Sfond: It-trasparenza leġiżlattiva fl-UE

1. L-aċċess pubbliku f’waqtu għad-dokumenti leġiżlattivi huwa essenzjali għaċ-ċittadini biex jeżerċitaw id-dritt tagħhom ibbażat fuq it-Trattat li jipparteċipaw fil-ħajja demokratika tal-UE [1] billi jiskrutinizzaw l-informazzjoni ^{kollha li tirfed att leġiżlattiv. [2] It-trasparenza} leġiżlattiva tippermetti wkoll lill-pubbliku jżomm lil-leġiżlaturi tal-UE responsabbli għall-azzjonijiet tagħhom.

2. Il-prinċipju tat-trasparenza leġiżlattiva huwa minqux fit-Trattati tal-UE [3] u huwa rifless fil-leġiżlazzjoni tal-UE dwar l-aċċess pubbliku għad-dokumenti (ir-Regolament 1049/2001)[4], li tiddikjara li “dokumenti leġiżlattivi” jridu jkunu direttament aċċessibbli għall-pubbliku, sakemm l-iżvelar tagħhom ma jdgħajjifx interess pubbliku jew privat wieħed jew aktar protetti b’mod espliċitu [5].

3. Skont ir-Regolament 1049/2001 u l-ġurisprudenza stabbilita, “dokumenti leġiżlattivi” huma dokumenti mfassla mill-istituzzjonijiet tal-UE jew riċevuti minn partijiet terzi matul proċeduri għall-adozzjoni ta’ atti leġiżlattivi u, b’mod aktar wiesa’, atti li huma legalment vinkolanti fuq jew fl-Istati Membri tal-UE.[6] Il-ġurisprudenza tal-UE stabbiliet li “dokumenti leġiżlattivi” jikkostitwixxu mhux biss dokumenti mfassla jew riċevuti mill-istituzzjonijiet tal-UE wara l-adozzjoni ta’ proposta leġiżlattiva, iżda wkoll dokumenti mfassla jew riċevuti mill-Kummissjoni Ewropea, bħala “attur ewlieni fil-proċess leġiżlattiv”[7], fil-kuntest tat-tħejjija ta’ proposta leġiżlattiva.[8]

4. Ir-Regolament 1049/2001 jistabbilixxi li t-talbiet għal aċċess pubbliku jenħtieġ li jiġu ttrattati “fil-pront”. Hemm limitu ta’ żmien ta’ 15-il jum ta’ xogħol għal deċiżjoni ta’ istituzzjoni, kemm dwar it-talba inizjali għal aċċess kif ukoll dwar talbiet sussegwenti għal rieżami (“applikazzjonijiet konfermatorji”), meta l-istituzzjoni inizjalment tkun irrifjutat aċċess (sħiħ). Kull limitu ta’ żmien jista’ jiġi estiż f’“każijiet eċċezzjonali” bi 15-il jum ta’ xogħol ieħor, li jfisser li l-istituzzjonijiet tal-UE huma mistennija jieħdu deċiżjoni, fl-istadju inizjali u dak konfermatorju, fi żmien massimu ta’ 30 jum ta’ xogħol.

5. Filwaqt li r-Regolament 1049/2001 jistabbilixxi lista eżawrjenti ta’ eċċezzjonijiet għad-dritt ta’ aċċess pubbliku għad-dokumenti, dawn l-eċċezzjonijiet iridu jiġu interpretati u applikati b’mod strett.[9] L-aċċess pubbliku jista’ jiġi rrifjutat biss f’każijiet fejn l-iżvelar tad-dokumenti jkun jinvolvi riskju raġonevolment prevedibbli, attwali u speċifiku għall-interessi protetti b’mod espliċitu mir-Regolament 1049/2001 [10].

6. Għad-dokumenti leġiżlattivi, dawn l-eċċezzjonijiet iridu jiġu interpretati “b’mod aktar strett”[11] biex jiġi żgurat l-ogħla standard ta’ trasparenza ta’ dawn id-dokumenti. Sakemm ma tkunx tista’ tintwera evidenza tanġibbli, konkreta u speċifika [12] ta’ ċirkostanzi eċċezzjonali, l-istituzzjonijiet tal-UE huma legalment marbuta li jiżvelaw id-dokumenti leġiżlattivi mitluba minnufih.

7. Barra minn hekk, fir-rigward ta' wħud mill-eċċezzjonijiet għall-aċċess pubbliku - bħall-ħtieġa li jiġi protett proċess ta' teħid ta' deċiżjonijiet li jkun għaddej, parir legali, jew interessi kummerċjali - fejn ikun hemm interess pubbliku qawwi fl-iżvelar, dan jista' jieħu preċedenza fuq l-eċċezzjonijiet [13].

L-inkjesta fuq inizjattiva proprja

8. L-Ombudsman appellat b'mod konsistenti għal aktar trasparenza tal-proċess leġiżlattiv tal-UE. Hija tkompli tirċievi lmenti dwar rifjuti li jingħata aċċess pubbliku għal dokumenti leġiżlattivi, u ż-żmien meħtieġ biex dawn jiġu żvelati. F'ħafna każijiet bħal dawn, l-Ombudsman sab amministrazzjoni ħażina jew ikkritika lill-istituzzjonijiet għaż-żmien li ħadu biex jipproċessaw it-talbiet u kif applikaw l-eċċezzjonijiet għall-aċċess pubbliku [14].

9. F'dan l-isfond, l-Ombudsman nediet din l-inkjesta fuq inizjattiva proprja biex teżamina, minn perspettiva sistemika, il-prattiki tat-tliet istituzzjonijiet fit-trattament ta' talbiet għal aċċess pubbliku għal dokumenti leġiżlattivi. B’mod partikolari, l-Ombudsman fittxet li teżamina jekk l-istituzzjonijiet jagħtux effett sħiħ lill-ġurisprudenza estensiva tal-UE dwar ir-Regolament 1049/2001, li skontha d-dokumenti leġiżlattivi jibbenefikaw mill-ogħla standard ta’ trasparenza.

10. Bħala l-ewwel pass, l-Ombudsman talbet lill-Parlament, lill-Kunsill u lill-Kummissjoni jipprovdu informazzjoni dwar it-tweġibiet tagħhom għat-talbiet għal aċċess pubbliku rigward l-adozzjoni tat-tliet atti leġiżlattivi li ġejjin:

• L-Att dwar is-Swieq Diġitali [15];
• Ir-Reviżjoni tad-Direttiva dwar l-Iskema għall-Iskambju ta’ Kwoti tal-Emissjonijiet [16]; u
• Id-Direttiva dwar il-Paga Minima [17].

11. L-Ombudsman għażlet dawn it-tliet atti leġiżlattivi peress li kienu jikkonċernaw kwistjonijiet importanti li jwasslu għal interess pubbliku sinifikanti fost kategoriji differenti ta' partijiet ikkonċernati fir-rigward ta' teknoloġiji ġodda, azzjoni klimatika, kif ukoll inugwaljanza soċjali u ekonomika.

12. Il-Parlament informa lill-Ombudsman [18] li rċieva biss ħames talbiet għal aċċess pubbliku li jaqgħu fil-kamp ta' applikazzjoni tal-inkjesta. [19] L-Ombudsman qieset li dan l-għadd baxx ta' talbiet mhuwiex rappreżentattiv u għalhekk ma segwietx l-inkjesta tagħha dwar il-prattiki tal-Parlament.

13. Abbażi tal-informazzjoni pprovduta mill-Kunsill [20] u mill-Kummissjoni [21], l-Ombudsman fittxet li tispezzjona kampjun tat-tweġibiet tagħhom għat-talbiet għal aċċess pubbliku. Fi ftit fajls li jikkonċernaw il-Kummissjoni, it-tim ta’ inkjesta tal-Ombudsman spezzjona wkoll id-dokumenti li l-Kummissjoni identifikat bħala li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tat-talbiet.

Tweġibiet għal talbiet eżaminati mill-Ombudsman

Informazzjoni ġenerali

14. Il-Kunsill identifika 101 talba inizjali għal aċċess pubbliku għal dokumenti leġiżlattivi u tliet applikazzjonijiet konfermatorji rilevanti għal din l-inkjesta. Hija pprovdiet ukoll informazzjoni dwar in-numru ta’ dokumenti li hija żvelat (kompletament jew parzjalment) jew irrifjutat li tiżvela. Din l-informazzjoni turi li l-Kunsill żvela bis-sħiħ dokumenti leġiżlattivi bi tweġiba għall-maġġoranza tat-talbiet għal aċċess pubbliku [22].

