Il-fatti li wasslu għall-ilment

1. Il-Greċja tirċievi fondi tal-UE biex tappoġġa attivitajiet ta’ ġestjoni tal-fruntieri permezz ta’ diversi programmi ta’ finanzjament. Għall-perjodu 2014-2020, dawn il-fondi ġew ipprovduti taħt il-Fond għas-Sigurtà Interna - Borders and Visa (ISF) u l-Istrument għall-Appoġġ Finanzjarju għall-Fruntieri Esterni. Sussegwentement, ġie pprovdut finanzjament taħt l-Istrument għall-Appoġġ Finanzjarju għall-Ġestjoni tal-Fruntieri u l-Politika dwar il-Viżi (BMVI) għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2021-2027. Dawn il-fondi huma implimentati prinċipalment permezz ta’ ġestjoni kondiviża (b’mod konġunt). Dan ifisser li l-Kummissjoni Ewropea hija responsabbli għall-valutazzjoni u l-approvazzjoni tal-programm propost mill-Istat Membru u mbagħad għall-monitoraġġ tal-implimentazzjoni ġenerali tal-programm, filwaqt li l-kompiti relatati mal-implimentazzjoni tal-baġit huma ddelegati lill-Istati Membri (f’dan il-każ, il-Greċja).[1]

2. Bħal fil-każ tal-fondi kollha tal-UE, ir-regoli li jirregolaw dawn il-programmi ta’ finanzjament jirrikjedu li l-azzjonijiet jiġu implimentati b’rispett sħiħ għad-drittijiet fundamentali u f’konformità mal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE (il-Karta). Dan huwa stabbilit fir-regoli li jirregolaw kull programm [2], kif ukoll ir-regoli aktar ġenerali li japplikaw għall-fondi tal-UE, ir-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni ^[3]. Ir-regolament jistabbilixxi r-regoli finanzjarji applikabbli u jirrikjedi wkoll li “[l]-Istati Membri u l-Kummissjoni... jiżguraw ir-rispett għad-drittijiet fundamentali u l-konformità mal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea fl-implimentazzjoni tal-Fondi”.^[4]

3. L-annessi tar-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni jistabbilixxu wkoll “kundizzjonijiet orizzontali” u tematiċi “kundizzjonijiet abilitanti” li l-Istati Membri jridu jissodisfaw sabiex jitolbu rimborż għan-nefqa tagħhom għall-programmi ffinanzjati mill-UE.^[5] Dawn il-kundizzjonijiet abilitanti huma “kundizzjoni[jiet] prerekwiżiti għall-implimentazzjoni effettiva u effiċjenti tal-objettivi speċifiċi”^[6] tal-fondi. Waħda mill-kundizzjonijiet abilitanti orizzontali hija l-applikazzjoni u l-implimentazzjoni effettivi tal-Karta (minn hawn ’il quddiem, il-Karta HEC). Sabiex jissodisfaw din il-kundizzjoni abilitanti orizzontali, l-Istati Membri jrid ikollhom arranġamenti fis-seħħ kemm “sabiex jiżguraw il-konformità tal-programmi appoġġati mill-Fondi u l-implimentazzjoni tagħhom mad-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Karta” kif ukoll sabiex jirrapportaw lill-kumitat ta’ monitoraġġ “każijiet ta’ nuqqas ta’ konformità tal-operazzjonijiet appoġġati mill-Fondi mal-Karta u lmenti dwar il-Karta”^[7].

4. Matul iż-żewġ perjodi ta’ finanzjament, kien hemm rapporti ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali inklużi “pushbacks”[8] fil-fruntieri Griegi, kif ukoll ta’ ċaħda ta’ aċċess għall-proċeduri tal-ażil u trattament ħażin tal-migranti li ppruvaw jaslu l-Greċja [9].

5. Fl-2023, l-Ombudsman Ewropew irċieva lment minn diversi organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili [10] kontra l-Kummissjoni Ewropea. L-ilmentaturi qajmu tħassib li l-Kummissjoni naqset milli twettaq sorveljanza effettiva tal-attivitajiet ta’ ġestjoni tal-fruntieri ffinanzjati mill-UE fil-Greċja, fl-isfond ta’ allegazzjonijiet kredibbli u persistenti ta’ abbużi serji tad-drittijiet tal-bniedem mill-awtoritajiet Griegi.

L-inkjesta

6. L-Ombudsman fetħet inkjesta biex teżamina l-kwistjonijiet imqajma u r-rwol tal-Kummissjoni fil-monitoraġġ tal-attivitajiet ta’ ġestjoni tal-fruntieri ffinanzjati mill-UE, b’mod partikolari fir-rigward tal-konformità mad-drittijiet fundamentali.

7. Matul l-inkjesta, l-Ombudsman irċeviet it-tweġiba [11] tal-Kummissjoni dwar l-ilment u dwar mistoqsijiet addizzjonali [12] li kienet għamlet. Sussegwentement, l-Ombudsman irċeviet il-kummenti tal-ilmentaturi dwar it-tweġiba tal-Kummissjoni. It-tim ta' inkjesta tal-Ombudsman spezzjona wkoll dokumenti miżmuma mill-Kummissjoni u ltaqa' ma' rappreżentanti tal-Kummissjoni [13] Fl-aħħar nett, l-Ombudsman irċieva l-kummenti tal-ilmentaturi dwar ir-rapport tal-laqgħa mal-Kummissjoni.

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

L-argumenti tal-ilmentaturi

8. L-ilmentaturi kienu mħassba li l-Kummissjoni naqset milli tiżgura li l-fondi tal-UE allokati lill-Greċja għall-ġestjoni tal-fruntieri esterni jintefqu f’konformità mal-istandards tad-drittijiet fundamentali u mad-dritt tal-UE.

9. Skont l-ilmentaturi, il-Kummissjoni ilha konxja li l-fondi tal-UE ġew allokati għal attivitajiet ta’ ġestjoni tal-fruntieri (pereżempju, l-iskjerament ta’ persunal u l-forniment ta’ tagħmir, infrastruttura u appoġġ kritiku ieħor) li kkontribwew għal ksur mifrux u sistemiku tad-drittijiet fundamentali. Madankollu, il-Kummissjoni naqset milli tinvestiga dan. B’mod partikolari, l-ilmentaturi rreferew għall-użu ħażin tal-fondi tal-UE fil-Greċja fil-kuntest tal-operazzjonijiet ta’ kontroll tal-fruntieri tul ix-xmara Evros u fir-reġjun tal-Eġew, li fih kienet involuta wkoll l-Aġenzija Ewropea għall-Gwardja tal-Fruntiera u tal-Kosta (Frontex).  

10. L-ilmentaturi ddikjaraw li l-Kummissjoni trid tirrifjuta li tiżborża l-fondi tal-UE sakemm ma jkunx hemm fis-seħħ salvagwardji biex tiġi żgurata l-konformità mal-obbligi tad-drittijiet fundamentali skont ir-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni. Skont l-ilmentaturi, il-Kummissjoni tiddependi żżejjed fuq l-awtovalutazzjoni mill-awtoritajiet Griegi li dawn l-attivitajiet jikkonformaw mal-HEC tal-Karta, u l-Kummissjoni nnifisha ma vvalutatx b’mod adegwat li dawn is-salvagwardji kienu fis-seħħ meta approvat il-programm tal-Greċja, li jinkludi attivitajiet ta’ ġestjoni tal-fruntieri ffinanzjati mill-UE, u lanqas ma tiżgura li l-attivitajiet jikkonformaw mal-obbligi tad-drittijiet fundamentali waqt li l-programm ikun qed jiġi implimentat.

11. Minħabba l-evidenza dejjem tikber ta’ ksur sistemiku tad-dritt tal-UE, inkluż id-dritt għal aċċess effettiv għal proċedura tal-ażil u l-projbizzjoni ta’ non-refoulement [14], huma sostnew li l-istrutturi ta’ monitoraġġ ġenerali tal-Kummissjoni huma ineffettivi, u li naqset milli taġixxi fuq l-obbligi tagħha li tivvaluta s-sitwazzjoni u li twieġeb b’azzjonijiet ta’ rimedju xierqa. L-ilmentaturi qajmu tħassib dwar in-natura restrittiva tal-kontrolli finanzjarji, in-nuqqas ta’ imparzjalità tal-mekkaniżmu nazzjonali ta’ monitoraġġ u l-effettività tal-“kumitat ta’ monitoraġġ”[15].

