# Deċiżjoni dwar kif l-Aġenzija Ewropea għall-Gwardja tal-Fruntiera u tal-Kosta (Frontex) ivvalutat l-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem qabel ma pprovdiet assistenza lil pajjiżi mhux tal-UE għall-iżvilupp ta’ kapaċitajiet ta’ sorveljanza (każ 1473/2022/MHZ)
- Awtur: Ombudsman Ewropew
- Data: 2023-12-12T10:00+01:00[Europe/Paris]
- [URL](https://www.ombudsman.europa.eu/mt/decision/mt/178917)
---
> L-ilmentaturi, grupp ta' organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, kienu mħassba li l-Aġenzija Ewropea għall-Gwardja tal-Fruntiera u tal-Kosta (Frontex) ma vvalutatx ir-riskji għad-drittijiet tal-bniedem qabel ma pprovdiet assistenza lil pajjiżi mhux tal-UE, bħall-bini tal-kapaċità u t-taħriġ fit-tekniki ta' sorveljanza, it-trasferiment ta' tagħmir ta' sorveljanza u appoġġ relatat ieħor. L-ilmentaturi sostnew li, qabel ma qablet li tipprovdi tali assistenza, il-Frontex kellha twettaq valutazzjonijiet tar-riskju u tal-impatt minn qabel biex tiżgura li l-assistenza ma tirriżultax fi ksur tad-drittijiet tal-bniedem.
>
> L-Ombudsman sabet li l-Uffiċjal għad-Drittijiet Fundamentali tal-Frontex, li jivvaluta jekk l-attivitajiet tal-Frontex fil-kuntest tal-kooperazzjoni tagħha ma' pajjiżi mhux tal-UE humiex konformi mad-drittijiet fundamentali, kien stabbilixxa proċedura li tinkludi l-elementi essenzjali ta' valutazzjoni tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem. Madankollu, hija sabet li l-proċedura għandha tiġi aġġornata u li t-trasparenza u l-applikazzjoni tagħha għandhom jittejbu. L-Ombudsman għalhekk ikkonkluda l-inkjesta b'suġġerimenti għal titjib.
>
Il-fatti li wasslu għall-ilment
-------------------------------
**1.** L-ilmentaturi huma grupp ta' organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili[\[1\]](#_ftn1){#_ftnref1} li qajmu tħassib dwar l-Aġenzija Ewropea għall-Gwardja tal-Fruntiera u tal-Kosta (Frontex) li tipprovdi assistenza teknika u operazzjonali għall-bini tal-kapaċitajiet ta' sorveljanza f'pajjiżi mhux tal-UE.
**2.** Il-Frontex tipprovdi[\[2\]](#_ftn2){#_ftnref2} assistenza teknika u operazzjonali lil pajjiżi mhux tal-UE fil-kuntest tal-ġestjoni integrata Ewropea tal-fruntieri. [\[3\]](#_ftn3){#_ftnref3} Tiskambja wkoll[\[4\]](#_ftn4){#_ftnref4} informazzjoni ma' pajjiżi mhux tal-UE fil-qafas tas-Sistema Ewropea ta' Sorveljanza tal-Fruntieri (EUROSUR)[\[5\].](#_ftn5){#_ftnref5}
**3.** Fl-2010, ġiet stabbilita l-Komunità ta' Intelligence Afrika-Frontex (AFIC) biex tipprovdi qafas għall-kondiviżjoni regolari tal-għarfien u l-intelligence dwar il-faċilitazzjoni ta' dħul klandestin ta' migranti u t-theddid għas-sigurtà tal-fruntieri bejn il-Frontex u l-pajjiżi Afrikani. Din il-kooperazzjoni tinvolvi attivitajiet ta' taħriġ organizzati mill-Frontex għall-uffiċjali tal-infurzar tal-liġi ta' dawn il-pajjiżi, u l-istabbiliment ta' sistemi integrati ta' ġestjoni tal-fruntieri, kif ukoll it-titjib tal-ġbir, il-kondiviżjoni u l-analiżi tad-data rilevanti \[6\]["Ċelluli](#_ftn6){#_ftnref6} tal-analiżi tar-riskju" huma parti min-network tal-AFIC. Ir-rwol taċ-ċelloli, li huma mmexxija minn analisti lokali mħarrġa mill-Frontex, huwa li jiġbru u janalizzaw data dwar il-kriminalità transfruntiera u jappoġġaw lill-awtoritajiet involuti fil-ġestjoni tal-fruntieri. Dan jinkludi informazzjoni dwar il-qsim illegali tal-fruntieri, il-frodi tad-dokumenti, it-traffikar tal-bnedmin u tipi oħra ta' kriminalità transfruntiera \[7\].{#_ftnref7}
**4.** Il-Frontex qed tappoġġa wkoll[\[8\]](#_ftn8){#_ftnref8} l-iżvilupp u t-tisħiħ tal-Amministrazzjoni Ġenerali Libjana għas-Sigurtà Kostali (GACS).