15. It-tim ta’ inkjesta tal-Ombudsman spezzjona kampjun ta’ tweġibiet inizjali pprovduti mill-Kunsill (47 tweġiba), kif spjegat fit-tabella ta’ hawn taħt. It-tliet “deċiżjonijiet konfermatorji” maħruġa mill-Kunsill kienu diġà ġew eżaminati mill-Ombudsman fil-kuntest ta’ inkjesti preċedenti bbażati fuq ilmenti, u għalhekk ma reġgħux ġew eżaminati fil-kuntest ta’ din l-inkjesta. [23]

16. Il-Kummissjoni identifikat 58 tweġiba inizjali u ħames deċiżjonijiet konfermatorji rilevanti għal din l-inkjesta.

17. Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, kif muri fiċ-ċart ta’ hawn taħt, il-Kummissjoni tat aċċess parzjali għad-dokumenti leġiżlattivi mitluba, jiġifieri, aċċess għal xi wħud mid-dokumenti mitluba biss, jew aċċess għal partijiet ta’ (xi wħud) mid-dokumenti.

18. It-tim ta’ inkjesta tal-Ombudsman spezzjona t-58 tweġiba inizjali u l-ħames deċiżjonijiet konfermatorji kollha pprovduti mill-Kummissjoni. It-tim ta’ inkjesta spezzjona wkoll dokumenti li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ diversi talbiet.

Żmien meħud biex jitwieġbu t-talbiet

19. Skont id-data li pprovda, il-Kunsill seta’, bħala medja, jirrispetta l-limitu ta’ żmien statutorju ta’ 15-il jum ta’ xogħol biex jipproċessa talbiet għal aċċess pubbliku għad-dokumenti leġiżlattivi li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din l-inkjesta.

20. Skont id-data li tirriżulta mir-risposti pprovduti mill-Kummissjoni, din tal-aħħar ittardjat it-trattament ta’ iktar minn nofs it-talbiet inkwistjoni. Fl-istadju inizjali, f'disa' każijiet, kien hemm dewmien ta' - wara l-iskadenza tal-limitu ta' żmien estiż - ta' inqas minn 15-il jum ta' xogħol. F’seba’ każijiet, kien hemm dewmien ta’ 15-30 jum ta’ xogħol. Fi tmien każijiet, kien hemm dewmien ta’ 30-45 jum ta’ xogħol. Fi tliet każijiet, kien hemm dewmien ħafna aktar sinifikanti ta’ madwar 60, 90 u 120 jum ta’ xogħol.  Fl-istadju konfermatorju, il-Kummissjoni ġarrbet dewmien ugwalment sinifikanti.

Eċċezzjonijiet għall-aċċess pubbliku invokati mill-Kunsill u l-Kummissjoni

21. Meta rrifjuta l-aċċess pubbliku (sħiħ), il-Kunsill invoka l-ħtieġa li jiġu protetti (i) il-proċessi tat-teħid tad-deċiżjonijiet li għaddejjin [24]; u (ii) pariri legali u proċedimenti tal-qorti [25].

22. Il-Kummissjoni invokat il-ħtieġa li jiġu protetti (i) il-proċessi tat-teħid tad-deċiżjonijiet li għaddejjin bħalissa; (ii) interessi kummerċjali [26]; u (iii) data personali.[27] Fi ftit każijiet, il-Kummissjoni invokat ukoll eċċezzjonijiet oħra.

23. Iċ-ċart ta' hawn taħt turi l-eċċezzjonijiet għall-aċċess pubbliku invokati mill-Kunsill u mill-Kummissjoni fit-tweġibiet inizjali u fid-deċiżjonijiet konfermatorji eżaminati fil-kuntest ta' din l-inkjesta.[28]

24. Il-Kunsill u l-Kummissjoni ma identifikawx interess pubbliku prevalenti fl-iżvelar fi kwalunkwe wieħed mill-każijiet.

Argumenti tal-Kunsill

25. Il-Kunsill invoka l-eċċezzjoni li tikkonċerna l-protezzjoni ta' proċess ta' teħid ta' deċiżjonijiet li għaddej fi 32 każ. Id-dokumenti mitluba f’dawk il-każijiet kienu jikkonċernaw il-mistoqsijiet u l-kummenti tal-Istati Membri dwar proposti leġiżlattivi, l-opinjonijiet tas-Servizz Legali tiegħu, u l-ħidma tal-korpi preparatorji tiegħu jew in-negozjati bejn il-Kunsill u l-Parlament.

26. Il-Kunsill sostna, essenzjalment, li:

• id-dokumenti mitluba jkun fihom pożizzjonijiet li kienu preliminari u interni;
• il-kwistjonijiet indirizzati f’dawn id-dokumenti kienu kumplessi u kontroversjali;
• l-iżvelar ta’ dawn id-dokumenti jista’ jesponi lill-persunal u lill-membri tiegħu għal pressjoni esterna;
• l-iżvelar ta' dawn id-dokumenti jista' jnaqqas il-possibbiltajiet li jintlaħqu ftehimiet fi ħdan il-Kunsill u mal-Parlament dwar il-proposti leġiżlattivi inkwistjoni.

27. F'14-il każ, il-Kunsill invoka l-eċċezzjoni statutorja dwar il-protezzjoni tal-parir legali biex jirrifjuta l-aċċess pubbliku għall-opinjonijiet tas-Servizz Legali tiegħu.

28. Huwa argumenta li dan il-parir kien indirizzat lill-membri tal-Kunsill u li l-iżvelar tiegħu kien ser jissoġġetta lill-membri tas-Servizz Legali tiegħu għal pressjoni esterna, u b'hekk idgħajjef il-kapaċità tal-Kunsill li jikseb parir legali sinċier, oġġettiv u komprensiv fil-futur. Il-Kunsill argumenta wkoll li l-iżvelar ta’ opinjonijiet legali jimmina l-kapaċità tas-Servizz Legali tiegħu li jiddefendi l-atti tal-Kunsill quddiem il-Qrati tal-UE.

Argumenti tal-Kummissjoni

29. Il-Kummissjoni bbażat ruħha fuq l-eċċezzjoni dwar il-protezzjoni ta’ proċess ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet li għaddej fi 15-il każ biex tirrifjuta l-aċċess pubbliku għar-rekords ta’ skambji ma’ rappreżentanti ta’ gruppi ta’ interess u mal-Istati Membri, kif ukoll dokumenti oħra abbozzati mid-dipartimenti tal-Kummissjoni fit-tħejjija ta’ proposta leġiżlattiva jew matul il-proċedura leġiżlattiva.

30. Meta rrifjutat l-aċċess, il-Kummissjoni sostniet, essenzjalment, li:

• id-dokumenti mitluba jkun fihom fehmiet preliminari, imfassla għall-użu intern, u li l-kontenut tagħhom xorta jista’ jinbidel;
• il-Kummissjoni teħtieġ spazju biex taħseb biex tesplora l-għażliet kollha possibbli, u l-iżvelar tad-dokumenti jista’ jiskoraġġixxi lill-persunal tagħha milli jesprimi l-fehmiet tiegħu b’mod sinċier fil-futur;
• il-pubbliku jinterpreta ħażin il-fehmiet preliminari li jinsabu fid-dokumenti magħmula fi stadju bikri tal-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet, u l-iżvelar bikri jista’ jwassal għal spekulazzjoni;
• l-iżvelar tad-dokumenti mitluba jesponi lill-Kummissjoni għal pressjoni esterna;
• il-proposti leġiżlattivi li magħhom kienu relatati d-dokumenti kienu sensittivi ħafna.

31. F’xi każijiet, il-Kummissjoni applikat din l-eċċezzjoni mingħajr ma pprovdiet ebda ġustifikazzjoni għajr li l-proċedura rilevanti tat-teħid tad-deċiżjonijiet kienet għadha għaddejja.

32. Il-Kummissjoni bbażat ruħha wkoll fuq l-eċċezzjoni li tikkonċerna l-protezzjoni tal-interessi kummerċjali biex tirrifjuta l-aċċess pubbliku għal skambji ma’ partijiet terzi u sottomissjonijiet mingħandhom (spiss kumpaniji teknoloġiċi kbar) li jagħmlu lobbying għal bidliet fl-abbozz tal-Att dwar is-Swieq Diġitali.

33. F’dawn il-każijiet, il-Kummissjoni argumentat li d-dokumenti mitluba “kien fihom informazzjoni relatata mal-istrateġiji tan-negozju, is-sitwazzjoni kompetittiva fis-suq u interessi kummerċjali oħra tal-kumpaniji, inkluża l-proprjetà intellettwali” jew “informazzjoni strateġika... dwar l-operat u l-iżvilupp tan-negozji tagħhom”. Barra minn hekk, il-Kummissjoni argumentat li l-informazzjoni mhijiex fid-dominju pubbliku u hija magħrufa minn għadd limitat ta’ persuni biss. F’xi każijiet, il-Kummissjoni ddikjarat ukoll li d-dokumenti mitluba fihom il-“fehmiet” u l-“pożizzjonijiet” ta’ partijiet terzi.