12. Huma sostnew li l-mekkaniżmu ta’ monitoraġġ għall-ġestjoni tal-fruntieri huwa ineffettiv, peress li waħda biss mill-istituzzjonijiet involuti (l-Awtorità Nazzjonali għat-Trasparenza) għandha s-setgħat li tinvestiga l-pushbacks. Huma sostnew ukoll li l-mekkaniżmu ma huwiex kompletament indipendenti jew imparzjali. Huma ddikjaraw li l-Kummissjoni naqset milli tivverifika u b’hekk tiżgura li l-HEC tal-Karta jkompli jiġi ssodisfat, u li qieset il-fatt li l-mekkaniżmu nħoloq bħala suffiċjenti biex jiddetermina li l-programm Grieg jikkonforma mal-obbligi tiegħu tad-drittijiet fundamentali. Il-Kummissjoni għandha obbligu li tiżgura l-użu legali tal-fondi tal-UE (“obbligu ta’ eżitu”), u mhux biss li tiżgura li l-Istati Membri jkollhom fis-seħħ mekkaniżmu ta’ monitoraġġ (“obbligu ta’ diliġenza dovuta”). ^[16]

13. L-ilmentaturi sostnew li l-Kummissjoni ma pprovdietx informazzjoni dwar kif eżerċitat ir-rwol konsultattiv tagħha fuq il-kumitat ta’ monitoraġġ. L-ilmentaturi kienu mħassba wkoll li, sa ftit ilu, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili kienu esklużi mill-parteċipazzjoni f’dan il-kumitat u li, anke issa, hemm nuqqasijiet u limitazzjonijiet prattiċi għall-parteċipazzjoni tagħhom. Pereżempju, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jingħataw informazzjoni parzjali u teknika żżejjed mingħajr referenza għad-drittijiet fundamentali. L-ilmentaturi kienu mħassba wkoll dwar l-effettività ta’ dan il-kumitat, peress li jiddependi fuq il-mekkaniżmu nazzjonali ta’ monitoraġġ biex jiġbed l-attenzjoni tiegħu dwar kwistjonijiet ta’ nuqqas ta’ konformità mad-drittijiet fundamentali jew ilmenti relatati.

14. Fil-fehma tal-ilmentaturi, il-Kummissjoni ma tinforzax b’mod effettiv il-kundizzjonijiet tad-drittijiet fundamentali stabbiliti fir-regoli li jirregolaw il-fondi tal-UE. Fost dispożizzjonijiet oħra, huma rreferew għall-mekkaniżmi li bihom il-Kummissjoni tista' tissospendi, tirkupra, tirrestrinġi jew timponi kundizzjonijiet fuq l-użu tal-fondi.[17] Il-Kummissjoni naqset milli tistabbilixxi mekkaniżmi u proċessi li jistgħu jiżguraw il-valutazzjoni effettiva u indipendenti tat-twettiq tal-HEC tal-Karta fl-iżborż tal-fondi tal-UE lill-Istati Membri.

15. L-ilmentaturi argumentaw ukoll li hemm nuqqas ta’ trasparenza fir-rigward tal-informazzjoni li hija disponibbli dwar il-miżuri li l-Greċja tista’ tkun qed timpenja ruħha li tikkonforma mal-obbligi tagħha tad-drittijiet fundamentali. L-istess japplika għal kif il-Kummissjoni vvalutat l-issodisfar tal-HEC tal-Karta mill-Greċja meta l-programm nazzjonali ġie approvat u kif tkompli timmonitorja l-issodisfar ta’ dawn il-kundizzjonijiet matul il-perjodu ta’ finanzjament. Huma sostnew ukoll li ma hemm l-ebda informazzjoni disponibbli għall-pubbliku dwar is-sejbiet u l-eżiti tal-ilmenti ttrattati mill-mekkaniżmu tal-ilmenti tal-Greċja għall-investigazzjoni ta’ allegazzjonijiet ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali. 

16. Fil-fehma tal-ilmentaturi, il-Kummissjoni naqset ukoll milli tindirizza allegazzjonijiet dwar l-involviment tal-Aġenzija Ewropea għall-Gwardja tal-Fruntiera u tal-Kosta (Frontex) f’pushbacks f’operazzjonijiet ta’ ġestjoni tal-fruntieri fil-Greċja. Il-Kummissjoni għandha setgħat ta’ votazzjoni fuq il-Bord tat-Tmexxija tal-Frontex, u hija responsabbli għar-rieżami tal-ħidma tagħha, kif ukoll għall-evalwazzjoni u l-approvazzjoni tal-kontinwazzjoni tal-missjonijiet tal-Frontex u l-finanzjament tagħhom mill-UE.

L-argumenti tal-Kummissjoni

17. Il-Kummissjoni ddikjarat li l-kompiti relatati mal-implimentazzjoni tal-finanzjament għaż-żewġ perjodi ta’ programmazzjoni huma ddelegati lill-awtoritajiet Griegi. L-Istati Membri jżommu r-responsabbiltà primarja li jiżguraw il-konformità mad-dritt tal-UE u dak internazzjonali, inklużi l-obbligi tad-drittijiet fundamentali, u li jinvestigaw kwalunkwe allegazzjoni ta’ ksur. Ir-rwol tal-Kummissjoni huwa li tivvaluta u tapprova ex ante t-tfassil tal-programm ta’ finanzjament propost mill-Istat Membru u mbagħad tissorvelja u timmonitorja l-proġetti li huma ffinanzjati. Il-Kummissjoni għandha tiżgura li l-Istati Membri jkunu stabbilixxew sistemi ta' ġestjoni u kontroll li jikkonformaw mar-rekwiżiti tal-qafas legali.

18. Sa Frar tas-sena ta’ wara s-sena meta jkunu saru l-fondi fi proġett taħt programm, jitħejja “rapport ta’ akkumulazzjoni” u jintbagħat lill-Kummissjoni mill-Istat Membru kkonċernat. Dan jifforma l-bażi għad-deċiżjoni tal-Kummissjoni dwar jekk il-pagamenti jistgħux jiġu rimborżati jew jekk u kif għandhom jitwettqu l-kontrolli u l-awditi finanzjarji. Dawn jistgħu jkunu fil-forma ta’ “desk reviews” (jiġifieri, il-persunal tagħha fi Brussell li jirrieżamina l-informazzjoni disponibbli), żjarat fuq il-post, u awditi tas-sistema u ex post. Għall-perjodu ta’ programmazzjoni attwali, ir-rapport huwa mistenni fi Frar 2025 u se jkun l-ewwel rapport ta’ dan it-tip għal dan il-perjodu.

19. Il-monitoraġġ tar-rispett għad-drittijiet fundamentali ssaħħaħ għall-perjodu 2021-2027, peress li l-Istati Membri issa huma meħtieġa jiżguraw l-issodisfar tal-kundizzjonijiet abilitanti orizzontali (HECs), inkluż l-HEC tal-Karta. Il-Kummissjoni ma tistax tirrimborża n-nefqa relatata ma' operazzjonijiet marbuta ma' objettiv speċifiku li għalih l-HECs ma jkunux issodisfati.^[18] Jekk il-Kummissjoni tqis li l-HECs ma għadhomx issodisfati, hija se ssegwi l-passi stabbiliti fl-Artikolu 15(6) tar-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni.^[19] Il-konformità mal-HECs, inkluża l-HEC tal-Karta, tiġi vvalutata meta l-programmi jiġu approvati inizjalment u matul il-perjodu tal-programm.

20. Sabiex tiġi żgurata l-konformità tal-Greċja mal-HEC tal-Karta, il-Kummissjoni talbet lill-awtoritajiet Griegi jistabbilixxu mekkaniżmu ta’ monitoraġġ biex jivverifikaw li l-proġetti implimentati skont il-programm nazzjonali japplikaw u jimplimentaw b’mod effettiv id-dispożizzjonijiet tal-Karta. Dan il-mekkaniżmu jipprevedi l-investigazzjoni (u l-prosekuzzjoni) ta’ mġiba ħażina mill-awtoritajiet Griegi rilevanti. Skont il-Kummissjoni, il-Greċja tibbaża ruħha fuq “sistema fuq tliet livelli”, li tinvolvi:

a. Proċeduri ta’ investigazzjoni interna (pereżempju, mill-pulizija u l-gwardja tal-kosta Griegi);

b. Awtoritajiet nazzjonali indipendenti (l-Awtorità Nazzjonali għat-Trasparenza, l-Uffiċjal għad-Drittijiet Fundamentali tal-Ministeru għall-Migrazzjoni u l-Ażil, il-Kumitat speċjali dwar il-konformità mad-drittijiet fundamentali tal-Ministeru għall-Migrazzjoni u l-Ażil, u l-Ombudsman Grieg);

c. L-awtoritajiet ġudizzjarji (jiġifieri, il-prosekutur pubbliku u l-qrati, inklużi l-qrati navali, fejn rilevanti).

