Maidin mhaith agus ba mhaith liom buíochas a ghabháil le Parlaimint na hEorpa agus leis an bhFóram Eorpach maidir leis an Míchumas as an imeacht seo a eagrú, arb é an cúigiú huair é a reáchtáladh an t-imeacht seo. Cuireann sé na saincheisteanna maidir le míchumas i gcroílár fisiciúil chinnteoireacht an Aontais i bparlaimint na ndaoine anseo sa Bhruiséil.

Mar Ombudsman Eorpach, is é an ról atá agam cabhrú le daoine a bhfuil fadhbanna acu le riarachán AE agus a chinntiú go gcloíonn institiúidí, comhlachtaí agus gníomhaireachtaí AE leis na caighdeáin riaracháin is airde. Áirítear leis sin a chinntiú go gcuireann an riarachán ar chumas shaoránaigh uile an Aontais páirt éifeachtach a ghlacadh sa phróiseas cinnteoireachta toisc gurb é sin an ceart atá acu faoi chonarthaí an Aontais.

Nuair a smaoiníonn daoine ar cheart rannpháirtíochta an phobail, bíonn claonadh acu smaoineamh ar dtús faoi thoghcháin ach níl ansin ach píosa amháin dár bplé daonlathach. Ní théann daonlathas láidir a chodladh idir cuairteanna ar an mbosca ballóide. Ina ionad sin, leanann an próiseas daonlathach ar aghaidh de réir mar a théann saoránaigh i dteagmháil lena rialtas trí ghníomhaíochas an phobail, trí achainí a dhéanamh ar a n-ionadaithe, nó trí pháirt a ghlacadh i bhfóraim phoiblí agus i gcomhairliúcháin phoiblí.

Sa chiall sin, cuireann imeacht an lae inniu deis thábhachtach ar fáil chun saoránaigh an Aontais a thabhairt níos gaire do chinnteoirí agus chun cabhrú le léargas níos déine a thabhairt ar na saincheisteanna atá rompu. Cé go bhfuil go leor buntáistí ag baint le bheith i do shaoránach den Aontas Eorpach, d’fhéadfadh sé a bheith deacair uaireanta leas iomlán a bhaint astu agus go háirithe más duine faoi mhíchumas thú.

Sampla amháin den sórt sin is ea an tsaorghluaiseacht. Is minic a mholtar an cumas chun cónaí, staidéar agus obair a dhéanamh áit ar bith san AE mar ghnóthachtáil lárnach i lánpháirtiú na hEorpa ag lucht déanta beartas agus ag saoránaigh na hEorpa araon go fóill i gcleachtas, tá sé i bhfad níos inrochtana do roinnt ná do dhaoine eile. Is minic a bhíonn bacainní roimh dhaoine faoi mhíchumas maidir lena saoirse gluaiseachta a fheidhmiú, cibé acu mar gheall ar roghanna iompair mí-oiriúnacha, droch-bhonneagar nó mar gheall ar mhainneachtain aitheantas míchumais a chomhchuibhiú ar fud an Bhallstáit.

Bhuail tuairimí oiliúnaí óg de chuid an Aontais Eorpaigh go mór mé ag éisteacht sa pharlaimint seo. Ciallaíonn a míchumas ar leith go n-úsáideann sí cathaoir rothaí. Rinne sí an pointe, cé go raibh sé breá labhairt faoi thaisteal fad-achair idir ballstáit, go mbeadh sí féin agus daoine eile a bhfuil saincheisteanna soghluaisteachta comhchosúla acu sásta dá bhféadfaidís a mbealach a dhéanamh timpeall na cathrach seo go héasca. Sílim gur féidir le gach duine againn smaoineamh ar ár gcathracha móra féin agus machnamh a dhéanamh ar a mhéid nach gcuireann siad riachtanais na ndaoine a bhfuil saincheisteanna soghluaisteachta acu san áireamh go leordhóthanach.

