# Trédhearcacht agus an gá atá le reachtaíocht an Aontais maidir le rochtain ar dhoiciméid a athchóiriú - Údar: Ombudsman Eorpach - Dáta: 2026-10-02T00:00+02:00[Europe/Paris] - [URL](https://www.ombudsman.europa.eu/ga/speech/ga/234338) --- > A ndúirt an tOmbudsman Teresa Anjinho le Meitheal Chomhairle an Aontais Eorpaigh um Fhaisnéis > A chomhghleacaithe, a chara, Ar an gcéad dul síos, go raibh maith agat as cuireadh a thabhairt dom. Is mór an onóir agus an-áthas orm a bheith anseo, i bhfianaise ról tábhachtach na Meithle seo in obair m'Oifige. Fágann sé sin go bhfuil luach ar leith ag baint le malartú an lae inniu. Sna cúpla nóiméad amach romhainn, clúdóidh mé **trí phointe** go bunúsach: **saincheisteanna a bpléann m'Oifig leo a mhéid a bhaineann le hobair na Comhairle** -- pléitear go leor acu, mar is eol dom, anseo; **trédhearcacht ar bhonn níos leithne;** agus an **gá atá le Rialachán 1049 a athchóiriú.** Beidh áthas orm ansin do cheisteanna a chur. Cruthaíodh an tOmbudsman Eorpach le Conradh Maastricht agus tá sé i bhfeidhm anois le breis agus tríocha bliain. Is é an cúram atá air aghaidh a thabhairt ar dhrochriarachán in obair institiúidí, chomhlachtaí, oifigí agus ghníomhaireachtaí an Aontais. Le tríocha bliain anuas, **tá beagnach gach réimse de shaol na saoránach sroichte ag an Aontas** -- ón mbeartas cosanta agus digiteach go dtí an aeráid agus an imirce. Léiríonn na **gearáin a fhaighimid an éabhlóid sin** . Léiríonn siad **an chaoi a bhfeidhmíonn riarachán an Aontais de réir mar a** ghlacann sé le gach freagracht nua agus, ag an am céanna, an **chaoi a bhfreagraíonn saoránaigh**. Nuair a chuaigh mé i mbun oifige in 2025, leag mé síos **dhá thosaíocht** atá ábhartha go háirithe maidir leis an bhfáth a bhfuilim anseo inniu. Is é an **chéad cheann** **ár gcaidreamh oibre le hinstitiúidí an Aontais a neartú,** ionas go réiteofar gearáin go tapa agus go cothrom, agus go scaipfear dea-chleachtas. Is é an **dara ceann** an **chaoi a ndéanfaidh Aontas atá ag athrú difear dár gcuid oibre a réamh-mheas,** agus **rannchuidiú leis an díospóireacht** ar na prionsabail ar cheart dóibh a riarachán a threorú. **Tá an trédhearcacht -- agus na rialacha a thugann éifeacht di -- i gcroílár an dá rud.** Tosóidh mé leis na **gearáin a ndéileálann m'Oifig leo maidir leis an gComhairle**. Ó thús 2025, tá **20 gearán** faighte againn i gcoinne na Comhairle agus tá **8 bhfiosrúchán** oscailte againn. Mar is eol daoibh, baineann formhór na bhfiosrúchán sin le **saincheisteanna trédhearcachta,** go háirithe **cásanna rochtana poiblí** a phléann sibh sa Mheitheal seo. Léiríonn cásanna rochtana poiblí a bhí ann le déanaí na **saincheisteanna **an-íogair** a bhfuil an Chomhairle ag déileáil leo,** mar shampla an tSaoráid Eorpach Síochána. Baineann cás amháin atá ar siúl faoi láthair le diúltú na Comhairle 14 dhoiciméad a nochtadh ina bhfuil miontuairiscí cruinnithe Mheitheal na hAfraice. Baineann na **heisceachtaí** arna n-agairt ag an gComhairle sa chás deireanach sin leis an tslándáil phoiblí agus leis an gcaidreamh idirnáisiúnta agus le leath na ndoiciméad, le cúrsaí cosanta agus míleata. Ach, go deimhin, déarfainn go mbaineann an tromlach **le rochtain phoiblí ar dhoiciméid reachtacha,** áit nach bhfuiltear **ag súil ach go mbeidh na caighdeáin trédhearcachta is airde i bhfeidhm.