**5.** Barra minn hekk, il-Frontex ikkonkludiet "arranġamenti ta' ħidma"[\[9\]](#_ftn9){#_ftnref9} ma' 18-il pajjiż mhux tal-UE[\[10\].](#_ftn10){#_ftnref10} Huwa jikkoopera wkoll mal-awtoritajiet Niġerjani, permezz tal-missjoni ċivili tal-UE EUCAP Sahel Niger[\[11\].](#_ftn11){#_ftnref11}
**6.**Fid-9 ta' Marzu 2022, wieħed mill-ilmentaturi - Privacy International - kiteb lill-Frontex, fejn staqsa liema proċeduri għandha fis-seħħ il-Frontex biex tiżgura li l-kooperazzjoni tagħha ma' pajjiżi mhux tal-UE tirrispetta d-drittijiet tal-bniedem u ma tikkontribwixxix għall-ksur tad-drittijiet tal-bniedem. PI riedet tkun taf: jekk jitwettaqx rieżami minn qabel tas-salvagwardji legali u salvagwardji oħra tad-drittijiet tal-bniedem fil-pajjiżi li għalihom tipprovdi appoġġ il-Frontex; liema valutazzjonijiet tal-impatt tad-diliġenza dovuta jew tad-drittijiet tal-bniedem jitwettqu; jekk jitwettqux valutazzjonijiet tal-impatt fuq il-protezzjoni tad-data; u liema miżuri jeżistu għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem fil-pajjiżi riċevituri. Il-Frontex ma weġbitx.
**7.**L-ilmentaturi rrikorrew għand l-Ombudsman f'Awwissu 2022.
L-inkjesta
----------
**8.**L-Ombudsman fetħet inkjesta dwar it-tħassib tal-ilmentaturi li l-Frontex ma twettaqx valutazzjonijiet minn qabel tar-riskju u tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem (HRIAs) fir-rigward tal-assistenza teknika li tipprovdi lil pajjiżi mhux tal-UE, b'mod partikolari relatata mal-iżvilupp ta' kapaċitajiet ta' sorveljanza.
L-ilmentaturi qiesu li l-Frontex għandha l-obbligu li twettaq HRIA qabel ma tinvolvi ruħha fi kwalunkwe forma ta' trasferiment tal-kapaċitajiet ta' sorveljanza lill-awtoritajiet ta' pajjiżi terzi. Jekk il-Frontex naqset milli twettaq dawn il-valutazzjonijiet, dawn in-nuqqasijiet jikkostitwixxu amministrazzjoni ħażina, fil-fehma tal-ilmentaturi.
**9.** L-Ombudsman talbet lill-Frontex twieġeb għat-tħassib tal-ilmentaturi u għal sitt mistoqsijiet speċifiċi[\[12\].](#_ftn12){#_ftnref12} Wara li rċeviet it-tweġiba tal-Frontex, l-Ombudsman staqsiet mistoqsijiet addizzjonali[tal-Frontex \[13\],](#_ftn13){#_ftnref13} li għalihom il-Frontex wieġbet f'Lulju 2023.
### Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman
**10.** L-ilmentaturi jqisu li, f'konformità mat-Trattati[\[14\]](#_ftn14){#_ftnref14} u l-leġiżlazzjoni li tirregola l-Frontex[\[15\],](#_ftn15){#_ftnref15} il-Frontex għandha l-obbligu li twettaq valutazzjonijiet tar-riskju u tal-impatt tad-drittijiet tal-bniedem (HRIAs) qabel ma tinvolvi ruħha fi kwalunkwe forma ta' trasferiment ta' kapaċitajiet ta' sorveljanza lejn pajjiżi mhux tal-UE, b'mod partikolari dawk bi storja reċenti ta' korruzzjoni u/jew ksur tad-drittijiet tal-bniedem.
**11.** L-ilmentaturi pprovdew l-eżempju tat-taħriġ tal-Frontex għall-Amministrazzjoni Ġenerali Libjana għas-Sigurtà Kostali. Huma qalu li l-Frontex għallmet lill-parteċipanti kif jiżguraw evidenza għal finijiet ta' prosekuzzjoni u intelligence minn apparati elettroniċi; "tekniki*bażiċi ta' awtodifiża li jistgħu jintużaw matul il-qbid ta' persuni suspettati abbord inkluż l-użu tal-forza u l-limitazzjonijiet tagħha* "; u t-tekniki tal-infurzar tal-liġi matul it-tfittxija tal-persuni suspettati u l-oġġetti personali tagħhom maqbuda abbord. It-Termini ta' Referenza għal din l-attività juru li l-valutazzjoni tar-riskju mwettqa għat-taħriġ ma tidentifika l-ebda possibbiltà li t-taħriġ jista' jiffaċilita l-abbużi tad-drittijiet tal-bniedem jew jimmina r-reputazzjoni tal-UE fil-Libja. Dan minkejja rapporti mill-NGOs ta' trattament ħażin mill-awtoritajiet Libjani ta' migranti abbord bastimenti, kif ukoll abbużi tad-drittijiet tal-bniedem ta' migranti f'ċentri ta' detenzjoni Libjani.[\[16\]](#_ftn16){#_ftnref16} Missjoni ta' ġbir ta' informazzjoni fil-Libja mill-Kunsill tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-NU kkonfermat ir-rapporti tal-NGOs.[\[17\]](#_ftn17){#_ftnref17} Ir-Rapporteur Speċjali tan-NU dwar id-Drittijiet tal-Bniedem tal-Migranti diġà qal fl-2018 li l-Libja mhijiex post ta' sikurezza għall-persuni salvati fuq il-baħar.[\[18\]](#_ftn18){#_ftnref18}
**12.** Fit-tweġiba tagħha[\[19\],](#_ftn19){#_ftnref19} il-Frontex qalet li, f'konformità mal-leġiżlazzjoni li tirregola l-ħidma tagħha, l-Uffiċjal għad-Drittijiet Fundamentali (FRO) huwa inkarigat mill-ħruġ ta' valutazzjonijiet dwar l-assistenza kollha tal-Frontex lil pajjiżi mhux tal-UE. Dan jinkludi l-identifikazzjoni tal-isfidi tad-drittijiet fundamentali u l-ksur possibbli tad-drittijiet fundamentali jew ir-riskji tagħhom.
