Comhdháil ardleibhéil
Taicticí thionscal an tobac a chomhrac:
Staid na himeartha agus bealach chun cinn An tOmbudsman
Eorpach, Emily O'Reilly,
an Bhruiséil, 2 Márta 2016

Tráthnóna maith,

Gabhaim buíochas leis na hóstaigh agus leis na heagraithe as an gcuireadh labhairt leat inniu ar shaincheist chomh ríthábhachtach do shláinte agus d'fholláine daoine, ní hamháin anseo ach ar fud an domhain.

An tionscal tobac

Sula dtabharfaidh mé breac-chuntas ar mhionsonraí m’fhiosrúcháin ar thrédhearcacht na brústocaireachta tobac, agus ar an gcaoi a léirmhíníonn an Coimisiún Eorpach Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir le Rialú Tobac, is fiú a mheabhrú gurb é atá i gcroílár an choinbhinsiúin seo ná aitheantas a thabhairt do thionscal an tobac mar thionscal lasmuigh den norm, agus ceann nár cheart, dá bhrí sin, feidhm a bheith ag na gnáthrialacha maidir le rannpháirtíocht rialtais maidir leis.

Nuair a úsáidtear é mar a bhí beartaithe, bíonn rátaí arda báis ann i measc a thomhaltóirí agus bíonn iarmhairtí aige ní hamháin d’íospartaigh agus dá dteaghlaigh, ach freisin do bhuiséid sláinte agus go háirithe dóibh siúd sa domhan i mbéal forbartha.

Dhaingnigh 180 Páirtí an Creat-Choinbhinsiún; an t-aon chonradh go dtí seo a rialaíonn táirge tomhaltóra, agus a tháinig i bhfeidhm breis agus deich mbliana ó shin. Chláraigh an tAontas Eorpach le FCTC faoi Choimisiún Prodi, agus tá sé ina cheangal ar institiúidí agus gníomhaireachtaí an Aontais a bhfuil ról acu sa bheartas sláinte poiblí.

Ar shíniú dó, dúirt an t-iarChoimisinéir Sláinte David Byrne go léiríonn an Coinbhinsiún "tiomantas na rialtas ar fud an domhain dul i ngleic leis an sciúirse tobac agus a gcuid saoránach a chosaint ar na barrachais is measa de thionscal cumhachtach domhanda".

Ceanglaítear ar na páirtithe sa Chreat-Choinbhinsiún a mbearta rialaithe tobac faoi seach a chur chun cinn ó leasanna tráchtála agus dílsithe thionscal an tobac.

Aithnítear an gá atá le bearta sonracha cosanta i mBrollach an Choinbhinsiúin agus in Airteagal 5.3 de, lena gceanglaítear gur cheart do na páirtithe sínitheacha uile a mbeartais phoiblí maidir le rialú tobac a chosaint ar chúbláil tionscail.

Rinne an Dr Margaret Chan, Ard-Stiúrthóir na hEagraíochta Domhanda Sláinte, cur síos ar an tionscal tobac mar "namhaid neamhthrócaireach agus diabhalta" ag tabhairt faoi deara a gcuid tactics stocaireachta córasacha agus ceilte go minic ar fud an domhain, an réasúnaíocht d'Airteagal 5.3.

Gné shuntasach eile den Chreat-Choinbhinsiún is ea a theanga dhocht, shimplí agus inrochtana; Tugann sé le tuiscint freisin go bhfuil cur chuige sainiúil idirghabhálach ann agus é ag déileáil le rialáil an tionscail áirithe seo.

Fiosrúchán an Ombudsman

I mí na Bealtaine 2014, rinne eagraíocht neamhrialtasach gearán le m’Oifig inar líomhnaíodh gur theip ar an gCoimisiún Eorpach Airteagal 5.3 den Choinbhinsiún a chur chun feidhme i gceart.

Go bunúsach, líomhain an gearánach gur tionóladh roinnt cruinnithe neamhnochta de chuid an Choimisiúin le brústocairí thionscal an tobac. Cé go raibh cruinnithe den sórt sin á nochtadh go réamhghníomhach ag Ard-Stiúrthóireacht na Sláinte, níor ghlac aon cheann de na hArd-Stiúrthóireachtaí eile an cleachtas céanna.

