Tá ról lárnach ag gníomhaireachtaí an Aontais trí bheartais an Aontais a chur chun feidhme agus trí shaineolas teicniúil, eolaíoch agus dlíthiúil a chur ar fáil ar fud na bpríomhearnálacha. Aon tuairim go saothraíonn a seirbhísigh phoiblí leasanna príobháideacha a thagann salach ar a ndualgais, is féidir léi an bonn a bhaint de mhuinín an phobail as a gcuid oibre. Tá béim leagtha go seasta ag an Ombudsman Eorpach ar na rioscaí a bhaineann le feiniméan an “dorais imrothlaigh” - áit a n-aistríonn an fhoireann chuig róil sheachtracha, go háirithe san earnáil phríobháideach. Is féidir fiú líon beag cásanna ardphróifíle a bheith ina gcúis le míshástacht phoiblí agus damáiste do chlú, mar a léirítear i bhfiosrúcháin le déanaí.

Ag an am céanna, ní mór do riarachán an Aontais gairmithe oilte a mhealladh chun aghaidh a thabhairt ar thosaíochtaí amhail an inbhuanaitheacht, an digitiú agus an tslándáil. Is féidir le bearta amhail tréimhsí marana agus srianta poist difear a dhéanamh do sholúbthacht ghairme, go háirithe i réimsí amhail an dlí, airgeadas nó teicneolaíocht.

I bhfianaise an mhéid sin, scrúdaíodh san fhiosrúchán sin, ó thaobh na sistéamachta de, an chaoi a láimhseálann gníomhaireachtaí an Aontais cásanna doirse imrothlacha. Ba é an aidhm a bhí leis sin dea-chleachtais agus easnaimh a d’fhéadfadh a bheith sna beartais agus sna cleachtais atá i bhfeidhm a shainaithint. Chuige sin, rinne an tOmbudsman athbhreithniú mionsonraithe ar na beartais a chuir 15 ghníomhaireacht de chuid an Aontais i bhfeidhm agus rinne sé iniúchadh ar 54 chomhad maidir le cásanna aonair ar dhéileáil naoi ngníomhaireacht de chuid an Aontais leo. Bhuail foireann fiosrúcháin an Ombudsman le hionadaithe ó chúig ghníomhaireacht de chuid an Aontais chun cúrsaí atá fós gan réiteach a shoiléiriú.

Dúirt beagnach gach gníomhaireacht de chuid an Aontais a chuir doiciméadacht faoi bhráid an Ombudsman gur ghlac siad cur chuige an Choimisiúin Eorpaigh maidir le cur chun feidhme na n-oibleagáidí dlíthiúla atá ar bhaill foirne atá ag aistriú chuig róil san earnáil phríobháideach, cibé acu ar imeacht dóibh nó le linn saoire gan phá. Mar sin féin, chinn an tOmbudsman go bhfuil treoir níos mionsonraithe agus níos cuimsithí ag roinnt gníomhaireachtaí AE maidir le cur chun feidhme na n-oibleagáidí dlíthiúla sin ná mar atá ag gníomhaireachtaí eile. Baineann difríochtaí a shainaithin an tOmbudsman leis an gcaoi a ndéileálann gníomhaireachtaí le fógraí déanacha nó neamhiomlána maidir le gníomhaíochtaí iarsheirbhíse, leis an gcaoi a ndéanann gníomhaireachtaí measúnú ar fhógraí den sórt sin, le cineál na mbeart maolaitheach a forchuireadh, le trédhearcacht na gcinntí maidir le gníomhaíochtaí iarsheirbhíse ar tugadh fógra ina leith agus leis an gcaoi a ndéantar faireachán ar aon oibleagáidí a eascraíonn astu, chomh maith leis an gcaoi a gcuireann gníomhaireachtaí oiliúint ar bhaill foirne maidir lena n-oibleagáidí eitice.