**13.** Il-Frontex qalet ukoll li l-FRO pproduċa *Proċedura ta' Diliġenza Dovuta tad-Drittijiet Fundamentali dwar il-Kooperazzjoni tal-Frontex ma' Pajjiżi Terzi* ("Proċedura ta' Diliġenza Dovuta"), li l-FRO japplika fl-opinjonijiet/osservazzjonijiet/valutazzjonijiet tiegħu (valutazzjonijiet tal-FRO). Il-valutazzjonijiet tal-FRO maħruġa qabel u matul l-attivitajiet ta' kooperazzjoni tal-Frontex, huma kollha bbażati fuq il-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta.Qabel Novembru 2022, l-FRO ma kien wettaq l-ebda valutazzjoni taċ-ċelloli tal-analiżi tar-riskju [\[20\]](#_ftn20){#_ftnref20} fil-pajjiżi Afrikani. Madankollu, f'Novembru 2022, il-Frontex talbet lill-FRO jwettaq HRIA għal kull ċellola stabbilita.
**14.** Il-Frontex hemżet mat-tweġiba tagħha l-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta, il-valutazzjonijiet tal-FRO, u ħames rapporti ta' inċidenti serji relatati mas-sorveljanza mill-ajru tal-Frontex fil-Baħar Mediterran Ċentrali.[\[21\]](#_ftn21){#_ftnref21}
**15.** Fit-tweġiba ulterjuri tagħha, il-Frontex elenkat l-attivitajiet li dwarhom tikkonsulta lill-FRO: l-arranġamenti tax-xogħol; pjanijiet ta' kooperazzjoni bbażati fuq l-arranġamenti; assistenza teknika u proġetti ta' bini tal-kapaċità fl-istadju tal-programmazzjoni u tal-implimentazzjoni; u pjanijiet operazzjonali ta' operazzjonijiet konġunti. Barra minn hekk, il-Frontex tista' titlob lill-FRO jipprovdi valutazzjoni għal attivitajiet *ad hoc*oħra. Bħalissa ma hemm l-ebda proċedura jew prattika formali fis-seħħ biex jiġu identifikati tali attivitajiet. Il-Frontex għandha djalogu regolari u miftuħ mal-FRO biex tidentifika b'mod kollettiv meta għandhom jintalbu tali valutazzjonijiet. Id-dokumentazzjoni li tiġi kondiviża mal-FRO hija definita fuq bażi ta' każ b'każ. Il-Frontex tistinka biex tiżgura t-trasparenza u biex tiffaċilita l-ħidma tal-FRO "bl-aħjar mod possibbli".
### Il-valutazzjoni tal-Ombudsman
**16.** L-Ombudsman diġà esprimiet il-fehma tagħha dwar il-ħtieġa li titwettaq valutazzjoni tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem qabel ma l-UE tinvolvi ruħha fi trasferimenti ta' tekniki ta' sorveljanza u ta' bini tal-kapaċità relatat ma' pajjiżi mhux tal-UE. [\[22\]](#_ftn22){#_ftnref22} Fejn il-Frontex tipprovdi appoġġ[\[23\]](#_ftn23){#_ftnref23} għall-awtoritajiet tal-ġestjoni tal-fruntieri u tal-migrazzjoni ta' pajjiżi mhux tal-UE b'rekords ħżiena tad-drittijiet tal-bniedem jew abbużi sistemiċi tad-drittijiet tal-bniedem, inkluż appoġġ li jinvolvi t-trasferiment ta' kapaċitajiet ta' sorveljanza, dan ukoll għandu jkun soġġett għal valutazzjoni tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem (HRIA) indipendenti minn qabel. Tali HRIAs għandhom jitfasslu b'mod speċifiku, b'kont meħud tan-natura tal-kapaċitajiet ta' sorveljanza li jkunu qed jiġu trasferiti, sabiex ikunu jistgħu jiġu identifikati l-effetti negattivi potenzjali fuq id-drittijiet tal-bniedem u biex jiġu previsti miżuri ta'*[mitigazzjoni. \[24\]](#_ftn24){#_ftnref24}*
**17.** L-objettiv ta' HRIA huwa, l-ewwel nett, li jiġi identifikat l-impatt ta' attività tal-Frontex fuq id-drittijiet tal-bniedem ta' persuni potenzjalment affettwati minn din l-attività. Fi kliem ieħor, f'eżerċizzju xieraq tal-HRIA, l-impatti fuq id-drittijiet tal-bniedem għandhom jiġu vvalutati mill-perspettiva tar-riskju għan-nies. Dan ma jfissirx li mhuwiex importanti wkoll li jiġu vvalutati r-riskji għall-Frontex ta' nuqqas ta' konformità mal-liġi[\[25\]](#_ftn25){#_ftnref25} u ta' riskji għar-reputazzjoni tagħha jekk twettaq attivitajiet speċifiċi fil-konfront ta' pajjiżi mhux tal-UE. Madankollu, id-drittijiet tal-bniedem għandhom jikkostitwixxu mhux biss il-punt ta' riferiment għall-kejl tal-eżitu tal-appoġġ ipprovdut mill-Frontex lil pajjiżi mhux tal-UE iżda wkoll għall-evalwazzjoni ta' dak l-appoġġ mill-perspettiva tal-persuni potenzjalment affettwati.