34. Il-Kummissjoni invokat ukoll l-eċċezzjoni dwar il-protezzjoni tal-parir legali fi tliet każijiet biex tirrifjuta l-aċċess għal dokumenti li fihom il-parir tas-Servizz Legali tagħha. Huwa argumenta li d-divulgazzjoni tad-dokumenti rilevanti tiżvela “valutazzjonijiet legali ta’ natura preliminari maħsuba għal diskussjonijiet interni [...]”, u b’hekk timmina l-interess tal-Kummissjoni li “tfittex parir legali u tirċievi pariri sinċieri, oġġettivi u komprensivi”. Il-Kummissjoni rreferiet ukoll għar-riskju ta’ litigazzjoni rigward il-bażi legali tal-Att dwar is-Swieq Diġitali.

35. Fi ftit każijiet, il-Kummissjoni invokat eċċezzjonijiet oħra, bħall-protezzjoni tal-interess pubbliku fir-rigward tar-relazzjonijiet internazzjonali.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman

36. L-Ombudsman eżaminat (A) iż-żmien meħud mill-Kunsill u mill-Kummissjoni biex iwieġbu għal talbiet għal aċċess pubbliku għal dokumenti leġiżlattivi, (B) jekk l-istituzzjonijiet ħadux inkunsiderazzjoni, fil-valutazzjonijiet tagħhom, in-natura leġiżlattiva tad-dokumenti, (C) kif il-Kunsill u l-Kummissjoni applikaw l-eċċezzjonijiet għall-aċċess pubbliku u (D) jekk ivvalutawx l-eżistenza ta’ interess pubbliku prevalenti, fejn rilevanti.

 A. Żmien meħud biex jitwieġbu talbiet għal aċċess għal dokumenti leġiżlattivi

37. L-Ombudsman tilqa' l-fatt li l-Kunsill, b'mod ġenerali, ikkonforma mal-limiti ta' żmien statutorji meta wieġeb għal talbiet għal aċċess pubbliku għal dokumenti leġiżlattivi.

38. L-Ombudsman hija mħassba dwar id-dewmien li ġarrbet il-Kummissjoni fit-trattament tat-talbiet għal aċċess pubbliku. L-ispezzjoni tad-dokumenti wriet li l-Kummissjoni ssodisfat il-limiti ta’ żmien statutorji biex tittratta t-talbiet għal aċċess pubbliku f’madwar nofs biss tal-każijiet eżaminati fil-kuntest ta’ din l-inkjesta. Fin-nofs l-ieħor, it-tweġiba tal-Kummissjoni ddewmet, b’dewmien sinifikanti ta’ aktar minn 30 jum ta’ xogħol li seħħ f’40 % tal-każijiet imdewma.

39. Huwa kruċjali li jiġi pprovdut aċċess għad-dokumenti leġiżlattivi fil-ħin, peress li dan jippermetti lill-pubbliku jifhem l-għażliet magħmula mill-istituzzjonijiet tal-UE matul il-proċess leġiżlattiv u jfittex li jinfluwenza dawn l-għażliet.[29]

40. Għalhekk, meta jittrattaw talbiet għal aċċess pubbliku għal dokumenti leġiżlattivi, l-istituzzjonijiet tal-UE jridu josservaw il-limiti ta’ żmien statutorji, id-dmir tagħhom li jittrattaw it-talbiet “fil-pront”, u d-dmir tagħhom li jipprovdu aċċess pubbliku “fi żmien xieraq” biex l-applikanti jkunu jistgħu jipparteċipaw fil-proċess leġiżlattiv.

41. L-Ombudsman diġà sabet f'inkjesta preċedenti li d-dewmien sistemiku u sinifikanti fl-ipproċessar tat-talbiet għal aċċess pubbliku jammonta għal amministrazzjoni ħażina u ħeġġet lill-Kummissjoni ttejjeb il-mod kif tittratta t-talbiet għal aċċess pubbliku bħala kwistjoni ta' prijorità.[30]

B. Teħid inkunsiderazzjoni tan-natura leġiżlattiva tad-dokumenti mitluba 

42. Fit-tweġibiet spezzjonati għal talbiet għal aċċess għal dokumenti, la l-Kunsill u lanqas il-Kummissjoni ma ddikjaraw b’mod espliċitu li d-dokumenti mitluba huma ta’ natura leġiżlattiva. Bħala tali, ma huwiex ċar sa liema punt l-istituzzjonijiet ħadu inkunsiderazzjoni fl-evalwazzjonijiet tagħhom il-fatt li d-dokumenti huma “dokumenti leġiżlattivi”, li għalihom japplika l-ogħla standard ta’ trasparenza.

43. Fit-tweġibiet tagħhom li jirrifjutaw l-aċċess, iż-żewġ istituzzjonijiet tipikament jirreferu għall-eċċezzjonijiet għall-aċċess pubbliku fir-Regolament 1049/2001 mingħajr ma jqisu l-ġurisprudenza li skontha dawn l-eċċezzjonijiet iridu jiġu interpretati u applikati b’mod strett u, fir-rigward tad-dokumenti leġiżlattivi, “b’mod aktar strett”.

44. Skont ir-Regolament 1049/2001 u l-ġurisprudenza relatata, l-istituzzjonijiet tal-UE jridu, meta jivvalutaw it-talbiet għal aċċess pubbliku għad-dokumenti, iqisu jekk id-dokumenti mitluba humiex ta’ natura leġiżlattiva u, jekk ikunu, japplikaw l-ogħla standard ta’ trasparenza. Abbażi tat-tweġibiet spezzjonati tal-Kunsill u tal-Kummissjoni mhuwiex ċar li ż-żewġ istituzzjonijiet jagħmlu dan. Fil-fehma tal-Ombudsman, it-tweġibiet tal-istituzzjonijiet għandhom jiddikjaraw b’mod espliċitu jekk id-dokumenti mitluba humiex “dokumenti leġiżlattivi”. Dan jassigura lill-applikanti li l-istituzzjonijiet ħadu inkunsiderazzjoni n-natura tad-dokumenti mitluba. Dan jista’ wkoll jagħmel lill-istituzzjonijiet aktar konxji u sensittivi għad-dmir tagħhom li jimplimentaw l-ogħla standard ta’ trasparenza u jinterpretaw l-eċċezzjonijiet għall-aċċess pubbliku b’mod partikolarment strett fir-rigward tad-dokumenti leġiżlattivi. L-Ombudsman se jagħmel suġġeriment korrispondenti għal titjib hawn taħt.

C. Applikazzjoni tal-eċċezzjonijiet għall-aċċess pubbliku għad-dokumenti leġiżlattivi

45. B’mod ġenerali, il-Kunsill u l-Kummissjoni żvelaw għadd kbir ta’ dokumenti leġiżlattivi. Barra minn hekk, meta invokat ċerti eċċezzjonijiet għall-aċċess pubbliku, il-Kummissjoni redatt biss informazzjoni limitata, u b’hekk tat aċċess pubbliku wiesa’ għad-dokumenti mitluba. B’mod partikolari, meta invokat il-protezzjoni tad-data personali, il-Kummissjoni ħassret biss, bħala prinċipju, id-data personali tal-persunal tagħha, filwaqt li r-rikorrenti ma esprimew ebda interess f’din id-data.

46. Madankollu, din l-inkjesta identifikat ukoll kwistjonijiet serji dwar kif il-Kunsill u l-Kummissjoni japplikaw ċerti eċċezzjonijiet biex jirrifjutaw l-aċċess pubbliku għal dokumenti leġiżlattivi, li huma miġbura fil-qosor hawn taħt. Valutazzjoni aktar dettaljata ta’ kif il-Kunsill u l-Kummissjoni japplikaw dawn l-eċċezzjonijiet hija pprovduta fl-Anness.

 1. Nuqqas ta’ evidenza konkreta ta’ riskju

47. Fil-biċċa l-kbira tat-tweġibiet spezzjonati li jirrifjutaw l-aċċess pubbliku sabiex jiġu protetti l-proċessi ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet u l-pariri legali li għaddejjin bħalissa, kemm il-Kunsill kif ukoll il-Kummissjoni jinvokaw riskji ġeneriċi li jgħidu li jirriżultaw mill-iżvelar tad-dokumenti inkwistjoni. Pereżempju, iż-żewġ istituzzjonijiet jirreferu għal:

• l-isfidi biex jintlaħaq qbil politiku dwar proposti leġiżlattivi fi ħdan l-istituzzjonijiet tal-UE u fost l-Istati Membri;
• “pressjoni esterna” eżerċitata fuq l-istituzzjonijiet;
• il-ħtieġa li jinżamm spazju intern għar-riflessjoni;
• nuqqas ta’ ftehim pubbliku potenzjali li d-dokumenti żvelati jistgħu jikkawżaw; u/jew
• is-sensittività tal-proposti leġiżlattivi inkwistjoni,
• sfidi biex wieħed jirċievi parir legali oġġettiv, fil-futur, dwar proposti leġiżlattivi li jqajmu kwistjonijiet legali.