Thairis sin, chinn an tOmbudsman go bhfuil difríocht shuntasach idir na rialacha agus na beartais lena rialaítear gníomhaíochtaí iar-shainordaithe daoine nach baill foirne iad, is é sin, comhaltaí de Bhoird Bainistíochta na ngníomhaireachtaí nó de Bhoird Maoirseoirí na ngníomhaireachtaí. Is iad na húdaráis náisiúnta a cheapann formhór chomhaltaí Bhord na ngníomhaireachtaí agus déanann siad ionadaíocht ar a mBallstáit faoi seach, rud a chiallaíonn go bhfuil siad fós faoi réir rialacha eitice náisiúnta, atá éagsúil ó Bhallstát go chéile. Chun aghaidh a thabhairt ar choinbhleachtaí leasa a d’fhéadfadh a bheith ann agus ar dhamáiste do chlú a eascraíonn as gluaiseachtaí doirse imrothlacha, níor ghlac ach roinnt de na comhlachtaí rialaithe ó ghníomhaireachtaí an Aontais a scrúdaíodh san fhiosrúchán seo beartais lena rialaítear gníomhaíochtaí iar-shainordaithe chomhaltaí an Bhoird.

Chun cabhrú le gníomhaireachtaí an AE a gcuid rialacha maidir le gluaiseachtaí doirse imrothlacha a neartú tuilleadh, leag an tOmbudsman amach sraith treoirlínte dea-chleachtais:

• Tosaíonn creat láidir ionracais le cosc: treoir shoiléir, oiliúint rialta agus tionscnaimh feasachta leanúnacha a thabhairt don fhoireann agus do chomhaltaí an Bhoird chun a áirithiú go bhfuil tuiscint iomlán ar oibleagáidí eiticiúla riachtanach.
• Treisítear é sin le nósanna imeachta oibríochta caighdeánacha láidre chun cásanna doirse imrothlacha a láimhseáil, lena soláthraítear cur chuige soiléir céim ar chéim maidir le fógraí, measúnuithe agus comhlíontacht.
• Ní mór critéir thrédhearcacha maidir le srian a chur ar róil iarsheirbhíse nó iar-shainordaithe a bhunú roimh ré, ionas go mbeidh daoine aonair go hiomlán ar an eolas faoi theorainneacha sula rachaidh siad isteach.
• Nuair a chuirtear aistriú chuig an earnáil phríobháideach in iúl, ba cheart do ghníomhaireachtaí gníomhú go tapa - trí mheasúnuithe riosca críochnúla a dhéanamh, coinbhleachtaí leasa a d’fhéadfadh a bheith ann a shainaithint, agus bearta réamhchúraim a dhéanamh láithreach amhail cearta rochtana a chúlghairm nó freagrachtaí a athshannadh i gcás inar gá.
• Ba cheart an chinnteoireacht a bheith cothrom, trédhearcach agus dea-dhoiciméadaithe, rud a chuirfeadh ar chumas daoine aonair barúil a thabhairt ar shrianta atá beartaithe agus a áirithiú ag an am céanna go ndéanfar rioscaí a bhainistiú go héifeachtach trí bhearta comhréireacha amhail tréimhsí marana, toirmisc bhrústocaireachta nó, i gcás inar gá, toirmisc glan amach.
• Ní mór cearta achomhairc a leagan amach go soiléir i gcinntí réasúnaithe tráthúla.
• Chomh maith le cinnteoireacht chríochnúil, braitheann cuntasacht ar fhorfheidhmiú láidir. Áirítear leis sin achoimrí ar ghníomhaíochtaí údaraithe a fhoilsiú, faireachán gníomhach a dhéanamh ar chomhlíonadh na gcoinníollacha a fhorchuirtear, agus oibleagáidí rúndachta a chomhlíonadh.
• I gcás ina bhfuil amhras faoi sháruithe, ní mór do ghníomhaireachtaí freagairt go pras - na fíricí a shuíomh, agus gníomhaíocht araíonachta a shaothrú i gcásanna tromchúiseacha - chun muinín a choinneáil agus sláine institiúideach a chosaint.