21. S’issa, il-Kummissjoni ma rċevietx “evidenza kkonfermata” permezz ta’ dan il-mekkaniżmu ta’ monitoraġġ li l-finanzjament tal-UE ntuża għal ksur tad-drittijiet fundamentali jew iffaċilitah li jipprovdi raġunijiet għas-sospensjoni ta’ dawk il-fondi.

22. Il-Kummissjoni għandha wkoll rwol ta' monitoraġġ u ta' konsulenza fil-"kumitati ta' monitoraġġ" stabbiliti mill-Istati Membri biex jimmonitorjaw l-implimentazzjoni tal-programmi nazzjonali.[20] Jekk il-kumitati jidentifikaw ksur potenzjali tad-drittijiet fundamentali, imbagħad tittieħed azzjoni ta' segwitu.

23. Il-kumitat ta’ monitoraġġ fil-Greċja jirċievi aġġornamenti annwali dwar każijiet rieżaminati mill-mekkaniżmu ta’ monitoraġġ u lmenti li jikkonċernaw ksur tad-drittijiet fundamentali. Il-Kummissjoni talbet lill-Greċja testendi s-sħubija tal-kumitat ta’ monitoraġġ għas-soċjetà ċivili u l-organizzazzjonijiet internazzjonali, li l-Greċja reċentement qablet li tagħmel.

24. Bħala mekkaniżmu addizzjonali għall-monitoraġġ tal-konformità mad-drittijiet fundamentali, fl-2020 ġie ffirmat Memorandum ta' Qbil [21] mill-Kummissjoni, mill-aġenziji tal-UE u mill-gvern Grieg. Wara dan, ġiet stabbilita t-Task Force għall-Ġestjoni tal-Migrazzjoni [22], magħmula mill-istess partijiet, li l-ħidma tagħha hija appoġġata mill-persunal tal-Kummissjoni stazzjonat b'mod permanenti fil-Greċja.

25. Il-Kummissjoni hija impenjata li tkompli taħdem mal-awtoritajiet Griegi biex tiżgura li s-sistema eżistenti tkun robusta u tippermetti l-investigazzjoni ta' allegazzjonijiet u s-segwitu meħtieġ permezz ta' korpi dixxiplinari interni, awtoritajiet indipendenti u l-ġudikatura.[23] Il-Kummissjoni titlob aġġornamenti regolari dwar l-istatus tal-investigazzjonijiet li għaddejjin u rreferiet għal eżempji speċifiċi ta' dawk it-talbiet.[24]

26. Wara lment [25] ippreżentat f’Lulju 2023 mill-Uffiċjal għad-Drittijiet Fundamentali tal-Frontex (FRO), il-Kummissjoni pprovdiet lill-awtoritajiet Griegi b’kopja tal-ilment, stednithom jeżaminawh u jinfurmaw lill-Kummissjoni bl-eżitu. Ir-rapport finali għadu pendenti iżda, f’Ġunju 2024, l-awtorità nazzjonali Griega inkarigata mill-ġestjoni tal-proġetti infurmat lill-Kummissjoni li s-sejba preliminari hija li ma hemm l-ebda evidenza ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali marbut mal-fondi tal-UE. Huwa prematur għall-Kummissjoni li tikkunsidra liema azzjonijiet tista’ tieħu ladarba tkun irċeviet ir-rapport finali tal-investigazzjoni. Din hija l-ewwel darba li l-Kummissjoni rċeviet “ilment tal-partijiet ikkonċernati”, kif previst fl-Artikolu 69(7) tar-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni, fir-rigward tal-Greċja u b’mod ġenerali.

27. Bl-istess mod, wara r-rapporti tal-media f’Ġunju 2024 dwar il-ksur tad-drittijiet fundamentali [26], il-Kummissjoni bagħtet ittra lill-awtoritajiet Griegi fejn talbet lill-Greċja tikkonferma x’azzjoni kienu ħadu l-awtoritajiet nazzjonali. L-awtoritajiet Griegi wieġbu għat-talba tal-Kummissjoni fit-8 ta’ Awwissu 2024.

28. Fil-prinċipju, il-Kummissjoni ma tikkontestax l-eżitu tal-investigazzjonijiet nazzjonali. Jekk l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jew sorsi kredibbli oħra jressqu aktar informazzjoni, il-Kummissjoni tista’ tqis dan u ġġibu għall-attenzjoni tal-gvern tal-Istat Membru jew tal-kumitat ta’ monitoraġġ. Madankollu, jekk ikun hemm evidenza li l-fondi tal-UE ma jintużawx f’konformità mal-liġi applikabbli, inkluża l-Karta, il-Kummissjoni se tagħmel użu mill-mezzi disponibbli għaliha, inklużi l-interruzzjoni jew is-sospensjoni tal-pagamenti, l-applikazzjoni ta’ korrezzjonijiet finanzjarji, u t-tnedija ta’ proċedimenti ta’ ksur.

29. Fir-rigward tal-Frontex, bħala membru tal-Bord tat-Tmexxija tal-Frontex, il-Kummissjoni mexxiet l-isforzi biex ittejjeb il-qafas tal-Frontex għall-monitoraġġ u l-konformità tad-drittijiet fundamentali. Fl-2024, il-Kummissjoni ppubblikat l-evalwazzjoni tagħha ta’ kif qed jiġi applikat ir-Regolament dwar il-Frontex ^[27], li sabet li, filwaqt li r-Regolament espanda u saħħaħ b’mod sinifikanti l-qafas ta’ monitoraġġ u konformità tad-drittijiet fundamentali fil-Frontex, l-effettività ġenerali tal-qafas hija limitata minn lakuni u nuqqas ta’ ċarezza fir-Regolament, b’mod partikolari fir-rigward tal-awtoritajiet nazzjonali responsabbli għall-ġestjoni tal-fruntieri.^[28] Fil-fehma tal-Kummissjoni, dan jeħtieġ li jiġi indirizzat permezz ta’ implimentazzjoni aktar effettiva.

30. Il-Kummissjoni ddikjarat li se tkompli taħdem mill-qrib mal-awtoritajiet Griegi, anke fir-rwol konsultattiv tagħha fi ħdan il-kumitat ta’ monitoraġġ Grieg, biex tiżgura t-trasparenza tal-investigazzjonijiet u r-rispett tad-drittijiet fundamentali fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-fondi tal-UE fil-Greċja b’appoġġ għall-ġestjoni tal-fruntieri.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman

Valutazzjoni tal-programm nazzjonali tal-Greċja

31. Il-leġiżlazzjoni tal-UE li tirregola l-finanzjament tal-ġestjoni tal-fruntieri lill-Greċja tirrikjedi li l-attivitajiet u l-programmi ffinanzjati kollha jkunu konformi mad-drittijiet fundamentali u mad-dritt tal-UE.[29] Fil-kuntest ta' inkjesti oħra dwar il-fondi tal-UE, l-Ombudsman iddikjara li, filwaqt li l-Kummissjoni nnifisha ma għandhiex il-possibbiltà li timmonitorja direttament l-attivitajiet ta' ġestjoni tal-fruntieri fuq il-post, hija għandha l-awtorità u l-obbligu li tiżgura li l-fondi tal-UE pprovduti lil Stat Membru jintefqu f'konformità mad-drittijiet fundamentali u mad-dritt tal-UE. [30]

32. Ir-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni jistabbilixxi li l-valutazzjoni ta’ jekk l-Istati Membri jissodisfawx il-kundizzjonijiet abilitanti orizzontali hija parti integrali mill-valutazzjoni tal-Kummissjoni tal-programmi nazzjonali tagħhom qabel l-approvazzjoni tagħhom [31] Id-deċiżjoni tal-Kummissjoni dwar l-approvazzjoni tal-programmi nazzjonali tinkludi l-pożizzjoni tal-Kummissjoni dwar jekk jissodisfawx il-kundizzjonijiet abilitanti.

33. Abbażi tat-tweġibiet tal-Kummissjoni fil-kuntest ta’ din l-inkjesta, l-Ombudsman tifhem li l-fatt li l-Greċja stabbiliet mekkaniżmu u kumitat ta’ monitoraġġ (aktar dettalji hawn taħt) huwa ċentrali għall-konklużjoni tal-Kummissjoni li l-programm Grieg jissodisfa l-HEC tal-Karta. Madankollu, id-deċiżjonijiet ta’ implimentazzjoni tal-Kummissjoni u l-annessi relatati, li japprovaw il-programmi nazzjonali, jiddikjaraw biss fl-Artikolu 3 li l-“kundizzjonijiet abilitanti orizzontali huma ssodisfati”. La d-deċiżjoni oriġinali, la l-annessi tagħha u lanqas il-verżjonijiet aġġornati mill-2023 jew l-2024 u l-annessi tagħhom, ma jipprovdu xi raġunament dwar kif il-Kummissjoni vvalutat li l-programmi ssodisfaw l-HEC tal-Karta.