** **Is fiú dhá chás roimhe seo** a lua: ceann amháin a bhaineann leis an **nGníomh um Margaí Digiteacha agus** an ceann eile a bhaineann leis an **nGníomh um Sheirbhísí Digiteacha.** Ar an **gcéad dul síos,** d'iarr [líonra iriseoirí rochtain ar bharúlacha tosaigh agus ar cheisteanna tosaigh na mBallstát maidir leis an togra reachtach i ndáil leis an nGníomh um Margaí Digiteacha](https://www.ombudsman.europa.eu/case/59957). Dhiúltaigh an Chomhairle rochtain a thabhairt, agus d'áitigh sí go mbainfeadh nochtadh **an bonn go mór dá próiseas cinnteoireachta**. Sa **dara ceann,** d'iarr [eagraíocht meán malartuithe idir seirbhís dlí na Comhairle, a meithleacha inmheánacha, agus an Coimisiún Eorpach maidir leis an nGníomh um Margaí Digiteacha agus an Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha araon.](https://www.ombudsman.europa.eu/case/61556) Sa chás sin, d'agair an Chomhairle eisceachtaí a bhaineann le **comhairle dlí, imeachtaí cúirte amach anseo, agus a próiseas cinnteoireachta leanúnach**. Sa dá chás, chinn m'Oifig **nár léirigh an Chomhairle go leordhóthanach** **conas a dhéanfadh nochtadh dochar tromchúiseach do na leasanna cosanta,** agus chuir sí i dtábhacht go bhfuil rochtain phoiblí thráthúil ar dhoiciméid reachtacha ríthábhachtach do shaoránaigh chun a gceart conradhbhunaithe a fheidhmiú chun páirt a ghlacadh i saol daonlathach an Aontais. **Cé gur dheonaigh an Chomhairle rochtain ar deireadh, chiallaigh an t-am a thóg sé nach raibh na doiciméid úsáideach a thuilleadh le haghaidh rannpháirtíocht an phobail** agus, dá bhrí sin, dheimhnigh m'Oifig a toradh maidir le drochriarachán. I **bhfiosrúchán féintionscnaimh in 2023** maidir [leis an gcaoi a láimhseálann an Chomhairle iarrataí ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid reachtacha,](https://www.ombudsman.europa.eu/case/64321) fuaireamar, cé go nochtann an Chomhairle líon mór doiciméad reachtach, gur **minic a chuirtear na heisceachtaí i bhfeidhm ar bhealach róleathan, gan fianaise nithiúil a sholáthar -- mar a cheanglaítear le cásdlí Chúirteanna an Aontais -- ar na rioscaí a bheadh i gceist le nochtadh.** Mar is eol daoibh, tá an Chúirt ag éileamh go háirithe ar an ábhar seo. Maidir leis sin, is cúis áthais dom a rá gur **fhreagair an Chomhairle ar bhealach dearfach cuiditheach,** fiú murar thug sí aghaidh ar ár moltaí uile. Is ábhar misnigh ar leith é gur **scaip an Chomhairle cinneadh an Ombudsman** ar na toscaireachtaí uile agus ar ranna uile a hArdrúnaíochta. Tugaim faoi deara freisin, agus is díol spéise dom, iarrachtaí na Comhairle **feabhas a chur ar a trédhearcacht réamhghníomhach,** go háirithe a cinneadh doiciméid reachtacha bhreise a