**18. It-tweġibiet tal-Frontex** jindikaw li, minbarra l-involviment tagħha fiċ-ċelloli tal-analiżi tar-riskju fl-Afrika[\[26\],](#_ftn26){#_ftnref26} hija ma twettaqx HRIA awtonoma qabel jekk tipprovdi appoġġ lil pajjiżi mhux tal-UE. Madankollu, l-FRO jagħmel valutazzjonijiet dwar il-kooperazzjoni tiegħu ma' pajjiżi mhux tal-UE.
**19.** Il-mistoqsija issa hija jekk il-valutazzjonijiet tal-FRO dwar il-kooperazzjoni tal-Frontex ma' pajjiżi mhux tal-UE jużawx ++essenzjalment++ l-istess metodoloġija bħal HRIA. Jekk dan ikun il-każ, dawn jistgħu jitqiesu li jikkostitwixxu alternattiva aċċettabbli għal HRIA awtonoma. Il-Proċedura *ta' Diliġenza Dovuta tad-Drittijiet Fundamentali dwar il-Kooperazzjoni tal-Frontex ma' Pajjiżi Terzi* ("Proċedura ta' Diliġenza Dovuta"), li hija stabbilita f'dokument intern tal-Frontex[\[27\],](#_ftn27){#_ftnref27} tirrakkomanda valutazzjoni b'metodoloġija komparabbli ħafna mal-elementi essenzjali ta' HRIA.[\[28\]](#_ftn28){#_ftnref28}
**20.** F'konformità mal-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta, il-valutazzjonijiet kollha tal-FRO tal-attivitajiet tal-Frontex f'pajjiżi mhux tal-UE li t-tim ta' inkjesta tal-Ombudsman eżamina jipprovdu ħarsa ġenerali esperta lejn il-kwistjonijiet tad-drittijiet tal-bniedem f'pajjiż mhux tal-UE li miegħu l-Frontex beħsiebha tikkoopera u l-implikazzjonijiet potenzjali tagħhom fuq ir-responsabbiltà legali u r-reputazzjoni tal-Frontex ladarba tibda l-kooperazzjoni.[\[29\]](#_ftn29){#_ftnref29} L-aktar importanti, il-valutazzjonijiet jinkludu wkoll rakkomandazzjonijiet xierqa għal miżuri ta' mitigazzjoni. Għalhekk, u għalkemm ġew identifikati xi nuqqasijiet, l-Ombudsman hija sodisfatta li b'mod ġenerali, il-valutazzjonijiet tal-FRO jikkostitwixxu fis-sustanza alternattiva aċċettabbli għal HRIA awtonoma.
**21.** Madankollu, il-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta tista' tibbenefika mill-aġġornament. Fir-rigward tal-kamp ta' applikazzjoni tal-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta, id-dokument li jiddeskrivi l-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta huwa differenti mid-dikjarazzjoni fir-Rapport Annwali tal-2022 tal-FRO. Dak ir-rapport jiddikjara li l-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta tapplika wkoll għall-attivitajiet tal-Frontex ibbażati fuq "ftehimiet dwar l-istatus" tal-UE[\[30\]](#_ftn30){#_ftnref30} ma' pajjiżi mhux tal-UE dwar il-kooperazzjoni operazzjonali fil-ġestjoni tal-fruntieri. Minħabba n-natura ta' xi wħud mill-attivitajiet possibbli tal-persunal tal-Frontex skont ftehimiet dwar l-istatus, l-Ombudsman tqis li jkun importanti ħafna li l-FRO jivvaluta l-impatti potenzjali fuq id-drittijiet tal-bniedem ta' dawn l-attivitajiet qabel ma jingħata l-appoġġ.[\[31\]](#_ftn31){#_ftnref31} Dan għandu jkun flimkien mal-valutazzjoni tal-Kummissjoni *tas-sitwazzjoni tad-drittijiet fundamentali* fil-pajjiż mhux tal-UE kkonċernat[\[32\]](#_ftn32){#_ftnref32}. Monitoraġġ ulterjuri mill-osservaturi tad-drittijiet fundamentali[\[33\]](#_ftn33){#_ftnref33} jista' jipprovdi elementi għall-valutazzjoni perjodika tal-FRO tar-riskji għad-drittijiet tal-bniedem matul dawn l-attivitajiet.