34. Il-konformità mal-HEC tal-Karta jenħtieġ li tiġi stabbilita abbażi ta’ evidenza u ta’ valutazzjoni ddedikata mill-Kummissjoni. Matul l-inkjesta, il-Kummissjoni pprovdiet lill-Ombudsman bl-ittri li bagħtet lill-gvern Grieg, u ppreżentat l-osservazzjonijiet tagħha dwar l-awtovalutazzjonijiet tal-Greċja tal-konformità tagħha mal-HEC tal-Karta. Madankollu, il-Kummissjoni ma pprovdietx il-valutazzjoni tagħha stess dwar il-konformità tal-programm Grieg mal-HEC tal-Karta, meta approvat il-programm.

35. Dan in-nuqqas ta’ trasparenza huwa ta’ dispjaċir, u hija xi ħaġa li l-Kummissjoni għandha tfittex li tindirizza meta tivvaluta mill-ġdid il-konformità tal-Greċja mal-HEC tal-Karta fil-kuntest tal-monitoraġġ tal-konformità mad-drittijiet fundamentali matul l-implimentazzjoni tal-programm, kif stabbilit hawn taħt.

Monitoraġġ tal-konformità mad-drittijiet fundamentali

36. Hemm għadd ta’ modi kif il-Kummissjoni timmonitorja l-użu tal-fondi tal-UE fil-Greċja, b’mod partikolari permezz ta’: (a) il-kontrolli u l-awditi finanzjarji skont ir-Regolament Finanzjarju jew ir-regolamenti rilevanti li jirregolaw il-fondi; (b) ir-rwol konsultattiv tiegħu fil-kumitat ta’ monitoraġġ; u (c) ir-rwol tagħha fit-Task Force dwar il-Ġestjoni tal-Migrazzjoni.

37. F’termini ta’ kontrolli finanzjarji, il-Kummissjoni spjegat li hija twettaq l-obbligu ta’ monitoraġġ tagħha permezz ta’ rekwiżiti ta’ rapportar, analiżijiet mhux fuq il-post, u żjarat fuq il-post u tista’ twettaq awditi u kontrolli fuq il-post. Il-Kummissjoni indikat li kienet qed tistenna li l-Greċja tippreżenta l-ewwel “rapport ta’ akkumulazzjoni” tagħha sal-15 ta’ Frar 2025. L-Ombudsman tifhem li dan ir-rapport ta’ akkumulazzjoni huwa relatat mal-“pakkett ta’ assigurazzjoni” tar-rapportar finanzjarju mill-Istati Membri li jirċievu fondi tal-UE. Dan se jkun pass importanti fid-determinazzjoni tal-kontrolli finanzjarji li se japplika, u fil-valutazzjoni ta’ jekk il-Greċja tkomplix tikkonforma mal-HEC tal-Karta matul il-perjodu tal-programm.

38. Madankollu, għalkemm il-kontrolli finanzjarji jistgħu jgħinu biex tiġi vverifikata l-konformità mal-prinċipji ta’ ġestjoni finanzjarja tajba, mhuwiex ċar kemm dawn il-kontrolli huma effettivi fl-identifikazzjoni u l-monitoraġġ tal-ksur tad-drittijiet fundamentali appoġġat mill-użu tal-fondi tal-UE. Dawn il-kontrolli jiffukaw fuq il-verifika ta’ jekk il-programmi kkonformawx mar-regoli applikabbli jew le, u li l-kontijiet tal-programmi huma kompluti, preċiżi u veri.

39. Abbażi tal-ispezzjoni f’din l-inkjesta, għall-perjodu mill-1 ta’ Jannar 2020 sal-31 ta’ Diċembru 2023, l-ebda waħda mit-30 “żjara fuq il-post”, mill-awditi jew mir-rapporti ta’ evalwazzjoni ssorveljati mill-Kummissjoni ma identifikat xi ksur tad-drittijiet fundamentali fl-użu tal-fondi tal-UE.[32]

40. Il-Kummissjoni rrikonoxxiet li l-iskop tal-awditi tagħha mhuwiex li tinvestiga ksur tad-drittijiet fundamentali iżda li tiddetermina jekk is-sistema għall-ġestjoni u l-kontroll tal-finanzjament tal-UE fil-livell tal-Istati Membri hijiex robusta. Meta jinqalgħu kwistjonijiet ta’ ksur potenzjali tad-drittijiet fundamentali, il-Kummissjoni (fil-każ ta’ ġestjoni kondiviża) tressaqhom għall-attenzjoni tal-awtoritajiet nazzjonali rilevanti u, fl-ewwel istanza, dawk l-awtoritajiet iwettqu kwalunkwe investigazzjoni. Il-Kummissjoni ddikjarat li ksur individwali tad-drittijiet fundamentali, fih innifsu, ma kienx jippermettilha tissospendi jew tirrestrinġi fondi sakemm ma tiġix stabbilita rabta diretta ma’ nefqa speċifika tal-UE, u mbagħad biss wara investigazzjoni inizjali mill-awtorità nazzjonali rilevanti. Madankollu, matul l-inkjesta, hija rrikonoxxiet li n-nuqqas ta' twettiq tal-HEC tal-Karta jista' jammonta għal nuqqas serju u/jew irregolarità li twassalha biex tinterrompi jew tissospendi applikazzjoni għal pagament u/jew timponi korrezzjoni finanzjarja.[33] Dan huwa appoġġat mill-formulazzjoni tar-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni peress li n-nuqqas ta' twettiq tal-HEC tal-Karta jista' jfisser li l-Kummissjoni se tirtira l-finanzjament mhux użat disponibbli u jfisser li dan ma għadux disponibbli għall-Istat Membru (“diżimpenn”).[34]

41. L-Ombudsman hija konxja tal-limitazzjonijiet tal-kontrolli finanzjarji tal-Kummissjoni fl-identifikazzjoni tal-ksur tad-drittijiet fundamentali, kif stabbilit hawn fuq. Madankollu, għall-perjodu ta’ programmazzjoni attwali (2021-2027), dawn il-kontrolli ġew imsaħħa mir-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni bl-introduzzjoni tal-HEC tal-Karta, li jipprojbixxi r-rimborż ta’ pagamenti ddikjarati minn Stat Membru sakemm ma jkollux fis-seħħ mekkaniżmu għall-applikazzjoni u l-implimentazzjoni effettivi tal-Karta u għar-rapportar ta’ kwistjonijiet ta’ nuqqas ta’ konformità jew ilmenti dwar id-drittijiet fundamentali. Ir-Regolament saħħaħ ukoll kemm ir-rwol ta’ monitoraġġ kif ukoll l-obbligu ta’ monitoraġġ tal-Kummissjoni, peress li l-Kummissjoni hija unikament responsabbli biex tivvaluta jekk il-kundizzjonijiet humiex issodisfati jew le għall-perjodu kollu tal-programm.

42. Kif innotat hawn fuq, il-Kummissjoni approvat il-programm Grieg u f’dak iż-żmien qieset li l-mekkaniżmu u l-kumitat ta’ monitoraġġ tal-Greċja ssodisfaw il-Karta HEC. B’mod speċifiku, il-Greċja stabbiliet mekkaniżmu ta’ monitoraġġ tad-drittijiet fundamentali, li jinvestiga u jipprosegwixxi mġiba ħażina mill-awtoritajiet Griegi rilevanti, inklużi allegazzjonijiet ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali, u trid tirrapporta lill-kumitat ta’ monitoraġġ. Kif iddikjarat l-Ombudsman fil-kuntest ta’ inkjesta preċedenti dwar il-fondi tal-UE għall-ġestjoni tal-fruntieri, tali mekkaniżmu ta’ monitoraġġ għandu jkun indipendenti u għandu jkun effettiv fl-iżgurar tal-konformità mad-drittijiet fundamentali u mad-dritt tal-UE.[35] Fi żmien tliet xhur mill-approvazzjoni tal-programm nazzjonali tal-Greċja għall-Greċja, il-Kummissjoni rċeviet sottomissjoni konġunta mill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li qajmet tħassib multiplu dwar l-indipendenza u l-imparzjalità ta’ dan il-mekkaniżmu ta’ monitoraġġ.