chur ar fáil go poiblí nuair a scaiptear iad. Céim shuntasach chun cinn a bhí sa chur chuige maidir le **trédhearcacht reachtach a neartú** a d'fhormhuinigh COREPER in 2020 agus, ar ndóigh, is spéis liom aon tionscnaimh is déanaí a chloisteáil. Ag féachaint chun cinn, áfach, **táim ag súil go leanfar le gearáin i dtrí réimse:** **doiciméid reachtacha a mharcáiltear mar** **dhoiciméid LIMITE** agus plé ar siúl; taifeadadh nó nochtadh neamhleor ar **sheasaimh na mBallstát;** agus easpa **trédhearcachta na gcruinnithe tríthaobhacha**. Maidir leis an bpointe deireanach sin, tá scrúdú á dhéanamh agam faoi láthair ar ghearán faoi fholú i ndoiciméid thríthaobhacha a bhaineann leis an Treoir maidir le Maímh Ghlasa atá beartaithe. Sílim gur féidir linn go léir aontú go n-éilíonn ****grinnscrúdú daonlathach** ardchaighdeáin trédhearcachta**. Ba cheart do shaoránaigh a bheith in ann tuiscint a fháil ar na seasaimh a ghlacann a rialtais mar chomhreachtóirí ar leibhéal an Aontais. Ag an am céanna, aithním go bhfuil **gá le seomra caibidlíochta** . Tá a dhinimic féin ag gach nós imeachta reachtach, arna múnlú ag an earnáil lena mbaineann agus ag cothromaíochtaí leasa níos leithne. **Tá gá le méid áirithe solúbthachta chun cinnteoireacht éifeachtach a dhéanamh**. Mar sin féin, nuair a bhíonn **a **fhios ag saoránaigh** cad a chosnaíonn a rialtais** sa Chomhairle, **déanann siad níos mó ná an tAontas a leanúint** -- **glacann siad páirt** ann. Ní bhaineann **trédhearcacht le cinnteoireacht.**Is cuid lárnach de é, de réir mar a éilíonn prionsabal an daonlathais. Is é sin go díreach an fáth ar**cheart aird a tharraingt ar fhorbairtí dearfacha**. Bhí an-áthas orm gur bronnadh duais an **Bharr Feabhais sa Riarachán Oscailte** ar **Rianaire Dlí idirinstitiúideach an Aontais** -- comhthionscadal de chuid na Comhairle, na Parlaiminte agus an Choimisiúin -- **i** nGradam 2026 m'Oifige don Dea-Riarachán. In aon áit amháin, léirítear ann na saoránaigh ina bhfuil gach togra faoin ngnáthnós imeachta reachtach, cé acu a tharla nó nár tharla cruinnithe tríthaobhacha agus cathain a tharla siad, agus na doiciméid atá ar fáil ó na trí institiúid uile. Is **díol sásaimh dom freisin go **bhfuil an** Chomhairle réidh chun dul i ngleic lenár bhfionnachtana.** Tuairisceoidh mé go luath do Pharlaimint na hEorpa gur **ghlac an Chomhairle, san obair leantach a rinne **sí** in 2025, le 100 % de mholtaí m'Oifige**. **Tá tábhacht leis sin** -- agus **ní hamháin maidir le héifeachtacht m'Oifige** . Nuair a ghníomhaíonn institiúid de réir toraidh, **léiríonn sí do shaoránaigh gur éisteadh leo:** gur tuigeadh a bhfadhb, agus go bhfuil an **riarachán toilteanach cúrsa a cheartú agus oiriúnú** dá n-ionchais agus dá gcearta. **Is gníomh muiníne é gearán** -- san Ombudsman, ach níos mó fós sa chóras ina iomláine. Tagann cuid mhaith de na rudaí a ndearna mé cur síos orthu go dtí seo síos ar ionchas simplí agus beagnach soiléir. **Nuair a dhéantar cinntí tábhachtacha, **is mian leis an** bpobal a fháil amach** **cé a bhí ag an mbord, cén fhianaise a breithníodh, agus cé thar a cheann** . Áirithítear leis **an trédhearcacht go ndéantar dlí ní hamháin do shaoránaigh ach,** a mhéid is féidir,**leo.