arna dhéanamh i gcomhréir le hAirteagal 2(10) de Reacht an Ombudsman Eorpaigh ^[1]

Cúlra an ghearáin

1. Is é an Coimisiún Eorpach (‘bainistíocht dhíreach’) a bhainistíonn cistiú ón Aontas go ginearálta. Ag brath ar chineál an chistithe, féadfaidh eintitis phríobháideacha (‘bainistíocht indíreach’) an bhainistíocht a dhéanamh go comhpháirteach, in éineacht leis na húdaráis náisiúnta (‘bainistíocht chomhroinnte’), nó go hindíreach.[2] Déantar codanna móra de bhuiséad an Aontais a leithdháiltear ar chabhair dhaonnúil agus ar fhorbairt idirnáisiúnta a chur chun feidhme faoi bhainistíocht indíreach.

2. Beag beann ar an modh bainistíochta, is é an Coimisiún a bheidh freagrach i ndeireadh na dála as cur chun feidhme cuí bhuiséad an Aontais. Má tá sé ar intinn aige brath ar bhainistíocht indíreach, ní mór don Choimisiún a fhíorú go bhfuil córais, rialacha agus nósanna imeachta iomchuí i bhfeidhm ag an eintiteas lena mbaineann chun a áirithiú go gcosnófar leasanna airgeadais an Aontais ar an mbealach céanna agus a chosnaítear iad nuair a chuireann an Coimisiún an buiséad chun feidhme faoi bhainistíocht dhíreach.[3]

3. Déanann iniúchóir seachtrach an measúnú ábhartha (‘measúnú colúin’) go rialta, bunaithe ar shraith ‘téarmaí tagartha’[4] arna mbunú ag an gCoimisiún.

4. Mar gheall ar an athbhreithniú ar an Rialachán Airgeadais [5] in 2013 agus 2018, bhí ar an gCoimisiún a iarraidh ar ‘eagraíochtaí comhpháirtíochta’ a ndearnadh measúnú orthu cheana féin dul faoi mheasúnuithe colúin athnuaite, bunaithe ar na rialacha athbhreithnithe.

5. D’iarr an gearánach, iriseoir, rochtain phoiblí [6] ar na doiciméid agus ar an gcomhfhreagras uile a bhaineann leis an measúnú colúin ar eagraíocht idirnáisiúnta a bhfuil cistí an Aontais á gcur chun feidhme aici i réimse na himirce faoi bhainistíocht indíreach.

6. Shainaithin an Coimisiún 16 dhoiciméad mar dhoiciméid a thagann faoi raon feidhme iarraidh an ghearánaigh ar rochtain, lena n-áirítear dhá thuarascáil mheasúnaithe colúin dar dáta an 3 Nollaig 2014 agus an 5 Deireadh Fómhair 2020 agus arna dtarraingt suas ag iniúchóir seachtrach. Thug an Coimisiún rochtain iomlán nó pháirteach ar cheithre dhoiciméad déag ina raibh comhfhreagras leis an eagraíocht idirnáisiúnta lena mbaineann. Maidir leis an dá dhoiciméad eile, is é sin, an dá thuarascáil, dhiúltaigh an Coimisiún rochtain a thabhairt, ag brath ar an ngá atá le sonraí pearsanta [7] agus leasanna tráchtála a chosaint [8].

7. Tá an gearánach míshásta le diúltú an Choimisiúin rochtain a thabhairt ar an dá thuarascáil mheasúnaithe, a mhéid a bhí sé ag brath ar an ngá le leasanna tráchtála a chosaint. Tar éis dó freagra diúltach a fháil ar a iarratas daingniúcháin, chuaigh an gearánach i dteagmháil leis an Ombudsman i mí Mheán Fómhair 2022.

An fiosrúchán

8. D’oscail an tOmbudsman fiosrúchán maidir le diúltú an Choimisiúin rochtain phoiblí a thabhairt ar na tuarascálacha measúnaithe dhá cholún atá i gceist, bunaithe ar an ngá atá le leasanna tráchtála a chosaint.

9. Le linn an fhiosrúcháin, rinne foireann fiosrúcháin an Ombudsman cigireacht ar an dá thuarascáil chomh maith le malartuithe an Choimisiúin leis an eagraíocht idirnáisiúnta lena mbaineann, a ndeachaigh sí i gcomhairle léi maidir le hiarraidh an ghearánaigh ar rochtain.

Argóintí a cuireadh i láthair

10. D’áitigh an Coimisiún go mbainfeadh nochtadh na dtuarascálacha an bonn de chearta maoine intleachtúla an iniúchóra sheachtraigh lena mbaineann. Dúirt sé go ndearna an t-iniúchóir measúnú ar dhearadh agus éifeachtacht chórais, rialuithe, nósanna imeachta agus rialacha ábhartha na heagraíochta idirnáisiúnta agus gur féidir breathnú ar chodanna de na tuarascálacha mar chodanna atá cruthaitheach go leor chun cáiliú mar bhunsaothar. Dúirt an Coimisiún freisin gur íocadh as na tuarascálacha agus go raibh siad beartaithe lena n-úsáid aige féin agus ag an eagraíocht idirnáisiúnta lena mbaineann amháin.

