Sfond

1. L-UE għandha storja twila ta' kooperazzjoni mat-Tuneżija, inkluż dwar il-migrazzjoni.[1] Il-ftehim ta' assoċjazzjoni Ewro-Mediterranju bejn l-UE u t-Tuneżija, li huwa l-qafas legali ġenerali għar-relazzjonijiet bilaterali bejn l-UE u t-Tuneżija, ġie konkluż fl-1998.[2]

2. L-għadd ta’ migranti irregolari u ta’ persuni li jfittxu l-ażil li jivvjaġġaw minn u li jgħaddu mit-Tuneżija lejn l-Ewropa (l-aktar lejn Malta u l-Italja) żdied b’mod drammatiku mill-2020 ’il quddiem. F’dan l-isfond, fil-11 ta’ Ġunju 2023, tħabbar “pakkett ta’ sħubija komprensiv”[3] b’mod konġunt mill-President tal-Kummissjoni Ewropea, il-Prim Ministri Taljani u Netherlandiżi, mal-President tat-Tuneżija (“Dikjarazzjoni Konġunta”).

3. Fis-16 ta’ Lulju 2023, il-Kummissjoni u l-awtoritajiet Tuneżini ffirmaw Memorandum ta’ Qbil dwar pakkett ta’ sħubija komprensiv (“strateġiku u globali”) bejn l-UE u t-Tuneżija (MtQ)[4], li jinkludi taqsima dwar “Migrazzjoni u mobbiltà”. Fil-preambolu tiegħu, il-MtQ jirreferi għad-Dikjarazzjoni Konġunta.

4. Abbażi tal-MtQ, l-UE impenjat ruħha li tipprovdi finanzjament addizzjonali lit-Tuneżija għal taħriġ u appoġġ tekniku għall-ġestjoni tal-fruntieri biex jiġu miġġielda l-operazzjonijiet kontra l-faċilitazzjoni ta’ dħul klandestin u jissaħħaħ il-kontroll fil-fruntieri. L-UE diġà pprovdiet fondi lit-Tuneżija għall-ġestjoni tal-migrazzjoni taħt l-Istrument ta' Viċinat, ta' Kooperazzjoni għall-Iżvilupp u ta' Kooperazzjoni Interna (NDICI) - Global Europe u taħt il-Fond għall-Ażil, il-Migrazzjoni u l-Integrazzjoni u, mill-2017 sal-2020, taħt it-tieqa tal-Afrika ta' Fuq tal-Fond Fiduċjarju ta' Emerġenza tal-UE [5].

5. Tqajjem tħassib dwar il-MtQ b'mod ġenerali u l-appoġġ għal inizjattivi ta' kontroll tal-fruntieri b'mod partikolari, b'mod partikolari fid-dawl ta' rapporti inkwetanti ħafna dwar kif l-awtoritajiet Tuneżini jittrattaw il-migranti.

6. Fit-13 ta’ Settembru 2023, l-Ombudsman Ewropew talbet lill-Kummissjoni [6] kif kellha l-ħsieb li tiżgura r-rispett għad-drittijiet tal-bniedem fil-kuntest tal-fondi tal-UE previsti fl-ambitu tal-MtQ u kif kellha l-ħsieb li timmitiga r-riskji ta’ ksur tad-drittijiet tal-bniedem. Il-Kummissjoni wieġbet fis-16 ta’ Frar 2024.[7]

7. Peress li l-Ombudsman kienet tal-fehma li r-risposta tal-Kummissjoni ma kinitx indirizzat il-kwistjonijiet kollha li kienet qajmet, hija fetħet investigazzjoni fuq inizjattiva proprja.

L-inkjesta

8. L-Ombudsman ressaq mistoqsijiet lill-Kummissjoni [8]. It-tim ta’ inkjesta tagħha sussegwentement spezzjona l-fajl tal-Kummissjoni dwar dan il-każ u ltaqa’ ma’ rappreżentanti tal-Kummissjoni li wieġbu għall-mistoqsijiet tal-Ombudsman [9].

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

9. Bi tweġiba għall-mistoqsija tal-Ombudsman dwar jekk il-Kummissjoni wettqitx valutazzjoni tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem (HRIA) tal-MtQ qabel ma ġie ffirmat, il-Kummissjoni qalet li ma hemm l-ebda rekwiżit li titwettaq HRIA qabel ma jiġi ffirmat MtQ. Dan għaliex il-MtQ huwa ftehim politiku mhux vinkolanti, li jistabbilixxi fehim tal-objettivi kondiviżi, inkluż fil-qasam tal-migrazzjoni.