** Is é sin a **thugann dlisteanacht don reachtóireacht i ndeireadh na dála**. Den chuid is mó, creidim go ndéanann institiúidí an Aontais jab maith chun faisnéis a chur ar fáil do shaoránaigh. Ach tá **scoilteanna le feiceáil sa chóras a bunaíodh in 2001 --** agus tá na scoilteanna sin ag leathnú. **Scríobhadh Rialachán 1049 le haghaidh réimse comhad páipéir agus cartlann fisiciúil.** Sa lá atá inniu ann, féadfar caibidlíocht a dhéanamh trí theachtaireacht téacs; ritheann an rialachas ar shreafaí sonraí nach bhfágann aon rian páipéir; agus déantar roinnt cinntí a mhúnlú fiú le halgartaim. Níl aon dul ar ais go dtí páipéar. Is í an cheist, dá bhrí sin, an**féidir le creat a tógadh ceathrú céad bliain ó shin cuntasacht a sholáthar fós i ré dhigiteach**. Thar na blianta, d'fhorbair Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh agus an tOmbudsman Eorpach corpas substaintiúil cásdlí agus 'ombud-stuamacht' -- **lena síntear téacs reachtach réamhdhigiteach chun freastal ar réaltachtaí reatha:** ón méid a **áirítear mar** **'dhoiciméad' go dtí** **an áit a bhfuil teorainneacha gach eisceachta.** An tseachtain seo caite, ag **Seimineár Idirinstitiúideach maidir le Rochtain Phoiblí ar Dhoiciméid** arna óstáil ag an gComhairle, d'éist ionadaithe ó gach cearn de riarachán an Aontais le breitheamh den Chúirt Ghinearálta agus mhínigh mé conas **a **thugann na **cásanna** a thagann os ár gcomhair** substaint d'fhorálacha an Rialacháin**. Tá **sé cruthaithe go bhfuil **an Rialachán** athléimneach** . Ach ní **hionann athléimneacht agus éifeachtacht** . **Seasann trí fhadhb amach**. Is é an chéad cheann **soiléireacht** . Tá sé in easnamh ar an gcóras -- do shaoránaigh agus d'institiúidí araon. **Is rómhinic a láimhseáiltear iarrataí trí lionsa na bainistíochta riosca.** Ní mór do shaoránaigh breithiúnais chúirte, torthaí an Ombudsman agus treoirlínte inmheánacha -- a athraíonn uaireanta -- a lua chun a gcás a dhéanamh. Níor cheart go mbeadh ar aon duine a bheith ina shaineolaí ar dhlí an Aontais chun doiciméad atá siad i dteideal a fheiceáil a fháil -- ná níor cheart iallach a chur air gearán a dhéanamh le m'Oifig ná dul chuig an gCúirt Ghinearálta, rud a d'fhéadfadh a bheith dúshlánach agus casta. Is é an dara ceann **eisceachtaí a úsáid .** Is ann dóibh ar chúiseanna maithe, agus tá fíorleasanna le cosaint ag Aontas a mhair trí ghéarchéim airgeadais, brúnna imirce, paindéim, agus atá anois ina chogadh gar do cheathrúna. Ach is **minic a léitear eisceachtaí róleathan, ar bhonn réasúnaíocht dhoiléir agus theibí** -- lena n-áirítear argóintí ar dhiúltaigh an Chúirt dóibh cheana féin, amhail an baol go mbeadh brú seachtrach ann nó míthuiscint phoiblí. Agus is é an tríú **ceann an t-am** . Tá daoine ag súil le faisnéis anois ag baint úsáide as cnaipe. Suas le sé seachtaine i gcás iarratas tosaigh, agus suas le sé seachtaine eile i gcás iarratas dearbhúcháin, is creataí ama iad nach féidir le go leor saoránach a thuiscint. Agus fós féin **tá fíordheacrachtaí ag roinnt institiúidí cloí leis na hamlínte sin, uaireanta ag sárú iad faoi mhíonna, mura blianta iad.