FOR PREVIEWING & TESTING PURPOSES ONLY.
This notification will disappear once the page will be published.
This link is available for less than 30 minutes.
  • Éasca le léamh
  • Méid an téacs

An bhfuil gearán agat in aghaidh institiúid nó comhlacht de chuid an Aontais Eorpaigh?

Teanga reatha: 
  • Gaeilge
Teangacha ar fáil: 

Forbhreathnú ar fhreagraí ar chomhairliúchán poiblí an Ombudsman Eorpaigh maidir le trédhearcacht agus rannpháirtíocht i gcinnteoireacht AE a bhaineann leis an gcomhshaol

Cúlra

Idir mí Mheán Fómhair agus mí na Nollag 2022, rinne an tOmbudsman Eorpach comhairliúchán poiblí maidir le trédhearcacht agus rannpháirtíocht i gcinnteoireacht AE a bhaineann leis an gcomhshaol. Leagadh amach sa chomhairliúchán ceisteanna a raibh sé mar aidhm leo a mheas an gcuireann institiúidí agus comhlachtaí AE rochtain ar fhaisnéis ar fáil go tráthúil, rud a chuireann ar chumas na saoránach a gceart chun grinnscrúdú daonlathach a fheidhmiú i réimse a bhfuil tábhacht mhór agus leas an phobail ag baint leis.[1]

Rinneadh an comhairliúchán i gcomhthéacs fhreagairt an AE ar ghéarchéimeanna comhshaoil agus aeráide, a sainíodh leis an gComhaontú Glas don Eoraip[2] agus lena n-áirítear creataí uileghabhálacha amhail Straitéis Bhithéagsúlachta an AE do 2023[3], an Straitéis ‘Ón bhFeirmgo dtí an Forc’[4], an Straitéis don Gheilleagar Gorm[5] agus an Plean Gníomhaíochta don Gheilleagar Ciorclach[6].

Fuair an tOmbudsman 18 n-aighneacht (atá liostaithe san iarscríbhinn), lena n-áirítear ó eagraíochtaí neamhrialtasacha atá gníomhach i réimsí éagsúla. Cuirfidh na freagraí le machnamh an Ombudsman ar a cuid oibre straitéisí sa réimse seo.

Forbhreathnú ar fhreagraí

Trédhearcacht

Deacrachtaí faisnéis nó rochtain ar dhoiciméid a fháil

Shainaithin freagróirí deacrachtaí éagsúla a bhaineann an bonn den chumas próisis chinnteoireachta a leanúint nó rannchuidiú leo. Ina measc siúd tá:

  • Foilsiú déanach faisnéise, amhail cláir oibre chruinnithe na Comhairle, measúnuithe tionchair agus seasaimh an AE i gcomhthéacs fóram iltaobhach.
  • Easpa trédhearcachta maidir le brústocaireacht agus rannpháirtíocht grúpaí leasmhara sa chinnteoireacht.
  • Deacrachtaí maidir le rochtain a fháil ar fhaisnéis agus ar sheasaimh a pléadh sa chaibidlíocht thríthaobhach maidir leis an dréachtreachtaíocht idir Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle agus an Coimisiún.
  • Mainneachtain tuairimí an Bhoird um Ghrinnscrúdú Rialála (RSB) a chur ar fáil go poiblí go tráthúil, ar comhlacht neamhspleách é laistigh den Choimisiún a chuireann comhairle ar Choláiste na gCoimisinéirí.
  • Foilsiú neamhiomlán nó ar cuireadh moill air d’fhaisnéis maidir le nósanna imeachta um shárú i mbunachar sonraí an AE um shárú.

Chuir freagróirí ábhair imní in iúl freisin maidir leis an gcaoi a ndéileálann institiúidí AE, go háirithe an Coimisiún, le hiarratais ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid.[7] Áirítear orthu sin mainneachtain cloí le spriocdhátaí chun déileáil le hiarratais, diúltú córasach rochtain a thabhairt ar chineálacha áirithe doiciméad, amhail measúnuithe tionchair nó tuairimí ón mBord um Ghrinnscrúdú Rialála, agus mainneachtain aird chuí a thabhairt ar leas sáraitheach an phobail maidir le doiciméid a nochtadh.