Is é conclúid an Ombudsman gur féidir le gníomhaireachtaí an Aontais go leor a fhoghlaim ó chleachtais a chéile. Tá sé i gceist ag an Ombudsman na treoirlínte dea-chleachtais seo a chur i bhfeidhm maidir le cásanna a d'fhéadfaí a chur in iúl di amach anseo.

Bhain an cás leis an gcaoi ar dhéileáil Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh i ndáil le Comhar i bhForfheidhmiú an Dlí (Europol) le haistriú beirt dá hiarbhaill foirne go Thorn (eintiteas príobháideach a d’fhorbair réitigh bogearraí atá bunaithe ar IS chun ábhar mí-úsáide gnéasaí leanaí ar líne a bhrath) agus bhí an tAontas ag smaoineamh ar rialacha a ghlacadh maidir leis an ábhar sin. Chuir an gearánach in iúl go raibh imní air faoi choinbhleachtaí leasa a d’fhéadfadh a bheith ann leis na gluaiseachtaí.

Chinn an tOmbudsman gurbh ionann an chaoi ar dhéileáil Europol le haistriú ball foirne amháin chuig an earnáil phríobháideach agus drochriarachán. Mar sin féin, le linn an fhiosrúcháin, chuir Europol in iúl go raibh sé toilteanach athbhreithniú a dhéanamh ar na próisis atá aige cheana. D'fháiltigh an tOmbudsman roimhe seo, agus d'iarr sí ar Europol tuairisc a thabhairt ar ais, laistigh de shé mhí, ag léiriú conas a thugann an t-athbhreithniú aghaidh ar na heasnaimh a sainaithníodh san fhiosrúchán seo.

Bhain an cás le haistriú iar-Leas-Uachtarán (iar-Leas-Uachtarán) den Bhanc Eorpach Infheistíochta (BEI), a bhí ina chathaoirleach freisin ar an gCiste Eorpach Infheistíochta (CEI), chun bheith ina phríomhoifigeach feidhmiúcháin (POF) ar an ‘mbanc náisiúnta le haghaidh spreagadh’ san Iodáil, a Bhallstát tionscnaimh.

Feidhmíonn bainc náisiúnta le haghaidh spreagadh mar idirghabhálaithe airgeadais idir Grúpa BEI agus tionscadail ar mhionscála a bhaineann tairbhe as infheistíochtaí Ghrúpa BEI. Dá réir sin, bhí imní ar an ngearánach go raibh rioscaí coinbhleachta leasa ag baint le haistriú an iar-Leas-Uachtaráin.

D’fhiosraigh an tOmbudsman an tsaincheist agus chinn sé, seachtainí sular ceapadh an t-iar-Leas-Uachtarán mar Phríomhfheidhmeannach ar an mbanc náisiúnta le haghaidh spreagadh, gur ghlac sé páirt i gcomhaontuithe maoinithe idir BEI agus CEI agus an banc náisiúnta le haghaidh spreagadh san Iodáil a fhormheas. Tharla sé sin in ainneoin gur chuir príomhoifigeach comhlíontachta BEI in iúl gur cheart dó staonadh ó aon ghnó leis an mbanc náisiúnta le haghaidh spreagtha fad a bhí a nós imeachta ceapacháin chuig an mbanc sin ar siúl. Thagair an príomhoifigeach comhlíontachta do chinneadh gaolmhar ó choiste eitice agus comhlíontachta BEI (ECC) in 2018.

