1. Cúlra

1. Tagraítear don Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh (TES) mar ionstraim daonlathais rannpháirtíochta trínar féidir le saoránaigh an Aontais athruithe nithiúla dlí a mholadh don Choimisiún Eorpach. A luaithe a bhailíonn tionscnamh 1 mhilliún síniú, nó ‘ráitis tacaíochta’, agus a chomhlíonann sé na critéir bhailíochta uile, déanann an Coimisiún cinneadh maidir leis an ngníomhaíocht leantach atá le déanamh. Dá réir sin, is sampla tábhachtach amháin é an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh den chaoi ar féidir le saoránaigh páirt a ghlacadh i saol daonlathach an Aontais Eorpaigh.

2. Féachtar sa nóta seo ar thionchar iarrachtaí an Ombudsman Eorpaigh chun nós imeachta an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh (TES) a fheabhsú, agus an comhaontú ar thángthas air idir Parlaimint na hEorpa agus Comhairle an Aontais Eorpaigh maidir leis an athbhreithniú ar an rialachán maidir leis an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh á chur san áireamh.^[1]

3. An 11 Iúil 2017, scríobh an tOmbudsman chuig an gCoimisiún ag moladh bealaí chun nós imeachta an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh a fheabhsú (SI/6/2017/KR).^[2] Bhain an litir seo leas as treoirlínte an Ombudsman a d’eascair as a fiosrúchán féintionscnaimh ar fheidhmiú an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh (OI/9/2013/TN), chomh maith le gearáin a fuarthas faoi nós imeachta an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh.^[3]

4. An 6 Meán Fómhair 2017, d’fhreagair an Coimisiún gur chuir sé fáilte roimh mholtaí an Ombudsman mar ionchur an-luachmhar dá thogra chun an rialachán maidir leis an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh a athbhreithniú.^[4]

5. An 12 Nollaig 2018, tháinig an Pharlaimint agus an Chomhairle ar chomhaontú maidir leis an togra ón gCoimisiún. Tá an nós imeachta chun athbhreithniú a dhéanamh ar nós imeachta an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh curtha i gcrích anois. Foilsíodh an rialachán athbhreithnithe maidir leis an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh in Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh.^[5]

6. Beidh feidhm ag an rialachán ón 1 Eanáir 2020.

2. Tionscnamh straitéiseach

7. Leagtar moltaí an Ombudsman amach san iarscríbhinn, mar aon le gnéithe ábhartha de chomhaontú na gcomhreachtóirí maidir leis an athbhreithniú ar an rialachán maidir leis an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh. Tá an forléargas foroinnte i moltaí lena bhféachtar le feabhas a chur ar conas i. Tionscnaimh Eorpacha ó na Saoránaigh a eagrú, ii. tacú le Tionscnaimh Eorpacha ó na Saoránaigh agus iii. tionchar níos mó a imirt ar Thionscnaimh Eorpacha ó na Saoránaigh. Mar shampla, d’áitigh an tOmbudsman go ndéanfaí an próiseas clárúcháin do thograí TES níos éifeachtúla, lena n-áirítear trí chomhairle chabhrach, shoiléir agus chruinn a chur ar fáil d’eagraithe TES; go dtabharfar aghaidh ar riachtanais daoine faoi mhíchumas le linn nós imeachta an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh; agus go n-áiritheoidh institiúidí an Aontais go mbeidh an díospóireacht phoiblí a leanann Tionscnaimh Eorpacha ó na Saoránaigh a bhfuil milliún ráiteas tacaíochta nó níos mó bainte amach acu cuimsitheach agus trédhearcach.

3. Conclúid

8. Fáiltíonn an tOmbudsman roimh an bhfíric gur cuireadh go leor de na moltaí a rinne sí san áireamh sa togra bunaidh ón gCoimisiún nó mar thoradh ar obair na gcomhreachtóirí. Mar shampla, cé nach raibh pointe an Ombudsman maidir le cistiú agus trédhearcacht urraíochta sa togra ón gCoimisiún, is ábhar misnigh é a thabhairt faoi deara gur áiríodh é ar deireadh sa chomhaontú maidir leis an athbhreithniú.

9. Cuireann an tOmbudsman i bhfios go láidir go bhfuil rannpháirtíocht agus rannpháirtíocht leanúnach an phobail leis na heagraithe agus leis na heagraithe ionchasacha ríthábhachtach chun go n-éireoidh le huirlis an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh.

10. Nuair a thiocfaidh na rialacha nua i bhfeidhm, beidh an tOmbudsman ag féachaint go criticiúil ar an gcaoi a leantar iad go praiticiúil. Idir an dá linn, déileálfaidh an tOmbudsman le haon ghearán a bhaineann le nós imeachta an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh a chuirtear in iúl di.

