D’iarr an tOmbudsman Eorpach Emily O’Reilly ar Pharlaimint na hEorpa tacaíocht fhoirmiúil a thabhairt dá hiarrachtaí chun a chur ar an gCoimisiún Eorpach gníomhú de réir a moltaí chun moilleanna sistéamacha a laghdú agus í ag déileáil le hiarrataí ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid.

I dTuarascáil Speisialta chuig an bParlaimint, thug an tOmbudsman dá aire, cé gur thug an Coimisiún le fios go bhfuil an chuid is mó dá moltaí á gcur chun feidhme aige cheana féin, go léiríonn fiosrúcháin an Ombudsman a bhaineann le rochtain phoiblí moilleanna suntasacha i gcónaí.

Is iondúil go mbaineann na moilleanna sin le hiarrataí ar rochtain a bhaineann le réimsí a bhfuil tábhacht shuntasach phoiblí ag baint leo. Léiríonn samplaí le déanaí gur thóg sé breis agus bliain ar an gCoimisiún déileáil le hiarrataí a bhaineann le doiciméid a bhaineann leis an imirce, le cistí téarnaimh an Aontais, agus le smachtbhannaí i gcoinne na Rúise. Ag an am céanna, tá méadú mór tagtha ar ghearáin maidir le rochtain ar mhoilleanna ar dhoiciméid sa Choimisiún, agus tá an líon in 2023 ceithre huaire níos airde cheana féin ná mar a bhí sé in 2020. 

“Tá na saoránaigh ag súil, agus an ceart acu, go mbeidh riarachán an Aontais oscailte, nua-aimseartha agus dírithe ar sheirbhísí – tá cur chuige an Choimisiúin maidir le rochtain ar dhoiciméid i bhfad níos lú ná mar a bhíothas ag súil leis.”  

“Baineann na moilleanna sin an bonn de chumas na saoránach grinnscrúdú a dhéanamh ar chinntí agus ar bheartais an Aontais ar bhealach díreach tráthúil. Ní mór don Choimisiún go bunúsach athmhachnamh a dhéanamh ar a chur chuige chun an fhadhb shistéamach sin a cheartú.’

“Is é an aidhm dheiridh atá agam cabhrú leis an bpobal páirt fhóinteach a ghlacadh i saol daonlathach an Aontais, ar ceart Conartha é. Sin an fáth ar iarr mé go dtacódh an Pharlaimint leis an ábhar seo agus go ngníomhódh sí ina leith,” a dúirt an tOmbudsman.

Fuarthas amach i bhfiosrúchán an Ombudsman, a osclaíodh in 2022, nuair a iarrann daoine ar an gCoimisiún athbhreithniú a dhéanamh ar a chinneadh rochtana tosaigh - toisc gur dhiúltaigh sé nó nár dheonaigh sé ach rochtain pháirteach ar na doiciméid a iarradh - go gcailltear spriocdhátaí an rialacháin trédhearcachta (1049/2001) in 85 % de na cásanna.

Ghlac níos mó ná 60 % de na cinntí athbhreithnithe sin níos mó ná 60 lá oibre, d’ainneoin uasteorainn ama 30 lá oibre.

Ina moladh, mhol an tOmbudsman go dtiomnódh an Coimisiún níos mó acmhainní chun déileáil le hiarrataí daingniúcháin, chun dul i dteagmháil go cuiditheach agus go hoscailte le daoine a iarrann doiciméid, agus chun ábhair leasa phoiblí a réamh-mheas ionas gur féidir leis a bheith trédhearcach go réamhghníomhach.

Tá 20 Tuarascáil Speisialta ón Ombudsman don Pharlaimint ann ó bunaíodh an tOmbudsman Eorpach i 1995 agus tacaíodh leo go léir. Bhain an Tuarascáil Speisialta dheireanach, in 2018, leis an easpa trédhearcachta reachtaí i gComhairle an Aontais Eorpaigh.