**22.** Barra minn hekk, filwaqt li l-valutazzjonijiet tal-FRO tal-impatti fuq id-drittijiet tal-bniedem tal-attivitajiet tal-Frontex f'pajjiżi mhux tal-UE huma miġbura fil-qosor fir-rapporti annwali tal-FRO, li huma disponibbli għall-pubbliku, l-informazzjoni disponibbli fir-rapporti hija limitata. Barra minn hekk, il-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta mhijiex disponibbli għall-pubbliku u għalhekk il-pubbliku ma jistax jiskrutinizza kif tiġi applikata. Dan huwa problematiku. [\[34\]](#_ftn34){#_ftnref34}
**23.** Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-attivitajiet tal-Frontex imwettqa fil-kuntest tal-kooperazzjoni tagħha ma' pajjiżi mhux tal-UE li ma jeħtiġux il-parir tal-FRO (attivitajiet*ad hoc)* [\[35\],](#_ftn35){#_ftnref35} l-Ombudsman tinnota li, skont il-Pjan ta' Azzjoni dwar id-Drittijiet Fundamentali[\[36\],](#_ftn36){#_ftnref36} dawn l-attivitajiet għandhom madankollu "jitfasslu\[billi\]*jitqies il-parir* *tal-FRO (fejn jiġi riċevut)".* Dan jimplika li l-FRO għandu jwettaq valutazzjoni minn qabel tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem għal kull attività ad hoc. Jekk il-Frontex temmen li d-deċiżjoni li titlob lill-FRO għal tali parir hija diskrezzjonali, il-prinċipji ta' amministrazzjoni tajba jkunu jirrikjedu li l-Frontex tadotta kriterji ċari dwar kif tuża din id-diskrezzjoni, u għalhekk huwa ċar għall-pubbliku għaliex il-Frontex setgħet ma talbitx lill-FRO jwettaq tali valutazzjoni għal attività partikolari.
**24.**Għalhekk, il-valutazzjonijiet tal-FRO jistgħu jittejbu biex ikunu konformi aħjar mal-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta. Għalhekk, l-FRO jista' jkollu rwol saħansitra aktar importanti fil-valutazzjoni tal-impatti potenzjali fuq id-drittijiet tal-bniedem tal-appoġġ tal-Frontex lil pajjiżi mhux tal-UE, inkluż fejn dan jinvolvi t-trasferiment ta' teknoloġiji ta' sorveljanza u l-impatti ta' dan. Il-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta għandha tiġi aġġornata u ppubblikata. Il-Frontex għandha tistabbilixxi kriterji interni meta titlob lill-FRO għal valutazzjonijiet dwar l-attivitajiet ad hoc tagħha.
**25.**Fid-dawl tal-konklużjonijiet ta' hawn fuq, l-Ombudsman jagħmel suġġerimenti għal titjib hawn taħt.
Konklużjoni
-----------
**L-Ombudsman iqis li l-ebda inkjesta ulterjuri ma hija ġġustifikata.**
L-ilmentaturi u l-Frontex se jiġu infurmati b'din id-deċiżjoni.
Suġġerimenti għal titjib
------------------------
1) Il-valutazzjonijiet tal-FRO tal-attivitajiet tal-Frontex f'pajjiżi mhux tal-UE u l-appoġġ għalihom għandhom dejjem ikunu bbażati fuq il-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta. Huma għandhom jidentifikaw b'mod sistematiku l-impatti fuq id-drittijiet tal-bniedem tal-attivitajiet konkreti tal-Frontex fuq il-persuni potenzjalment affettwati minnhom. L-FRO għandu jikkunsidra li juża l-mudell stabbilit fil-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta biex iżid iċ-ċarezza tad-dokumenti ta' valutazzjoni tiegħu. Jekk fit-twettiq ta' dawn il-valutazzjonijiet, l-FRO jikkonsulta lill-partijiet ikkonċernati lokali u/jew lill-gruppi potenzjalment affettwati, u jinkludi l-informazzjoni miġbura minn tali konsultazzjonijiet fid-dokumenti ta' valutazzjoni, il-konsultazzjoni għandha tissemma f'dawn id-dokumenti.
2) Il-kamp ta' applikazzjoni tal-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta għandu jkun konformi ma' dak li huwa stabbilit fir-Rapport Annwali tal-2022 tal-FRO fejn l-FRO ddikjara li l-Proċedura tapplika għall-attivitajiet tal-Frontex abbażi ta' "ftehimiet dwar l-istatus ma' pajjiżi mhux tal-UE dwar il-kooperazzjoni operazzjonali fil-ġestjoni tal-fruntieri" tal-UE.
3) Il-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta għandha tiġi ppubblikata fuq is-sit web tal-Frontex. Fir-rapporti annwali tal-FRO, għandu jkun hemm sommarji aktar estensivi tal-opinjonijiet, l-osservazzjonijiet u l-valutazzjonijiet tal-FRO maħruġa fil-kuntest tal-kooperazzjoni tal-Frontex ma' pajjiżi mhux tal-UE u l-appoġġ għalihom.
4) Għal attivitajiet ad hoc tal-Frontex fil-kuntest tal-kooperazzjoni tagħha ma' pajjiżi mhux tal-UE, il-Frontex għandha tfassal kriterji dwar meta l-FRO għandu jintalab parir minn qabel. Jekk il-Frontex tinvolvi ruħha fi trasferimenti ta' tekniki ta' sorveljanza u ta' bini ta' kapaċità relatat lil pajjiżi mhux tal-UE b'rekords ħżiena tad-drittijiet tal-bniedem jew abbużi sistemiċi tad-drittijiet tal-bniedem, għandha dejjem titwettaq valutazzjoni minn qabel tal-impatt fuq id-drittijiet tal-bniedem. Dan jista' jsir permezz tal-valutazzjonijiet tal-FRO. Tali attivitajiet għandhom ikunu soġġetti għal monitoraġġ kontinwu.
Emily O'Reilly Ombudsman
Ewropew
<br />
Strasburgu, 08/12/2023
[\[1\]](#_ftnref1){#_ftn1} L-ilment lill-Ombudsman ġie ppreżentat b'mod konġunt minn: Privacy International, Access Now, Border Violence Monitoring Network, Homo Digitalis, il-Federazzjoni Internazzjonali għad-Drittijiet tal-Bniedem, u Sea-Watch.
[\[2\]](#_ftnref2){#_ftn2} L-Artikolu 74 tar-Regolament 2019/1896 dwar il-Gwardja Ewropea tal-Fruntiera u tal-Kosta: <https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32019R1896>
[\[3\]](#_ftnref3){#_ftn3} <https://home-affairs.ec.europa.eu/policies/schengen-borders-and-visa/effective-management-external-borders_en>
[\[4\]](#_ftnref4){#_ftn4} Artikolu 75 tar-Regolament 2019/1896
[\[5\]](#_ftnref5){#_ftn5} <https://home-affairs.ec.europa.eu/policies/schengen-borders-and-visa/border-crossing/eurosur_en>
[\[6\]](#_ftnref6){#_ftn6} <https://frontex.europa.eu/media-centre/news/news-release/africa-frontex-intelligence-community-meets-in-senegal-sRP1tC>
<https://www.frontex.europa.eu/media-centre/news/news-release/frontex-launches-capacity-building-project-for-africa-during-afic-meeting-g3JfQJ>
[\[7\]](#_ftnref7){#_ftn7} <https://frontex.europa.eu/media-centre/news/news-release/frontex-opens-risk-analysis-cell-in-nouakchott-ZcNIBL>
[\[8\]](#_ftnref8){#_ftn8} <https://frontex.europa.eu/media-centre/news/news-release/frontex-helps-train-libyan-coast-guard-zxRCnE>
<https://www.frontex.europa.eu/media-centre/news/news-release/law-enforcement-and-sar-training-completed-in-ostia-JAK7yu>
<https://www.frontex.europa.eu/media-centre/news/news-release/frontex-helps-train-libyan-coast-guard-zxRCnE>
[\[9\]](#_ftnref9){#_ftn9} L-Artikolu 73(4) tar-Regolament 1869/2019. Ara [https://frontex.europa.eu/we-build/partners-and-projects/non-eu-countryries/](https://frontex.europa.eu/we-build/other-partners-and-projects/non-eu-countries/)
[\[10\]](#_ftnref10){#_ftn10} [https://prd.frontex.europa.eu/?form-fields%5Bsearch%5D\&form-fields%5Bdate-minn%5D\&form-fields%5Bdate-to%5D\&form-fields%5Bdocument-category%5D%5B0%5D=292\&form-fields%5Boffset%5D=0\&form-fields%5Bform-post-id%5D=N2QwYTQ2MWJhMWQxNzhYWM0NmQ5NWNkNkNmViMjgyMjZNVFk0T0E9PTMxNDk4NjUyMDViODVjNDI3NmVmNzdhOWYwODJmZGIxj4E2MhYJmzVmNjzVm kampijiet tal-forma%5Bmodulu-post-id%5D=ZmRlYTk1NjkwOWFiYWNmMGZiMGU0ZDRhMTk4MDNmMTBNemt3TVE9PTY4NTE4ODMzMMU5MTIxYWZhY2RkYmE5YTI2N2E1NzZjOTc0NmUyMTAwODM2MzE5MzA1](https://prd.frontex.europa.eu/?form-fields%5Bsearch%5D&form-fields%5Bdate-from%5D&form-fields%5Bdate-to%5D&form-fields%5Bdocument-category%5D%5B0%5D=292&form-fields%5Boffset%5D=0&form-fields%5Bform-post-id%5D=N2QwYTQ2MWJhMWQxNzhhYWM0NmQ5NWNkNmViMjgyMjZNVFk0T0E9PTMxNDk4NjUyMDViODVjNDI3NmVmNzdhOWYwODJmZGIxYjE4M2JhYmVmNjU2MzczNTAx&form-fields%5Bmodule-post-id%5D=ZmRlYTk1NjkwOWFiYWNmMGZiMGU0ZDRhMTk4MDNmMTBNemt3TVE9PTY4NTE4ODMzMmU5MTIxYWZhY2RkYmE5YTI2N2E1NzZjOTc0NmUyMTAwODM2MzE5MzA1)
[\[11\]](#_ftnref11){#_ftn11} [https://www.eeas.europa.eu/eucap-sahel-niger/eucap-sahel-niger-european-union-bini tal-kapaċità-ċivili-missjoni_und_en](https://www.eeas.europa.eu/eucap-sahel-niger/eucap-sahel-niger-european-union-capacity-building-civilian-mission_und_en)
[\[12\]](#_ftnref12){#_ftn12} [https://www.ombudsman.europa.eu/mt/opening-summary/mt/161487](/mt/opening-summary/mt/161487)
[\[13\]](#_ftnref13){#_ftn13} [https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/177527](/mt/doc/correspondence/mt/177527)
[\[14\]](#_ftnref14){#_ftn14} L-Artikolu 2 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE): "il-valuri*fundaturi tal-UE huma (...) ir-rispett għad-drittijiet tal-bniedem* "; L-Artikolu 3 tat-TUE: l-UE fir-"relazzjonijiet*tagħha mal-bqija tad-dinja"* għandha tikkontribwixxi għall-"protezzjoni*tad-drittijiet tal-bniedem";* L-Artikolu 21.1 tat-TUE: fost il-prinċipji li jispiraw l-azzjoni esterna tal-UE hemm "l-universalità*u l-indiviżibbiltà tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali, ir-rispett għad-dinjità tal-bniedem";* L-Artikolu 21.3 tat-TUE: l-UE għandha d-dmir li tirrispetta dan il-prinċipju fl-iżvilupp u fl-implimentazzjoni tal-aspetti esterni tal-politiki tagħha minbarra l-azzjoni esterna; u l-Artikolu 205 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-UE (TFUE): l-azzjonijiet internazzjonali tal-UE għandhom ikunu ggwidati mill-prinċipji stabbiliti fl-Artikolu 21 TUE.