48. Ir-riskji ġeneriċi invokati jikkostitwixxu elementi standard ta' kwalunkwe tfassil ta' liġijiet demokratiċi u l-Qrati tal-UE regolarment ċaħdu tali argumenti f'ċirkostanzi simili [31] Bħala tali, ma jistgħux fihom infushom jiġġustifikaw in-nuqqas ta' żvelar, aktar u aktar meta d-dokumenti inkwistjoni jkunu ta' natura leġiżlattiva. Jekk istituzzjoni tal-UE ma tkun tista’ tipprovdi l-ebda evidenza konkreta ta’ riskju speċifiku, attwali u raġonevolment prevedibbli għall-interessi protetti mill-eċċezzjoni(jiet) invokata/i, id-dokumenti mitluba jridu jiġu żvelati.

49. In-nuqqas mill-Kunsill u mill-Kummissjoni li jipprovdu eżempji speċifiċi u evidenza konkreta tar-riskju ta' żvelar, aktar milli sempliċi argumenti ġeneriċi, fir-rigward ta' xi kategoriji ta' dokumenti leġiżlattivi relatati ma' proċessi ta' teħid ta' deċiżjonijiet li għaddejjin bħalissa jmur kontra l-ġurisprudenza applikabbli, li skontha l-istituzzjonijiet tal-UE jridu jwettqu valutazzjoni speċifika u individwali tad-dokumenti mitluba.[32] L-Ombudsman se jagħmel suġġeriment korrispondenti għal titjib hawn taħt.

2. Applikazzjoni wiesgħa wisq tal-eċċezzjoni tal-interess kummerċjali

50. Il-Kummissjoni rċeviet għadd sostanzjali ta’ sottomissjonijiet minn partijiet terzi interessati, bħal kumpaniji teknoloġiċi kbar, fit-tħejjija tal-proposta tagħha għall-Att dwar is-Swieq Diġitali. L-inkjesta tal-Ombudsman uriet li l-Kummissjoni spiss irrifjutat l-aċċess għal tali sottomissjonijiet, filwaqt li invokat l-eċċezzjoni rigward il-protezzjoni tal-interessi kummerċjali.

51. L-Ombudsman huwa tal-fehma li l-“lobbying”, jiġifieri l-involviment ta’ rappreżentanti ta’ gruppi ta’ interess, huwa parti integrali mill-proċess leġiżlattiv. Madankollu, biex ir-rappreżentanti kollha ta’ gruppi ta’ interess ikunu f’pożizzjoni li jiskambjaw fehmiet infurmati matul il-proċess leġiżlattiv li għaddej, huwa kruċjali li jkun hemm, kemm jista’ jkun, kundizzjonijiet ekwi f’termini ta’ aċċess għall-informazzjoni. L-Ombudsman għalhekk huwa tal-fehma li l-iżvelar ta' sottomissjonijiet minn partijiet terzi jippermetti lill-- pubbliku inklużi rappreżentanti ta' gruppi ta' interess, iżda wkoll lill-pubbliku ġenerali u lill-ġurnalisti - jipparteċipaw b'mod aktar effettiv u fuq l-istess livell fil-proċess leġiżlattiv, u b'hekk itejbu l-kwalità u l-leġittimità ta' dak il-proċess.

52. Bħala tali, huwa biss f’ċirkostanzi verament eċċezzjonali li l-istituzzjonijiet għandhom jirrifjutaw l-aċċess pubbliku għal sottomissjonijiet ta’ partijiet terzi fil-kuntest ta’ proċeduri leġiżlattivi li jkunu għaddejjin billi jinvokaw l-eċċezzjoni għall-protezzjoni tal-interessi kummerċjali . Ma jistgħux japplikaw din l-eċċezzjoni għal kull dokument sottomess minn entitajiet kummerċjali. Pjuttost, l-eċċezzjoni għandha tiġi applikata biss meta l-iżvelar ta’ dokument jista’ jiżvela proprjetà intellettwali ġenwinament sensittiva, sigrieti kummerċjali jew informazzjoni finanzjarja.

53. Il-prattika tal-Kummissjoni f’dan ir-rigward ma tidhirx konsistenti. F’ċerti każijiet eżaminati fil-kuntest ta’ din l-inkjesta, ir-redazzjonijiet kienu limitati u dehru ġġustifikati biex jipproteġu s-sigrieti kummerċjali tal-kumpaniji. Madankollu, f’każijiet oħra, il-Kummissjoni rrifjutat l-aċċess pubbliku għal dokumenti sħaħ li fihom il-kumpaniji esprimew il-fehmiet tagħhom dwar l-abbozz tal-Att dwar is-Swieq Diġitali u saħansitra pproponiet emendi speċifiċi għalih. Ma kienx jidher li dawn id-dokumenti kien fihom strateġiji kummerċjali, għarfien jew sigrieti kummerċjali oħra li jistħoqqilhom protezzjoni skont l-eċċezzjoni invokata mill-Kummissjoni.

54. Fil-fehma tal-Ombudsman, l-istituzzjonijiet għandhom jiżguraw li, fil-futur, partijiet terzi, li jagħmlu sottomissjonijiet lill-istituzzjonijiet bħala parti mill-attivitajiet ta’ lobbjar tagħhom li jikkonċernaw fajls leġiżlattivi speċifiċi, ikunu konxji li dawn is-sottomissjonijiet fil-prinċipju jridu jiġu żvelati lill-pubbliku fuq talba. L-istituzzjonijiet jistgħu jitolbu b’mod proattiv lil kwalunkwe parti terza interessata biex fis-sottomissjonijiet tagħha tindika b’mod ċar informazzjoni kummerċjalment sensittiva u tispjega r-raġunijiet tagħha. Dan l-approċċ jippermetti lill-istituzzjonijiet inaqqsu l-ħtieġa li jwettqu konsultazzjonijiet ma’ partijiet terzi f’każ ta’ talbiet sussegwenti għal aċċess pubbliku, u b’hekk iħaffu l-affarijiet, u jkunu jafu, meta jittrattaw talbiet għal aċċess pubbliku, jekk id-dokumenti mitluba fihomx xi informazzjoni kummerċjalment sensittiva. L-Ombudsman se jagħmel suġġeriment korrispondenti għal titjib hawn taħt.

D. Evalwazzjoni tal-eżistenza ta’ interess pubbliku superjuri

55. Fil-każ ta’ xi wħud mill-eċċezzjonijiet għall-aċċess pubbliku,[33] anki jekk japplikaw, l-istituzzjonijiet xorta jridu jivvalutaw jekk jeżistix interess pubbliku prevalenti fl-iżvelar tad-dokumenti. L-istituzzjonijiet għandhom iwettqu din l-evalwazzjoni fuq inizjattiva tagħhom stess [34] u, fi kwalunkwe każ, għandhom jimpenjaw ruħhom bl-argumenti tar-rikorrenti magħmula f'dan ir-rigward.

56. Fit-tweġibiet spezzjonati, il-Kunsill u l-Kummissjoni ma kellhomx it-tendenza li jispjegaw fid-dettall il-valutazzjoni tagħhom dwar jekk jeżistix interess pubbliku prevalenti jew le. L-istituzzjonijiet sempliċiment ikkonkludew li “ma ġie identifikat l-ebda interess pubbliku prevalenti”. Bħala tali, ma huwiex ċar jekk l-istituzzjonijiet wettqux analiżi ta’ x’jista’ jkun l-interess pubbliku fl-iżvelar u, fejn jeżisti, għaliex ma kisirx l-interess li l-istituzzjonijiet qed ifittxu li jipproteġu. Għalhekk, l-individwi li jitolbu aċċess ma jistgħux jiskrutinizzaw jew jikkontestaw ir-raġunijiet li fuqhom hija bbażata l-valutazzjoni tal-istituzzjonijiet. L-Ombudsman se jagħmel suġġeriment korrispondenti għal titjib.

Konklużjonijiet

Il-fajls spezzjonati f’din l-inkjesta juru li l-Kummissjoni qed iġġarrab dewmien sinifikanti fit-trattament tat-talbiet għall-aċċess pubbliku għad-dokumenti leġiżlattivi. L-Ombudsman ittrattat din il-kwistjoni fl-inkjesta preċedenti tagħha OI/2/2022/OAM, li fiha ħeġġet lill-Kummissjoni tindirizza l-kwistjoni tad-dewmien bħala kwistjoni ta’ prijorità. Dan id-dewmien għandu konsegwenzi partikolarment serji fir-rigward tad-dokumenti leġiżlattivi.