Rinneadh an gearán go gairid tar éis ghlacadh na Treorach athbhreithnithe um Tháirgí Tobac, comhad reachtach a tuairiscíodh gurbh é an comhad ba mhó a ndearnadh brústocaireacht air i stair an Aontais. Áiríodh le himeacht na Treorach go n-éireodh an Coimisinéir Sláinte DALLI as oifig go tobann in imthosca a bhí faoi chonspóid agus tar éis imscrúdú OLAF ar bhreabaireacht agus líomhaintí eile. Ní bhaineann m'fhiosrúchán, áfach, ach leis an gCreat-Choinbhinsiún.

D’fhreagair an Coimisiún trí bhéim a leagan ar a thiomantas láidir don Choinbhinsiún. Is é a thuairim, áfach, go raibh sé de shaoirse ag páirtithe sa Choinbhinsiún na modhanna comhlíonta a roghnú. De réir an Choimisiúin, gabhadh an comhlíonadh sin tríd an gcreat eiticiúil is infheidhme maidir le Coimisinéirí agus a gcaibinéid, chomh maith lena rialacha maidir le rochtain ar dhoiciméid agus trédhearcacht, is é sin Rialachán 1049/2001.

Go háirithe, d’áitigh an Coimisiún go n-áirithítear le Rialachán 1049/2001 ardleibhéal trédhearcachta lena gceadaítear do shaoránaigh iarraidh a dhéanamh ar dhoiciméid a bhaineann le teagmhálacha i dtionscal an tobac.

D’áitigh an Coimisiún freisin gur thug an gá do bhrústocairí thionscal an tobac a ngníomhaíocht a chlárú trí Chlár Trédhearcachta an Aontais, a bhunaigh an Pharlaimint agus an Coimisiún i gcomhpháirt in 2011, le tuiscint freisin go síneofaí a Chód Iompair lena n-áirítear roinnt forálacha lena rialaítear an caidreamh idir an brústocaire agus Institiúidí an Aontais.

Tar éis iniúchadh a dhéanamh ar thaifid chruinnithe roinnt oifigeach sinsearach de chuid an Choimisiúin, níor mheas mé go raibh míniú an Choimisiúin diongbháilte. Dá bhrí sin, d’iarr mé ar an gCoimisiún a áirithiú gur cheart feidhm a bheith ag an mbeartas trédhearcachta réamhghníomhach a chuir Ard-Stiúrthóireacht na Sláinte i bhfeidhm, lena gceanglaítear go bhfoilseofaí ar líne gach cruinniú den tionscal tobac agus na miontuairiscí a tógadh ó na cruinnithe sin, ar fud sheirbhísí uile an Choimisiúin gan beann ar shinsearacht an oifigigh lena mbaineann agus lena n-áirítear, go sonrach, comhaltaí dá Sheirbhís Dlí.

Bhí mé den tuairim gur fhorchuir Airteagal 5.3 den Choinbhinsiún agus na Treoirlínte cur chun feidhme, trína cheangal ar Pháirtithe ‘gníomhú’ chun a mbeartais sláinte a chosaint ar leasanna tráchtála nó leasanna dílsithe eile thionscal an tobac, cur chuige réamhghníomhach agus ní cur chuige frithghníomhach ná éighníomhach.

Níor chomhlíon an Coimisiún an ceanglas sin go hiomlán. Cé go bhfuil príomhról ag Ard-Stiúrthóireacht na Sláinte, ar ndóigh, i gceapadh an bheartais sláinte, cuimsíonn an bhrústocaireacht tobac beagnach iomlán an Choimisiúin, lena n-áirítear an tSeirbhís Dlí agus an Ardrúnaíocht.

Ní orgán cinnteoireachta í Ard-Stiúrthóireacht na Sláinte ach oiread; go bhfuil Coláiste na gCoimisinéirí; agus braitheann Coláiste na gCoimisinéirí ar a hArdrúnaíocht agus ar a Sheirbhís Dlí chun teacht ar na cinntí sin.

Luaitear go soiléir sna treoirlínte maidir le hAirteagal 5.3 freisin gur cheart "gach brainse den rialtas"a bheith trédhearcach go réamhghníomhach agus ní hamháin brainse amháin den rialtas.

