Strasbourg, 06-03-2012

Fiosrúchán féintionscnaimh OI/5/2012/BEH-MHZ maidir lena oibleagáidí um chearta bunúsacha a bheith á gcur chun feidhme ag Frontex

A Laitinen, a chara,

Táim ag scríobh chugat chun a chur in iúl duit gur chinn mé fiosrúchán féintionscnaimh a oscailt maidir le cur chun feidhme Frontex dá oibleagáidí maidir le cearta bunúsacha. Is iad seo a leanas na cúiseanna atá leis an bhfiosrúchán:

An 1 Nollaig 2009, le teacht i bhfeidhm Chonradh Liospóin, tháinig Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh chun bheith ceangailteach ó thaobh dlí ar Frontex, ar gníomhaireacht de chuid an Aontais í.

Ina dhiaidh sin, tar éis plé fairsing agus mar fhreagairt ar ábhair imní agus ionchais a chuir an tsochaí shibhialta in iúl, an 25 Deireadh Fómhair 2011, ghlac Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle Rialachán 1168/2011/AE ('an Rialachán'), lena gcuirtear tuilleadh le ról Frontex agus lena bhforáiltear go sainráite go gcomhlíonfaidh sé a chúraimí i gcomhréir iomlán leis an gCairt um Chearta Bunúsacha. Foráiltear leis an Rialachán go gcuirfidh Frontex sásraí agus ionstraimí riaracháin áirithe i bhfeidhm chun comhlíonadh a oibleagáidí maidir le hurraim do chearta bunúsacha a chur chun cinn agus faireachán a dhéanamh air.

I bhfianaise an chreata dhlíthiúil nua faoina n-oibríonn Frontex agus an spéis mhór atá ag an tsochaí shibhialta i mbainistiú an Aontais ar bhoird sheachtracha, lena n-áirítear a ghné maidir le cearta bunúsacha, measaim gur fiú féachaint le soiléiriú a dhéanamh, trí bhíthin fiosrúchán féintionscnaimh, ar chur chun feidhme na bhforálacha thuasluaite ag Frontex. Ba mhór agam, dá bhrí sin, dá bhféadfadh Frontex mé a chur ar an eolas faoina sheasamh maidir leis na hábhair seo a leanas:

1 An Straitéis um Chearta Bunúsacha

Foráiltear le hAirteagal 26a(1) den Rialachán go ndéanfaidh Frontex (a) Straitéis um Chearta Bunúsacha a tharraingt suas, a fhorbairt tuilleadh agus a chur chun feidhme, agus (b) sásra éifeachtach a chur ar bun chun faireachán a dhéanamh ar urraim do chearta bunúsacha ina ghníomhaíochtaí uile.

I bhfianaise na bhforálacha sin, iarrtar ar Frontex freagraí a thabhairt ar na ceisteanna seo a leanas:

(i) Cad é an staid reatha maidir le glacadh Straitéis Frontex um Chearta Bunúsacha?

(ii) Cad iad na bearta atá déanta ag Frontex, nó atá beartaithe aige, chun sásra éifeachtach a chur i bhfeidhm chun faireachán a dhéanamh ar urraim do chearta bunúsacha i ngníomhaíochtaí Frontex?

(iii) Agus é á chur san áireamh go bhfuil baint ag Frontex le gníomhaíochtaí comhordaithe agus tacaíochta ar chríoch na mBallstát, an bhféadfadh Frontex a thuiscint a mhíniú, trí shamplaí freisin b’fhéidir, ar an tagairt do ‘ghníomhaíochtaí uile na Gníomhaireachta’, dá dtagraítear in Airteagal 26a(1) den Rialachán?

(iv) An measann Frontex gur cheart sásra gearán do dhaoine a ndéanann gníomhaíochtaí Frontex difear dóibh a áireamh i bhforbairt sásra éifeachtach chun faireachán a dhéanamh ar chearta bunúsacha? (Féach freisin 3 (ii) agus 5 (ii) thíos).

2 Cóid Iompair

Déantar foráil sa Rialachán maidir le glacadh na gCód Iompair is infheidhme maidir le gach oibríocht, amhail cód a bhaineann le (a) nósanna imeachta atá ceaptha chun prionsabal an smachta reachta agus urraim do chearta bunúsacha a ráthú agus (b) náisiúnaigh tríú tír atá i láthair go fisiciúil i mBallstáit an Aontais gan doiciméid bhailí a chur ar ais.

(i) An bhféadfadh Frontex míniú a thabhairt ar an gcaoi a bhfeiceann sé an gaol (a) idir a Straitéis um Chearta Bunúsacha (féach pointe 1 thuas) agus na cóid iompair sin; agus (b) i measc na gcód éagsúil iad féin?

(ii) Cad é an staid reatha maidir le glacadh na gcód iompair sin?

3 An tOifigeach um Chearta Bunúsacha

De réir Airteagal 26a(3) den Rialachán, ainmneoidh Bord Bainistíochta Frontex Oifigeach um Chearta Bunúsacha (FRO).