Il-fajls spezzjonati f’din l-inkjesta juru li l-Kunsill u l-Kummissjoni qed jonqsu milli jagħtu effett sħiħ lill-prinċipju tat-trasparenza leġiżlattiva, kif stabbilit fit-Trattati tal-UE, ir-Regolament 1049/2001, u l-ġurisprudenza relatata. Biex jassisti lill-istituzzjonijiet fit-titjib tal-prattiki tagħhom f'dak ir-rigward, l-Ombudsman jagħmel sensiela ta' suġġerimenti hawn taħt.

Suġġerimenti għal titjib

Il-Kunsill u l-Kummissjoni għandhom:

• jiddikjaraw b’mod espliċitu fit-tweġibiet tagħhom għat-talbiet għal aċċess pubbliku jekk id-dokumenti mitluba humiex “dokumenti leġiżlattivi”, li għalihom japplikaw l-ogħla standards ta’ trasparenza;
• jiżvela fil-pront id-dokumenti leġiżlattivi mitluba, minkejja s-sensittività politika tal-leġiżlazzjoni proposta u anke jekk dan ikun il-każ, - pereżempju jagħti lok għal pressjoni esterna, peress li dawn huma elementi ġeneriċi ta' kwalunkwe proċess demokratiku tat-tfassil tal-liġijiet;
• jiżguraw li jirrifjutaw l-aċċess pubbliku għal dokumenti leġiżlattivi f’ċirkostanzi verament eċċezzjonali biss, jiġifieri, fejn jidentifikaw riskju konkret (mhux ġeneriku) għall-interessi protetti b’mod espliċitu, li jista’ jintwera permezz ta’ evidenza tanġibbli; inkella, id-dokumenti mitluba għandhom jiġu żvelati;
• juru fit-tweġibiet tagħhom li huma wettqu analiżi ġenwina dwar l-eżistenza ta’ interess pubbliku superjuri fl-iżvelar u, fi kwalunkwe każ, jimpenjaw ruħhom ma’ kwalunkwe argument magħmul mir-rikorrenti f’dan ir-rigward,
• jiżguraw li l-partijiet terzi li jagħmlu sottomissjonijiet fil-kuntest ta’ proċeduri leġiżlattivi jkunu konxji li s-sottomissjonijiet tagħhom jistgħu fil-prinċipju jiġu żvelati lill-pubbliku u li kwalunkwe informazzjoni kummerċjalment sensittiva tkun indikata b’mod ċar f’dawn is-sottomissjonijiet minn qabel, flimkien ma’ spjegazzjoni ċara dwar għaliex għandha titqies kunfidenzjali.

Il-Kunsill tal-UE u l-Kummissjoni għandhom jinfurmaw lill-Ombudsman kif implimentaw dawn is-suġġerimenti għal titjib sat-3 ta’ Ġunju 2025.

 

Emily O'Reilly Ombudsman
Ewropew

Strasburgu, 03/12/2024

Anness - Valutazzjoni dettaljata tal-argumenti użati mill-Kunsill u l-Kummissjoni biex jirrifjutaw l-aċċess pubbliku għal dokumenti leġiżlattivi

Argumenti tal-Kunsill

Protezzjoni ta' proċess ta' teħid ta' deċiżjonijiet li għaddej bħalissa - Artikolu 4(3), l-ewwel subparagrafu, tar-Regolament 1049/2001

1. Meta rrifjuta l-aċċess pubbliku għad-dokumenti leġiżlattivi fit-tweġibiet eżaminati fil-kuntest ta’ din l-inkjesta, il-Kunsill ressaq argumenti vagi, astratti u mhux sostanzjati li jirreferu għall-allegati riskji għall-proċessi tat-teħid ta’ deċiżjonijiet li għaddejjin bħalissa. Dawn l-argumenti diġà ġew miċħuda mill-Qrati, kif miġbur fil-qosor fit-tabella ta’ hawn taħt.

L-argument tal-Kunsill	Kif il-Qorti indirizzat dan l-argument fil-ġurisprudenza
Id-dokumenti mitluba fihom kummenti preliminari dwar il-proposta leġiżlattiva u l-proċedura leġiżlattiva għadha fi stadju bikri.	Il-leġiżlazzjoni tal-UE dwar l-aċċess pubbliku għad-dokumenti “ma tagħmilx distinzjoni skont l-istat ta’ progress tad-diskussjonijiet”.[35] “Is-sempliċi fatt li t-talba għall-iżvelar saret fi stadju bikri ħafna fil-proċess leġiżlattiv ma kienx biżżejjed biex jippermetti l-applikazzjoni ta’ dik l-eċċezzjoni”.[36] Il-leġiżlazzjoni msemmija hawn fuq “ma teskludix... il-possibbiltà li jintalab aċċess għal dokumenti ta’ natura provviżorja.” L-istituzzjonijiet ma jistgħux jippreżumu li l-iżvelar jimplika riskju sakemm it-teħid tad-deċiżjonijiet ikun għadu għaddej.[37]
Id-divulgazzjoni tirriżulta f’interpretazzjonijiet ħżiena mill-pubbliku.	“L-opinjoni pubblika hija perfettament kapaċi tifhem li l-awtur ta’ [dokument preliminari] x’aktarx li jemenda l-kontenut tiegħu sussegwentement”.[38]
Id-divulgazzjoni tirriżulta fi pressjoni esterna.	Ir-riskju ta’ pressjoni esterna eċċezzjonali li taffettwa b’mod sostanzjali d-deċiżjoni finali jrid jiġi stabbilit b’ċertezza permezz ta’ “evidenza tanġibbli”. Dawk li jfasslu l-liġijiet tal-UE jridu jkunu kapaċi jittrattaw pressjoni esterna li ma tmurx “lil hinn minn dak li jista’ jkun mistenni mill-pubbliku” f’ċirkostanzi normali [39].
Id-divulgazzjoni tnaqqas il-possibbiltajiet li jintlaħaq qbil politiku dwar il-proposta.	Il-kooperazzjoni leali hija dmir legali tal-istituzzjonijiet tal-UE. [40] L-Istati Membri jridu jaċċettaw li l-pożizzjonijiet tagħhom espressi fi ħdan il-Kunsill jistgħu jevolvu. Għalhekk, l-iżvelar tal-pożizzjonijiet tagħhom ma huwiex fih innifsu ta’ natura li jippreġudika l-kooperazzjoni leali li għaliha l-istituzzjonijiet tal-Unjoni u l-Istati Membri huma legalment obbligati [41].
Il-proposta leġiżlattiva inkwistjoni hija kontroversjali.	Huwa l-kontenut tad-dokumenti mitluba li jrid ikun partikolarment sensittiv biex juri riskju għall-proċess tat-teħid ta' deċiżjonijiet li jkun għaddej. [42] Il-kumplessità tad-diskussjonijiet, il-fehmiet diverġenti, jew in-natura sensittiva tad-dibattitu fihom infushom mhumiex biżżejjed biex jistabbilixxu ħsara serja għall-proċess tat-teħid ta' deċiżjonijiet fl-iżvelar tad-dokumenti. [43]

2. Huwa ta’ tħassib li l-Kunsill irrepeta l-istess argumenti ġeneriċi li diġà ġew miċħuda mill-qrati.

3. Abbażi ta’ dawn l-argumenti ġeneriċi, mhuwiex evidenti li l-Kunsill eżamina b’mod speċifiku u individwali kull dokument leġiżlattiv li għalih ġie rrifjutat l-aċċess pubbliku. Pjuttost, jidher li l-Kunsill applika preżunzjoni ta’ nuqqas ta’ aċċessibbiltà ta’ ċerti kategoriji ta’ dokumenti leġiżlattivi relatati ma’ proċeduri ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet li għadhom għaddejjin. Dan ma jkunx konformi mal-ġurisprudenza.

Protezzjoni tal-parir legali - L-Artikolu 4(2), it-tieni inċiż, tar-Regolament 1049/2001

4. Meta l-Kunsill invoka l-ħtieġa li jipproteġi l-parir legali tiegħu, huwa ma pprovdiex “dikjarazzjoni dettaljata tar-raġunijiet” li tispjega għaliex kien hemm “riskju raġonevolment prevedibbli u mhux ipotetiku” li l-iżvelar tal-parir legali mitlub idgħajjef il-kapaċità tiegħu li jirċievi parir legali sinċier, oġġettiv u komprensiv fil-futur.[44] Pjuttost, il-Kunsill afferma tali riskju mingħajr ma ssostanzjah b’xi mod sinifikanti. Il-Kunsill uża argumenti li kienu ta’ natura ġenerika u li fil-fatt setgħu jkunu applikabbli għal kwalunkwe parir legali. Dawn l-argumenti ġew miċħuda mill-Qrati, kif miġbur fil-qosor fit-tabella ta’ hawn taħt.