I bhfianaise an mhéid sin, bhí an tOmbudsman den tuairim nár leor an chaoi ar dhéileáil BEI leis na rioscaí a bhaineann le coinbhleachtaí leasa, agus gurbh ionann é agus drochriarachán. Chun aghaidh a thabhairt air sin, molann an tOmbudsman go neartódh BEI ról ECC i ndáil le gníomhaíochtaí iar-shainordaithe atá beartaithe ag comhaltaí (iarchomhaltaí) de choiste bainistíochta BEI, lena n-áirítear i gcás ina bhfuil na gníomhaíochtaí iar-shainordaithe le heintiteas a shainmhínítear mar eintiteas a bhfuil cumas seirbhíse poiblí aige. Go sonrach, ba cheart do ECC a bheith in ann bearta a fhorchur chun aon riosca a bhaineann le coinbhleachtaí leasa a shainaithnítear a mhaolú. Mhol an tOmbudsman freisin go ndéanfadh BEI cinntí ECC a phoibliú go gairid tar éis iad a ghlacadh, chun feabhas a chur ar fhaireachán agus ar fhorfheidhmiú chomhlíonadh na gcoinníollacha arna bhforchur ag ECC ar ghníomhaíochtaí iar-shainordaithe iarchomhaltaí an choiste bainistíochta. Tá an tOmbudsman muiníneach, leis na feabhsuithe sin, gur féidir le BEI saincheisteanna comhchosúla a sheachaint amach anseo.

Ós rud é go bhfuil níos mó cumhachtaí á gcur de chúram ar an Aontas i réimsí ón gcosaint go dtí an cúram sláinte, tá muinín an phobail as an riarachán ríthábhachtach. Dá bhrí sin, tá dochar mór á dhéanamh d’aon dearcadh go saothraíonn seirbhísigh phoiblí leasanna príobháideacha atá i gcoinbhleacht lena gcuid oibre poiblí. Tá feiniméan na ‘ndoirse imrothlacha’ sainaitheanta le fada ag an Ombudsman Eorpach mar fheiniméan a d’fhéadfadh dochar a dhéanamh d’iontaoibh an phobail mura ndéantar bainistiú leordhóthanach air. Is féidir le fiú líon beag gluaiseachtaí ardphróifíle míshástacht shuntasach phoiblí a ghiniúint agus damáiste a dhéanamh do chlú. Breathnaíodh san fhiosrúchán straitéiseach seo ar 100 comhad ‘dorais imrothlaigh’ de chuid an Choimisiúin Eorpaigh chun réimsí a bhféadfaí feabhas a chur orthu a shainaithint agus chun an chuid eile de riarachán an Aontais a threorú don todhchaí.

D’aimsigh fiosrúchán an Ombudsman fíorfheabhsuithe ó scrúdaigh sí an tsaincheist go deireanach, lena n-áirítear treoir maidir le conas scrúduithe níos déine a dhéanamh ar gach gluaiseacht.

É sin ráite, i gcásanna áirithe, d’fhormheas an Coimisiún iarrataí ó iarchomhaltaí foirne sinsearacha chun dul i mbun gníomhaíochtaí, in ainneoin forchoimeádas maidir le cé acu a mhaolódh nó nach maolódh na coinníollacha a fhorchuirtear ar na gluaiseachtaí na rioscaí a d’fhéadfadh a bheith ann (amhail coinbhleachtaí leasa agus rochtain ar eolas nó ar theagmhálacha laistigh den riarachán). Creideann an tOmbudsman nár cheart gluaiseachtaí den sórt sin a údarú ach amháin i gcás inar féidir an ghníomhaíocht a chur faoi réir srianta a mhaolaíonn na rioscaí go leordhóthanach agus ar féidir faireachán agus forfheidhmiú inchreidte a dhéanamh orthu.

I gcás nach féidir srianta agus forfheidhmiú den sórt sin a dhéanamh, ba cheart don Choimisiún cosc sealadach a chur ar iarbhaill foirne dul i mbun na bpost atá beartaithe. Mura ndéanfar amhlaidh, tá an baol ann go ndéanfar gannmheastachán ar na héifeachtaí creimneacha le himeacht ama a bhaineann le hoifigigh den sórt sin a bheith ag tabhairt a gcuid eolais agus a líonraí chuig réimsí gaolmhara san earnáil phríobháideach, agus ar an damáiste gaolmhar do chlú an Aontais.