(i) Cad iad freagrachtaí agus dualgais bheachta an Oifigigh um Chearta Bunúsacha, dar le Frontex?

(ii) An ndéanann Frontex foráil go bhféadfadh an tOifigeach um Chearta Bunúsacha a bheith inniúil chun gearáin a fháil ó dhaoine aonair maidir le hurraim do chearta bunúsacha ag na Ballstáit agus/nó ag Frontex?

(iii) Ar cheap an Bord Bainistíochta an tOifigeach um Chearta Bunúsacha cheana féin agus, mura gceapann, cad é an nós imeachta agus an tréimhse ama chun é sin a dhéanamh?

4 Fhoireann Eorpacha Gardaí Teorann/ An tOifigeach Comhordúcháin

Tagraítear sa Rialachán d’Fhoirne Eorpacha Gardaí Teorann agus ceanglaítear leis go n-urramóidh siad cearta bunúsacha go hiomlán agus a gcúraimí á gcomhlíonadh acu agus a gcumhachtaí á bhfeidhmiú acu.

(i) Ós rud é gur cosúil go bhfuil na foirne sin comhdhéanta d’ionadaithe ó Frontex agus ó na Ballstáit araon, a bheidh freagrach as teipeanna féideartha na bhfoirne sin cearta bunúsacha a urramú go hiomlán, agus

(ii) cén ról atá ag an Oifigeach Comhordúcháin ina leith sin?

5 Comhoibríochtaí agus treoirthionscadail a fhoirceannadh

De bhun Airteagal 3(1a) den Rialachán, féadfaidh Frontex, tar éis dó an Ballstát lena mbaineann a chur ar an eolas, deireadh a chur le comhoibríochtaí agus tionscadail phíolóta mura bhfuil na coinníollacha chun na comhoibríochtaí nó na tionscadail phíolóta sin a sheoladh á gcomhlíonadh a thuilleadh. Déanfaidh an Stiúrthóir Feidhmiúcháin comhoibríochtaí agus treoirthionscadail a chur ar fionraí nó a fhoirceannadh, go hiomlán nó go páirteach, má mheasann sé nó sí go bhfuil sáruithe ar chearta bunúsacha nó ar oibleagáidí cosanta idirnáisiúnta de chineál tromchúiseach nó gur dócha go leanfar díobh.

I bhfianaise na bhforálacha sin:

(i) An bhféadfadh Frontex a mhíniú cad iad na nósanna imeachta agus na critéir a úsáidfidh sé chun sáruithe féideartha ar chearta bunúsacha nó ar oibleagáidí cosanta idirnáisiúnta atá de chineál tromchúiseach, nó ar dócha go leanfaidh siad ar aghaidh, a shainaithint?

(ii) An bhfuil sé beartaithe ag Frontex sásra a bhunú trína bhféadfaidh (a) daoine a mhaíonn go ndéantar difear dóibh agus/nó (b) daoine eile gearán a dhéanamh le Frontex faoi sháruithe ar chearta bunúsacha nó ar fhorálacha cosanta idirnáisiúnta?

(iii) I gcás ina gcinneann an Stiúrthóir Feidhmiúcháin oibríocht nó treoirthionscadal a chur ar fionraí nó a fhoirceannadh, cad iad na céimeanna eile a d’fhéadfadh Frontex a bheartú, i gcomhréir lena shainordú, chun cabhrú leis na sáruithe ar chearta bunúsacha agus ar oibleagáidí cosanta idirnáisiúnta a bhraitear a leigheas?

Bheinn buíoch díot dá gcuirfeá tuairim isteach maidir leis na ceisteanna agus na saincheisteanna thuas faoin 31 Bealtaine 2012. A mhéid atá na beartais, na nósanna imeachta agus na cóid a luaitear i bpointí 1 agus 2 thuas glactha cheana féin ag Frontex, ba mhór agam é dá bhféadfá cóipeanna díobh a chur ar fáil dom.

Ba mhaith liom a chur in iúl duit freisin gur féidir liom, le linn m'fhiosrúcháin, smaoineamh ar thuairim Frontex a fhoilsiú ar mo shuíomh gréasáin chun deis a thabhairt do thríú páirtithe leasmhara barúlacha a thabhairt. Chinn mé freisin na hombudsmain náisiúnta atá ina gcomhaltaí de Líonra Eorpach na nOmbudsman a chur ar an eolas faoi m’fhiosrúchán.

Má theastaíonn tuilleadh faisnéise nó soiléirithe ó do sheirbhísí maidir leis an bhfiosrúchán féintionscnaimh seo, ná bíodh aon drogall ort teagmháil a dhéanamh le Marta Hirsch-Ziembinska (+33 388 17 27 46) nó le Bernhard Hofstötter (+33 388 17 81 05), na hoifigigh dlí atá freagrach as an bhfiosrúchán.

Le dea-mhéin,

P. Nikiforos Diamandouros