Chomh maith le faisnéis maidir le saincheisteanna amhail trádáil i bhfiadhúlra agus astaíochtaí tionsclaíocha, chuir freagróirí in iúl freisin deacrachtaí maidir le faisnéis a fháil a bhaineann le cistí AE áirithe, amhail: an Ciste don Nuachóiriú[8]; cistí arna mbainistiú ag an mBanc Eorpach Infheistíochta (BEI); Creat Infheistíochta na mBalcán Thiar[9]; liosta na dTionscadal Leasa Choitinn (PCInna)[10], tionscadail bonneagair fuinnimh atá incháilithe do mhaoiniú ón AE; agus maoiniú a bhfuil tionchar comhshaoil aige faoin gComhbheartas Talmhaíochta agus faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta.

Cruinneas agus soláimhsitheacht na faisnéise foilsithe maidir leis an gcomhshaol

Leis an Rialachán Aarhus AE, ceanglaítear ar institiúidí AE bunachair sonraí phoiblí a bhunú chun faisnéis áirithe comhshaoil a scaipeadh go réamhghníomhach agus go córasach. D’áitigh freagróirí gur cheart go mbeadh bunachar sonraí AE ann i dtaca le reachtaíocht chomhshaoil agus le dréachtreachtaíocht. D’áitigh siad freisin gur cheart go n-áireofaí i gcláir doiciméad, go háirithe doiciméid de chuid an Choimisiúin agus na Comhairle, tuilleadh doiciméad cúlra (mar shampla, doiciméid oibre maidir le dréachtreachtaíocht sa Chomhairle nó doiciméid arna n-ullmhú ag Ard-Stiúrthóireachtaí an Choimisiúin). D’iarr siad freisin go bhfoilseodh an Ghníomhaireacht Eorpach Ceimiceán tuilleadh faisnéise, go háirithe maidir le measúnú riosca ar cheimiceáin i gcomhthéacs Rialachán REACH[11], agus maidir leis an tionchar comhshaoil a bhíonn ag tionscadail arna maoiniú ag BEI.

D’áitigh freagróirí go láidir go bhfuil saincheisteanna ann maidir le cruinneas agus iomláine na faisnéise a fhoilsítear i réimsí sonracha.

I réimse na trádála san fhiadhúlra, ní chláraíonn an Coimisiún agus ní chuireann sé ar fáil go poiblí ach sonraí maidir le hallmhairí agus onnmhairí speiceas dá dtagraítear go sainráite i ndlí an AE is infheidhme[12] agus cuireann roinnt Ballstát sonraí neamhiomlána ar fáil. Cuireann sé sin cosc ar mheastóireacht agus níl sé cothrom le dea-chleachtas idirnáisiúnta. Mar shampla, dúirt freagróirí go bhfuil sonraí níos mionsonraithe i mbunachar sonraí comparáideach SAM, chomh maith le tacair sonraí shonracha atá ar fáil ar iarratas. Tá doiciméid chúlra atá taobh thiar de na cinntí in easnamh freisin.

Chuir freagróirí ábhair imní in iúl freisin nach gcuirtear faisnéis maidir le hastaíochtaí tionsclaíocha ar fáil sa tairseach thiomnaithe[13] i bhformáid sonraí oscailte atá éasca le húsáid, agus nach bhfuil an fhaisnéis sin ar fáil i gcomhthéacs chun meastóireacht a éascú. D’áitigh siad freisin go bhfuil easpa sonraí ann maidir le roinnt príomh-shaincheisteanna faoi Straitéis Bithéagsúlachta an AE 2030[14], mar shampla feirmeoireacht orgánach, chomh maith le heaspa faisnéise atá mionsonraithe go leordhóthanach maidir le cinntí AE i ndáil le hiascaigh, mar shampla comparáid a dhéanamh idir moltaí eolaíocha a glacadh maidir le gabhálacha speiceas agus cuótaí.

Cad a cháilíonn mar ‘fhaisnéis chomhshaoil’?

Thug freagróirí dá n-aire nach measann institiúidí AE uaireanta gur cheart doiciméid nó faisnéis a bhfuil tionchar acu ar an gcomhshaol a aithint mar ‘fhaisnéis chomhshaoil’[15], rud a chiallaíonn nár chuir siad i bhfeidhm na caighdeáin trédhearcachta níos airde a cheanglaítear le Rialachán Aarhus AE. Ciallaíonn sé sin go mbaineann institiúidí úsáid gan údar as na heisceachtaí faoi reachtaíocht an AE maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid chun rochtain a dhiúltú. D’aithin freagróirí gur fadhb í sin i réimsí na cinnteoireachta reachtaí, na rochtana ar dhoiciméid a bhaineann le dlí comhshaoil AE a fhorfheidhmiú i gcomhthéacs imeachtaí um shárú, caighdeán a leagan síos agus an tionchair atá ag gníomhaíochtaí arna maoiniú ag an AE ar an gcomhshaol.