** **Tá rialacha níos soiléire, níos iomláine agus níos nua-aimseartha de dhíth orainn** -- rialacha a léiríonn teicneolaíocht an lae inniu agus an chaoi a ndéantar cinntí i ndáiríre, agus a chinntíonn go ndéantar trédhearcacht réamhghníomhach a bhaint amach go hiomlán, agus a bhaint amach go tráthúil. **Freastalaíonn soiléireacht dhlíthiúil agus intuarthacht dhlíthiúil ar shaoránaigh. Freastalaíonn siad freisin orthu siúd a chuireann na rialacha i bhfeidhm** -- an Mheitheal seo san áireamh. Tá a fhios agam go bhfuil drogall ar chuid acu an Rialachán a athoscailt. Tá eagla air go bhféadfadh oibleagáidí níos troime a bheith mar thoradh air sin; Tá eagla ar dhaoine eile nach mbeadh córas chomh trédhearcach leis an gcóras atá ann faoi láthair. Tá na hábhair imní sin intuigthe. Ach déanann siad gannmheastachán ar an gcostas atá ag ardú maidir le seasamh go fóill. Creidim, mar sin féin, go bhfuil an t-am tagtha don díospóireacht seo. Níor chóir dúinn eagla a chur air. Ba cheart dúinn **glacadh leis an deis creat trédhearcachta níos fearr a thógáil -- creat** ina mbeidh saoránaigh agus an ceart atá acu eolas a bheith acu ina chroílár. Sula ndúnfaidh mé, focal ar **Líonra Eorpach an Ombudsman**. Níl m'Oifig ina haonar maidir le dea-riarachán a chur chun cinn ar fud an Aontais Eorpaigh. **Tá ról ríthábhachtach ag ombudsmain náisiúnta agus réigiúnacha** i ngach ceann de do Bhallstáit, agus tá neartú ár gcomhair tríd an Líonra ar cheann de mo thosaíochtaí. Agus an Líonra ag comóradh **30 bliain i mbliana,** **foilseoimid tuarascáil maidir le tríocha bliain d'obair chomhpháirteach ar mhaithe le dea-riarachán ar fud an Aontais**. Léiríonn sé gur chuidigh ombudsmain, cé nach féidir leo cinntí ceangailteacha a eisiúint, le hurraim do chearta agus do dhualgais faoi dhlí an Aontais a áirithiú -- ag idirghabháil ar fud a speictrim iomláin agus ag léiriú conas a mhúnlaíonn sé go díreach saol laethúil na saoránach. A dhaoine uaisle, Feictear dom gur deis é cruinniú an lae inniu chun cur le **cultúr an chomhair oscailte, thrédhearcaigh agus phragmataigh idir an Chomhairle agus m'Oifig.** I ndeireadh na dála, baineann **trédhearcacht** le níos mó ná doiciméid, nósanna imeachta nó rialacha. **Baineann sé le muinín** -- agus lena chinntiú gur féidir le saoránaigh a fheiceáil conas a dhéantar cinntí a dhéanann difear dá saol. Tá súil agam gur féidir linn leanúint de bheith ag obair le chéile chun **an mhuinín sin a neartú, agus chun creat trédhearcachta a thógáil a chomhlíonfaidh réaltachtaí an lae inniu** agus a choinneoidh saoránaigh agus a gceart chun eolais ina chroílár ag an am céanna. Táim ag súil go mór le do chuid ceisteanna agus leis an díospóireacht. Go raibh maith agat.