10. Il-Kummissjoni qalet li kellha biżżejjed informazzjoni li fuqha sserraħ matul in-negozjati li wasslu għall-iffirmar tal-MtQ. B'mod speċifiku, id-Delegazzjoni tal-UE għat-Tuneżija kienet ilha timmonitorja s-sitwazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem fil-pajjiż għal żmien twil qabel il-MtQ. Hija tagħmel dan permezz ta’ ġbir ta’ informazzjoni fuq il-post (“missjonijiet”) u laqgħat mal-partijiet ikkonċernati rilevanti kollha, li abbażi tagħhom tipprovdi valutazzjonijiet regolari lill-Kummissjoni. Dawn il-valutazzjonijiet iffurmaw il-bażi għan-negozjati dwar il-MtQ u jiggwidaw l-implimentazzjoni tal-azzjonijiet kollha taħt il-MtQ. Id-Delegazzjoni tal-UE tipprovdi aġġornamenti regolari dwar is-sitwazzjoni fuq il-post.

11. Sors ieħor ta’ informazzjoni huwa l-“laqgħat tripartitiċi” bejn il-Kummissjoni, l-awtoritajiet Tuneżini u s-soċjetà ċivili Tuneżina. Dawn il-laqgħat isiru qabel kull sottokumitat tematiku dwar il-migrazzjoni, l-affarijiet soċjali u l-impjiegi bejn l-UE u l-awtoritajiet Tuneżini fil-qafas tal-ftehim ta' assoċjazzjoni.[10] L-aħħar laqgħa dwar il-migrazzjoni, l-affarijiet soċjali u l-impjiegi saret fil-25 ta' Jannar 2023. Il-Kummissjoni tiltaqa’ wkoll regolarment mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili Tuneżini biex tiddiskuti kwistjonijiet tad-drittijiet tal-bniedem u biex tagħtihom is-setgħa li jwettqu attivitajiet ta’ promozzjoni u ta’ sostenn.

12. Ir-Rapport Annwali tal-UE dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija fid-Dinja [11] jinkludi kapitolu dwar it-Tuneżija, li jipprovdi wkoll informazzjoni dwar is-sitwazzjoni fit-Tuneżija, inkluż dwar il-migrazzjoni.

13. Bħal fil-każ tal-pajjiżi sħab kollha tal-UE li jirċievu jew li jistgħu jirċievu appoġġ baġitarju tal-UE, il-Kummissjoni wettqet eżerċizzju annwali ta’ ġestjoni tar-riskju għat-Tuneżija, li kien jinkludi valutazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem, id-demokrazija, l-istat tad-dritt, is-sigurtà u l-kunflitt.

14. Bi tweġiba għall-mistoqsija tal-Ombudsman dwar jekk il-Kummissjoni għandhiex l-intenzjoni li twettaq HRIAs perjodiċi ta’ azzjonijiet meħuda matul l-implimentazzjoni tal-MtQ, il-Kummissjoni qalet li l-programmi u l-proġetti mnedija wara l-iffirmar tal-MtQ u eżegwiti permezz ta’ kuntratti huma mmonitorjati kontinwament f’termini ta’ konformità mal-obbligi tad-drittijiet tal-bniedem.

15. Il-“ftehimiet ta’ kontribuzzjoni”[12] iffirmati mill-Kummissjoni ma’ sħab li jimplimentaw proġetti ffinanzjati mill-UE jinkludu klawżoli dwar id-drittijiet tal-bniedem, li jistipulaw li l-proġetti jridu jiġu implimentati f’konformità mal-obbligi tad-drittijiet tal-bniedem.

16. Il-Kummissjoni timmonitorja l-implimentazzjoni ta’ dawn il-proġetti permezz ta’ rapporti mis-sħab ta’ implimentazzjoni tagħha. Dawn is-sħab huma meħtieġa jipprovdu rapporti deskrittivi u finanzjarji regolari, kif ukoll dikjarazzjoni ta’ assigurazzjoni li l-fondi tal-UE ntefqu f’konformità mal-ftehim ta’ kontribuzzjoni. Dawn ir-rapporti huma waħda mill-għodod taħt il-proċess ta’ monitoraġġ standard.

17. Il-Kummissjoni sserraħ ukoll fuq esperti esterni biex iwettqu “eżerċizzji ta’ monitoraġġ orjentati lejn ir-riżultati” (ROM) speċifiċi. Il-MOR jinbdew mid-delegazzjonijiet tal-UE u jistgħu jkopru kwistjonijiet ambjentali u tad-drittijiet tal-bniedem fost oħrajn. Fl-2023, id-Delegazzjoni tal-UE fit-Tuneżija bdiet għadd ta’ MOR. Hemm ukoll MOR ippjanati għat-Tuneżija fl-2024, li jkopru programmi ta’ migrazzjoni taħt l-NDICI.

18. Il-Kummissjoni qalet ukoll li, fil-qasam tal-migrazzjoni, l-ebda finanzjament mhu se jmur direttament għand l-awtoritajiet Tuneżini. L-Organizzazzjoni Internazzjonali għall-Migrazzjoni (IOM), iċ-Ċentru Internazzjonali għall-Iżvilupp tal-Politika dwar il-Migrazzjoni (ICMPD), il-Kummissarju Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għad-Drittijiet tal-Bniedem (UNHCR) u l-organizzazzjonijiet mhux governattivi huma s-“sħab ta’ implimentazzjoni” tal-Kummissjoni. Huma jirċievu fondi tal-UE mfassla biex jappoġġaw azzjonijiet ta' migrazzjoni fit-Tuneżija.