Trédhearcacht an ‘nós imeachta coisteolaíochta’ maidir le dlíthe cur chun feidhme an AE a chinneadh

D’áitigh freagróirí gur cheart go mbeadh i bhfad níos mó trédhearcachta sa nós imeachta coisteolaíochta, go háirithe maidir leis an mBuanchoiste um Plandaí, Ainmhithe, Bia agus Beatha (SCOPAFF)[16], a thugann tuairimí ar thograí ón gCoimisiún maidir le ‘gníomhartha cur chun feidhme’ i ndáil le saincheisteanna amhail lotnaidicídí agus orgánaigh ghéinmhodhnaithe. D’áitigh freagróirí freisin gur cheart go mbeadh níos mó trédhearcachta ann maidir le cinntí agus maidir le rialú ceimiceán guaiseach. Chun grinnscrúdú ar chinnteoireacht a chumasú ar bhealach níos fearr, leag freagróirí béim ar an ngá atá le rochtain thráthúil ar phríomhfhaisnéis amhail cláir oibre, miontuairiscí cruinnithe agus achoimrí ar chruinnithe, agus seasaimh na mBallstát maidir le tograí reachtacha. Ba cheart é sin a chomhlánú le clár níos soláimhsithe agus níos inchuardaithe[17].

Trédhearcacht maidir le saineolaithe seachtracha a ndeachaigh an Coimisiún i gcomhairle leo

D’áitigh freagróirí nach bhfuil dóthain faisnéise ar fáil maidir le saineolaithe seachtracha agus d’áitigh siad gur cheart go mbeadh níos mó trédhearcachta ann, go háirithe i gcás ina dtéitear i gcomhairle leo faoin reachtaíocht a d’fhéadfadh a bheith ann. Go háirithe, déanann na freagróirí tagairt do ghrúpaí saineolaithe a thugann comhairle don Choimisiún agus don Ghníomhaireacht Eorpach Ceimiceán. Bheadh feabhas ar inúsáidteacht chlár na ngrúpaí saineolaithe ina chuidiú freisin, mar a bheadh faisnéis níos cuimsithí maidir le dearbhuithe leasa.

Rannpháirtíocht an phobail

Rannpháirtíocht na sochaí sibhialta

Dúirt freagróirí gur cheart don Choimisiún deiseanna rannpháirtíochta níos cothroime a chur ar fáil d’eagraíochtaí na sochaí sibhialta i gceapadh beartas. D'fhágfadh sé sin gur cheart dul i gcomhairle leis an tsochaí shibhialta ag gach céim ábhartha de phróiseas ceaptha beartas agus idirghníomhaíocht chothrom leis an tsochaí shibhialta agus le hionadaithe tionscail a áirithiú. Ba cheart don Choimisiún breithniú a dhéanamh ar threoirlínte a ghlacadh maidir leis sin, chomh maith le glaonna níos rialta ar iarratais a eagrú do rannpháirtithe ar ardáin chomhairleacha a bhaineann le ceapadh beartas comhshaoil.

Chun go mbeadh an tsochaí shibhialta rannpháirteach ar bhealach níos fónta, dúirt freagróirí gur cheart don Choimisiún seasaimh (réamhthábhachtacha) maidir le beartais nó reachtaíocht a roinnt, ionas gur féidir le geallsealbhóirí faisnéis atá in easnamh a chur ar fáil agus aird a tharraingt ar rioscaí.

D’ardaigh freagróirí saincheisteanna sonracha faoi rannpháirtíocht na ngeallsealbhóirí maidir le beartais AE i ndáil le trádáil fiadhúlra a fhorbairt, agus maidir le teicnící nua géanómaíocha.

Comhairliúcháin phoiblí

Dúirt freagróirí gur cheart go mbeadh níos lú bacainní teanga agus teicniúla ann freisin maidir le páirt a ghlacadh i gcomhairliúcháin. Ba cheart go mbeadh níos mó trédhearcachta ann maidir le cé a bheidh páirteach i gcomhairliúcháin. Rinne roinnt freagróirí tagairt don easpa soiléireachta maidir leis na critéir chun cuireadh a thabhairt do gheallsealbhóirí dul i mbun comhairliúcháin phoiblí agus maidir le formáid na gceistneoirí a mbaintear úsáid astu.

