Achoimre ar cheist R3/2017/MDC

Fíricí agus cúlra

An 5 Aibreán 2017, scríobh Ombudsman na Spáinne (ansin) litir chuig an Ombudsman Eorpach maidir leis an oibleagáid atá ar Frontex faisnéis faoin sásra gearán a chur ar fáil go héasca. Mhínigh Ombudsman na Spáinne, ina cáil mar Shásra Náisiúnta Coisctheach i gcoinne Céastóireachta, go ndéanann sí faireachán ar oibríochtaí aisdúichithe Frontex d’imircigh ina bhfuil an Spáinn rannpháirteach, i gcomhréir le hAirteagal 8(6) de Threoir 2008/115/CE [1] (an Treoir um Fhilleadh) agus le hAirteagail 13 agus 14 de Chód Iompair Frontex maidir le Comhoibríochtaí um Fhilleadh arna gcomhordú ag Frontex [2].

Chuir Ombudsman na Spáinne in iúl go raibh sásra gearán curtha ar bun ag Frontex a bhí ar fáil do dhaoine aisdúichithe a mheas gur sáraíodh a gcearta bunúsacha. Thagair an tOmbudsman do Dhréachtmholadh an Ombudsman Eorpaigh i bhfiosrúchán féintionscnaimh OI/5/2012/BEH-MHZ.

Thug Ombudsman na Spáinne dá haire go ndearna sí faireachán le déanaí ar dhá Chomhoibríocht um Fhilleadh arna gcomhordú ag Frontex, ina raibh an Spáinn ina Ballstát eagrúcháin. Tharla oibríocht amháin an 16 Feabhra 2017, a bhain le heitiltí chuig Tirana agus Tbilisi agus tharla an oibríocht eile an 15 Márta 2017, a bhain le heitiltí chuig Bogota agus Lima. Dúirt Ombudsman na Spáinne gur breathnaíodh na heasnaimh seo a leanas le linn na n-oibríochtaí seo agus oibríochtaí roimhe seo:

nár cuireadh na daoine a bhí ar tí a n-aisdúichithe ar an eolas gurb ann don sásra gearán.

b) níorbh fhéidir leis na daoine sin a ngearáin ó bhéal a chur faoi bhráid gníomhairí ar a bhfuil suaitheantas Frontex agus na gearáin sin a thras-scríobh.

nach raibh an fhoirm ghearáin ar fáil i gcruachóip le linn na n-oibríochtaí.

d) bhí an fhoirm ghearáin ar fáil i roinnt teangacha ar shuíomh gréasáin Frontex ach ní i Spáinnis, in ainneoin go raibh cuid de na heitiltí sin beartaithe do Mheiriceá Laidineach.

D’iarr Ombudsman na Spáinne go gcoinneofaí ar an eolas í faoi aon ghníomhaíocht a dhéanfadh Frontex mar fhreagairt ar na hábhair a luaitear thuas.

An 20 agus an 25 Aibreán, chuaigh Oifig an Ombudsman Eorpaigh i dteagmháil le hOifig Ombudsman na Spáinne chun an cheist a phlé.

Fiosrúchán

Comhaontaíodh le hOifig Ombudsman na Spáinne go gcuirfí na ceisteanna seo a leanas ar Frontex:

“Ós rud é gurb é Frontex an institiúid is fearr chun aghaidh a thabhairt ar na saincheisteanna a d’ardaigh Ombudsman na Spáinne, ba mhór againn dá luafadh Frontex:

(i) dá bhféadfaí Airteagal 72(10) de Rialachán (AE) 2016/1624 [3] a léirmhíniú sa chaoi go bhféadfaí gearáin a chur faoi bhráid ionadaí/ionadaithe Frontex atá ar bord ó bhéal, le linn oibríochtaí comhpháirteacha um fhilleadh arna gcomhordú ag Frontex;

(ii) dá bhféadfaí Airteagal 72(10) den Rialachán a léirmhíniú sa chaoi go gceanglófaí go ndéanfaí an fhoirm ghearáin, lena n-áirítear roinnt faisnéise maidir leis an nós imeachta chun gearáin a láimhseáil, a chur ar fáil i gcruachóip i ngach oibríocht chomhpháirteach um fhilleadh arna comhordú ag Frontex, agus

(ii) an chaoi a léirmhíníonn Frontex an ceanglas in Airteagal 72(10) den Rialachán gur cheart gurb iad na teangacha ina gcuirfear an fhoirm ghearáin ar fáil ar shuíomh gréasáin na Gníomhaireachta agus i gcruachóip na teangacha a thuigeann náisiúnaigh tríú tír nó a gcreidtear le réasún go dtuigeann siad iad.’

Freagra Frontex

An 22 Bealtaine 2017, thug Frontex freagra ar an gceist. Thug Frontex freagra diúltach ar cheist (i). D’áitigh sí ‘nach mór Airteagal 72(10) a léamh i bhfianaise Airteagal 72(2)’, agus tháinig sí ar an gconclúid nach bhfuil gearán ó bhéal inghlactha. Mhínigh Frontex a argóint trína rá, agus a shásra gearán á dhearadh aige, go ndearna sé tagarmharcáil i gcoinne comhlachtaí eile de chuid an Aontais agus comhlachtaí idirnáisiúnta eile nach gceadaíonn gearáin a chur isteach ó bhéal.  Mhínigh Frontex na deacrachtaí praiticiúla a thiocfadh chun cinn dá gceadófaí gearáin ó bhéal.

Maidir le ceist (ii), d’aontaigh Frontex leis an bhfíoras go bhforáiltear le hAirteagal 72(10) gur cheart na foirmeacha gearáin a chur ar fáil i ngníomhaíochtaí uile Frontex, lena n-áirítear oibríochtaí um fhilleadh arna gcomhordú ag Frontex. Dúirt Frontex freisin go bhfuil faisnéis san fhoirm ghearáin maidir leis an nós imeachta chun gearáin a láimhseáil.

Mar fhreagra ar cheist (iii) (maidir le léirmhíniú Frontex ar an gceanglas teanga a rialaítear le hAirteagal 72(10)), luaigh Frontex nach bhfuil an liosta teangacha san áireamh i Rialacha na Gníomhaireachta maidir leis an Sásra Gearán (‘na Rialacha’) toisc, dá mba amhlaidh an cás, go mbeadh gá leis na Rialacha a thabhairt cothrom le dáta go leanúnach dá n-athródh na teangacha. Mheas an Ghníomhaireacht go mbeadh sé sin díréireach agus, dá mbeadh roinnt leaganacha díobh ann, go bhfágfadh sé sin go mbeadh na Rialacha éiginnte ó thaobh an dlí de. Dúirt Frontex freisin, i láthair na huaire, go bhfuil an fhoirm ghearáin ar fáil i sé theanga, agus go bhféadfaí níos mó teangacha a chur léi má thagann an riachtanas oibríochtúil chun cinn.

Aiseolas

An 19 Nollaig 2017, chuir Ombudsman gníomhach na Spáinne a bharúlacha isteach maidir le freagra Frontex.

Ní raibh Ombudsman na Spáinne sásta le freagra Frontex. Chinn sé nach raibh sé inghlactha nach raibh an fhoirm ghearáin ar fáil i Spáinnis ar shuíomh gréasáin na Gníomhaireachta agus i gcruachóip. De réir Ombudsman na Spáinne, ba léir ó fhoclaíocht Airteagal 72(10) gur forchuireadh leis an bhforáil sin oibleagáid ar Frontex ‘an fhoirm ghearáin ... a chur ar fáil... i dteangacha a thuigeann náisiúnaigh tríú tír nó a gcreidtear le réasún go dtuigeann siad iad’. Sin é an fáth gur údar díomá é an tagairt a rinne Frontex, ina fhreagra ar cheist (iii) den cheist, nach bhfuil liosta na dteangacha san áireamh sna Rialacha, agus an tagairt do ‘riachtanais oibríochtúla’.