Iarscríbhinn

Obair leantach ar mholtaí an Ombudsman

Moltaí ón Ombudsman maidir le tionscnaimh Eorpacha ó na saoránaigh a eagrú ar bhealach níos éasca:

• Próiseas clárúcháin níos éifeachtúla, lena n-áirítear trí chomhairle chabhrach, shoiléir agus chruinn a chur ar fáil d’eagraithe na dTionscnamh Eorpacha ó na Saoránaigh.

Comhaontaíodh go mbeidh Fóram an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh ^[6], atá á úsáid cheana féin, ina uirlis bhuan. Cuireann an t-ardán seo comhairle phraiticiúil agus comhairle dlí ar fáil, lena n-áirítear maidir le saincheisteanna a bhaineann le hinghlacthacht. Fónann sé freisin mar fhóram plé faoin Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh, lena gcumasaítear malartú faisnéise agus dea-chleachtas i measc saoránach, grúpaí eagraithe, páirtithe leasmhara, eagraíochtaí neamhrialtasacha, saineolaithe agus institiúidí agus comhlachtaí eile de chuid an Aontais ar mian leo a bheith rannpháirteach.

Beidh pointí teagmhála i mBallstáit an Aontais ar féidir leo cúnamh agus comhairle a chur ar fáil maidir le gnéithe den rialachán a thagann faoi inniúlacht na n-údarás náisiúnta agus a bhaineann leis an dlí náisiúnta is infheidhme.

• Rioscaí eagraithe na dTionscnamh Eorpacha ó na Saoránaigh a mhaolú agus iad ag déileáil le méideanna móra sonraí pearsanta, mar aon le heaspa pearsantachta dlíthiúla na gcoistí saoránach’.

Mhol an tOmbudsman, le roinnt ratha, go mbeadh cur chuige nua ann lena maolófaí na rioscaí a bhaineann le heagraithe TES a nochtar in eagrú TES. Beidh cead ag eagraithe na dTionscnamh Eorpacha ó na Saoránaigh eintiteas dlíthiúil a chur ar bun a ghlacfaidh dliteanas dlíthiúil i ndáil le gníomhaíochtaí an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh. Roimhe seo, mar gheall ar easpa pearsantachta dlíthiúla na gcoistí saoránach, fágadh na heagraithe gan chosaint i gcás teipeanna maidir le déileáil le méideanna móra sonraí pearsanta.

Áirítear sa chomhaontú freisin go bhforbróidh an Coimisiún lárchóras bailithe ar líne, agus go ndéanfaidh sé comhairliúchán le páirtithe leasmhara i ndáil leis sin. Fáiltíonn an tOmbudsman go mbeidh an córas seo saor in aisce d'úsáideoirí agus go mbeidh na gnéithe teicniúla riachtanacha aige lena gcumasófar bailiú ar líne. Tugann sí dá haire, áfach, go bhfuil roinnt grúpaí sochaí sibhialta míshásta go gcuireann an comhaontú cosc ar bhogearraí bailithe sínithe tríú páirtí a úsáid. Tá sé beartaithe aici faireachán a dhéanamh ar fhorbairt an lárchórais nua bailithe ar líne, agus ar an gcaoi a gcuirtear tuairimí na bpáirtithe leasmhara san áireamh.

• Tús a chur leis an tréimhse 12 mhí chun sínithe a bhailiú ar an dáta a roghnóidh eagraithe na dTionscnamh Eorpacha ó na Saoránaigh (laistigh de thréimhse réamhshocraithe).

Beidh suas le sé mhí ag eagraithe na dTionscnamh Eorpacha ó na Saoránaigh tar éis an dáta clárúcháin chun bailiú na ráiteas tacaíochta a ullmhú. Laistigh den tréimhse sin, féadfaidh siad cinneadh a dhéanamh maidir leis an dáta tosaigh.

Moltaí ón Ombudsman maidir lena dhéanamh níos éasca tacú le Tionscnaimh Eorpacha ó na Saoránaigh:

• Ceanglais sonraí a shimpliú agus a chomhchuibhiú agus TES á shíniú.

Is féidir ainm, dáta breithe agus seoladh (cuid A d’Iarscríbhinn III) nó ainm agus uimhir aitheantais (doiciméad) (cuid B d’Iarscríbhinn III) a bheith ar na sonraí a bhailítear ó shaoránaigh.

Ní mór do na Ballstáit a rogha féin a chur in iúl don Choimisiún (foirm chuid A nó B). 

• Cead a thabhairt do shaoránaigh an Aontais Eorpaigh Tionscnaimh Eorpacha ó na Saoránaigh a shíniú gan beann ar an áit a bhfuil cónaí orthu.

