il-Gvern jeżerċita kontroll effettiv: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2004/1480/oj/eng

[6] Id-Direttiva 2008/99 dwar il-protezzjoni tal-ambjent permezz tal-liġi kriminali: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2008/99/oj/eng

[7] Skont l-Artikolu 29 tat-TFUE,“prodotti li jkunu ġejjin minn pajjiż terz għandhom jitqiesu li jkunu f’ċirkolazzjoni libera fi Stat Membru jekk il-formalitajiet tal-importazzjoni jkunu ġew irrispettati u jekk kwalunkwe dazju doganali jew imposta li jkollha effett ekwivalenti li jkunu pagabbli jkunu ġew imposti f’dak l-Istat Membru, u jekk ma jkunux ibbenefikaw minn rifużjoni totali jew parzjali ta’ tali dazji jew imposti”.

[8] Is-sentenza tal-Qorti tal-14 ta’ Frar 1989, Starfruit vs il-Kummissjoni, il-kawża 247/87, disponibbli fuq: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:61987CJ0247 .

[9] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:52017XC0119(01)&from=EN

[10] Ara l-Artikolu 10 tal-Protokoll 10 dwar Ċipru għall-Att ta' Adeżjoni ta' l-2003: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX:12003T/PRO/10

[11] Ara pereżempju t-tweġiba tal-Kummissjoni għall-mistoqsija parlamentari E-001687/2024: https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-10-2024-001687-ASW_EN.html

[12] Ara pereżempju t-tweġiba tal-Kummissjoni għall-mistoqsija parlamentari E-001399/2026:

https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-10-2026-001399-ASW_EN.html

[13] Ara pereżempju t-tweġiba tal-Kummissjoni għall-mistoqsija parlamentari E-001687/2024: https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-10-2024-001687-ASW_EN.html

[14] Ara l-premessa 4 tar-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra.

[15] Ara l-Artikolu 4(2) tar-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra.