Il-fatti li wasslu għall-ilment

1. L-ilmentatur imexxi ditta arkitettonika fl-Irlanda. F’Ġunju 2020, id-ditta tal-ilmentatur ġiet mistiedna tipparteċipa fi proċedura ta’ akkwist għall-forniment ta’ servizzi arkitettoniċi ^[1] organizzata mill-Fondazzjoni Ewropea għat-Titjib tal-Kondizzjonijiet tal-Ħajja u tax-Xogħol (Eurofound). Fil-kuntest ta’ dan il-kuntratt, il-Eurofound għamlet ħilitha biex kull sena twettaq mill-inqas proġett wieħed ta’ bini jew rinnovazzjoni sabiex ittejjeb il-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-utenti kollha tal-bini. Bħala kriterji tal-għażla dwar il-kapaċità legali u regolatorja, il-Eurofound talbet li t-tim magħżul biex iwettaq il-kuntratt ikollu mill-inqas espert wieħed fil-qasam tal-arkitettura, li għandu jiġi inkluż fir-Reġistru statutorju tal-Periti tar-Royal Institute of the Architects of Ireland (RIAI).

2. Wara li l-ilmentatur issottometta l-offerta tiegħu, Eurofound talbitu jiċċara jekk xi ħadd mit-tim tiegħu kienx inkluż fir-RIAI u, jekk dan ma kienx il-każ, ir-raġunijiet għaliex.

3. L-ilmentatur spjega li r-RIAI kien irrifjuta li jinkludih fir-reġistru minħabba li ma kienx kiseb biżżejjed esperjenza fl-Irlanda, u l-esperjenza li kien kiseb barra mill-pajjiż ma setgħetx tiġi rikonoxxuta.^[2] L-ilmentatur argumenta li r-rekwiżiti għar-reġistrazzjoni mar-RIAI jiksru l-libertà li jiġu pprovduti servizzi fl-Unjoni Ewropea u li, fil-passat, huwa kien għamel ilment ta' ksur lill-Kummissjoni Ewropea biex iqajjem din il-kwistjoni. Huwa ddikjara li huwa teknoloġista arkitettoniku mikri ^[3], servejer tal-bini rreġistrat ^[4] u inġinier tal-bini mikri ^[5], u li l-Eurofound għandha taċċetta dawn il-kwalifiki l-oħra.

4. F’Settembru 2020, il-Eurofound infurmat lill-ilmentatur li kienet irrifjutat l-offerta tiegħu minħabba li ħadd mit-tim tiegħu ma kien inkluż fir-Reġistru tal-Periti tar-RIAI. Hija żiedet li l-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt ma kienet wasslet għall-ebda għoti ta’ kuntratt.

5. F’Jannar 2021, il-Eurofound stiednet lill-ilmentatur jipparteċipa fi proċedura ġdida ta’ akkwist għall-forniment ta’ servizzi arkitettoniċi ^[6], li kienet tirrikjedi wkoll li l-offerenti, jew wieħed mit-tim tagħhom, jiġu rreġistrati mar-RIAI. L-ilmentatur reġa’ kkuntattja lill-Eurofound, u argumenta li dan ir-rekwiżit huwa diskriminatorju. Peress li ma kienx sodisfatt bit-tweġiba tal-Eurofound, l-ilmentatur irrikorra għand l-Ombudsman f’Marzu 2021.

L-inkjesta

6. L-Ombudsman fetħet inkjesta biex tiċċara jekk kienx raġonevoli għall-Eurofound li tirrikjedi li l-offerenti jinkludu, bħala parti mit-tim tagħhom, perit irreġistrat mar-RIAI.

7. L-Ombudsman irċeviet tweġiba mill-Eurofound dwar l-ilment. It-tim ta’ inkjesta sussegwentement iltaqa’ ma’ rappreżentanti mill-Eurofound, irċieva tweġiba oħra mill-Eurofound, kif ukoll il-kummenti tal-ilmentatur bi tweġiba għat-tweġibiet tal-Eurofound u dwar ir-rapport tal-laqgħa ta’ spezzjoni.