19. Is-sħab kollha inkarigati mill-implimentazzjoni fil-qasam tal-migrazzjoni fit-Tuneżija għandhom rekord ippruvat u għarfien espert tekniku speċjalizzat ħafna, inkluż fil-monitoraġġ u l-evalwazzjoni. Huma jipprovdu analiżi komprensiva u frekwenti tal-kuntesti li qed jinbidlu li joperaw fihom fit-Tuneżija u dwar is-sitwazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem.  

20. Il-klawżoli dwar id-drittijiet tal-bniedem fil-ftehimiet ta’ kontribuzzjoni kollha mas-sħab inkarigati mill-implimentazzjoni jippermettu lill-Kummissjoni tieħu miżuri f’każ ta’ nuqqas ta’ konformità u taġġusta l-implimentazzjoni kif meħtieġ.

21. Il-kundizzjonijiet ġenerali għall-ftehimiet ta’ finanzjament jipprevedu l-possibbiltà li jiġi sospiż il-ftehim ġenerali u/jew li jiġu sospiżi l-pagamenti f’każ ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali.

22. Bi tweġiba għall-mistoqsija tal-Ombudsman dwar liema kriterji tibbaża d-deċiżjonijiet għas-sospensjoni tal-finanzjament, il-Kummissjoni ddikjarat li l-kundizzjonijiet ġenerali għall-ftehimiet ta’ kontribuzzjoni jistipulaw li tali deċiżjonijiet jistgħu jittieħdu f’ċirkostanzi eċċezzjonali.

23. Il-Kummissjoni għandha sistema ta' monitoraġġ minn parti terza għall-programmi relatati mal-migrazzjoni implimentati fil-Libja. Hija biħsiebha ssaħħaħ ukoll is-sistema ta’ monitoraġġ tal-programmi relatati mal-migrazzjoni fit-Tuneżija, inkluż fir-rigward tal-prinċipju “la tagħmilx ħsara” u l-konformità mad-drittijiet tal-bniedem.

24. Bi tweġiba għall-mistoqsija tal-Ombudsman dwar jekk il-Kummissjoni għandhiex l-intenzjoni li tippubblika aktar dettalji dwar l-implimentazzjoni tal-MtQ, inklużi l-proġetti u s-sħab tal-proġetti, u kif l-implimentazzjoni tiġi mmonitorjata, il-Kummissjoni qalet li l-informazzjoni pubblika dwar il-qafas ta’ kooperazzjoni ġenerali bejn l-UE u t-Tuneżija hija disponibbli fuq il-paġni web tagħha dwar it-Tuneżija.[13] Dawn ġew aġġornati reċentement. Hemm ukoll paġna web iddedikata fuq is-sit web tad-Delegazzjoni tal-UE għat-Tuneżija [14].

25. Il-Kummissjoni hija konxja tal-importanza ta’ komunikazzjoni trasparenti dwar il-kooperazzjoni tal-UE mat-Tuneżija u qed taħdem biex ittejjeb id-disponibbiltà tal-informazzjoni.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman

26. L-inkjesta tal-Ombudsman kellha l-għan li tivvaluta x’passi amministrattivi ħadet il-Kummissjoni biex tevalwa l-impatt potenzjali fuq id-drittijiet tal-bniedem tal-MtQ u, fuq bażi kontinwa, ir-riskji għad-drittijiet tal-bniedem relatati ma’ proġetti ffinanzjati mill-UE previsti fl-ambitu tal-MtQ. Mhuwiex ir-rwol tal-Ombudsman li jivvaluta l-merti tal-MtQ innifsu jew il-proċess politiku li wassal biex il-Kummissjoni tikkonkludi l-MtQ [15].

27. Il-fondi tal-UE ma għandhomx jappoġġjaw azzjonijiet li jmorru kontra d-dispożizzjonijiet tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE [16] u l-liġi internazzjonali dwar id-drittijiet tal-bniedem. Ir-Regolament 2021/947 li jistabbilixxi l-Istrument ta' Viċinat, ta' Kooperazzjoni għall-Iżvilupp u ta' Kooperazzjoni Interna (NDICI), li minnu huwa pprovdut il-finanzjament lit-Tuneżija, jiddikjara li l-fondi għandhom jintużaw biex jiġu indirizzati kwistjonijiet tad-drittijiet tal-bniedem u tad-demokratizzazzjoni fil-livelli kollha, u li d-demokrazija u d-drittijiet tal-bniedem għandhom jiġu riflessi u integrati matul l-implimentazzjoni tal-NDICI.[17]