L-argument tal-Kunsill	Kif il-Qorti indirizzat dan l-argument fil-ġurisprudenza
Il-parir legali kien jikkonċerna kwistjonijiet sensittivi li kienu kritiċi fin-negozjati li kienu għaddejjin.	“Suġġett allegatament sensittiv ma jistax jiġi konfuż ma’ dokument sensittiv... Kwistjonijiet... li jitqajmu regolarment matul proċedura leġiżlattiva, bħall-bażi legali... mhumiex... partikolarment sensittivi."[45] "Il-kwistjoni dwar jekk il-proċess leġiżlattiv jistax fih innifsu jitqies bħala sensittiv, kif isostni l-Kunsill, hija irrilevanti. Il-fatt li l-kwistjonijiet legali mqajma fil-kuntest ta' tali proċess jistgħu jkunu kontroversjali u huma s-suġġett ta' nuqqas ta' qbil jew li s-Servizz Legali ttratta dawk il-kwistjonijiet bl-ebda mod ma jbiddel dan."[46] "It-trasparenza dwar il-parir legali... tikkontribwixxi biex tagħti leġittimità akbar lill-istituzzjonijiet f'għajnejn iċ-ċittadini Ewropej u żżid il-fiduċja tagħhom fihom billi tippermetti li d-diverġenzi bejn diversi fehmiet jiġu diskussi b'mod miftuħ".[47]
Il-parir legali kien jikkonċerna kwistjonijiet li jistgħu jkunu soġġetti għal litigazzjoni.	Argument ġenerali bħal dan ma jistax jiġġustifika eċċezzjoni għat-trasparenza prevista mir-Regolament 1049/2001 [48].
Il-parir legali kien jikkonċerna kwistjoni ġdida u mhux tas-soltu.	“In-novità u l-karattru kontenzjuż tad-dossier huma fatturi li jimmilitaw favur l-iżvelar tad-dokument mitlub.” [49] L-għoti ta’ sensittività partikolari fuq parir legali dwar kwistjonijiet ġodda, fil-prattika, jimpedixxi l-iżvelar ta’ porzjon kbir ta’ dak il-parir legali, peress li huwa preċiżament meta jiġu ttrattati kwistjonijiet ġodda li l-istituzzjonijiet jitolbu parir mis-servizzi legali tagħhom. [50]
Il-Kunsill juri kawtela fit-tiftix ta' parir legali fil-futur.	"Dan ir-riskju għandu jiġi bbilanċjat mal-interessi pubbliċi superjuri li jikkonsistu fit-tisħiħ tat-trasparenza tal-proċess leġiżlattiv u tad-dritt demokratiku taċ-ċittadini Ewropej... Il-Kunsill huwa obbligat li jiżvela opinjonijiet tas-servizz legali tiegħu relatati ma’ proċess leġiżlattiv, ħlief meta juri b’mod dettaljat li l-opinjoni legali mitluba hija partikolarment sensittiva jew għandha kamp ta’ applikazzjoni partikolarment wiesa’ li jmur lil hinn mill-kuntest tal-proċess leġiżlattiv inkwistjoni. ”[51]
Is-Servizz Legali tal-Kunsill ikun taħt pressjoni esterna u jeżerċita awtokontroll fil-futur.	“Tkun dik il-pressjoni, u mhux il-possibbiltà tal-iżvelar ta’ opinjonijiet legali, li tikkomprometti l-interess ta’ dik l-istituzzjoni... u jkun b’mod ċar id-dmir tal-Kunsill li jieħu l-miżuri meħtieġa biex iwaqqafha”.[52]

5. It-tweġibiet tal-Kunsill issuġġerew li, għall-kuntrarju tal-ġurisprudenza tal-UE, huwa kkunsidra li l-parir tas-Servizz Legali tiegħu huwa, fil-prinċipju, kunfidenzjali u ma jistax jiġi żvelat sakemm il-proċess leġiżlattiv rilevanti jkun għadu għaddej. Dan l-approċċ ma jkunx konformi mal-ġurisprudenza.

Argumenti tal-Kummissjoni

Protezzjoni tal-privatezza u l-integrità tal-- individwali Artikolu 4(1)(b) tar-Regolament 1049/2001

6. L-aktar eċċezzjoni applikata ta’ spiss għall-aċċess pubbliku kienet il-protezzjoni tad-data personali. L-ispezzjoni wriet li l-applikanti ġeneralment ma esprimewx interess fit-trasferiment ta’ data personali, u lanqas ma ressqu argumenti li juru neċessità fl-interess pubbliku li d-data personali tiġi ttrasferita. Għalhekk, din l-inkjesta ma żvelat l-ebda kwistjoni bl-applikazzjoni ta’ din l-eċċezzjoni mill-Kummissjoni.

Protezzjoni ta' proċess ta' teħid ta' deċiżjonijiet li għaddej bħalissa - Artikolu 4(3), l-ewwel subparagrafu, tar-Regolament 1049/2001

7. Meta l-Kummissjoni bbażat ruħha fuq il-ħtieġa li jiġi protett proċess deċiżjonali li jkun għaddej, hija ressqet argumenti vagi, astratti u mhux sostanzjati, li ġew miċħuda mill-Qrati, kif miġbura fil-qosor fit-tabella ta’ hawn taħt.

L-argument tal-Kummissjoni	Kif il-Qorti indirizzat dan l-argument fil-ġurisprudenza
Id-dokumenti mitluba fihom fehmiet preliminari, tfasslu għall-użu intern, u l-kontenut tagħhom xorta jista’ jinbidel.	Il-leġiżlazzjoni tal-UE dwar l-aċċess pubbliku għad-dokumenti “ma tagħmilx distinzjoni skont l-istat ta’ progress tad-diskussjonijiet”.[53] “Is-sempliċi fatt li t-talba għall-iżvelar saret fi stadju bikri ħafna fil-proċess leġiżlattiv ma kienx biżżejjed biex jippermetti l-applikazzjoni ta’ dik l-eċċezzjoni”.[54] Il-leġiżlazzjoni msemmija “ma teskludix... il-possibbiltà li jintalab aċċess għal dokumenti ta’ natura provviżorja.” L-istituzzjonijiet ma jistgħux jippreżumu li l-iżvelar jimplika riskju sakemm it-teħid tad-deċiżjonijiet ikun għadu għaddej.[55]
Il-Kummissjoni teħtieġ spazju għal riflessjoni biex tesplora l-għażliet kollha possibbli, filwaqt li l-iżvelar tad-dokumenti jiskoraġġixxi lill-persunal tagħha milli jesprimi l-fehmiet tiegħu b’mod sinċier.	Il-Qorti tal-Ġustizzja sabet li dikjarazzjonijiet simili dwar il-protezzjoni ta’ ‘spazju għal deliberazzjonijiet awtonomi’ ma jistgħux isiru fin-nuqqas ta’ kwalunkwe ġustifikazzjoni konkreta ta’ kif l-iżvelar tad-dokumenti, minħabba l-kontenut speċifiku tagħhom, jimpedixxi l-kapaċità tal-istituzzjoni li taġixxi b’mod kompletament indipendenti [56].
Il-pubbliku jispekula u jinterpreta ħażin il-fehmiet preliminari li jinsabu fid-dokumenti magħmula fi stadju bikri tal-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet.	“L-opinjoni pubblika hija perfettament kapaċi tifhem li l-awtur ta’ [dokument preliminari] x’aktarx jemenda l-kontenut tiegħu sussegwentement”.[57] Pjuttost, dibattitu pubbliku dwar dokumenti mhux finali għandu jintlaqa’.[58]
L-iżvelar tad-dokumenti mitluba jesponi lill-Kummissjoni għal pressjoni esterna.	Ir-riskju ta’ pressjoni esterna li taffettwa b’mod sostanzjali d-deċiżjoni finali jrid jiġi stabbilit b’ċertezza permezz ta’ “evidenza tanġibbli”.[59] Dawk li jfasslu l-liġi tal-UE jridu jkunu kapaċi jittrattaw pressjoni esterna li ma tmurx ‘lil hinn minn dak li jista’ jkun mistenni mill-pubbliku” f’ċirkostanzi normali.[60]
Il-proposti leġiżlattivi li magħhom kienu relatati d-dokumenti kienu sensittivi ħafna.	Is-“sensittività għolja” tal-att leġiżlattiv li għandu jiġi adottat hija irrilevanti. Pjuttost, huwa l-kontenut tad-dokumenti mitluba li għandu jkun partikolarment sensittiv biex juri riskju għall-proċess tat-teħid ta' deċiżjonijiet li jkun għaddej [61]. B'mod iktar ġenerali, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-kumplessità tad-diskussjonijiet, il-fehmiet diverġenti, jew in-natura sensittiva tad-dibattitu fih innifsu mhumiex biżżejjed biex jagħtu prova ta' ħsara serja għall-proċess tat-teħid ta' deċiżjonijiet li jkun għaddej [62].

8. Bħal fil-każ tal-Kunsill, huwa fir-rigward tal-fatt li l-Kummissjoni użat l-istess argumenti ġeneriċi li ġew miċħuda mill-qrati.