11. D’áitigh an Coimisiún freisin go bhfuil faisnéis atá íogair ó thaobh na tráchtála de maidir leis an eagraíocht idirnáisiúnta lena mbaineann sna tuarascálacha, amhail faisnéis maidir le modheolaíocht agus fios gnó sonrach, saineolas, oiliúint, agus taighde agus forbairt, chomh maith le torthaí agus moltaí an iniúchóra. Tháinig an Coimisiún ar an gconclúid go mbainfeadh nochtadh na faisnéise sin an bonn de leasanna tráchtála an dá eintiteas lena mbaineann.

12. Ar deireadh, chinn an Coimisiún nach raibh aon leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh agus go raibh argóintí an ghearánaigh ina leith sin róghinearálta.

13. D’áitigh an gearánach go bhfuil struchtúr agus foirm na dtuarascálacha measúnaithe colúin caighdeánaithe go mór, toisc go bhfuil siad bunaithe ar theimpléad arna sholáthar ag an gCoimisiún.

14. D’áitigh an gearánach freisin nach raibh lucht féachana beartaithe na ndoiciméad ábhartha. Dúirt sé, ós rud é gur le haghaidh úsáid inmheánach nó idirinstitiúideach a táirgeadh an chuid is mó de na doiciméid atá i seilbh an Choimisiúin, dá nglacfaí leis an argóint sin, nach bhféadfaí formhór na ndoiciméad atá i seilbh an Choimisiúin a nochtadh. 

15. Ina theannta sin, mheas an gearánach gur riosca hipitéiseach amháin a bhí sa riosca nochta a shuigh an Coimisiún, lena n-áirítear i bhfianaise sheasamh seanbhunaithe na heagraíochta idirnáisiúnta mar eagraíocht chomhpháirtíochta de chuid an Choimisiúin.

16. Luaigh an gearánach freisin go raibh gá le trédhearcacht mar gheall ar ról lárnach na heagraíochta idirnáisiúnta i gcur chun feidhme bheartas imirce an Aontais agus ar scála suntasach an chistithe a fhaigheann sí ón Aontas gach bliain.

Measúnú an Ombudsman

17. Is féidir faisnéis tráchtála, lena n-áirítear maoin intleachtúil, a chosaint faoi reachtaíocht an Aontais maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid (Rialachán 1049/2001).[9] Mar sin féin, ní féidir le hinstitiúidí an Aontais brath ar an ngá atá le leasanna tráchtála a chosaint díreach toisc go mbaineann faisnéis le cuideachta nó lena cuid oibre. Leis an eisceacht ábhartha, cosnaítear faisnéis atá íogair ó thaobh na tráchtála de, is é sin, faisnéis a bhainfeadh an bonn de leasanna tráchtála dlisteanacha an eintitis lena mbaineann dá nochtfaí í. D’fhéadfadh sé sin a bheith amhlaidh i gcás ina mbaineann faisnéis le straitéis ghnó cuideachta nó lena saineolas (mar shampla, modheolaíocht shonrach atá uathúil d’eintiteas agus nach eol d’iomaitheoirí í).

18. Agus an eisceacht sin á cur i bhfeidhm, ní mór d’institiúidí an Aontais a mhíniú conas a bhainfeadh nochtadh an bonn go sonrach agus go hiarbhír de na leasanna tráchtála dlisteanacha atá i gceist. Ina theannta sin, ní mór an riosca go dtarlódh an damáiste amhrasta a bheith measartha intuartha agus ní go hiomlán hipitéiseach.[10]

19. Tar éis dó athbhreithniú a dhéanamh ar an dá thuarascáil atá i gceist chomh maith leis na 14 dhoiciméad ar thug an Coimisiún rochtain pháirteach leathan don ghearánach orthu, níl an tOmbudsman cinnte de go bhfuil argóintí an Choimisiúin de chineál a thugann údar le neamhnochtadh na dtuarascálacha ina n-iomláine.

20. Go sonrach, maidir le leas tráchtála an iniúchóra sheachtraigh [...]. Dá bhrí sin, ní dócha go bhféadfadh nochtadh na gcodanna sin an bonn a bhaint de chearta maoine intleachtúla an iniúchóra. Ós rud é gur díríodh na tuarascálacha chuig lucht féachana ar leith agus gur sholáthair an t-iniúchóir a sheirbhís ar íocaíocht, níl sé ábhartha maidir leis an gceist ar cheart na tuarascálacha a nochtadh faoi Rialachán 1049/2001.