28. L-Ombudsman diġà enfasizzat l-importanza li jitwettqu HRIAs preċedenti qabel ma l-UE twettaq azzjonijiet f'pajjiżi mhux tal-UE, b'mod partikolari fejn hemm riskju ta' impatti fuq id-drittijiet tal-bniedem fuq dawk affettwati direttament mill-azzjonijiet.[18] Fid-deċiżjoni fl-inkjesta tagħha dwar in-nuqqas ta' HRIA preċedenti fil-kuntest tad-Dikjarazzjoni UE-Turkija [19], l-Ombudsman enfasizzat li għall-politiki u l-azzjonijiet kollha tal-UE li għandhom impatt fuq in-nies, kwalunkwe evalwazzjoni għandha tinkludi kunsiderazzjoni espliċita tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem ta' dawk il-politiki u l-azzjonijiet. Din l-evalwazzjoni għandha ssir idealment qabel ma jibdew dawn l-azzjonijiet u jiġu adottati l-politiki, u f’forma ta’ valutazzjoni tal-impatt minn qabel fuq id-drittijiet tal-bniedem.

29. L-HRIAs preċedenti huma għodod importanti għall-identifikazzjoni ta' problemi potenzjali tad-drittijiet tal-bniedem li jirriżultaw minn ftehimiet ma' pajjiżi mhux tal-UE u għall-adozzjoni ta' miżuri ta' mitigazzjoni.[20] It-twettiq ta' HRIA preċedenti jgħin ukoll biex jiġi indirizzat it-tħassib pubbliku dwar in-natura tal-involviment tal-UE ma' pajjiżi terzi, peress li l-HRIAs għandhom jiġu ppubblikati.

30. Il-fatt li MtQ jista’ ma joħloqx obbligi legalment vinkolanti skont il-liġi internazzjonali jew domestika ma jfissirx li mhuwiex meħtieġ jew rakkomandabbli li titwettaq HRIA preċedenti. Fil-każ tat-Tuneżija, pereżempju, il-MtQ fih impenji politiċi li se jwasslu għal finanzjament importanti għal azzjonijiet relatati mal-migrazzjoni li għalihom hija responsabbli l-Kummissjoni. Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li l-programmi u l-proġetti ffinanzjati mill-UE tnedew wara l-iffirmar tal-MtQ.

31. Barra minn hekk, il-pilastru tal-migrazzjoni u l-mobbiltà tal-MtQ (wieħed mill-ħames pilastri) huwa mfassal b’mod ċar biex jirrestrinġi u jiskoraġġixxi l-migrazzjoni irregolari lejn l-UE permezz ta’ kontroll aħjar tal-migrazzjoni mill-awtoritajiet Tuneżini. L-implimentazzjoni ta’ proġetti li jpoġġu dan l-objettiv fil-prattika timplika b’mod inerenti impatti fuq id-drittijiet tal-bniedem tan-nies.

32. Il-Kummissjoni argumentat li ma kienx hemm bżonn ta' HRIA preċedenti peress li kienet konxja mis-sitwazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem fit-Tuneżija qabel ma ffirmat il-MtQ. Dan l-għarfien ġie mir-rapporti tad-Delegazzjoni u l-kuntatti bilaterali mal-awtoritajiet Tuneżini fil-qafas tal-ftehim ta' assoċjazzjoni Ewro-Mediterranju, u l-kuntatti tagħha mas-soċjetà ċivili Tuneżina.

33. Kif iddikjarat il-Kummissjoni stess fil-linji gwida tagħha għal Regolamentazzjoni Aħjar [21], l-għażliet ta' politika kollha li ssegwi għandhom jiġu eżaminati biex jiġu vverifikati l-implikazzjonijiet tagħhom għad-drittijiet fundamentali. Dan jimplika li ftehimiet mhux vinkolanti għandhom ukoll jiġu vvalutati minn qabel. Dokumenti relatati mal-proċedura operattiva standard dwar “strumenti mhux vinkolanti” maqbula bejn il-Kummissjoni, is-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) u l-Kunsill tal-UE, li ġew spezzjonati mit-tim ta' inkjesta tal-Ombudsman [22], ma jiddikjarawx li ftehimiet mhux vinkolanti ma għandux ikollhom valutazzjoni minn qabel tad-drittijiet tal-bniedem.

34. F'dan l-isfond, huwa ċar li HRIA preċedenti, jew eżerċizzju ekwivalenti, kien essenzjali qabel il-konklużjoni tal-MtQ mat-Tuneżija biex jiġu stabbiliti miżuri biex jittaffa l-ksur possibbli tad-drittijiet tal-bniedem.