Nuair a chuirfear na rialacha nua i bhfeidhm, úsáidfidh lucht tacaíochta TES an fhoirm a fhreagraíonn dá náisiúntacht. Cinntíonn sé sin go gcuirtear ráitis tacaíochta arna síniú ag saoránaigh uile an Aontais san áireamh, d’ainneoin na háite ina bhfuil cónaí orthu.

• Aghaidh a thabhairt ar riachtanais daoine faoi mhíchumas.

Comhaontaíodh gur cheart do na Ballstáit agus don Choimisiún a áirithiú gur féidir le daoine faoi mhíchumas a gceart chun tacú le tionscnaimh a fheidhmiú agus gur féidir leo rochtain a fháil ar gach foinse ábhartha faisnéise maidir le tionscnaimh, lena n-áirítear an córas bailithe ar líne agus Fóram an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh, ar bhonn comhionann le saoránaigh eile, i gcomhréir leis an dlí is infheidhme.

Mar bhall de Chreat an AE do Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas (CRPD), a bhfuil sé mar aidhm aige "teachtadh iomlán agus comhionann chearta uile an duine agus shaoirsí bunúsacha gach duine faoi mhíchumas a chur chun cinn, a chosaint agus a áirithiú, agus meas ar a ndínit bhunúsach a chur chun cinn, tá sé de fhreagracht ar an Ombudsman a áirithiú go ndéanfaidh riarachán an AE obair leantach air seo.^[7]

Moltaí ón Ombudsman maidir le tionchar níos mó a bheith ag nós imeachta an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh:

• Luach na díospóireachta poiblí a ghintear trí nós imeachta an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh a chur in iúl.

Cuirtear é sin in iúl sa chomhaontú, mar shampla in aithris 5:
‘Is é is aidhm don Rialachán seo an tionscnamh Eorpach ó na saoránaigh a dhéanamh níos inrochtana, níos éadroime agus níos éasca le húsáid d’eagraithe agus do thacadóirí, agus an obair leantach air a neartú chun a acmhainneacht iomlán a bhaint amach mar uirlis chun díospóireacht a chothú. Ba cheart go n-éascódh sé freisin rannpháirtíocht an oiread saoránach agus is féidir i bpróiseas cinnteoireachta daonlathaí an Aontais’ (curtha i dtábhacht).

Tagraítear sa chomhaontú freisin do ‘ghníomhaíochtaí cumarsáide’ sa mhéid is go ‘ndéanfaidh an Coimisiún feasacht an phobail a mhúscailt maidir leis an tionscnamh Eorpach ó na saoránaigh a bheith ann, maidir lena chuspóirí agus lena fheidhmiú trí ghníomhaíochtaí cumarsáide agus feachtais faisnéise, rud a rannchuideoidh le rannpháirtíocht ghníomhach na saoránach i saol polaitiúil an Aontais a chur chun cinn. Rannchuideoidh Parlaimint na hEorpa le gníomhaíochtaí cumarsáide an Choimisiúin.’(Airteagal 18, ‘Cumarsáid’)^[8]

· A chinntiú go léiríonn faisnéis maoinithe agus urraíochta réaltacht agus go dtugtar aird ar aon cheisteanna. (Go sonrach, moladh go mbainfeadh an Coimisiún leas as sampla sheiceálacha cáilíochta an Chláir Trédhearcachta agus as a chóras foláirimh agus gearán.)

Comhaontaíodh gur gá d’eagraithe na dTionscnamh Eorpacha ó na Saoránaigh faisnéis atá cothrom le dáta a chur ar fáil maidir lena dtacaíocht airgeadais agus lena dtacaíocht (chomhchineáil) eile ar mó í ná EUR 500, gach dhá mhí ar a laghad. Ina theannta sin, tabharfar isteach sásra foláirimh ionas gur féidir neamhrialtachtaí a d’fhéadfadh a bheith ann a chur in iúl.

· Aitheantas poiblí a thabhairt don mhéid atá bainte amach ag eagraithe na dTionscnamh Eorpacha ó na Saoránaigh le linn an phróisis.

Tá an Coimisiún ag féachaint ar fhaisnéis níos iomláine a chur ar fáil ar shuíomh gréasáin an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh, lena n-áirítear, mar shampla, eagraithe uile coiste de chuid an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh agus faisnéis níos cothroime le dáta maidir le líon na ráiteas tacaíochta a bailíodh.

• A chinntiú go bhfuil an díospóireacht phoiblí cuimsitheach agus trédhearcach.

Comhaontaíodh gur cheart do Pharlaimint na hEorpa ionadaíocht chothrom ar leasanna na ngeallsealbhóirí ábhartha a áirithiú, lena n-áirítear an tsochaí shibhialta, comhpháirtithe sóisialta, agus saineolaithe agus gur cheart ionadaíocht a dhéanamh ar an gCoimisiún ar leibhéal iomchuí.