Aistríonn spleáchas an Choimisiúin ar an gcóras rochtana ar dhoiciméid faoi Rialachán 1049 an t-ualach maidir le comhlíonadh oibleagáid trédhearcachta Airteagal 5(3) den Chreat-Choinbhinsiún ón gCoimisiún chuig an saoránach freisin.

I Moladh I, leagtar amach go mionsonraithe cén fáth nár cheart raon feidhme an chomhlíonta le hAirteagal 5.3 den Choinbhinsiún a theorannú.

Áitíonn tionscal an tobac go sáraíonn Airteagal 5.3 na gealltanais atá ann cheana maidir le "Rialáil Níos Fearr" i ndáil le "comhairliúchán poiblí leathan" agus "measúnú tionchair gnó". Mar sin féin, ní eisiann an Coinbhinsiún an tionscal ó phlé ach cuireann sé teorainn leo go dtí an t-íosmhéid is gá.

Maidir le Clár Trédhearcachta an Aontais, is díol sásaimh dom go bhfuil clár éigeantach molta ag an gCoimisiún do na trí phríomhinstitiúid, ach ní áirithíonn sé trédhearcacht leordhóthanach go fóill. D’fhéadfadh sé a bheith deacair Grúpaí Tosaigh a shainaithint agus gan nochtadh leordhóthanach maoinithe, d’fhéadfadh sé a bheith níos deacra fós iad siúd go léir a chláraigh leis an gclár a shainaithint go hiomlán. Tá an Coimisiún díreach tar éis comhairliúchán poiblí a sheoladh maidir le hathchóiriú an Chláir agus fanfaidh mé leis an toradh mar a bhaineann sé leis na saincheisteanna áirithe sin.

Is é an pointe glan, áfach, gur dhiúltaigh an Coimisiún glacadh le mo mholadh chun trédhearcacht réamhghníomhach brústocaireachta tobac a leathnú ar fud na nArd-Stiúrthóireachtaí uile agus ar fud gach leibhéil den tseirbhís. Agus, i bhfianaise thiomantas sonraithe an Aontais don Choinbhinsiún, admhaím go bhfuil mearbhall orm maidir leis an gcúis atá leis sin. Is ar éigean a d’fhéadfadh sé a bheith bainteach le saincheist an ualaigh riaracháin. Más rud é, mar a deir an Coimisiún, nach bhfuil mórán cruinnithe ann le brústocairí tobac, is beag ualach riaracháin atá ann, agus má tá go leor cruinnithe ann le brústocairí tobac is cinnte gur ábhar imní é sin? Is amhlaidh atá go háirithe i bhfianaise an damáiste ollmhór a rinneadh don mhuinín atá ag an bpobal as an mbrústocaireacht tobac, rud atá ina chúis leis an Aontas le blianta fada anuas.

Admhaím, ar ndóigh, go gcaithfidh Coimisinéirí, a gcaibinéid, agus Ard-Stiúrthóirí cruinnithe le gach brústocaire a nochtadh go réamhghníomhach, ach ní hionann sin agus nochtadh iomlán ar fud an Choimisiúin.

Go deimhin, tá dul chun cinn ceart déanta ag Coimisiún Juncker maidir le trédhearcacht agus eitic, agus go deimhin tá sé chun tosaigh ní hamháin in institiúidí eile de chuid an Aontais ó thaobh trédhearcacht brústocaireachta de ach in go leor Ballstát freisin. Ach is féidir leis níos mó a dhéanamh fós agus mholfainn dóibh smaoineamh arís ar an gceist seo.

Táim buíoch as an gcomhoibriú den scoth ar go leor saincheisteanna agus as idirphlé cuiditheach ar gach leibhéal leis an gCoimisiún, ach is cúis díomá é an freagra a thug siad ar an bhfiosrúchán áirithe seo. Is iadsan feidhmeannas an Aontais Eorpaigh, caomhnóirí na gConarthaí, agus ní mór dóibh a bheith i gceannas ar na saincheisteanna sin toisc gur rómhinic a dhéantar beag is fiú de shofaisticiúlacht iarrachtaí brústocaireachta domhanda thionscal an tobac san Aontas Eorpach. Ní féidir a bheith ag súil leis go mbeidh saoránaigh ar an eolas, ach níl aon leithscéal ag na hinstitiúidí Eorpacha.

Go raibh maith agat.