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

Argumenti mill-ilmentatur

8. L-ilmentatur isostni li l-leġiżlazzjoni Irlandiża dwar ir-reġistrazzjoni tal-periti tmur kontra l-liġi tal-UE ^[7] u li s-sejħa għall-offerti organizzata mill-Eurofound tiffavorixxi b'mod inġust kategorija speċifika ta' operaturi ekonomiċi, li tmur kontra r-regoli tal-akkwist tal-UE.

9. L-ilmentatur isostni li t-titolu ta’ “perit” huwa protett, li jista’ jintuża biss minn dawk li huma rreġistrati mar-RIAI, iżda li din ir-reġistrazzjoni mhijiex rekwiżit legali għall-forniment ta’ servizzi arkitettoniċi fl-Irlanda. Huwa jsostni li s-Surveyors tal-Bini Rreġistrati u l-Inġiniera Chartered jistgħu jipprovdu wkoll servizzi arkitettoniċi. L-ilmentatur jemmen li s-Surveyors tal-Bini Rreġistrati jkunu partikolarment adattati biex jipprovdu servizzi arkitettoniċi lill-Eurofound, minħabba li l-ispeċjalità tagħhom qed taħdem ma’ bini eżistenti, li huwa dak li huwa meħtieġ mill-Eurofound.

Argumenti mill-Eurofound

10. Eurofound iddikjarat li tista’ tapplika biss il-liġi Irlandiża kif inhi u li taqa’ barra mill-mandat tagħha li tivvaluta jekk il-liġi Irlandiża tiksirx il-liġi tal-UE. Hija qalet li kienet teħtieġ membru wieħed biss ta’ tim li jissottometti offerta biex jiġi rreġistrat mar-RIAI, u li ċaħdet l-offerta tal-ilmentatur minħabba li ħadd mit-tim tiegħu ma kien inkluż fir-reġistru. Il-Eurofound argumentat li r-rekwiżit li jkun hemm perit irreġistrat jikkonforma mar-Regolament Finanzjarju tal-UE, li jippermetti lill-awtoritajiet kontraenti jirrikjedu li l-offerenti jkollhom awtorizzazzjoni partikolari biex ikunu jistgħu jeżegwixxu l-kuntratt ^[8]. Hija qieset li n-nuqqas ta’ inklużjoni ta’ dan ir-rekwiżit, u minflok l-użu tal-esperjenza professjonali rilevanti bħala l-uniku kriterju tal-għażla, kien ikun indikatur insuffiċjenti tal-kompetenza.

11. Matul l-inkjesta, Eurofound tat raġunijiet differenti għar-rekwiżit li jkun hemm perit irreġistrat bħala parti mill-offerta. Is-sejħa għall-offerti ddikjarat li l-kuntratt kien jirrikjedi li perit kwalifikat jassisti fi proġetti u disinji ta’ bini interni u esterni. Speċifikament dan kien relatat ma’ (i) assistenza fl-ippjanar tal-applikazzjonijiet, (ii) pariri professjonali dwar proġetti ta’ bini interni u esterni, (iii) speċifikazzjoni tad-disinn tal-bini u tpinġijiet tekniċi, (iv) assistenza fl-evalwazzjonijiet tal-offerti u (iv) l-iffirmar ta’ proġetti ta’ bini u rinnovazzjoni. Fit-tweġiba inizjali tagħha , il-Eurofound argumentat li perit irreġistrat kien meħtieġ, peress li għandu l-għarfien biex jiggwida proġett ta’ bini mill-bidu sat-tmiem, u jrid jirrispetta kodiċi li jispeċifika l-istandards ta’ kondotta u prattika professjonali. Il-Eurofound indikat ukoll li l-periti rreġistrati huma soġġetti għal mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim fil-każ ta’ servizz ħażin jew suspett ta’ prattika ħażina.

12. Fi skambji sussegwenti mat-tim ta’ inkjesta tal-Ombudsman, il-Eurofound irrikonoxxiet li s-surveyors tal-bini rreġistrati u l-inġiniera noleġġati rreġistrati jistgħu jiċċertifikaw ukoll li x-xogħlijiet jikkonformaw mar-regolamenti dwar il-permess tal-ippjanar u l-kontroll tal-bini. Madankollu, skont il-Eurofound, it-taħriġ li jirċievu s-surveyors tal-bini u l-inġiniera mikrija huwa ta’ tul ta’ żmien iqsar minn dak tal-periti, u jiffoka fuq it-trattament tal-aspetti prattiċi tal-kostruzzjoni tal-bini. Il-Eurofound argumentat li l-periti biss għandhom taħriġ speċifiku rigward il-komponent estetiku jew kunċettwali ta’ bini u l-ambjent tiegħu. Il-Eurofound enfasizzat li s-sejħiet għall-offerti kienu jirrikjedu li l-kuntratturi prospettivi jlestu u jwasslu “tpinġijiet tekniċi u kunċettwali relatati ma’ proġetti miftiehma”. Skont il-Eurofound, is-surveyors tal-bini rreġistrati u l-inġiniera noleġġati jistgħu jkunu kapaċi jipprovdu tpinġijiet tekniċi u li jistgħu jintużaw għall-kostruzzjoni u għall-fabbrikazzjoni jew l-installazzjoni ta’ komponenti tax-xogħlijiet. Madankollu, huma biss il-periti li jistgħu jipprovdu tpinġijiet kunċettwali dwar id-disinn tal-bini.

13. Matul il-laqgħa ta’ spezzjoni mat-tim ta’ inkjesta tal-Ombudsman, il-Eurofound enfasizzat ukoll il-fatt li l-bini li tikri mill-Gvern Irlandiż huwa struttura protetta. Hija spjegat li, bħala inkwilin, hija għandha għadd ta’ obbligi ta’ manteniment imposti mill-kirja, inklużi restrizzjonijiet fuq in-natura tax-xogħlijiet li tista’ twettaq. Dan jinkludi r-rekwiżit li l-uffiċjal tal-konservazzjoni lokali japprova l-modifiki kollha għall-bini. Barra minn hekk, il-Eurofound argumentat li l-periti jinsabu f’pożizzjoni aħjar biex jiżguraw li l-proġetti potenzjali ta’ kostruzzjoni jikkonformaw ma’ dawn ir-restrizzjonijiet. Madankollu, hija rrikonoxxiet li d-dritt Irlandiż ma jeħtieġx li x-xogħlijiet jitwettqu taħt is-superviżjoni ta’ perit bi kwalifika ta’ konservazzjoni. F’każ ta’ ħtieġa speċifika, il-Eurofound iddikjarat li tista’ tagħmel użu mill-parir liberu tal-uffiċjal tal-konservazzjoni fl-awtorità lokali.

14. Fir-rigward tan-natura tal-kuntratt innifsu, Eurofound iddikjarat li hija għażlet li takkwista servizzi permezz ta’ kuntratt qafas u mhux kuntratt dirett minħabba li ma kinitx taf il-kamp ta’ applikazzjoni u n-natura eżatti tax-xogħlijiet meta tnediet is-sejħa għall-offerti. Kuntratt qafas kien jippermettilhom li jkollhom kuntratt fis-seħħ biex jintuża meta kienu meħtieġa x-xogħlijiet. Madankollu, l-ebda kuntratt ma ngħata taħt l-ebda waħda mill-proċeduri ta' akkwist ^[9] u, konsegwentement, l-ebda ħsara ma rriżultat lill-ilmentatur.

Il-kummenti tal-ilmentatur

15. L-ilmentatur argumenta li professjonisti oħra, inklużi inġiniera tal-bini noleġġati u teknoloġisti arkitettoniċi noleġġati, għandhom il-ħiliet u l-għarfien meħtieġa biex iwettqu s-servizzi kif deskritt fis-sejħa għall-offerti, huma soġġetti għal kodiċi ta’ kondotta u huma soġġetti għal mekkaniżmi ta’ soluzzjoni tat-tilwim.

16. L-ilmentatur qal li, fit-tim propost fl-offerta tiegħu, kien hemm żewġ persuni (inkluż lilu nnifsu) b’taħriġ fl-arkitettura u d-disinn estetiku u/jew li kellhom kwalifika bħala perit miksub barra mill-pajjiż. Barra minn hekk, kemm il-periti kif ukoll is-servejers tal-bini jridu jlestu ħames snin ta’ studji u sentejn esperjenza prattika sabiex jirreġistraw mal-korpi rappreżentattivi rispettivi tagħhom.

17. L-ilmentatur argumenta wkoll li l-periti rreġistrati fir-RIAI bi speċjaliżmu għall-konservazzjoni mhumiex l-uniċi professjonisti fl-Irlanda li jistgħu jipprovdu servizzi ta’ disinn u ta’ ġestjoni tal-proġetti għal strutturi protetti. Is-surveyors tal-bini jistgħu jaħdmu bħala maniġers tal-proġetti/disinjaturi ewlenin għar-restawr jew xogħlijiet oħra għal strutturi protetti ^[10]. Barra minn hekk, xi teknoloġisti arkitettoniċi mikrija huma speċjalizzati wkoll fix-xogħol ta’ konservazzjoni u fl-istrutturi protetti.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman

18. Il-bażi legali għall-proċeduri ta’ akkwist pubbliku organizzati mill-istituzzjonijiet, il-korpi, l-uffiċċji u l-aġenziji tal-UE hija r-Regolament Finanzjarju tal-UE. Ir-Regolament Finanzjarju tal-UE jiddikjara li l-kuntratti kollha ffinanzjati taħt il-baġit tal-UE għandhom jirrispettaw il-prinċipji tat-trasparenza, il-proporzjonalità, it-trattament ugwali u n-nondiskriminazzjoni. Il-kuntratti kollha ta' servizz għandhom ikunu miftuħa għall-aktar grupp wiesa' possibbli ta' fornituri potenzjali ta' servizz ^[11]. Dan ifisser li l-kriterji tal-għażla fi proċedura ta’ akkwist iridu jkunu nondiskriminatorji, proporzjonati u mhux restrittivi bla bżonn.

19. Ir-Regolament Finanzjarju tal-UE jippermetti li awtorità kontraenti tirrikjedi li operatur ekonomiku jkollu “awtorizzazzjoni partikolari li turi li huwa awtorizzat li jwettaq il-kuntratt fil-pajjiż ta’ stabbiliment tiegħu jew li jkun membru ta’ organizzazzjoni professjonali speċifika”^[12]. Madankollu, tali rekwiżit għandu jkun neċessarju u proporzjonat għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt inkwistjoni. Il-preferenza għal kategorija partikolari ta’ professjonisti trid tiġi ġġustifikata fid-dawl tan-natura speċifika tas-servizz li għandu jitwettaq, kif deskritt mid-dokumenti tal-akkwist. Dawn id-dokumenti għandhom jipprovdu deskrizzjoni sħiħa, ċara u preċiża tas-suġġett tal-kuntratt ^[13].

20. Dan ta’ hawn fuq japplika wkoll għall-kuntratti qafas, b’kunsiderazzjoni tal-ispeċifiċità tagħhom. Il-kuntratti qafas ma għandhomx jintużaw b'mod mhux xieraq jew b'tali mod li l-għan jew l-effett tagħhom ikun il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni. Dan ifisser li d-dokumenti ta’ informazzjoni dwar l-offerta fi proċedura għall-għoti ta’ kuntratt qafas iridu jispeċifikaw is-suġġett u l-firxa massima tas-servizzi meħtieġa, iżda jistgħu jiddefinixxu l-kwantità preċiża ta’ servizzi li teħtieġ fi stadju aktar tard ^[14].

21. Matul l-inkjesta tal-Ombudsman, il-Eurofound ipprovdiet raġunijiet differenti għaliex kienet inkludiet ir-rekwiżit għal perit irreġistrat fir-RIAI fis-sejħa għall-offerti, li wħud minnhom ġew ikkontestati b’mod leġittimu mill-ilmentatur ^[15]. Madankollu, żewġ raġunijiet ċentrali jidhru li huma: (a) l-istatus protett tal-bini li fuqu kienu mistennija li jitwettqu x-xogħlijiet u (b) il-ħtieġa ta’ espert dwar il-bini “disinn u estetika”. L-ebda waħda miż-żewġ sejħiet għall-offerti ma tagħmel enfasi partikolari fuq dawn iż-żewġ elementi.