[\[15\]](#_ftnref15){#_ftn15} L-Artikoli 10, 71, 73 tar-Regolament 1896/2019 jipprevedu l-kooperazzjoni tal-Frontex ma' pajjiżi mhux tal-UE (taħriġ, skjerament operazzjonali ta' timijiet tal-ġestjoni tal-fruntieri) f'konformità mad-drittijiet fundamentali. L-FRO għandu jipprovdi opinjonijiet dwar il-proġetti ta' assistenza tal-Frontex f'pajjiżi mhux tal-UE u dwar l-arranġamenti ta' ħidma (l-Artikolu 109 tar-Regolament 1869/2019).
[\[16\]](#_ftnref16){#_ftn16} Sea-Watch, l-hekk imsejħa Gwardja tal-Kosta Libjana li sparat tiri fuq dgħajsa tal-migranti f'diffikultà (5 ta' Lulju 2021), https://seawatch.org/en/libyan_coast_guard_shots_fired; Benjamin Bathke, Meta jgħin iweġġa' -- il-gwardja tal-kosta kontroversjali tal-Libja, is-sieħeb/sieħba tal-Ewropa biex titwaqqaf il-migrazzjoni (InfoMigrants, 24 ta' Lulju 2019),
https://www.infomigrants.net/en/post/18196/when-helping-hurts-libya-s-controversial-coast-guardeurope-
migrazzjoni s-go-to-partner-to-stem; Sally Hayden, Jappella għal inkjesta wara li l-migranti maqbuda mill-gwardja tal-kosta Libjana mietu b'tir (The Irish Times, 29 ta' Lulju 2020), [https://www.irishtimes.com/news/world/europe/calls-for-inquiry-after-migrants-captured-bylibyan-coast-guard-shot-mejta-1.4317019;](https://www.irishtimes.com/news/world/europe/calls-for-inquiry-after-migrants-captured-bylibyan-coast-guard-shot-dead-1.4317019) Amnesty International, il-Libja 2020, https://www.amnesty.org/en/countries/middle-east-and-northafrica/libya/report-libya
[\[17\]](#_ftnref17){#_ftn17} Rapport tal-Missjoni Indipendenti ta' Ġbir ta' Informazzjoni dwar il-Libja (A/HRC/50/63, 27 ta' Ġunju 2022), §75
[\[18\]](#_ftnref18){#_ftn18} <https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Countries/LY/LibyaMigrationReport.pdf>
[\[19\]](#_ftnref19){#_ftn19} Frontex ikklassifikat it-tweġiba tagħha bħala kunfidenzjali b'konsegwenza li l-Ombudsman ma setax jaqsamha mal-ilmentaturi jew jippubblikaha.
[\[20\]](#_ftnref20){#_ftn20} Ara l-paragrafu 3 ta' din id-deċiżjoni.
[\[21\]](#_ftnref21){#_ftn21} Frontex ikklassifikat dawn id-dokumenti kollha bħala kunfidenzjali.
[\[22\]](#_ftnref22){#_ftn22} Ara d-deċiżjoni tal-Ombudsman fil-każ 1904/2021/MHZ, il-paragrafu 25, fuq: [https://www.ombudsman.europa.eu/de/decision/en/163491](/de/decision/en/163491)
[\[23\]](#_ftnref23){#_ftn23} Appoġġ tfisser pereżempju taħriġ, servizzi ta' konsulenza, bini ta' kapaċità u ta' istituzzjonijiet u forom oħra ta' kooperazzjoni teknika għall-fini tat-tisħiħ tal-kapaċitajiet operazzjonali tal-awtoritajiet tal-fruntieri u tal-migrazzjoni ta' pajjiżi mhux tal-UE fil-kuntest tal-ġestjoni integrata Ewropea tal-fruntieri, kif ukoll assistenza operazzjonali fl-ippjanar strateġiku jew tattiku.
[\[24\]](#_ftnref24){#_ftn24} Il-Parlament Ewropew għamel rakkomandazzjoni simili. Huwa qal li kull HRIA fil-qasam tal-għajnuna għall-iżvilupp tal-UE *għandha tinkludi proċedura ta' monitoraġġ dwar l-abbuż potenzjali tas-sorveljanza* <https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2023-0244_EN.html> , para. 97.
[\[25\]](#_ftnref25){#_ftn25} Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, u d-dritt internazzjonali rilevanti, inkluża l-Konvenzjoni tal-1951 dwar l-Istatus tar-Refuġjati, il-Protokoll tal-1967 tagħha, il-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet tat-Tfal u l-obbligi relatati mal-aċċess għall-protezzjoni internazzjonali, b'mod partikolari l-prinċipju ta' non-refoulement (l-Artikolu 80 tar-Regolament 2019/1869).
[\[26\]](#_ftnref26){#_ftn26} Ara l-paragrafu 3 ta' din id-deċiżjoni.
[\[27\]](#_ftnref27){#_ftn27} Il-Frontex ikklassifikat il-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta bħala kunfidenzjali.