Tá saorghluaiseacht ar cheann de na réamh-shaincheisteanna ar tharraing coiste na Náisiún Aontaithe aird orthu agus atá ag déanamh athbhreithniú faoi láthair ar chomhlíonadh AE lena oibleagáidí faoin gCoinbhinsiún ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas, nó CRPD go gairid. 

Tá m’Oifig, in éineacht le Parlaimint na hEorpa, Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha, agus an Fóram Eorpach maidir leis an Míchumas ag cur ionchur ar fáil faoi láthair do choiste na Náisiún Aontaithe maidir leis na saincheisteanna sin agus saincheisteanna eile agus táimid go léir ag tnúth lena measúnú gan amhras.

Oibleagáid eile is ea an ceart atá ag daoine faoi mhíchumas maireachtáil go neamhspleách agus cuimsiú sa phobal. Faoi CRPD, ba cheart do thíortha oibriú chun seirbhísí tacaíochta atá ar fáil laistigh de phobail áitiúla a chur in ionad cúram institiúideach tiomnaithe trí phróiseas ar a dtugtar dí-institiúidiú.

Thug mé fiosrúchán chun críche anuraidh maidir leis an gcaoi a ndéanann an Coimisiún Eorpach faireachán ar chistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa chun a chinntiú go bhfuil siad á n-úsáid iarbhír ag na Ballstáit le haghaidh dí-institiúidithe agus gan tithe cúraim atá ann cheana a athchóiriú ná tithe cúraim nua a thógáil. Léirigh ár bhfiosrúchán go raibh tíortha áirithe san Aontas fós ag úsáid maoiniú ón Aontas chun cúram institiúideach a fhadú agus nach raibh aon straitéis shonrach dí-institiúidithe i bhfeidhm ag roinnt Ballstát.

Chun feabhas a chur ar an staid, mhol mé go n-eiseodh an Coimisiún treoir shoiléir, do na Ballstáit agus dá bhfoireann féin araon, maidir leis an ngá atá le maireachtáil neamhspleách agus cuimsiú a chur chun cinn trí chistiú ón Aontas. Go hidéalach, ba cheart samplaí a bheith sa treoraíocht sin de bhearta a bhí éifeachtach chun tacú le haistriú daoine faoi mhíchumas chuig cúram teaghlaigh agus pobalbhunaithe. Ba cheart cistiú faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta nua a chumhdach leis freisin chun a áirithiú nach ndéanfar na botúin a rinneadh sna Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta arís.

Agus machnamh á dhéanamh agam ar ‘rud ar bith fúinn, gan muidne’, mhol mé freisin don Choimisiún na Ballstáit a spreagadh chun rannpháirtíocht eagraíochtaí a dhéanann ionadaíocht ar dhaoine faoi mhíchumas i gcoistí faireacháin a fhéachann ar an gcaoi a bhfuil cistí an Aontais á gcaitheamh a éascú.

Maidir le cuimsitheacht agus rannpháirtíocht, tá sé de dhualgas ar riarachán an Aontais féin dea-shampla a thabhairt. Is fostóir é an tAontas féin agus, dá bhrí sin, tá oibleagáid dhlíthiúil agus mhorálta air dálaí maithe a chur ar fáil dá bhfostaithe uile. Is cuid de mo ról mar Ombudsman é a chinntiú gurb amhlaidh an cás.

Ag tús phaindéim COVID-19, scríobh mé chuig an gCoimisiún chun a fháil amach conas a bhí sé beartaithe acu freastal ar riachtanais na foirne faoi mhíchumas. Bunaithe ar a bhfreagra, chomh maith le hionchur ó eagraíochtaí a dhéanann ionadaíocht ar dhaoine faoi mhíchumas, ó institiúidí eile de chuid an Aontais, agus ó Líonra Eorpach an Ombudsman, d’fhoilsigh mé liosta dea-chleachtais. I measc na samplaí sonracha tá líne thacaíochta thiomnaithe agus ríomhphost tiomnaithe a áirithiú do bhaill foirne faoi mhíchumas, trealamh agus troscán TF oiriúnach le haghaidh cianoibre, agus oiliúint maidir le cóiríocht réasúnta a sholáthar do bhainisteoirí.