43. Minkejja dan it-tħassib, il-Kummissjoni tidher li sal-lum għadha ma vvalutatx mill-ġdid il-mekkaniżmu. Sadanittant, tqajmu diversi preokkupazzjonijiet kredibbli mill-korpi tad-drittijiet tal-bniedem internazzjonali u tal-UE,[36] u mill-Ombudsman Grieg, dwar il-ksur tad-drittijiet fundamentali. Aktar reċentement, f’Jannar 2025 il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem sabet li kien hemm prattika sistematika ta’ pushbacks ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi mill-awtoritajiet Griegi.[37] Il-Kummissjoni għandha tqis dan it-tħassib meta tivvaluta mill-ġdid jekk il-programm tal-Greċja jissodisfax il-HEC tal-Karta, qabel ma jiġu żborżati kwalunkwe fondi.

44. Il-Greċja stabbiliet ukoll kumitat uniku għall-monitoraġġ tal-programmi tagħha taħt tliet “strumenti” ta’ finanzjament tal-UE, li tnejn minnhom jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din l-inkjesta. Il-ħolqien tal-kumitat ta’ monitoraġġ fil-Greċja huwa żvilupp pożittiv. Filwaqt li mhuwiex ċar għaliex l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili ma kinux involuti mill-bidu nett, minn dak iż-żmien sar possibbli għalihom li jipparteċipaw bħala membri. Madankollu, jidher li għad hemm limiti fuq il-parteċipazzjoni tagħhom. Filwaqt li erba’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili għandhom drittijiet tal-vot meta l-kumitat jiddiskuti kwistjonijiet trasversali, jew kwistjonijiet relatati speċifikament mal-Fond għall-Ażil, il-Migrazzjoni u l-Integrazzjoni, huma ma għandhomx drittijiet tal-vot dwar kwistjonijiet speċifiċi għall-ISF u l-BMVI. Bħala tali ma jistgħux jipproponu kwistjonijiet li għandhom jiġu inklużi fl-aġenda tal-laqgħat speċifiċi għall-ISF u l-BMVI, u lanqas ma jistgħu jqajmu dawn il-kwistjonijiet matul il-laqgħat mingħajr il-kunsens tal-kumitat.

45. Il-parteċipazzjoni sinifikanti tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-kumitati ta’ monitoraġġ għandha rwol kruċjali fil-proċess ta’ monitoraġġ.[38] Dan huwa wkoll konformi mal-impenn tal-Kummissjoni li ssaħħaħ l-applikazzjoni tal-Karta, inkluż l-għoti tas-setgħa lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, lid-difensuri tad-drittijiet u lill-prattikanti tal-ġustizzja.[39] Għalhekk, il-Kummissjoni għandha tħeġġeġ lill-Greċja tiffaċilita l-parteċipazzjoni sinifikanti ta’ tali organizzazzjonijiet bħall-membri tal-kumitat ta’ monitoraġġ bi drittijiet sħaħ.

Barra minn hekk, il-kumitat jiddependi fuq ir-rappurtar effettiv u f'waqtu tat-tħassib dwar id-drittijiet fundamentali mill-mekkaniżmu ta' monitoraġġ. Jekk il-mekkaniżmu ta’ monitoraġġ jonqos milli jaġixxi b’mod imparzjali, dan ikollu impatt negattiv fuq l-effettività tal-kumitat billi jċaħħadh mill-informazzjoni meħtieġa biex iwettaq il-funzjoni tiegħu stess.

47. It-Task Force għall-Ġestjoni tal-Migrazzjoni għandha rwol importanti biex tipprovdi lill-Kummissjoni b’informazzjoni dwar il-konformità mad-drittijiet fundamentali fl-użu tal-fondi tal-UE, b’mod partikolari permezz tal-persunal tagħha skjerat b’mod permanenti fuq il-post fil-Greċja. Bl-istess mod, bħala membru tal-Bord tat-Tmexxija tal-Frontex, il-Kummissjoni se tkun konxja mit-tħassib relatat mal-konformità mad-drittijiet fundamentali li jista’ jkun marbut mal-użu tal-fondi tal-UE fil-qasam tal-ġestjoni tal-fruntieri. Din l-informazzjoni hija imprezzabbli u tista’ tintuża biex tinforma l-analiżi tar-riskju tal-Kummissjoni meta tqis l-użu ta’ kontrolli u awditi finanzjarji. Jista’ jkun ukoll sors ta’ informazzjoni dwar it-twettiq kontinwu mill-Greċja tal-HEC tal-Karta matul il-mandat tal-programm nazzjonali.

48. Huwa imperattiv li dawk b’għarfien dirett attwali tat-tħassib dwar id-drittijiet fundamentali marbut mal-użu tal-fondi tal-UE jiġu inklużi fil-proċess biex jinfurmaw l-azzjonijiet u d-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni, inkluż dwar l-eżerċizzju ta’ kontrolli finanzjarji, jew kwalunkwe valutazzjoni mill-ġdid ta’ jekk il-programm tal-Greċja jissodisfax il-Karta HEC.

49. L-ispezzjoni f’din l-inkjesta wriet li l-Kummissjoni stabbiliet xi gwida interna dwar kif għandha titwettaq il-valutazzjoni tal-issodisfar tal-HEC tal-Karta, kif ukoll fluss tax-xogħol li jindika t-taqsimiet rilevanti tal-Kummissjoni responsabbli, l-iskadenzi għall-kontribuzzjonijiet tagħhom u lista ta’ kontroll. Madankollu, abbażi tal-inkjesta tal-Ombudsman, jidher li l-Kummissjoni ma stabbilietx proċeduri formali biex tivvaluta l-konformità mal-HEC tal-Karta matul il-perjodu ta’ programmazzjoni jew il-kriterji biex tiddetermina kif tistabbilixxi rabta bejn in-nuqqas ta’ konformità mad-drittijiet fundamentali f’każ konkret u l-fondi tal-UE pprovduti lill-awtoritajiet nazzjonali. L-Ombudsman se jindirizza dan b’suġġerimenti hawn taħt.

50. Filwaqt li l-Kummissjoni għandha tiżgura l-konformità tal-Greċja mal-HEC tal-Karta matul l-implimentazzjoni tal-programm nazzjonali, jidher li ż-żmien ta’ kwalunkwe rivalutazzjoni huwa marbut mal-iżborż tal-fondi, peress li l-fondi ma jistgħux jiġu żborżati sakemm ma jiġux issodisfati l-kundizzjonijiet. Għalhekk, kwalunkwe rivalutazzjoni għandha titwettaq, mhux aktar tard minn meta tkun saret talba għal pagament mill-Greċja lill-Kummissjoni, iżda qabel ma jsir kwalunkwe żborż. Bħala tali, dan issa jrid jiġi indirizzat mill-Kummissjoni bħala parti mill-valutazzjoni tagħha ta’ dak li hija ddeskriviet fil-laqgħa mat-tim ta’ inkjesta tal-Ombudsman bħala r-“rapport ta’ akkumulazzjoni” tal-Greċja (ara l-paragrafu 37).

Trasparenza tal-proċess ta’ monitoraġġ u ta’ rapportar

51. Sabiex jiġi żgurat l-iskrutinju pubbliku ta’ kif il-Greċja tikkonforma mal-obbligi tagħha tad-drittijiet fundamentali fil-kuntest tal-attivitajiet ta’ ġestjoni tal-fruntieri ffinanzjati mill-UE u r-responsabbiltà għal dan, jenħtieġ li jkun hemm trasparenza suffiċjenti tad-dokumenti rilevanti kollha. Filwaqt li l-programmi tal-Greċja kemm għall-ISF kif ukoll għall-BMVI huma disponibbli għall-pubbliku, hemm biss dettall skars tal-mekkaniżmi li l-Greċja stabbiliet biex tissodisfa l-HEC tal-Karta, u dan id-dettall ma jallinjax mal-ispjegazzjonijiet ipprovduti mill-Kummissjoni matul il-laqgħa mat-tim ta’ inkjesta tal-Ombudsman.