[\[28\]](#_ftnref28){#_ftn28} Il-paragrafu 25 tad-deċiżjoni tal-Ombudsman Ewropew fil-każ 1409/2014/MHZ: [https://www.ombudsman.europa.eu/nl/decision/en/64308](/nl/decision/en/64308)
Għal fehim aħjar tal-metodoloġija użata fl-HRIAs ara:
1)"Il-Linji Gwida tal-Kummissjoni Ewropea dwar l-analiżi tal-impatti fuq id-drittijiet tal-bniedem fil-valutazzjonijiet tal-impatt għal inizjattivi ta' politika relatati mal-kummerċ" fuq: [https://circabc.europa.eu/ui/group/7fc51410-46a1-4871-8979-20cce8df0896/library/991d8e1d-dbaa-49d6-8582-bb3aab2cab48/dettalji;](https://circabc.europa.eu/ui/group/7fc51410-46a1-4871-8979-20cce8df0896/library/991d8e1d-dbaa-49d6-8582-bb3aab2cab48/details)
2) Id-dokument ta' ħidma tal-persunal tal-Kummissjoni Ewropea "Linji Gwida Operazzjonali dwar il-kunsiderazzjoni tad-Drittijiet Fundamentali fil-Valutazzjonijiet tal-Impatt tal-Kummissjoni" fuq: <https://commission.europa.eu/system/files/2017-09/opperational-guidance-fundamental-rights-in-impact-assessments_en.pdf>
[\[29\]](#_ftnref29){#_ftn29} Il-Proċedura ta' Diliġenza Dovuta tidentifika bħala l-objettiv tagħha l-identifikazzjoni u l-valutazzjoni mill-FRO ta'*"riskji li l-Frontex tinvolvi ruħha fi ksur potenzjali tad-drittijiet fundamentali meta tikkoopera ma' pajjiżi mhux tal-UE".* L-Azzjoni 68 tal-Pjan ta' Azzjoni tiddikjara: "Sa*nofs l-2022, tistabbilixxi proċedura ta' diliġenza dovuta tad-drittijiet fundamentali biex tivvaluta r-rekords tad-drittijiet fundamentali tal-IBM u tal-awtoritajiet tal-ażil ta' pajjiżi terzi qabel ma tikkonkludi arranġamenti ta' ħidma".*
[\[30\]](#_ftnref30){#_ftn30} F'konformità mal-Artikoli 73 u 76 tar-Regolament 2019/1896, il-ftehimiet dwar l-istatus huma ftehimiet li jridu jiġu konklużi ma' pajjiżi mhux tal-UE jekk ikun hemm skjerament ta' korp permanenti tal-Frontex u operazzjonijiet konġunti f'pajjiż mhux tal-UE, , fejn il-membri tat-timijiet se jeżerċitaw setgħat eżekuttivi. Il-persunal tal-Frontex jista' pereżempju jappoġġa lill-persunal mill-awtoritajiet ta' pajjiżi mhux tal-UE fit-twettiq ta' kontrolli fil-fruntieri fil-punti ta' qsim u fil-prevenzjoni ta' dħul mhux awtorizzat. Il-ftehimiet dwar l-istatus jinbdew u jiġu nnegozjati mill-Kummissjoni Ewropea, bl-awtorizzazzjoni tal-Kunsill tal-UE u bil-kunsens tal-Parlament Ewropew. Dawn huma ftehimiet internazzjonali konklużi mill-UE ma' pajjiżi mhux tal-UE abbażi tal-Artikolu 218 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea.
[\[31\]](#_ftnref31){#_ftn31} L-Artikolu 73.1 tar-Regolament 2019/1896: "(...) l-Aġenzija għandha tikkonforma mal-liġi tal-Unjoni (...) inkluż fejn il-kooperazzjoni ma' pajjiżi terzi sseħħ fit-territorju ta' dawk il-pajjiżi terzi". L-UE s'issa nnegozjat ftehimiet dwar l-istatus mal-Albanija, il-Bożnija-Ħerzegovina, [il-Moldova, il-Montenegro, ir-Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq, u s-Serbja. https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/border-management-agreements-third-countryries/](https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/border-management-agreements-third-countries/)
[\[32\]](#_ftnref32){#_ftn32} Il-premessa 88 tar-Regolament 2019/1896.
[\[33\]](#_ftnref33){#_ftn33} Skont l-Artikolu 110 (3) tar-Regolament 2019/1896.
[\[34\]](#_ftnref34){#_ftn34} Ir-Rapporteur Speċjali tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-dritt għall-ikel fir-rapport tiegħu "Prinċipji gwida dwar il-valutazzjonijiet tal-impatt tad-drittijiet tal-bniedem tal-ftehimiet kummerċjali u ta' investiment" jirreferi għal erba' kundizzjonijiet minimi, li proċess tal-HRIA**jrid jissodisfa:** it-trasparenza; parteċipazzjoni inklużiva; l-għarfien espert u l-indipendenza. (<https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/RegularSession/Session19/A-HRC-19-59-Add5_en.pdf>
[\[35\]](#_ftnref35){#_ftn35} Artikolu 109(2)f ; Artikolu 46(4) u (5) tar-Regolament 2019/1896
[\[36\]](#_ftnref36){#_ftn36} [https://prd.frontex.europa.eu/document/management-board decision-61-2021-adopting-the-fundamental-rights-action-plan-for-the- implementation-the-fundamental-rights-strategy/](https://prd.frontex.europa.eu/document/management-board-decision-61-2021-adopting-the-fundamental-rights-action-plan-for-the-implementation-of-the-fundamental-rights-strategy/) (azzjoni 69)