Bearta atá le glacadh i gcomhthéacs REPowerEU agus an Phacáiste um Chosaint an Dúlra

Mheas freagróirí gur cheart don Choimisiún rannpháirtíocht na ngeallsealbhóirí a éascú agus a mhéadú maidir le REPowerEU[18] agus leis an bPacáiste um Chosaint an Dúlra[19]. Áirítear leis sin faisnéis agus doiciméid a chur ar fáil go poiblí go tráthúil, lena n-áirítear cuirí chuig na comhairliúcháin agus faisnéis fúthu, le plean soiléir do chomhairliúcháin. Tugtar le tuiscint leis sin freisin go gcuirfidh an Coimisiún faisnéis ar fáil go réamhghníomhach maidir lena sheasaimh. Ba cheart don Choimisiún cur ar a chumas féin ionchur a sholáthar ag gach céim den chinnteoireacht. Chuir freagróirí ábhair imní in iúl freisin faoin easpa measúnuithe tionchair agus/nó comhairliúcháin faoi roinnt tograí sonracha, amhail na hathbhreithnithe ar an Treoir maidir le Fuinneamh In-athnuaite[20], ar an Treoir maidir le hÉin[21] agus ar an Treoir maidir le Gnáthóga[22].

Annex:

- Access Info Europe and the UNCAC Coalition's Environmental Crime and Corruption Working Group

- Born Free Foundation

- CEE Bankwatch Network

- ClientEarth

- Compassion in World Farming (CIWF)

- Ecologistas en Acción

- European Environmental Bureau (EEB)

- European Vegetarian Union (EVU)

- Friends of the Earth Europe

- Humane Society International/Europe (HSI)

- IFAW

- MiningWatch Portugal

- Montescola Foundation

- POLLINIS

- Pro Wildlife and

- WWF European Policy Office.

 

[1] https://www.ombudsman.europa.eu/en/public-consultation/en/160313

[2] https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/european-green-deal_en.

[3] https://environment.ec.europa.eu/strategy/biodiversity-strategy-2030_en

[4] https://food.ec.europa.eu/horizontal-topics/farm-fork-strategy_en

[5] https://oceans-and-fisheries.ec.europa.eu/ocean/blue-economy/sustainable-blue-economy_en

[6] https://environment.ec.europa.eu/strategy/circular-economy-action-plan_en

[7] Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid ó Pharlaimint na hEorpa, ón gComhairle agus ón gCoimisiún: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:32001R1049

[8] https://modernisationfund.eu/

[9] https://www.wbif.eu/

[10] https://energy.ec.europa.eu/topics/infrastructure/projects-common-interest_en.

[11] Rialachán 1907/2006 maidir le Clárú, Meastóireacht, Údarú agus Srianadh Ceimiceán (REACH): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32006R1907.

[12] Rialachán 338/97 maidir le speicis fána agus flóra fiáine a chosaint trí thrádáil iontu a rialú: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A01997R0338-20220119.

[13] Féach: https://industry.eea.europa.eu/.

[14] https://environment.ec.europa.eu/strategy/biodiversity-strategy-2030_en.

[15] Leagtar amach an sainmhíniú ar fhaisnéis chomhshaoil in Airteagal 2(1)(d) de Rialachán Aarhus: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/ALL/?uri=CELEX:32006R1367

[16] Féach: https://food.ec.europa.eu/horizontal-topics/committees/paff-committees_en.

[17] Chun tuilleadh eolais a fháil, féach: https://ec.europa.eu/transparency/comitology-register/screen/home

[18] REPowerEU: Comhghníomhaíocht Eorpach ar mhaithe le fuinneamh níos inacmhainne, níos sláinte agus níos inbhuanaithe: https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/european-green-deal/repowereu-affordable-secure-and-sustainable-energy-europe_en

[19] Chun tuilleadh faisnéise a fháil, féach: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_22_3746.

[20] Treoir 2018/2001 maidir le húsáid fuinnimh ó fhoinsí inathnuaite a chur chun cinn: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02018L2001-20220607.

[21] Treoir 2009/147/CE maidir le héin fhiáine a chaomhnú: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2009/147/2019-06-26.

[22] Treoir 92/43/CEE maidir le gnáthóga nádúrtha agus fána agus flóra fiáine a chaomhnú: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A01992L0043-20130701.