9. Abbażi ta’ dawn l-argumenti ġeneriċi, mhuwiex evidenti li l-Kummissjoni eżaminat b’mod speċifiku u individwali kull dokument leġiżlattiv li għalih ġie rrifjutat l-aċċess pubbliku. Minflok, jidher li l-Kummissjoni applikat, de facto, preżunzjoni ta’ nuqqas ta’ aċċessibbiltà ta’ xi kategoriji ta’ dokumenti leġiżlattivi relatati ma’ proċeduri ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet li għaddejjin bħalissa, li ma tkunx konformi mal-ġurisprudenza.

Protezzjoni tal-interessi kummerċjali - Artikolu 4(2), l-ewwel inċiż, tar-Regolament 1049/2001

10. Il-Kummissjoni invokat l-eċċezzjoni li tikkonċerna l-protezzjoni tal-interessi kummerċjali biex tirrifjuta l-aċċess pubbliku jew tħassar ċerta informazzjoni fid-dokumenti riċevuti minn partijiet terzi, normalment kumpaniji teknoloġiċi kbar, fit-tħejjija tal-Att dwar is-Swieq Diġitali.

11. Skont ġurisprudenza stabbilita sew, l-eċċezzjoni għall-aċċess pubbliku li tikkonċerna l-protezzjoni tal-interessi kummerċjali tapplika għal dokumenti li jkun fihom informazzjoni li, jekk tiġi żvelata, tista’ “ddgħajjef serjament” l-interessi kummerċjali ta’ persuna ġuridika. Tali informazzjoni tirrigwarda, b’mod partikolari, l-istrateġiji tan-negozju, ir-relazzjonijiet kummerċjali u l-għarfien espert ta’ dik il-persuna ġuridika. [63] Sempliċi allegazzjoni mhux sostanzjata relatata ma’ riskju ġenerali ta’ użu ħażin ta’ informazzjoni kummerċjali potenzjalment sensittiva ma hijiex biżżejjed biex tiġi applikata l-eċċezzjoni inkwistjoni [64].

12. Il-prattika tal-Kummissjoni ma tidhirx konsistenti. F’ċerti każijiet, ir-redazzjonijiet fid-dokumenti żvelati kienu limitati u dehru ġġustifikati biex jipproteġu s-sigrieti kummerċjali tal-kumpaniji. Madankollu, f’każijiet oħra, il-Kummissjoni rrifjutat l-aċċess pubbliku għal dokumenti sħaħ li fihom il-kumpaniji esprimew il-fehmiet tagħhom dwar l-abbozz tal-Att dwar is-Swieq Diġitali u saħansitra pproponiet emendi speċifiċi għalih. Ma kienx jidher li dawn id-dokumenti kien fihom strateġiji kummerċjali, għarfien jew sigrieti kummerċjali oħra li setgħu jiġu protetti taħt l-eċċezzjoni invokata mill-Kummissjoni.

Protezzjoni tal-parir legali - L-Artikolu 4(2), it-tieni inċiż, tar-Regolament 1049/2001

13. Fit-tweġibiet inizjali tagħha, li fihom il-Kummissjoni invokat il-ħtieġa li tipproteġi l-parir legali, hija ma pprovdietx “dikjarazzjoni dettaljata tar-raġunijiet” li tispjega għaliex kien hemm “riskju raġonevolment prevedibbli u mhux ipotetiku” li l-iżvelar tal-parir legali mitlub jimmina l-kapaċità tagħha li tirċievi parir legali sinċier, oġġettiv u komprensiv fil-futur. [65] Pjuttost, il-Kummissjoni affermat riskju bħal dan mingħajr ma ssostanzjatu b'xi mod sinifikanti. Il-Kummissjoni użat argumenti li kienu ta’ natura ġenerika u li fil-fatt setgħu jkunu applikabbli għal kwalunkwe parir legali. Dawn l-argumenti ġew miċħuda mill-Qrati, kif stabbilit fit-tabella li tiġbor fil-qosor l-argumenti tal-Kunsill u l-mod kif il-qrati indirizzawhom.

14. L-ispezzjoni tad-dokumenti mitluba, li jinkludu pariri legali, issuġġeriet li dawn il-pariri ma kinux ta’ natura partikolarment kumplessa jew sensittiva. Pjuttost, kien parir legali standard dwar il-bażi legali għal-leġiżlazzjoni proposta tal-UE.

15. Il-Kummissjoni invokat eċċezzjonijiet oħra għall-aċċess pubbliku fi ftit każijiet li jinvolvu ċirkostanzi partikolari biss. Għalhekk, l-Ombudsman ma jivvalutahomx f'din id-deċiżjoni, li tikkonċerna l-prattika sistemika tal-istituzzjonijiet.

 

[1] L-Artikolu 10(3) tat-TUE.

[2] Sentenza tal-Qorti tal-1 ta' Lulju 2008, Kawżi Konġunti C-39/05 P u C-52/05 P, l-Isvezja u Turco vs il-Kunsill, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=67058&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=2310692, paragrafu 46.

[3] L-Artikolu 15 tat-TFUE.

[4] Ir-Regolament 1049/2001 dwar l-aċċess pubbliku għad-dokumenti tal-Parlament Ewropew, tal-Kunsill u tal-Kummissjoni: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=celex%3A32001R1049

[5] L-Artikolu 12(2) tar-Regolament 1049/2001.

[6] Is-sentenza tal-4 ta’ Settembru 2018, il-Kawża C-57/16 P, ClientEarth vs Il-Kummissjoni, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=205322&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=3693014, il-punt 85.

[7] Ibid, punt 88.

[8] Ibid, punti 88 u 90 sa 93.

[9] Is-sentenza tas-17 ta’ Ottubru 2013, C‐280/11 P, Il-Kunsill vs Access Info Europe, il-paragrafi 30 u 33, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf;jsessionid=33DFC4BEF1DCDBAED7499CE14BAAF0F4?text=&docid=143182&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=3841290; Il-Kawża C-57/16 P, ClientEarth vs il-Kummissjoni, il-paragrafi 78 u 84-85.

[10] Il-Kawża C‐280/11 P, Il-Kunsill vs Access Info Europe, il-paragrafu 31; is-sentenza tat-8 ta’ Ġunju 2023, il-Kawża C-408/21 P, il-Kunsill vs Pech, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=274436&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=2311573, il-paragrafu 34.

[11] Il-Kawża C-408/21 P, Il-Kunsill vs Pech, il-paragrafu 82.

[12] Ibid, il-paragrafu 86; is-sentenza tal-25 ta’ Jannar 2023, il-Kawża T-163/21, De Capitani vs il-Kunsill, il-paragrafi 83, 85, u 93. https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=269684&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=3531724.

[13] L-Artikoli 4(2), in fine, u 4(3), l-ewwel subparagrafu, in fine, tar-Regolament 1049/2001. Eċċezzjonijiet li ma jistgħux jiġu megħluba mill-interess pubbliku huma: is-sigurtà pubblika, id-difiża u kwistjonijiet militari, ir-relazzjonijiet internazzjonali, il-politika finanzjarja monetarja jew ekonomika.

[14] Ara l-Anness 1, https://www.ombudsman.europa.eu/en/opening-summary/en/175931.

[15] Ir-Regolament 2022/1925 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-14 ta’ Settembru 2022 dwar swieq kontestabbli u ġusti fis-settur diġitali, ĠU L 265/1, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32022R1925 

[16] Id-Direttiva 2023/959 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-10 ta’ Mejju 2023 li temenda d-Direttiva 2003/87/KE li tistabbilixxi sistema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra ġewwa l-Unjoni u d-Deċiżjoni (UE) 2015/1814 dwar l-istabbiliment u l-funzjonament ta’ riżerva tal-istabbiltà tas-suq għas-sistema għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet tal-gassijiet serra tal-Unjoni, ĠU L 130/134, https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2023/959/oj. 

[17] Id-Direttiva (UE) 2022/2041 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-19 ta’ Ottubru 2022 dwar pagi minimi adegwati fl-Unjoni Ewropea, ĠU L 275/33, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32022L2041.

[18] https://www.ombudsman.europa.eu/doc/correspondence/196628

[19] L-Ombudsman kien diġà ttratta waħda minn dawn it-talbiet fil-kuntest ta' inkjesta bbażata fuq l-ilmenti. 253/2023/MIK dwar kif il-Parlament Ewropew ittratta talba għal aċċess pubbliku għal “dokument b’erba’ kolonni” relatat man-negozjati tat-trilogu dwar l-Att tal-UE dwar is-Swieq Diġitali, https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/63316.

[20] https://www.ombudsman.europa.eu/doc/correspondence/196629

[21] https://www.ombudsman.europa.eu/doc/correspondence/196630

[22] Il-Kunsill qal li żvela bis-sħiħ 325 dokument, żvela parzjalment 47 dokument, u rrifjuta li jiżvela 46 dokument li jaqgħu fil-kamp ta' applikazzjoni ta' din l-inkjesta.

