Ceann Aonaid Ardrúnaíocht-Aonad

SG.A.3 - Trédhearcacht & Eitic An Coimisiún
Eorpach

A Uasail X, a chara,

An 2 Nollaig 2025, fuair an tOmbudsman ceist ó Ombudsman Phoblacht na Cróite maidir le hárachas sláinte do shaoránaigh agus do chónaitheoirí buana na Cróite atá ag staidéar i dtíortha eile den Aontas.  

Tá gearáin á bhfáil ag Ombudsman na Cróite ó mhic léinn agus ó theaghlaigh mac léinn atá ag tabhairt faoina staidéar thar lear maidir lena n-árachas sláinte Cróitise a chailleadh. Go bunúsach, is cosúil go gceanglaítear ar aon saoránach nó buanchónaitheoir a fhágann an Chróit ar feadh níos mó ná bliain (agus a bhfuil níos lú ná trí mhí de láithreacht bhliantúil aige) saoire shealadach ón gCróit a chlárú. Is amhlaidh atá i gcás go leor mac léinn a dhéanann staidéar i mBallstát eile den Aontas. Mar sin féin, ó 2023 i leith, cailleadh árachas sláinte na Cróite go huathoibríoch mar thoradh ar chlárú na saoire sealadaí sin, agus tá sé sin neamhspleách ar imthosca pearsanta.[1]

Dóibh siúd atá ag staidéar i mBallstát eile, ciallaíonn árachas sláinte Cróitise a chailleadh nach féidir leo Cárta Eorpach um Árachas Sláinte (EHIC) arna eisiúint ag an gCróit a úsáid agus iad thar lear, agus ar an gcaoi sin go gcaithfidh siad árachas sláinte duine a chumhdach sa tír staidéir. Is cosúil go gcruthaíonn sé sin bacainní tromchúiseacha riaracháin agus airgeadais do mhic léinn. Ag an am céanna, leanann saoránaigh na Cróite agus cónaitheoirí buana atá ag staidéar sa Chróit de thairbhe a bhaint as árachas sláinte a chumhdaítear le buiséad an stáit.

D’ardaigh Ombudsman na Cróite an tsaincheist sin leis na húdaráis náisiúnta. Dar lena hOifig agus leis na saineolaithe a ndeachaigh sí i gcomhairle leo, d’fhéadfadh an cás a bheith ina shárú ar an gceart chun saorghluaiseachta, ar na Rialacháin maidir le Comhordú Slándála Sóisialta,[2] agus ar chásdlí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh.

Bunaithe ar an gceist sin agus ar mhalartuithe a rinneadh ina dhiaidh sin le hOmbudsman na Cróite, ba mhaith linn a iarraidh ar an gCoimisiún freagra a thabhairt ar na ceisteanna seo a leanas:

A. An bhféadfadh an Coimisiún aghaidh a thabhairt ar na hábhair imní, agus ar na breithnithe dlíthiúla a ardaíodh sa cheist (agus sa tuairim dhlíthiúil atá i gceangal leis seo) a sheol Ombudsman na Cróite?

Agus freagra á thabhairt ar an gceist, an bhféadfadh an Coimisiún aghaidh a thabhairt ar na gnéithe seo a leanas freisin:

B. Cad iad na himthosca inar féidir le Ballstát a rialacha maidir le cónaí, lena n-áirítear saoire shealadach, a athrú chun críocha Threoir 2004/38/CE agus Rialachán 883/2004 agus Rialachán 987/2009 agus cad iad na coinníollacha faoinar féidir leis an mBallstát sin na rialacha sin a athrú?

C. An gceanglaítear ar na Ballstáit a áirithiú go gcuirfear ceann amháin nó níos mó de na tosca táscacha a leagtar síos in Airteagal 11 de Rialachán 987/2009 san áireamh sula gcinnfear cónaí duine dá náisiúnaigh nó iad siúd a bhfuil an ceart chun buanchónaithe laistigh dá gcríoch acu?

D. An bhféadfadh an leasú ar Acht Árachais Sláinte Éigeantaigh na Cróite a tugadh isteach in 2023 srian a chur ar an gceart chun saorghluaiseachta trí roinnt mac léinn a chur faoi mhíbhuntáiste toisc gur fheidhmigh siad a gceart chun saorghluaiseachta, i gcomhréir le cásdlí Chúirteanna an Aontais Eorpaigh?

Ba mhór againn dá bhféadfadh an Coimisiún freagra a thabhairt ar an gceist sin agus ar na ceisteanna thuas faoin 13 Feabhra 2026, más féidir, ionas gur féidir linn an freagra a chur ar aghaidh chuig Ombudsman na Cróite.

Cuirfear cóip den litir seo, agus den fhreagra ón gCoimisiún, ar fáil ar shuíomh gréasáin an Ombudsman.

Le dea-mhéin,

Rosita Hickey
Stiúrthóir Fiosrúcháin

Strasbourg, 12/01/2026

[1] Amhail fanacht go buan sa Chróit, nó go neamhspleách ar na cúiseanna ar fhág duine an tír go sealadach (e.g. staidéar, obair, cóir leighis, etc.).

[2] Rialachán 883/2004 maidir le comhordú na gcóras slándála sóisialta, ar fáil ag: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32004R0883 ; agus Rialachán 987/2009 lena leagtar síos an nós imeachta chun Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 a chur chun feidhme, ar fáil ag: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2009/987/oj/eng