Agus gníomhaíocht lena ngabhann bearta maolaitheacha á formheas aige, ba cheart don Choimisiún féachaint ar an raon iomlán beart atá ar fáil. Mar shampla, d’fhéadfadh an Coimisiún a chur de choinníoll ar fhormheas poist nua go bhfaigheadh an ball foirne gealltanas ón bhfostóir nua go gcuirfí na srianta arna bhforchur ag an gCoimisiún ar fáil go poiblí ar shuíomh gréasáin an fhostóra nua. Ar a laghad, ba cheart don Choimisiún a cheangal ar an (iar)bhall foirne fianaise a chur isteach gur roinneadh na srianta a forchuireadh leis an bhfostóir nua.

Mar gheall ar na deacrachtaí a bhí ag an gCoimisiún maidir le faireachán a dhéanamh ar chomhlíonadh, d’athdhearbhaigh an tOmbudsman a moladh go gcuirfeadh an Coimisiún faisnéis ar fáil don phobal ar bhealach níos tráthúla maidir le gníomhaíochtaí iarsheirbhíse uile na n-iarbhall foirne sinsearach a ndéanann sé measúnú orthu. Chuirfeadh sé sin feabhas ar ghrinnscrúdú poiblí ar na cinntí sin, rud atá fíor-riachtanach chun críoch faireacháin.

Tá ‘doirse imrothlacha’ sainaitheanta le fada an lá ag an Ombudsman Eorpach, trína n-aistríonn oifigigh phoiblí chuig an earnáil phríobháideach, mar fheiniméan a d’fhéadfadh dochar a dhéanamh d’iontaoibh an phobail mura ndéantar é a bhainistiú i gceart.

Leis an bhfiosrúchán féintionscnaimh seo, féachadh ar an gcaoi a ndéileálann an Banc Ceannais Eorpach (BCE) le gluaiseachtaí doirse imrothlacha a chuid ball foirne.

I bhfianaise ról BCE maidir le cobhsaíocht praghsanna a áirithiú agus maoirseacht a dhéanamh ar institiúidí airgeadais agus creidmheasa, d’fhéadfadh coinbhleacht leasa agus rioscaí clú a bheith ag baint le haon aistriú a dhéanann comhaltaí foirne BCE (iarchomhaltaí foirne BCE) chuig institiúidí príobháideacha airgeadais nó creidmheasa, go háirithe iad siúd a thagann faoi mhaoirseacht BCE, agus d’fhéadfadh sé a bheith ina chúis le míshástacht phoiblí.

Rinne fiosrúchán an Ombudsman measúnú ar chás sonrach amháin, a d’ardaigh ábhair imní don phobal, agus rinne sé athbhreithniú freisin ar 26 chás d’iarrataí ó bhaill foirne dul i mbun gníomhaíochtaí gairme, le linn dóibh a bheith ar shaoire gan phá nó tar éis dóibh obair le BCE a chríochnú. I ngach comhad seachas ceann amháin de na comhaid a ndearnadh athbhreithniú orthu, bhog baill foirne BCE chuig an earnáil phríobháideach, lena n-áirítear eintitis agus bainc atá faoi mhaoirseacht BCE.

Tháinig an tOmbudsman ar an gconclúid gur cheart do BCE cur chuige níos láidre a chur i bhfeidhm maidir le haistrithe doirse imrothlacha dá (iar)mheánrangú agus dá fhoireann shinsearach chuig poist san earnáil phríobháideach, go háirithe sa tionscal airgeadais.

Chun aghaidh a thabhairt ar easnaimh a tháinig chun cinn sa chás aonair agus ar bhonn níos ginearálta maidir leis an gcaoi a dtéann BCE i ngleic leis an dúshlán sin, leag an tOmbudsman amach sraith moltaí maidir leis an gcaoi ar féidir le BCE a rialacha a neartú, lena n-áirítear i gcomhthéacs an athbhreithnithe leanúnaigh ar Chreat Eitice BCE.