35. Filwaqt li l-Kummissjoni qalet ripetutament li ma kienx hemm bżonn ta' HRIA preċedenti, hija lestiet eżerċizzju ta' ġestjoni tar-riskju għat-Tuneżija [23] qabel ma ġie ffirmat il-MtQ. Dan l-eżerċizzju qies kriterji simili għal dawk użati fl-HRIAs standard preċedenti.[24]

36. Minkejja dan, il-MtQ jirreferi biss f'termini ġenerali għar-rispett għad-drittijiet tal-bniedem, id-dinjità u d-dritt internazzjonali [25] u ma fih l-ebda dispożizzjoni dwar is-salvagwardji tad-drittijiet tal-bniedem, bħall-istabbiliment ta' mekkaniżmu ta' monitoraġġ jew dispożizzjonijiet dwar is-sospensjoni/it-terminazzjoni tal-finanzjament f'każ ta' ksur tad-drittijiet tal-bniedem. Bħala tali, filwaqt li l-Ombudsman tqis li huwa ta' serħan il-moħħ li l-Kummissjoni fil-fatt eżaminat bir-reqqa u b'diliġenza l-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem qabel ma ffirmat il-MtQ, hija tibqa' konvinta li HRIA preċedenti hija preferibbli, b'mod partikolari - kif indikat hawn fuq, normalment issir disponibbli għall-iskrutinju pubbliku. In-nuqqas ta’ informazzjoni disponibbli għall-pubbliku f’dan il-każ, inkluż permezz tat-tweġiba tal-Kummissjoni għall-inizjattiva strateġika tal-Ombudsman dwar din il-kwistjoni, kien b’mod ċar kawża ta’ tħassib. Huwa wkoll impossibbli li jiġu injorati, f'dan il-kuntest, ir-rapporti inkwetanti ħafna li għadhom qed jitfaċċaw dwar is-sitwazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem fit-Tuneżija, b'mod partikolari fir-rigward tat-trattament tal-migranti. Għalhekk, il-viġilanza sostnuta min-naħa tal-Kummissjoni hija essenzjali.

37. Sabiex tindirizza dawn in-nuqqasijiet ta’ trasparenza, jenħtieġ li l-Kummissjoni tippubblika fuq is-sit web tagħha sommarju tal-eżerċizzju tagħha ta’ ġestjoni tar-riskju għat-Tuneżija. L-Ombudsman se jagħmel suġġeriment għal titjib biex dan jiġi indirizzat hawn taħt.

38. Abbażi tad-dokumenti spezzjonati [26], l-Ombudsman tifhem li l-implimentazzjoni tal-programmi NDICI tikkostitwixxi miżura ta' mitigazzjoni.[27] Barra minn hekk, il-kampjun ta' rapporti spezzjonati jindika li r-rappurtar dwar l-implimentazzjoni tal-proġetti huwa tajjeb. Madankollu, il-“Kundizzjonijiet Ġenerali” tal-ftehimiet ta’ kontribuzzjoni mas-sħab ta’ implimentazzjoni tal-Kummissjoni jelenkaw biss żewġ sitwazzjonijiet fejn il-kuntratt jista’ jiġi sospiż għal ksur tad-drittijiet tal-bniedem.[28] L-Ombudsman jaqbel mal-Kummissjoni li, qabel ma tiddeċiedi li tissospendi kuntratt, il-fatturi kollha għandhom jiġu bbilanċjati. Madankollu, għal raġunijiet ta’ ċarezza amministrattiva, jenħtieġ li l-Kummissjoni tadotta kriterji dettaljati li jistabbilixxu ċ-ċirkostanzi “eċċezzjonali” li jistgħu jwasslu għas-sospensjoni tal-kuntratti. Hija ser tagħmel suġġeriment għal titjib biex dan jiġi indirizzat hawn taħt.

39. Abbażi tal-eżerċizzju annwali tal-ġestjoni tar-riskju jidher li għandu jkun hemm valutazzjonijiet perjodiċi tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem tal-proġetti taħt il-MtQ ladarba jibdew jiġu implimentati.[29] Dan jista' jgħin biex jiġu identifikati l-impatti fit-tul fuq id-drittijiet tal-bniedem ta' kull proġett.

40. L-ispezzjoni mwettqa mit-tim ta' inkjesta tal-Ombudsman uriet li d-Delegazzjoni tal-UE fit-Tuneżija tipprovdi lill-Kummissjoni b'rapporti regolari u bir-reqqa dwar l-implimentazzjoni tal-MtQ permezz tal-"missjonijiet ta' verifika" tagħha, li jkopru s-sitwazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem fit-Tuneżija. Il-Kummissjoni stess twettaq xi monitoraġġ permezz tal-missjonijiet tagħha stess fit-Tuneżija. L-organizzazzjonijiet esterni li jimplimentaw il-kuntratti koperti mill-NDICI jimmonitorjaw ukoll l-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem, f’xi każijiet flimkien mal-awtorità nazzjonali ta’ Stat Membru tal-UE. Barra minn hekk, id-Delegazzjoni tal-UE fit-Tuneżija twettaq “eżerċizzji ta’ monitoraġġ orjentati lejn ir-riżultati” bbażati fuq valutazzjonijiet esterni.