52. Huwa importanti li l-minuti tal-kumitat ta’ monitoraġġ ikunu disponibbli fil-ħin. Madankollu, l-Ombudsman hija tal-fehma li l-Kummissjoni għandha tiżgura l-pubblikazzjoni proattiva ta' (i) il-miżuri adottati mill-Greċja biex tikkonforma mal-HEC tal-Karta, jekk ikun hemm, (ii) l-awtovalutazzjoni(jiet) tal-Greċja, (iii) il-valutazzjoni(jiet) tal-Kummissjoni, u (iv) informazzjoni dwar il-funzjonament tal-mekkaniżmi ta' monitoraġġ fis-seħħ.[40] Din iż-żieda fit-trasparenza tikkontribwixxi biex tiġi żgurata l-fiduċja pubblika fl-UE u l-kapaċità tagħha li tipproteġi d-drittijiet fundamentali. Dan huwa aktar u aktar importanti peress li l-ilmentaturi jsostnu li ltaqgħu ma’ diffikultajiet biex jiksbu aċċess pubbliku [41] għal ċerti dokumenti miżmuma mill-Kummissjoni dwar il-konformità tal-Greċja mal-obbligi tagħha tad-drittijiet fundamentali. Kif imsemmi hawn fuq, minħabba l-importanza li jiġu ffaċilitati l-iskrutinju pubbliku u l-obbligu ta' rendikont dwar kif jintużaw dawn il-fondi, l-Ombudsman iħeġġeġ lill-Kummissjoni tantiċipa l-aċċess għat-talbiet għal dokumenti u tiżgura l-akbar ammont ta' trasparenza billi tapplika l-eċċezzjonijiet għall-iżvelar previsti fil-leġiżlazzjoni [42] biss f'ċirkostanzi eċċezzjonali.

Kif il-Kummissjoni tittratta rapporti speċifiċi ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali fil-Greċja

53. Kif innotat hawn fuq, fejn hemm allegazzjonijiet ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali, il-prattika tal-Kummissjoni hija li tistenna l-eżiti tal-proċeduri u tal-investigazzjonijiet fil-livell nazzjonali qabel ma tagħmel il-valutazzjoni tagħha stess. Madankollu, ma hemm l-ebda obbligu legali fuq il-Kummissjoni biex tagħmel dan. Il-Kummissjoni hija responsabbli biex tiżgura li l-Istati Membri jikkonformaw mal-liġi tal-UE, inkluża l-Karta, u għandha taġixxi wkoll biex tipproteġi l-baġit tal-UE [43].

54. Skont ir-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni, il-Kummissjoni hija responsabbli biex tivvaluta b’mod proattiv jekk Stat Membru jissodisfax l-HEC tal-Karta waqt li l-programm ikun għaddej, u mhux li tista’ taġixxi biss jekk l-Istat Membru jindika ksur potenzjali. B’dan il-mod, hija tirrispetta l-obbligi tagħha li tiżgura l-konformità mal-HEC tal-Karta. Barra minn hekk, il-gwida interna pprovduta mill-Kummissjoni lill-Istati Membri dwar kif jiżguraw il-konformità mal-HEC tal-Karta ma tiddikjarax li l-Kummissjoni tivvaluta l-konformità abbażi biss tal-eżiti tal-investigazzjonijiet nazzjonali. Il-gwida lanqas ma tindika li l-Kummissjoni twettaq il-valutazzjoni tagħha stess biss jekk l-Istat Membru jinnotifikaha bi ksur potenzjali. Konsegwentement, meta l-Kummissjoni tirċievi lmenti kredibbli dwar ksur tad-drittijiet fundamentali, jew permezz tal-kumitat ta’ monitoraġġ Grieg jew direttament jew permezz tat-Task Force għall-Ġestjoni tal-Migrazzjoni jew tal-Bord tat-Tmexxija tal-Frontex [44], jenħtieġ li tittrattahom b’mod serju. Dan jimplika l-valutazzjoni ta’ jekk hemmx rabta identifikabbli ma’ attivitajiet iffinanzjati mill-UE u jekk hemmx indikazzjoni prima facie ta’ nuqqas ta’ konformità potenzjali mar-regoli ta’ finanzjament. Il-Kummissjoni għandha tinvestiga wkoll jekk tali lmenti jqajmux tħassib dwar in-nuqqas ta’ twettiq tal-HEC tal-Karta u għandha tinforma deliberazzjonijiet usa’ dwar jekk l-Istat Membru inkwistjoni jikkonformax mal-liġi tal-UE. 

55. Matul l-inkjesta, l-Ombudsman irreferiet għal żewġ eżempji speċifiċi ta’ rapporti li qajmu tħassib kredibbli ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali marbuta mal-użu tal-fondi tal-UE: ilment riferut mill-Uffiċjal għad-Drittijiet Fundamentali (FRO) tal-Frontex u inċident f’Ġunju 2024, kopert mill-media internazzjonali.[45] Fil-każ tal-ilment tal-FRO, il-Kummissjoni pprovdiet lill-awtoritajiet Griegi b’kopja tal-ilment, u stednithom jeżaminaw l-ilment u jinfurmaw lill-Kummissjoni dwar l-eżitu. F’Ġunju 2024, il-Kummissjoni ġiet infurmata li, wara spezzjoni preliminari mill-awtorità ta’ ġestjoni fil-Greċja, ma kien hemm l-ebda evidenza ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali marbut mal-fondi tal-UE. Fir-rigward tar-rapporti tal-media, f’Awwissu 2024 l-awtoritajiet Griegi wieġbu wara talba biex jikkonfermaw l-azzjoni meħuda fil-livell nazzjonali. Fiż-żewġ każijiet il-Kummissjoni ddikjarat li kellha toqgħod fuq l-awtoritajiet Griegi biex tinvestiga. Matul il-laqgħa mat-tim ta’ inkjesta, il-Kummissjoni qalet li kienet qed tistenna rapport finali mill-awtoritajiet Griegi u li jekk dan jidentifika ksur tad-drittijiet fundamentali, hija twettaq il-valutazzjoni tagħha stess tal-ilment tal-FRO.

56. F’ċirkostanzi fejn il-Kummissjoni tfittex il-fehmiet tal-awtorità nazzjonali rilevanti ta’ ġestjoni jew tal-awditjar fil-Greċja, dawn ma għandhomx jitqiesu bħala determinanti iżda pjuttost bħala preparatorji, maħsuba biex jinfurmaw il-valutazzjoni tal-konformità tal-Kummissjoni stess. Lanqas ma għandhom idewmu jew jipprevjenu bla bżonn il-valutazzjoni tal-Kummissjoni. Bl-istess mod, kwalunkwe eżitu ta’ investigazzjonijiet mill-awtoritajiet amministrattivi jew ġudizzjarji skont il-mekkaniżmu nazzjonali ta’ monitoraġġ, jenħtieġ li jinforma wkoll il-valutazzjoni proprja tal-Kummissjoni u mhux jissostitwixxiha. Filwaqt li l-mekkaniżmu nazzjonali ta’ monitoraġġ tal-Greċja jfittex li jinvestiga u jindirizza l-ksur tal-liġi nazzjonali, jenħtieġ li l-Kummissjoni tivvaluta l-ksur potenzjali tal-HEC tal-Karta, l-istandards tad-drittijiet fundamentali u l-liġi tal-UE b’mod aktar ġenerali.  

57. Fil-kuntest ta' inkjesta oħra dwar il-ġestjoni kondiviża tal-fondi tal-UE [46], l-Ombudsman iddikjarat li l-Kummissjoni għandha tagħmel dak kollu li tista' biex tiżgura r-rispett għad-drittijiet fundamentali meta jintefqu l-fondi tal-UE. Il-fatt li l-Kummissjoni mhijiex direttament responsabbli għall-ġestjoni tal-fondi jenħtieġ li qatt ma jintuża bħala raġuni biex ma taġixxix jekk id-drittijiet fundamentali jkunu nkisru jew ikun hemm ir-riskju li jinkisru fil-kuntest tal-użu ta’ dawk il-fondi. Il-Kummissjoni għandha wkoll il-possibbiltà li tibda proċedimenti ta’ ksur meta Stat Membru jkun fi ksur persistenti u sistemiku tal-obbligi tiegħu skont id-dritt tal-UE u/jew internazzjonali, inkluża l-Karta. F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni lanqas ma tiddependi fuq xi valutazzjoni minn xi awtorità nazzjonali ta’ dak l-Istat Membru.

58. F'dan l-isfond, l-Ombudsman huwa tal-fehma li l-Kummissjoni għandha twettaq il-valutazzjoni tagħha stess dwar jekk dawn ir-rapporti jindikawx ksur tal-kundizzjonijiet marbuta mal-programmi ta' finanzjament. Fit-twettiq ta’ din il-valutazzjoni, il-Kummissjoni jenħtieġ li tuża l-għodod disponibbli għaliha skont ir-regolamenti dwar il-finanzjament u r-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni bħal rieżamijiet mhux fuq il-post u kontrolli fuq il-post. Abbażi ta’ dik il-valutazzjoni indipendenti mill-Kummissjoni, jekk ikun hemm tħassib leġittimu dwar il-ksur tad-drittijiet fundamentali marbut mal-fondi tal-UE, jenħtieġ li tikkunsidra l-għażliet disponibbli biex tindirizza n-nuqqas ta’ konformità u tieħu azzjoni xierqa. L-Ombudsman se tindirizza dan fis-suġġerimenti tagħha hawn taħt.