Go sonrach, ba cheart do BCE raon feidhme na mball foirne sin atá faoi réir ceanglais níos déine maidir le fógra a thabhairt agus/nó marana a leathnú nó íoscheanglas ginearálta a roghnú do gach ball foirne atá cosúil le forálacha Rialacháin Foirne AE a bhaineann le gníomhaíochtaí gairme iarsheirbhíse.

Ba cheart do BCE síneadh a chur freisin, ó shé mhí go bliain amháin, leis an toirmeasc ar iarchomhaltaí sinsearacha foirne BCE brústocaireacht a dhéanamh ar a n-iar-chomhghleacaithe.

Ba cheart do BCE tuilleadh feabhais a chur ar an bhfaireachán a dhéanann sé ar chomhlíonadh (iar)chomhaltaí foirne lena n-oibleagáidí agus coinníollacha eitice arna bhforchur ag BCE, mar shampla trí na coinníollacha maidir le gníomhaíochtaí iarfhostaíochta iarchomhaltaí foirne sinsearacha a údarú a phoibliú ionas gur féidir sáruithe líomhnaithe a chur in iúl.

Ina theannta sin, mhol an tOmbudsman, i gcás ina measann BCE go bhfuil rioscaí ag baint le hiarraidh ó bhall foirne dul i mbun gníomhaíocht ghairme agus é ar shaoire gan phá, ar rioscaí iad nach féidir a mhaolú go leordhóthanach le srianta nó nuair nach féidir faireachán éifeachtach a dhéanamh ar shrianta ná iad a fhorfheidhmiú go héifeachtach, nár cheart dó iarraidh den sórt sin a údarú.

 

Bhain an cás le cinneadh an Bhainc Eorpaigh Infheistíochta iarraidh a rinne iar-leas-uachtarán agus comhalta dá Choiste Bainistíochta (MC) (‘iar-Leas-Uachtarán’) a fhormheas chun bheith ina chomhalta boird neamhfheidhmiúcháin de chuideachta fóntais fuinnimh Spáinneach, a fuair iasachtaí ó BEI.

Chuir na gearánaigh, beirt Fheisirí de Pharlaimint na hEorpa, imní in iúl go raibh an baol ann go mbeadh coinbhleachtaí leasa ann mar thoradh ar an aistriú. D’áitigh BEI nach raibh baint ag an iar-Leas-Uachtarán le caibidlíocht agus cur chun feidhme na gcomhaontuithe maoinithe idir BEI agus an chuideachta.

Chinn an tOmbudsman, agus an t-aistriú á fhormheas aige, nár bhainistigh BEI i gceart an baol go mbeadh coinbhleachtaí leasa ann a d’fhéadfadh a bheith ina gcúis le hiarraidh an iar-Leas-Uachtaráin. Mar sin féin, ós rud é go bhfuil feabhsuithe déanta ag BEI, idir an dá linn, ar na rialacha eitice ábhartha chun aghaidh a thabhairt ar na hábhair sin, chinn an tOmbudsman nach raibh údar le tuilleadh fiosrúchán.

Mar sin féin, rinne an tOmbudsman moltaí maidir le feabhsúchán d’fhonn neartú a dhéanamh ar an gcaoi a ndéanann BEI measúnú ar ghluaiseachtaí ‘dorais imrothlaigh’ ag comhaltaí dá MC chuig an earnáil phríobháideach, agus ar an gcaoi a n-áirithíonn sé comhlíonadh i gcás ina n-údaraíonn a Choiste um Eitic agus um Chomhlíonadh beart ach ina gcuireann sé coinníollacha i bhfeidhm maidir leis an duine aonair agus maidir lena ngníomhaíochtaí.