41. Filwaqt li dawn il-miżuri kollha ta’ monitoraġġ huma siewja, dawn ma jissodisfawx HRIA perjodika awtonoma formali. Ħafna mill-monitoraġġ jitwettaq minn atturi esterni, bir-riżultati ppreżentati f'forom differenti u f'dokumenti differenti li mhumiex pubbliċi.[30] Għalhekk huwa diffiċli għall-pubbliku jew għall-korpi ta' responsabbiltà, bħall-Ombudsman, li jiksbu stampa sħiħa. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tiġbor u taġġorna perjodikament dokument li jirrieżamina kif ġie mmonitorjat l-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem ta’ kull proġett/programm relatat mal-migrazzjoni taħt il-MtQ. Dan id-dokument għandu jsir pubbliku wkoll. L-Ombudsman se jagħmel suġġeriment għal titjib biex dan jiġi indirizzat hawn taħt.

42. Fl-aħħar nett, il-monitoraġġ tal-konformità mad-drittijiet tal-bniedem ma jistax ikun kompletament effettiv mingħajr ma jiġu inklużi dawk affettwati minn tali ksur. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tirrikjedi li s-sħab ta’ implimentazzjoni tagħha, li fl-aħħar mill-aħħar għandhom rwol ewlieni fl-iżvilupp tal-kapaċitajiet ta’ ġestjoni tal-fruntieri tat-Tuneżija, jistabbilixxu mekkaniżmi ta’ lmenti li jippermettu lill-individwi jirrapportaw allegat ksur tad-drittijiet tal-bniedem tagħhom fil-kuntest ta’ proġetti/programmi ffinanzjati mill-UE. Dan jista’ jgħin fil-monitoraġġ tal-impatt tal-proġetti fuq id-drittijiet tal-bniedem u jippermetti lill-Kummissjoni ssegwi l-ksur. L-Ombudsman se jagħmel suġġeriment għal titjib għal dan il-għan hawn taħt.

Konklużjoni

Abbażi tal-inkjesta, l-Ombudsman tagħlaq dan il-każ bil-konklużjoni li ġejja:

Il-Kummissjoni Ewropea ma adottatx valutazzjoni tal-impatt awtonoma fuq id-drittijiet tal-bniedem (HRIA) qabel ma ffirmat il-MtQ mat-Tuneżija, u ma wettqitx valutazzjonijiet perjodiċi awtonomi tal-impatt tal-azzjonijiet implimentati skont il-MtQ. Madankollu, eżerċizzju ta’ ġestjoni tar-riskju mwettaq mill-Kummissjoni qabel ma ġie ffirmat il-MtQ imur b’xi mod lejn ir-rimedju ta’ dan. Diversi miżuri ta’ monitoraġġ, kif deskritti mill-Kummissjoni, għandhom jipproduċu valutazzjonijiet perjodiċi tal-impatt tal-azzjonijiet taħt il-MtQ fuq id-drittijiet tal-bniedem.

L-Ombudsman għalhekk tqis li l-ebda inkjesta ulterjuri mhi ġustifikata iżda tħeġġeġ lill-Kummissjoni biex issegwi s-suġġerimenti ta' hawn taħt.

Il-Kummissjoni se tiġi infurmata b’din id-deċiżjoni.

Suġġerimenti għal titjib

1. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tippubblika fuq is-sit web tagħha sommarju tal-eżerċizzju tal-ġestjoni tar-riskju li wettqet għat-Tuneżija qabel ma ffirmat il-MtQ.

2. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tiġbor, f'dokument uniku, informazzjoni dwar l-eżitu tal-monitoraġġ tad-drittijiet tal-bniedem mis-sħab li jimplimentaw proġetti dwar il-ġestjoni tal-migrazzjoni taħt l-NDICI-Ewropa Globali fit-Tuneżija li bdew wara l-MtQ. Dan id-dokument għandu jiġi aġġornat regolarment u jitqiegħed għad-dispożizzjoni tal-pubbliku.

3. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tistabbilixxi l-kriterji li fuqhom tkun ibbażata s-sospensjoni tal-kuntratti minħabba ksur tad-drittijiet tal-bniedem fl-implimentazzjoni ta’ proġetti ffinanzjati mill-UE fit-Tuneżija. Dawn il-kriterji għandhom isiru pubbliċi.

4.  Jenħtieġ li l-Kummissjoni tħeġġeġ lis-sħab ta’ implimentazzjoni tagħha jistabbilixxu mekkaniżmi ta’ lmenti għall-individwi biex jirrapportaw allegat ksur tad-drittijiet tal-bniedem tagħhom fl-implimentazzjoni ta’ proġetti/programmi ffinanzjati mill-UE fit-Tuneżija.