Konklużjoni

Abbażi tal-inkjesta, l-Ombudsman tagħlaq dan il-każ bil-konklużjoni li ġejja:

L-inkjesta identifikat oqsma li l-Kummissjoni għandha tindirizza biex ittejjeb kif timmonitorja u tiżgura l-konformità mad-drittijiet fundamentali fil-kuntest tal-fondi għall-ġestjoni tal-fruntieri pprovduti lill-Greċja. Dawn huma indirizzati fis-suġġerimenti relatati għal titjib.

Peress li l-Kummissjoni bħalissa qed tistenna rapport finali mill-awtoritajiet Griegi f’wieħed mill-każijiet individwali ta’ allegat ksur tad-drittijiet fundamentali mqajma f’din l-inkjesta, u issa se tivvaluta wkoll l-infiq tal-Greċja taħt il-programm rilevanti, l-Ombudsman tqis li l-ebda inkjesta ulterjuri ma hija ġġustifikata f’dan l-istadju.

L-ilmentaturi u l-Kummissjoni se jiġu infurmati b’din id-deċiżjoni.

Suġġerimenti għal titjib

Il-Kummissjoni għandha:

1. Jiġu stabbiliti linji gwida għall-valutazzjoni tal-konformità mad-drittijiet fundamentali, b’mod partikolari l-kundizzjoni abilitanti orizzontali relatata mal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali (il-Karta HEC), matul il-perjodu ta’ programmazzjoni. Il-linji gwida jenħtieġ li jinkludu l-ħtieġa li jitqiesu sorsi indipendenti ta’ informazzjoni fil-valutazzjonijiet tal-Kummissjoni. Bħala parti minn dawn il-linji gwida, il-Kummissjoni għandha tistabbilixxi kriterji biex tiddetermina taħt liema ċirkostanzi se żżomm jew tissospendi l-fondi tal-UE għan-nuqqas ta’ konformità mad-drittijiet fundamentali u/jew mal-HEC tal-Karta, u tippubblika dawn il-kriterji.

2. Tikkunsidra jekk l-HEC tal-Karta għadux jiġi ssodisfat, fid-dawl tal-ilmenti kredibbli li rċeviet dwar kwistjonijiet potenzjali ta’ drittijiet fundamentali, inklużi ż-żewġ każijiet ta’ allegat nuqqas ta’ konformità mad-drittijiet fundamentali mqajma f’din l-inkjesta.

3. Ittejjeb it-trasparenza tal-miżuri meħuda mill-Greċja biex tissodisfa l-HEC tal-Karta, il-valutazzjoni(jiet) tal-Kummissjoni stess tat-twettiq tal-HEC tal-Karta u r-rapportar ta’ lmenti dwar l-HEC tal-Karta u n-nuqqas ta’ konformità miegħu billi tippubblika b’mod proattiv l-informazzjoni rilevanti kollha.

4. Iħeġġeġ lill-Greċja tiffaċilita l-parteċipazzjoni sinifikanti tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili bħala membri tal-kumitat ta’ monitoraġġ bi drittijiet sħaħ.

Emily O'Reilly Ombudsman
Ewropew

Strasburgu, 21/02/2025

 

[1] Aktar informazzjoni dwar il-modalitajiet differenti għall-ġestjoni tal-fondi tal-UE tista’ tinstab fuq: https://commission.europa.eu/funding-tenders/find-funding/funding-management-mode_en u https://home-affairs.ec.europa.eu/funding/borders-and-visa-funds/tegrated-border management-fund-border management-border management-border management-and-visa-instrument-2021-27_en.

[2] Ir-Regolament (UE) Nru 514/2014 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ April 2014 li jistabbilixxi dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond għall-Asil, il-Migrazzjoni u l-Integrazzjoni u dwar l-istrument għal appoġġ finanzjarju għall-kooperazzjoni tal-pulizija, il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-kriminalità, u l-ġestjoni tal-kriżijiet: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:32014R0514

L-Artikolu 4 tar-Regolament 2021/1148 li jistabbilixxi l-Istrument għall-Appoġġ Finanzjarju għall-Ġestjoni tal-Fruntieri u l-Politika dwar il-Viżi https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/1148/oj/eng

[3] Ir-Regolament 2021/1060 tal-24 ta’ Ġunju 2021 li jistipula dispożizzjonijiet komuni dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew Plus, il-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi, is-Sajd u l-Akkwakultura u r-regoli finanzjarji għalihom u għall-Fond għall-Ażil, il-Migrazzjoni u l-Integrazzjoni, il-Fond għas-Sigurtà Interna u l-Istrument għall-Appoġġ Finanzjarju għall-Ġestjoni tal-Fruntieri u l-Politika dwar il-Viżi: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/1060/oj

[4] L-Artikolu 9(1) tar-Regolament 2021/1060.

[5] L-Artikolu 15 tar-Regolament 2021/1060.

[6] L-Artikolu 2(2) tar-Regolament 2021/1060.

[7] ibid.

[8] L-Uffiċċju tal-Kummissarju Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għad-Drittijiet tal-Bniedem jiddefinixxi l-pushbacks bħala: “diversi miżuri meħuda minn Stati li jirriżultaw f’migranti, inklużi dawk li jfittxu l-ażil, li jiġu mġiegħla lura fil-qosor lejn il-pajjiż minn fejn ippruvaw jaqsmu jew qasmu fruntiera internazzjonali mingħajr aċċess għal protezzjoni internazzjonali jew proċeduri tal-ażil jew miċħuda minn kwalunkwe valutazzjoni individwali dwar il-ħtiġijiet ta’ protezzjoni tagħhom li tista’ twassal għal ksur tal-prinċipju ta’ non-refoulement.”

[9] Ara, fost ħafna oħrajn:

https://rm.coe.int/letter-addressed-to-the-prime-minister-of-greece-by-dunja-mijatovic-co/1680ac03ce

https://rm.coe.int/pushed-beyond-the-limits-urgent-action-needed-to-end-human-rights-viol/1680a5a14d

https://rm.coe.int/1680b0e4e1

[10] de:border//migration justice collective, Legal Centre Lesvos, Equal Rights Beyond Borders, HIAS Greece, u Mobile Info Team, flimkien ma' diversi sħab investigattivi.

[11] https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/187208

[12] https://www.ombudsman.europa.eu/mt/opening-summary/mt/177468

[13] https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/inspection-report/en/195172

[14] Skont il-liġi internazzjonali dwar id-drittijiet tal-bniedem, il-prinċipju ta' non-refoulement jiggarantixxi li ħadd ma għandu jintbagħat lura lejn pajjiż fejn jaffaċċja tortura, trattament jew kastig krudili, inuman jew degradanti u ħsara irreparabbli oħra. Dan il-prinċipju japplika għall-migranti kollha f’kull ħin, irrispettivament mill-istatus ta’ migrazzjoni.

[15] Ir-rwol tal-kumitat huwa li jidentifika u jindirizza b'mod effettiv it-tħassib li l-fondi tal-UE ntużaw bi ksur tad-drittijiet fundamentali. Dan jinvolvi l-awtoritajiet nazzjonali, l-atturi tas-soċjetà ċivili u l-Kummissjoni, li għandha rwol konsultattiv.

[16] L-ilmentaturi rreferew għal: rapport ta’ espert ippreżentat f’kawża quddiem il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (A.E. v. il-Greċja, Nru tal-App. 15783/21: https://hudoc.echr.coe.int/#{%22itemid%22:[%22001-214647%22]}) ; riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tas-7 ta' Frar 2024: https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2024-0069_EN.html; rapport mir-Rapporteur Speċjali tan-NU dwar is-sitwazzjoni tad-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem “Osservazzjonijiet u rakkomandazzjonijiet preliminari”, 22 ta’ Ġunju 2022 https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fwww.ohchr.org%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2F2022-06%2FEOM-Statement-Greece-SR-Defenders.docx&wdOrigin=BROWSELINK; kontribuzzjonijiet mis-soċjetà ċivili Griega u mill-Ombudsman Grieg ikkwotati fir-Rapport Annwali tal-Kummissjoni tal-2024 dwar l-Istat tad-Dritt dwar il-Greċja https://commission.europa.eu/document/download/6741f4b2-6a10-44ba-b40c-97a5a38e6827_en?filename=21_1_58062_coun_chap_greece_en.pdf;, pp. 27-28; u rapport mill-Aġenzija tal-UE għad-Drittijiet Fundamentali, Gwida dwar l-investigazzjoni tal-allegat trattament ħażin fil-fruntieri, ara t-Taqsima 4.2 https://fra.europa.eu/en/publication/2024/guidance-investigating-alleged-ill-treatment-borders.