22. L-awtoritajiet kontraenti huma responsabbli biex jiżguraw li s-sejħiet għall-offerti jkunu bbażati fuq il-kriterji korretti tal-għażla għad-determinazzjoni tal-kwalifiki professjonali rilevanti għat-twettiq tal-kuntratt. Għal dan il-għan, hija r-responsabbiltà tal-korpi tal-UE li jkunu familjari mad-dispożizzjonijiet lokali rilevanti dwar is-servizzi li jeħtieġu fil-kuntest tal-proċeduri ta’ akkwist li jorganizzaw. Madankollu, kif innotat hawn fuq, ir-Regolament Finanzjarju jirrikjedi wkoll li dawn jiżguraw li sejħa għall-offerti tkun nondiskriminatorja u miftuħa għall-aktar firxa wiesgħa possibbli ta’ fornituri ta’ servizzi eliġibbli.

23. Abbażi tal-informazzjoni rieżaminata mit-tim ta’ inkjesta tal-Ombudsman matul l-inkjesta, perit irreġistrat fir-RIAI jista’ ma jkunx l-uniku professjonist li jista’ jwettaq il-kompiti meħtieġa skont il-kuntratt qafas propost. Għalhekk jidher li r-rekwiżit li l-offerti jinkludu mill-inqas perit wieħed irreġistrat fir-RIAI jista’ ma jkunx meħtieġ u proporzjonat minħabba s-suġġett tal-kuntratt.

24. Peress li l-Eurofound ikkanċellat iż-żewġ proċeduri ta' akkwist, l-Ombudsman tipproponi li ma jsirux aktar inkjesti. Awtorità kontraenti tista’ tikkanċella proċedura ta’ akkwist mingħajr ma l-offerenti jkunu intitolati jitolbu xi kumpens ^[16]. Madankollu, l-Ombudsman tqis li huwa xieraq li tagħmel suġġerimenti għal titjib lill-Eurofound, bil-ħsieb li jiġi żgurat li l-proċeduri ta' akkwist futuri għall-forniment ta' servizzi arkitettoniċi jkunu bbażati fuq il-kriterji xierqa, u jinkludu informazzjoni ċara biżżejjed għall-offerenti potenzjali.

25. Bħala punt tat-tluq, jenħtieġ li l-Eurofound tiddeskrivi f’aktar dettall fl-ispeċifikazzjonijiet tal-offerta liema xogħlijiet tixtieq li l-kuntrattur iwettaq u l-impatt li n-natura protetta tal-bini jkollha fuq it-twettiq tax-xogħlijiet. Dan ma jżommhiex milli tagħżel kuntratt qafas minflok wieħed speċifiku, jekk ikollha bżonn rikorrenti li twettaq xogħlijiet jew proġetti ta’ rinnovazzjoni. Madankollu, l-għażla ta’ kuntratt qafas ma teżentahx milli jistabbilixxi b’mod ċar u preċiż il-ħtiġijiet tiegħu u, fejn dan jinvolvi l-impożizzjoni ta’ rekwiżit li altrimenti jirrestrinġi l-kompetizzjoni, jispjega wkoll in-neċessità u l-proporzjonalità ta’ dak ir-rekwiżit. Ikun preferibbli wkoll li l-Eurofound tindika skeda approssimattiva għax-xogħlijiet inizjali li għandhom jitwettqu.

26. Abbażi tal-ħtieġa definita, il-Eurofound tista’ mbagħad tirrifletti dwar liema kwalifiki huma meħtieġa għat-twettiq tax-xogħlijiet akkwistati minn perspettiva legali u teknika. Ladarba tkun stabbiliet liema kategoriji ta’ professjonisti huma legalment awtorizzati biex jipprovdu ċertu tip ta’ servizz (pereżempju, jekk għandhomx bżonn awtorizzazzjoni partikolari jew biex ikunu membri ta’ assoċjazzjoni professjonali), hija tista’ mbagħad tirrifletti dwar liema tip ta’ kapaċità teknika l-professjonist ikun jeħtieġ biex jipprovdi s-servizz (pereżempju, taħriġ u/jew esperjenza speċifika). L-Ombudsman se jifformula suġġeriment għal titjib kif xieraq.