21. Maidir le leasanna tráchtála na heagraíochta idirnáisiúnta [...]. Dá bhrí sin, níl sé soiléir don Ombudsman conas a d’fhéadfadh aon impleachtaí diúltacha a bheith ag nochtadh na gcodanna sin de na tuarascálacha ar an eagraíocht idirnáisiúnta atá i gceist.

22. Maidir leis na codanna sin de na tuarascálacha ina bhfuil barúlacha, torthaí agus moltaí mionsonraithe, is deacair a fheiceáil conas a d’fhéadfaí iad sin a mheas mar chodanna íogaire. [...] Dá bhrí sin, ní léir conas a d’fhéadfadh nochtadh na faisnéise sin an bonn a bhaint de leasanna tráchtála na heagraíochta idirnáisiúnta. [...]

23. I bhfianaise an mhéid sin go léir, measann an tOmbudsman nach féidir ach codanna teoranta de na tuarascálacha a mheas go réasúnta mar chodanna ina bhfuil rúin ghnó ar fiú cosaint a thabhairt dóibh faoi Airteagal 4(2), an chéad fhleasc, de Rialachán 1049/2001. [...]

24. Is féidir an eisceacht maidir le leasanna tráchtála a chosaint a chur i leataobh má tá leas an phobail i nochtadh a mheastar a bheith níos tábhachtaí. Mar sin féin, cé go dtacaíonn na hargóintí a chuir an gearánach chun cinn le leas láidir poiblí a bheith ann i dtrédhearcacht na dtuarascálacha, ní cosúil go mbunaítear leas sáraitheach poiblí leo. Ní bheadh sé sin amhlaidh ach amháin dá mbeadh rud éigin ann a thabharfadh le tuiscint go raibh na measúnuithe colúin lochtach ar bhealach éigin.

25. I bhfianaise a bhfuil thuas, cinneann an tOmbudsman, a mhéid a bhunaigh an Coimisiún a chinneadh ar an eisceacht chun leasanna tráchtála a chosaint, nach raibh údar maith le diúltú rochtain phoiblí a thabhairt ar na codanna ábhartha de na tuarascálacha ina n-iomláine.

26. Níor chuir an gearánach i gcoinne fholú na sonraí pearsanta atá sna tuarascálacha.

An togra le haghaidh réitigh

Bunaithe ar na torthaí thuas, molann an tOmbudsman gur cheart don Choimisiún Eorpach athmhachnamh a dhéanamh ar a chinneadh rochtain a dhiúltú (a mhéid nach mbaineann sé le sonraí pearsanta) agus páirt-rochtain leathan ar na tuarascálacha a sholáthar, agus míniú mionsonraithe a thabhairt, maidir le haon chodanna a mheasann sé a bhfuil cosaint tuillte acu faoi Airteagal 4(2), an chéad fhleasc, de Rialachán 1049/2001, ar an gcaoi a mbainfeadh a nochtadh faoi seach an bonn go sonrach agus go hiarbhír de leasanna tráchtála na heagraíochta idirnáisiúnta lena mbaineann.

Iarrtar ar an gCoimisiún an tOmbudsman a chur ar an eolas faoin 16 Eanáir 2023 faoi aon ghníomhaíocht atá déanta aige i ndáil leis an togra réitigh thuas.

Emily O'Reilly

An tOmbudsman Eorpach

Strasbourg, 04/11/2022

N.B. Tá roinnt codanna den togra réitigh faoi rún agus baineadh iad.

[1] Ar fáil ag: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv%3AOJ.L_.2021.253.01.0001.01.ENG&toc=OJ%3AL%3A2021%3A253%3ATOC

[2] Chun tuilleadh eolais a fháil faoi na cineálacha éagsúla bainistíochta, tabhair cuairt ar: https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/find-funding/funding-management-mode_en.

[3] Airteagal 154 de Rialachán 2018/1046 maidir leis na rialacha airgeadais is infheidhme maidir le buiséad ginearálta an Aontais (‘an Rialachán Airgeadais’): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex% 3A32018R1046.

[4] Tá na téarmaí tagartha reatha ar fáil ag: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32019D0606(01)&from=EN.

[5] Féach fonóta 3.

[6] Faoi Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid de chuid Pharlaimint na hEorpa, na Comhairle agus an Choimisiúin:

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=celex% 3A32001R1049.

[7] I gcomhréir le hAirteagal 4(1)(b) de Rialachán 1049/2001.

[8] I gcomhréir le hAirteagal 4(2), an chéad fhleasc de Rialachán 1049/2001.

[9] I gcomhréir le hAirteagal 4(2), an chéad fhleasc de Rialachán 1049/2001.

[10] Féach, mar shampla, breithiúnas na Cúirte Céadchéime an 13 Aibreán 2005, VKI v an Coimisiún, T-2/03, mír 69:

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX% 3A62003TJ0002&qid=1666343897772.

[11] Féach mír 16 thuas.