 

Emily O'Reilly Ombudsman
Ewropew

Strasburgu, 21/10/2024

 

[1] https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/european-neighbourhood-policy/pajjiżi-reġjun/tunisia_en

[2] https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/euro-mediterranean-association-agreement-bejn-the-eu-and-tunisia.html

[3] https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/news/european-union-and-tunisia-agreed-work-together-comprehensive-partnership-package-2023-06-11_en,

https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/news/press-statement-president-von-der-leyen-italian-prime-minister-meloni-dutch-prime-minister-rutte-and-2023-06-11_en

[4] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_23_3887

Il-Memorandum ta’ Qbil ġie ffirmat mill-Kummissarju għall-Viċinat u t-Tkabbir u mill-Ministru għall-Affarijiet Barranin, l-Immigrazzjoni u t-Tuneżini Barra mill-Pajjiż tat-Tuneżija.

[5] https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/european-neighbourhood-policy/pajjiżi-reġjun/tunisia_en

https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/funding-and-technical-assistance/neighbourhood-development-and-international-cooperation-instrument-global-europe-ndici-global-europe_en

[6] https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/183009

[7] It-tweġiba hija disponibbli fuq: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/183009

[8] Disponibbli fuq: https://www.ombudsman.europa.eu/en/opening-summary/en/184858

[9] Il-Kummissjoni ħatret ir-rapport dwar il-laqgħa u l-anness bil-lista ta’ dokumenti spezzjonati bħala kunfidenzjali.

[10] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/MEMO_17_1263

[11] L-aktar verżjoni reċenti disponibbli għall-pubbliku tkopri l-2022: https://www.eeas.europa.eu/sites/default/files/documents/2023/2022%20EU%20Annual%20Human%20Rights%20and%20Democracy%20Country%20Reports_0.pdf

[12] https://international-partnerships.ec.europa.eu/funding-and-technical-assistance/guidelines/working-partner-organisations_en

[13] https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/european-neighbourhood-policy/pajjiżi-reġjun/tunisia_en

[14] https://www.eeas.europa.eu/delegations/tunisia_en

[15] B'mod partikolari d-deċiżjoni li jiġi konkluż MtQ stabbilit fid-dikjarazzjoni konġunta, u n-natura tal-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet għall-adozzjoni tal-MtQ, inkluż ir-rwol tal-istituzzjonijiet l-oħra.

[16] Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE Artikolu 51: https://fra.europa.eu/en/eu-charter/article/51-field-application

[17] Pereżempju l-premessi 28, 40 u 42 tal-preambolu. Fir-rigward tal-“Migrazzjoni, l-ispostamenti furzati u l-mobbiltà”, l-Anness II(3)(i) tar-Regolament NDCI-GE jistabbilixxi l-objettiv ta’: “l-iżgurar tal-protezzjoni, ir-rispett u t-twettiq tad-drittijiet tal-bniedem tal-migranti, ir-refuġjati, il-persuni spostati b’mod furzat u l-persuni spostati internament kollha, inklużi dawk spostati minħabba t-tibdil fil-klima, b’attenzjoni speċjali għall-gruppi vulnerabbli”.

[18] Il-Kawża 1409/2014/MHZ https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/64308; il-każ 1026/2020/MAS https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/57236; il-każ 1904/2021/MHZ https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/60368

[19] https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/75160

[20] Fir-rakkomandazzjoni tagħha fl-1409/2014/MHZ (ara n-nota 18 f'qiegħ il-paġna) l-Ombudsman qalet li, meta titwettaq b'mod korrett, valutazzjoni tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem hija għodda analitika li tiżgura li l-fatturi u ċ-ċirkostanzi kollha meħtieġa jkunu tqiesu fit-tfassil ta' politika. L-għodda tal-valutazzjoni tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem tidentifika s-sorsi tar-riskji u l-impatti fuq id-drittijiet tal-bniedem fuq il-partijiet ikkonċernati affettwati f’kull stadju tal-implimentazzjoni tal-ftehim ikkonċernat. Ir-rwol tiegħu huwa preventiv l-ewwel nett minħabba li, meta jiġu identifikati impatti negattivi, jew id-dispożizzjonijiet innegozjati jeħtieġ li jiġu mmodifikati jew inkella jridu jiġu deċiżi miżuri ta’ mitigazzjoni qabel ma jiġi konkluż il-ftehim.

[21] Linji gwida għal Regolamentazzjoni Aħjar: https://commission.europa.eu/document/download/de79fb8e-4cc1-45a0-ac34-72f73a5147ca_en?filename=BRT-2023-Kapitolu%203-Identifikazzjoni%20impatti%20f%20evalwazzjonijiet%20idoneità%20kontrolli%20u%20impatt%20valutazzjonijiet.pdf (paġna 244-250)

[22] Il-Kummissjoni indikat li dawn id-dokumenti huma kunfidenzjali.

[23] Il-Kummissjoni indikat li dawn id-dokumenti huma kunfidenzjali.