[23] Il-Kawża 1834/2022/NH dwar ir-rifjut tal-Kunsill tal-UE li jagħti aċċess pubbliku sħiħ għal opinjoni legali dwar id-direttiva proposta tal-UE dwar pagi minimi adegwati, https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/62606; Il-Kawża 1499/2021/SF rigward ir-rifjut tal-Kunsill tal-UE li jagħti aċċess pubbliku sħiħ għad-dokumenti relatati man-negozjati dwar l-abbozz tal-“Att dwar is-Swieq Diġitali”, https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/59957; Il-Każ 788/2022/SF rigward ir-rifjut tal-Kunsill tal-UE li jagħti aċċess pubbliku għal dokumenti relatati man-negozjati dwar l-abbozz tal-“Att dwar is-Swieq Diġitali” u l-“Att dwar is-Servizzi Diġitali”, https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/61556.

[24] L-Artikolu 4(3), l-ewwel subparagrafu, tar-Regolament 1049/2001.

[25] L-Artikolu 4(2), it-tieni inċiż, tar-Regolament 1049/2001.

[26] L-Artikolu 4(2), l-ewwel inċiż, tar-Regolament 1049/2001.

[27] L-Artikolu 4(b) tar-Regolament 1049/2001.

[28] Dan jinkludi 58 tweġiba inizjali u 5 deċiżjonijiet konfermatorji tal-Kummissjoni u 47 tweġiba inizjali tal-Kunsill. Dan ma jinkludix tliet deċiżjonijiet konfermatorji tal-Kunsill. L-Ombudsman eżaminathom fil-kuntest ta' inkjesti preċedenti bbażati fuq ilmenti, u għalhekk ma reġgħux ġew eżaminati fil-kuntest ta' din l-inkjesta. Ara n-nota 23 f’qiegħ il-paġna.

[29] Ibid, il-paragrafu 84. Ara wkoll, id-Deċiżjoni dwar kif il-Kummissjoni Ewropea ttrattat żewġ talbiet għal aċċess pubbliku għall-valutazzjonijiet tal-impatt u l-opinjonijiet tal-Bord tal-Iskrutinju Regolatorju rigward ir-reviżjoni prevista tar-regolamenti tal-UE dwar is-sustanzi kimiċi (REACH) u l-merkurju (il-każ 1053/2023/MIK), https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/183548, il-paragrafi 29-32; Id-Deċiżjoni dwar kif il-Parlament Ewropew ittratta talba għal aċċess pubbliku għal dokument b’erba’ kolonni relatat man-negozjati tat-trilogu fl-adozzjoni tal-Att dwar is-Swieq Diġitali (każ 253/2023/MIK), https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/172851, il-paragrafi 35-37.

[30] Rapport Speċjali tal-Ombudsman Ewropew fl-inkjesta strateġika tagħha dwar iż-żmien li tieħu l-Kummissjoni Ewropea biex tittratta t-talbiet għal aċċess pubbliku għad-dokumenti (OI/2/2022/OAM), https://www.ombudsman.europa.eu/fr/special-report/en/175425.

[31] Ara l-Anness.

[32] Il-Kawża C-57/16 P, ClientEarth vs Il-Kummissjoni, il-paragrafu 120.

[33] Dan japplika għall-protezzjoni tal-interessi kummerċjali; il-proċedimenti tal-qorti; l-iskop tal-ispezzjonijiet, l-investigazzjonijiet u l-awditi; il-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet li għaddej bħalissa; u l-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet komplut. Ara l-Artikolu 4(2) u (3) tar-Regolament 1049/2001.

[34] Il-Kawżi Magħquda C-39/05 P u C-52/05 P, L-Isvezja u Turco vs Il-Kunsill, il-paragrafi 49 u 67.

[35] Is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-22 ta’ Marzu 2022, il-Kawża T‐233/09, Access Info Europe vs il-Kunsill, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=84636&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=3847531, il-paragrafu 76.

[36] C‐280/11 P, Access Info vs Il-Kunsill, punt 60.

[37] Il-Kawża C‐57/16 P, Client Earth vs Il-Kummissjoni, il-paragrafi 111-112.

[38] Il-Kawża T-233/09, Access Info Europe vs il-Kunsill, il-paragrafu 69; is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-22 ta’ Marzu 2018, il-Kawża T-540/15, De Capitani vs il-Parlament, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=200551&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=3693797, il-punt 102.

[39] Il-Kawża T-540/15, De Capitani vs Il-Parlament, il-paragrafu 99; Il-Kawża T-233/09, Access Info Europe vs il-Kunsill, il-paragrafu 74.

[40] Il-Kawża T-540/15, De Capitani vs il-Parlament, il-paragrafu 104.

[41] Il-Kawża T-163/21, De Capitani vs Il-Kunsill, il-paragrafu 83.

[42] Il-Kawża T-540/15, De Capitani vs Il-Parlament, il-paragrafu 89 u l-paragrafi sussegwenti.

[43] Il-Kawżi Magħquda T-371/20 u T-554/20, Pollinis France vs Il-Kummissjoni, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=265442&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=3694808, il-paragrafi 116-117.

[44] Il-Kawżi Magħquda C‐39/05 P u C‐52/05 P, L-Isvezja u Turco vs Il-Kunsill, il-paragrafu 69; Is-sentenza tal-21 ta’ April 2021, il-Kawża T-252/19, Pech vs il-Kunsill, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=240171&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=3699084, il-paragrafu 79; is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Lulju 2014, il-Kawża C-350/12 P, il-Kunsill vs in’t Veld, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=154535&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=3848773, il-paragrafu 96.

[45] Il-Kawża T-252/19, Pech vs Il-Kummissjoni, il-paragrafu 57.

[46] Ibid, il-paragrafu 85.

[47] Il-Kawżi Magħquda C‐39/05 P u C‐52/05 P, L-Isvezja u Turco vs Il-Kunsill, il-punt 59, u s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Lulju 2011, L-Isvezja vs MyTravel u Il-Kummissjoni, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=107935&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=3850542, il-punt 113.

[48] Il-Kawżi Magħquda C-39/05 P u C-52/05 P, l-Iżvezja u Turco vs il-Kunsill, il-paragrafu 65; Il-Kawża T-252/19, Pech vs il-Kummissjoni, il-paragrafu 89.

[49] Is-sentenza tat-18 ta' Settembru 2015, il-Kawża T-395/13, Miettinen vs il-Kunsill, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=168066&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=806108, il-paragrafu 37.

[50] Ibid, il-paragrafi 42-43. Ara wkoll, il-Kawża T-252/19, Pech vs il-Kummissjoni, il-paragrafi 85-87.

[51] Ibid, il-paragrafi 35-36.

[52] Il-Kawżi Magħquda C-39/05 P u C-52/05 P, L-Iżvezja u Turco vs Il-Kunsill, il-paragrafu 64.

[53] Kawża T‐233/09, Access Info Europe vs Il-Kunsill, punt 76.

[54] Kawża C‐280/11 P, Access Info vs Il-Kunsill, punt 60.

[55] Kawża C‐57/16 P, Client Earth vs Il-Kummissjoni, paragrafi 111-112.

[56] Ibid, il-paragrafi 107-108.

[57] Il-Kawża T-233/09, Access Info Europe vs il-Kunsill, il-paragrafu 69; Il-Kawża T-540/15, De Capitani vs il-Parlament, il-paragrafu 102.

[58] Kawża T‐163/21, De Capitani vs Il-Kunsill, punt 79.

[59] Il-Kawża T-252/19, Pech vs Il-Kunsill, il-paragrafu 92.

[60] Il-Kawża T-540/15, De Capitani vs il-Parlament, il-paragrafu 99; Il-Kawża T-233/09, Access Info Europe vs il-Kunsill, il-paragrafu 74.

[61] Il-Kawża T-540/15, De Capitani vs Il-Parlament, il-paragrafu 89 u l-paragrafi sussegwenti.

[62] Il-Kawżi Magħquda T-371/20 u T-554/20, Pollinis France vs Il-Kummissjoni, il-paragrafi 116-117.

[63] Is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-7 ta’ Frar 2018 fil-Kawża T-718/15, PTC Therapeutics International vs l-Aġenzija Ewropea għall-Mediċini, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=199044&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=3848461, il-paragrafu 85.

[64] Ibid, 96.

[65] Il-Kawżi Magħquda C‐39/05 P u C‐52/05 P, L-Isvezja u Turco vs Il-Kunsill, il-paragrafu 69; Il-Kawża T-252/19, Pech vs il-Kunsill, il-paragrafu 79; is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Lulju 2014, il-Kawża C-350/12 P, il-Kunsill vs in’t Veld, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=154535&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=3848773, il-paragrafu 96.