[17] L-Artikoli 17 u 317 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), l-Artikolu 33 tar-Regolament 2018/1046 (ir-Regolament Finanzjarju), l-Artikoli 9, 15, 96 u 97 tar-Regolament 2021/1060 (ir-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni), l-Artikoli 3-5 tar-Regolament 2020/2092 (ir-Reġim Ġenerali ta' Kondizzjonalità), l-Artikoli 3(4), 10(2), 10(3) tar-Regolament 515/2014 (ir-Regolament ISF).

[18] L-Artikolu 15 u l-Anness III tar-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni.

[19] L-Artikolu 15(6): “Meta l-Kummissjoni tqis li kundizzjoni abilitanti ma għadhiex issodisfata, hija għandha tinforma lill-Istat Membru li jistabbilixxi l-valutazzjoni tagħha. Sussegwentement, għandha tiġi segwita l-proċedura stabbilita fit-tieni u t-tielet subparagrafi tal-paragrafu 4. Meta l-Kummissjoni tikkonkludi li n-nuqqas ta’ twettiq tal-kundizzjoni abilitanti jippersisti u mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 105, abbażi tal-osservazzjonijiet tal-Istat Membru, in-nefqa relatata mal-objettiv speċifiku kkonċernat tista’ tiġi inkluża fl-applikazzjonijiet għal pagament iżda ma għandhiex tiġi rimborżata mill-Kummissjoni sakemm il-Kummissjoni tkun infurmat lill-Istat Membru dwar l-issodisfar tal-kundizzjoni abilitanti skont l-ewwel subparagrafu tal-paragrafu 4 ta’ dan l-Artikolu.”

[20] L-Istati Membri għandhom ir-responsabbiltà li jistabbilixxu kumitati ta' monitoraġġ biex jimmonitorjaw l-implimentazzjoni tal-programmi nazzjonali fir-rigward tal-Fondi għall-Affarijiet Interni. Għall-perjodu 2014-2020, ara l-Artikolu 12 tar-Regolament (UE) Nru 514/2014. Għall-perjodu 2021-2027, ara l-Artikoli 38, 39, 40 tar-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni.

[21] https://home-affairs.ec.europa.eu/system/files/2020-12/03122020_ memorandum_ta'_fehim_en.pdf

[22] https://home-affairs.ec.europa.eu/policies/migration-and-asylum/migration-management/task-force-migration-management_en

[23] Skont il-Kummissjoni, l-Uffiċċju Grieg għad-Drittijiet Fundamentali kien irċieva 29 ilment u l-Awtorità Nazzjonali għat-Trasparenza kienet eżaminat 194 ilment li jikkonċernaw inċidenti fil-ġestjoni tal-migrazzjoni. Mill-2020, l-awtoritajiet ġudizzjarji Griegi fetħu 77 investigazzjoni dwar allegat ksur tad-drittijiet fundamentali fil-kuntest tal-operazzjonijiet fil-fruntieri. L-eżitu ta’ dawn l-investigazzjonijiet se jiġi pprovdut lill-awtoritajiet tal-prosekuzzjoni Griegi, li huma marbuta b’rekwiżiti stretti ta’ kunfidenzjalità. Konsegwentement, il-Kummissjoni ma tkunx konxja tas-sustanza ta’ dawn il-każijiet qabel ma tiġi konkluża kwalunkwe proċedura. Il-Kummissjoni timmonitorja wkoll il-konformità mad-drittijiet fundamentali, inkluż li jkollha fis-seħħ investigazzjonijiet f’waqthom u effettivi, permezz tar-“Rapporti dwar l-Istat tad-Dritt”.

[24] F'Novembru 2021, il-Kummissjoni nnotifikat lill-Ministeru għall-Migrazzjoni u l-Ażil bi tħassib relatat mal-pushbacks.

[25] L-ilment ġie ppreżentat skont l-Artikolu 69(7) tar-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni, li skontu l-partijiet ikkonċernati jistgħu jissottomettu lmenti dwar l-allegat użu illegali tal-fondi tal-UE koperti mir-Regolament. L-ilment jallega ksur sinifikanti tad-drittijiet fundamentali u nuqqasijiet fil-proċeduri nazzjonali għall-investigazzjoni ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali fl-użu tal-fondi tal-UE.

[26] https://www.bbc.com/news/articles/c0vv717yvpeo

[27] Ir-Regolament (UE) 2019/1896 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta' Novembru 2019 dwar il-Gwardja Ewropea tal-Fruntiera u tal-Kosta: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:32019R1896

[28] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:52024DC0075

[29] Ir-Regolament (UE) Nru 514/2014, il-Preambolu, il-premessa 2; Ir-Regolament 2021/1148, l-Artikolu 4; Ir-Regolament (UE) 2021/1060, il-Preambolu, il-premessi 6 u 95, l-Artikoli 9, 73, l-Anness III

[30] https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/152811

[31] L-Artikolu 23(1) tar-Regolament 2021/1060 

[32] https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/inspection-report/en/195172

[33] L-Artikoli 96, 97 u 103 tar-Regolament 2021/1060

[34] Ibid Kapitolu IV

[35] https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/152811

L-Aġenzija tal-UE għad-Drittijiet Fundamentali talbet ukoll li tali mekkaniżmi ta’ monitoraġġ ikunu indipendenti:

https://fra.europa.eu/en/publication/2023/eu-funds

[36] F’Novembru 2024, dan tqajjem mill-Kumitat tan-NU għad-Drittijiet tal-Bniedem, ara b’mod partikolari l-paragrafi 20-21:

https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=6QkG1d%2FPPRiCAqhKb7yhskVPFlQ4IoSDu8fUhvjkp803voJpeNnAq2tdDU5DKW4pUxIYB45fsyJxMkSBgSLySwF8uXoQPd2wL6z2F%2BslBu3AthBTIiFvNBayyY8OIHFp

[37] A.R.E. vs il-Greċja, Sentenza tas-7 ta’ Jannar 2025 fil-Kawża Nru 15783/21

 https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-238636%22]}

[38] Ara wkoll https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/155353 (para. 36)

[39] https://commission.europa.eu/aid- development-cooperation-fundamental-rights/your-rights-eu/eu-charter-fundamental-rights/application-charter/eu-strategy-strengthen-application-charter_en

[40] Fir-rigward tal-livell ta’ informazzjoni li ssir disponibbli direttament mill-Awtorità Nazzjonali tat-Trasparenza dwar it-trattament ta’ petizzjonijiet, ilmenti u pubblikazzjonijiet relatati mal-migrazzjoni, l-aktar rapport annwali reċenti tagħha mill-2023 (il-verżjoni Griega) irrefera għall-investigazzjoni u l-evalwazzjoni ta’ 194 rapport u pubblikazzjoni iżda ma pprovda l-ebda dettall jew statistika oħra dwar in-natura tal-ilmenti, li kontrihom saru, l-eżitu tal-valutazzjoni tagħha. Ta’ min jinnota li l-ebda dettall ta’ dawn l-attivitajiet ma huwa pprovdut fil-verżjoni fil-qosor bl-Ingliż tal-istess rapport.

[41] Skont ir-Regolament 1049/2001 dwar l-aċċess pubbliku għad-dokumenti tal-Parlament Ewropew, tal-Kunsill u tal-Kummissjoni: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/TXT/?uri=CELEX%3A32001R1049

[42] L-Artikolu 4 tar-Regolament 1049/2001

[43] L-Artikolu 17 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, l-Artikoli 317 u 258 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, l-Artikoli 33, 63, 135, 136, 138 u 142, tar-Regolament 2018/1046 (ir-Regolament Finanzjarju), l-Artikoli 2(32) u (33), 9(1), 15, 35, 83, 96, 97 u 104, u l-Anness III, l-Artikolu 3(5) tar-Regolament 1060/2021 (ir-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni), l-Artikoli 3(5) tar-Regolament 513/2014 (ISF), l-Artikoli 4, 21, 31, 42, 55, 57 tar-Regolament 514/2014 (ir-Regolament Orizzontali), l-Artikolu 4 tar-Regolament 2021/1148 (ir-Regolament BMVI) u l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE.

[44] F'konformità mal-Artikolu 69(7) tar-Regolament 2021/1060.

[45] Ara l-paragrafi 27 u 28 hawn fuq.

[46] https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/59836