[24] Il-paragrafu 25 tad-deċiżjoni tal-Ombudsman Ewropew fil-każ 1409/2014/MHZ: https://www.ombudsman.europa.eu/nl/decision/en/64308

Fir-rigward tal-metodoloġija tal-HRIA ara: “Il-Linji Gwida tal-Kummissjoni Ewropea dwar l-analiżi tal-impatti fuq id-drittijiet tal-bniedem fil-valutazzjonijiet tal-impatt għal inizjattivi ta’ politika relatati mal-kummerċ” fuq: https://circabc.europa.eu/ui/group/7fc51410-46a1-4871-8979-20cce8df0896/library/991d8e1d-dbaa-49d6-8582-bb3aab2cab48/dettalji; id-dokument ta’ ħidma tal-persunal tal-Kummissjoni Ewropea “Linji Gwida Operazzjonali dwar il-kunsiderazzjoni tad-Drittijiet Fundamentali fil-Valutazzjonijiet tal-Impatt tal-Kummissjoni” fuq: https://commission.europa.eu/system/files/2017-09/opperational-guidance-fundamental-rights-in-impact-assessments_en.pdf

Il-Politika dwar id-Diliġenza Dovuta tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar l-Appoġġ tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Forzi tas-Sigurtà li mhumiex tan-Nazzjonijiet Uniti - Guidance note (Nota ta' Gwida tal- dwar id-Diliġenza Dovuta tad-Drittijiet tal-Bniedem fuq: https://unsdg.un.org/sites/default/files/Inter-Agency-HRDDP-Guidance-Note-2015.pdf

[25] "Dan l-approċċ għandu jkun ibbażat fuq ir-rispett għad-drittijiet tal-bniedem u għandu jinkludi l-ġlieda kontra netwerks kriminali ta' faċilitaturi ta' dħul klandestin ta' migranti u traffikanti ta' bnedmin(...) Iż-żewġ Partijiet jaqblu (...) f'konformità mad-dritt internazzjonali."

[26] It-tim ta' inkjesta tal-Ombudsman spezzjona volum kbir ta' dokumenti tal-Kummissjoni matul din l-inkjesta. Il-Kummissjoni indikat li dawn id-dokumenti kollha huma kunfidenzjali. L-ispezzjoni kopriet proġetti tal-NDICI li kienu għaddejjin meta ġie ffirmat il-MtQ. Fiż-żmien tal-ispezzjoni, ma kien hemm l-ebda rapport disponibbli dwar l-implimentazzjoni tal-kuntratti konklużi wara li ġie ffirmat il-MtQ.

[27] Pereżempju proġett biex jiġi pprovdut taħriġ għall-gwardja tal-kosta Tuneżina, li jinkludi komponent tad-drittijiet tal-bniedem.

[28] L-Artikolu 11 tal-Kundizzjonijiet Ġenerali tal-Ftehimiet dwar il-Kontribuzzjonijiet: “L-Awtorità Kontraenti tista’ tinnotifika wkoll lill-Organizzazzjoni dwar is-sospensjoni tal-implimentazzjoni tal-Ftehim jekk ċirkostanzi eċċezzjonali jirrikjedu dan, b’mod partikolari: (a) meta tkun ġiet adottata Deċiżjoni rilevanti tal-UE li tidentifika ksur tad-drittijiet tal-bniedem; jew (b) f’każijiet bħal kriżi li tinvolvi bidla fil-politika tal-UE.”” (Enfasi miżjuda)

[29] Fid-deċiżjoni tagħha dwar l-inkjesta konġunta dwar l-ilmenti 506-509-674-784-927-1381/2016/MHZ, l-Ombudsman enfasizzat li l-valutazzjonijiet tal-impatt fuq id-drittijiet fundamentali għandhom ukoll rwol importanti wara li tkun diġà bdiet l-azzjoni kkonċernata.(https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/75160
L-Ombudsman waslet għal konklużjonijiet simili fid-deċiżjoni dwar l-inkjesta fuq inizjattiva proprja tagħha OI/3/2022/MHZ (https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/170792 (paragrafu 51).

[30] Is-sit web tal-Kummissjoni dwar it-Tuneżija jinkludi biss skeda informattiva dwar l-appoġġ tal-UE għall-ġestjoni tal-migrazzjoni fit-Tuneżija, li ma tirreferix għall-appoġġ tal-UE pprovdut wara li ġie konkluż il-MtQ. https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/document/download/5fd60eeb-7748-4f29-bda6-de875be53317_en0

Ir-Repożitorju tad-Dokumenti tad-Direttorat Ġenerali għall-Politika tal-Viċinat u n-Negozjati għat-Tkabbir ma jidhirx li għandu xi dokumenti reċenti dwar proġetti fit-Tuneżija taħt il-programm NDICI-Ewropa Globali. https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/about-us/documents-repository_en
Fil-kapitolu tiegħu dwar it-Tuneżija, ir-Rapport Annwali tal-UE dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija fid-Dinja (ara n-nota 11 f’qiegħ il-paġna) ma jsemmix is-sħab tal-Kummissjoni li jimplimentaw programmi/proġetti ffinanzjati mill-UE.