D’iarr mé ar an gCoimisiún roimhe seo freisin athbhreithniú a dhéanamh ar na rialacha lena rialaítear an scéim árachais sláinte do státseirbhísigh tar éis gearáin a fháil ó bhaill foirne faoi mhíchumas agus tar éis ráiteas ó Choiste na Náisiún Aontaithe um Chearta Daoine faoi Mhíchumas nach gcomhlíonann an scéim CRPD.

Ba cheart nósanna imeachta earcaíochta an Aontais a bheith inrochtana do dhaoine faoi mhíchumas freisin. Tar éis gearáin a fháil ó dhaoine lagamhairc, d’iarr mé ar an Oifig Eorpach um Roghnú Foirne, nó ar EPSO, a chinntiú go gcomhlíonann a foirmeacha iarratais agus a nósanna imeachta caighdeáin inrochtaineachta nua-aimseartha.

Laistigh de m'Oifig féin, táimid ag obair freisin chun a chinntiú go gcloímid leis an dea-chleachtas inrochtaineachta. Tá tábhacht ar leith ag baint leis sin ós rud é gur minic a chasann daoine faoi mhíchumas orainn má bhíonn fadhbanna acu le comhlachtaí eile de chuid an Aontais. Sa chiall sin, tá oibleagáid orainn ardchaighdeán a leagan síos.

Oibrímid chun a chinntiú go bhfuil ár suíomh Gréasáin chomh inrochtana agus is féidir trí fhíseáin a chuirimid ar fáil a fhotheidealú, a chinntiú go bhfuil ár n-ábhar inléite ag daoine a bhfuil lagú amhairc orthu, agus rannán a sholáthar atá inrochtana dóibh siúd atá faoi mhíchumas intleachta. Leathnaíomar ár gclár oiliúna le déanaí chun tréimhse oiliúna a chur san áireamh go sonrach do dhaoine faoi mhíchumas agus i mbliana tá catagóir maidir le cuimsitheacht agus comhionannas inár nGradam don Dea-Riarachán. Fuaireamar roinnt ainmniúchán maidir le míchumas agus maidir leis an gcaoi a bhfuil riarachán an Aontais ag iarraidh feabhas a chur ar an réimse sin. Tá an méid sin ar fad ar fáil ar ár suíomh gréasáin más mian leat tuilleadh eolais a fháil nó fiú vóta a chaitheamh do Ghradam Rogha an Phobail.

Mar sin féin, tá a fhios againn gur féidir linn níos mó a dhéanamh i gcónaí agus d'fhéadfadh go mbeadh rudaí ann a chaill muid. Táimid sásta i gcónaí éisteacht le moltaí a d'fhéadfadh ár n-institiúid a dhéanamh níos inrochtana do na daoine go léir a bhfreastalaímid orthu.

Tá go leor dul chun cinn déanta ag an Aontas agus a Bhallstáit maidir le cearta daoine faoi mhíchumas a chosaint agus a chur chun cinn. Mar sin féin, léiríonn na cásanna a fhaighim fós go bhfuil cásanna ann fós ina ndearna rialtais nó riarachán neamhaird ar riachtanais daoine, cásanna a d’fhéadfaí a rá gur cuireadh cosc orthu nó gur leigheasadh iad trí chomhairliúchán níos fearr leis na daoine lena mbaineann. Tá achar fós le dul ag an Aontas Eorpach chun cuimsiú agus rannpháirtíocht iomlán daoine faoi mhíchumas a áirithiú, ach trí idirphlé, machnamh agus forairdeall leanúnach, creidim gur féidir linn dul ann. Tá súil agam go gcuideoidh plé an lae inniu leis an gconair amach anseo a dhéanamh níos soiléire do chách.

Go raibh maith agat.