· Athmhachnamh a dhéanamh ar an tréimhse trí mhí chun éisteacht phoiblí fhiúntach a ullmhú agus chun an chumarsáid a ullmhú.

Cuirfear síneadh ó thrí mhí go sé mhí leis an gcéim scrúdúcháin ar lena linn a dhéanann an Coimisiún measúnú ar Thionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh atá bailí. Laistigh de mhí amháin ón tionscnamh a thíolacadh, gheobhaidh an Coimisiún an grúpa d’eagraithe ar leibhéal iomchuí chun go mbeidh sé in ann cuspóirí an tionscnaimh a mhíniú go mion.

• Páirt a thabhairt don Pharlaimint agus don Chomhairle araon san obair leantach.

Cé gurb iad an Pharlaimint agus an Coimisiún fós an dá institiúid de chuid an Aontais a bhfuil baint acu go príomha le heagrú na héisteachta, ba cheart an deis a bheith ag an gComhairle (agus ag institiúidí agus comhlachtaí comhairleacha eile de chuid an Aontais) páirt a ghlacadh san éisteacht chun a cineál cuimsitheach a ráthú agus chun an plé poiblí a leathnú.

Tar éis na héisteachta, beidh an Pharlaimint i dteideal measúnú a dhéanamh ar an tacaíocht do thionscnamh bailí tar éis a thíolactha agus beidh sí in ann measúnú a dhéanamh ar na gníomhaíochtaí a rinne an Coimisiún mar fhreagairt ar an tionscnamh agus a leagtar amach i dteachtaireacht.

· A roghanna polaitiúla a mhíniú don phobal ar bhealach mionsonraithe.

Tugann an comhaontú níos mó ama don Choimisiún a chonclúidí dlíthiúla agus polaitiúla a fhoirmliú.

Díreofar an teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún agus poibleofar í.

• Réasúnaíocht níos comhsheasmhaí agus níos sothuigthe a sholáthar chun clárú a dhiúltú.

Laistigh de shé mhí ó fhoilsiú an tionscnaimh, agus tar éis na héisteachta poiblí, leagfaidh an Coimisiún amach i dteachtaireacht a chonclúidí dlíthiúla agus polaitiúla maidir leis an tionscnamh, an ghníomhaíocht atá beartaithe aige a dhéanamh, más ann di, agus na cúiseanna atá aige le gníomhaíocht a dhéanamh nó gan gníomhaíocht a dhéanamh. I gcás ina bhfuil sé beartaithe ag an gCoimisiún gníomhaíocht a dhéanamh mar fhreagairt ar an tionscnamh, lena n-áirítear, i gcás inarb iomchuí, togra amháin nó níos mó a ghlacadh le haghaidh gníomh dlí de chuid an Aontais, leagfar amach sa teachtaireacht freisin an amlíne atá beartaithe do na gníomhaíochtaí sin.

[1] Rialachán (AE) Uimh. 211/2011 maidir leis an tionscnamh ó na saoránaigh, ar fáil anseo: https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=IO:L:2011:065:0001:0022:ga:PDF.

[2] Féach: https://www.ombudsman.europa.eu/en/cases/correspondence.faces/en/81311/html.bookmark?si-related-doc=1.

[3] Féach: https://www.ombudsman.europa.eu/en/cases/decision.faces/en/59205/html.bookmark#hl1.

[4] Féach an iarscríbhinn chun forléargas a fháil ar an gcaoi a ndearnadh obair leantach ar mholtaí an Ombudsman.

[5] Ar fáil anseo: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv:OJ.L_.2019.130.01.0055.01.ENG&toc=IO:L:2019:130:TOC.

[6] Féach: https://collab.ec.europa.eu/wiki/eci/display/ECI/European+Citizens%27+Initiative+Forum.

[7] Áirítear an méid seo a leanas in Airteagal 33 (Cur chun feidhme agus faireachán náisiúnta) de CRPD:

" […]

2. Déanfaidh Stáit is Páirtithe, de réir a gcóras dlí agus riaracháin, creat a chothabháil, a neartú, a ainmniú nó a bhunú laistigh den Stát is Páirtí, lena n-áirítear sásra neamhspleách amháin nó níos mó, de réir mar is cuí, chun cur chun feidhme an Choinbhinsiúin seo a chur chun cinn, a chosaint agus faireachán a dhéanamh air.” féach: https://www.ohchr.org/EN/HRBodies/CRPD/Pages/ConventionRightsPersonsWithDisabilities.aspx.

[8] Féach: http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&language=EN&reference=P8-TA-2019-0153