Konklużjoni

Abbażi tal-inkjesta, l-Ombudsman jagħlaq dan il-każ bil-konklużjoni li ġejja ^[17]:

L-ebda inkjesta ulterjuri mhi ġustifikata.

L-ilmentatur u l-Fondazzjoni Ewropea għat-Titjib tal-Kondizzjonijiet tal-Ħajja u tax-Xogħol (Eurofound) se jiġu infurmati b’din id-deċiżjoni.

Suġġerimenti għal titjib

Fi kwalunkwe proċedura ta' akkwist futura għall-forniment ta' servizzi arkitettoniċi, jenħtieġ li l-Eurofound tispeċifika l-ħtiġijiet tagħha f'aktar dettall u tistabbilixxi b'mod ċar ix-xogħlijiet previsti filwaqt li tqis in-natura tal-bini. Abbażi ta' dan, jenħtieġ li l-Eurofound tiddefinixxi liema awtorizzazzjoni hija meħtieġa biex is-servizz jitwettaq legalment u, minn perspettiva teknika, x'tip ta' esperjenza preċedenti tippermetti lill-offerent iwettaq is-servizz, filwaqt li ssib bilanċ mal-ħtieġa li tiġi żgurata l-aktar kompetizzjoni wiesgħa possibbli. Din l-informazzjoni se tippermetti lill-offerenti potenzjali jiddeċiedu jekk u kif jissottomettu offerta.

Emily O'Reilly Ombudsman
Ewropew

Strasburgu, 22/06/2022

[1] Proċedura 171902/5443, Proċedura nnegozjata relatata mal-forniment ta’ servizzi Arkitettoniċi u servizzi relatati fil-Eurofound.

[2] Dan kien konformi mat-taqsimiet 21 u 22 tal-Att Irlandiż dwar il-Kontroll tal-Bini tal-2007.

[3] Membru tal-Istitut Chartered tat-Teknoloġisti Arkitettoniċi, CIAT.

[4] Membru tas-Soċjetà tas-Surveyors Chartered Ireland, SCSI.

[5] Membru tal-Assoċjazzjoni Chartered tal-Inġiniera tal-Bini, CABE.

[6] 211012/5782 Provvista ta' servizzi Arkitettoniċi u servizzi relatati fil-Eurofound.

[7] L-ilmentatur issottometta diversi lmenti ta’ ksur lill-Kummissjoni Ewropea dwar dan, bħal CHAP(2010)02912 u CHAP(2013)03587, u wara dan il-Kummissjoni talbet kjarifiki lill-awtoritajiet Irlandiżi.

[8] Il-punt 18(3)(b) tal-Anness I tar-Regolament Finanzjarju.

[9] Skont l-Artikolu 171 tar-Regolament Finanzjarju.

[10] https://scsi.ie/wp-content/uploads/2021/01/SCSIPR1.pdf

[11] Ara l-Artikolu 160, il-paragrafi 1 u 2 tar-Regolament Finanzjarju.

[12] L-Artikolu 18.2(b) tal-Anness I tar-Regolament Finanzjarju.

[13] Sentenza tas-6 ta' Mejju 2013, Kieffer Omnitec/Kummissjoni, T-288/11, paragrafu 25, disponibbli hawnhekk.

[14] L-Artikolu 160(3) tar-Regolament Finanzjarju.

[15] Pereżempju, l-ilmentatur irrefera għall-Kodiċi ta' Prattika għall-Ispezzjoni u ċ-Ċertifikazzjoni ta' Bini u Xogħlijiet, li jagħmilha ċara li kategoriji professjonali għajr periti ċċertifikati mir-RIAI jistgħu jissorveljaw proġett ta' bini mill-bidu sat-tmiem.

[16] L-Artikolu 171 tar-Regolament Finanzjarju.

[17] Dan l-ilment ġie ttrattat taħt trattament ta’ każijiet delegati, f’konformità mad-Deċiżjoni tal-Ombudsman Ewropew li tadotta Dispożizzjonijiet ta’ Implimentazzjoni