I ndáil leis sin, leag Ombudsman na Spáinne béim ar oibríochtaí um fhilleadh a bheith ann a bhaineann le daoine a labhraíonn Spáinnis. Ina theannta sin, is í an Spáinnis an tríú teanga is mó a labhraítear ar domhan, agus labhraíonn 528 milliún duine í. Dá bhrí sin, mheas Ombudsman na Spáinne go raibh an chuma air go raibh sé níos réasúnaí an fhoirm ghearáin a chur ar fáil sa Spáinnis ar shuíomh gréasáin Frontex agus i gcruachóip. Thug sé dá aire freisin go bhforáiltear le hAirteagal 5(1) de na Rialacha ‘go gcuireann an Ghníomhaireacht an fhoirm ghearáin ar fáil sna teangacha is coitianta a thuigeann náisiúnaigh tríú tír nó a gcreidtear le réasún go dtuigeann siad í’.

Ar deireadh, luaigh Ombudsman na Spáinne gur léirigh foclaíocht Airteagal 72(10) den Rialachán go raibh sé ar intinn sáruithe ar chearta bunúsacha a sheachaint agus a cheartú. Dar leis, d’fhéadfaí an rún sin a lagú go mór mura bhféadfadh duine úsáid a bhaint as an bhfoirm ghearáin ‘i dteangacha a thuigeann náisiúnaigh tríú tír nó a gcreidtear le réasún go dtuigeann siad iad’.

I bhfianaise a bhfuil thuas, mheas Ombudsman na Spáinne nár cheart infhaighteacht na foirme gearáin sa Spáinnis a chinneadh i gcomhréir le riachtanais oibríochtúla ach gur cheart, ina ionad sin, í a bheith bunaithe ar urraim do chearta bunúsacha. Deimhníodh an méid sin a thuilleadh le cuspóir Frontex ‘urraim agus cur chun cinn do Chearta Bunúsacha a leabú i gcultúr agus i ngníomhaíochtaí Frontex’^[4].

Tuilleadh forbairtí

An 12 Feabhra 2018, fuair an tOmbudsman freagra Frontex ar aighneachtaí Ombudsman na Spáinne. Chuir Frontex fáilte roimh argóintí Ombudsman na Spáinne toisc, a dúirt sé, gur rannchuidigh siad leis an sásra gearán a dhéanamh níos cuimsithí, i gcomhréir le prionsabail an dea-riaracháin.

Maidir le saincheist na ‘teangacha is coitianta a thuigtear’ (Airteagal 5(1) de na Rialacha), thug Frontex dá aire go mbailíonn an Ghníomhaireacht sonraí ó na haonaid ábhartha agus go gcinneann sí ansin an gá atá leis an bhfoirm ghearáin a bheith ar fáil i dteanga shonrach. Is éard atá i gceist leis an bpróiseas, a dhéantar ar bhonn bliantúil, ‘náisiúntachtaí na ndaoine a thagann isteach ag teorainneacha seachtracha an Aontais a thiomsú cibé áit a bhfuil ... Oibríonn an Ghníomhaireacht, chomh maith leis na tíortha is coitianta a gcuirtear daoine ar ais chucu le tacaíocht ón nGníomhaireacht.” Dúirt Frontex, tar éis an mheasúnaithe sin, go dtiomsaítear liosta de na teangacha is coitianta de ghearánaigh ionchasacha go hinmheánach [5].

Thug an Ghníomhaireacht dá haire nach raibh an fhoirm ghearáin éigeantach [6] agus go bhféadfaí gearáin a sheoladh i dteangacha eile freisin, go háirithe i gcás teanga AE .

Ar deireadh, chuir Frontex in iúl don Ombudsman gur ghlac sé an tionscnamh chun na foirmeacha gearáin a aistriú go Spáinnis, Rúisis, Seirbis agus Albáinis go sonrach chun críocha oibríochtaí um fhilleadh. Dúirt sé go mbeidh na foirmeacha gearáin ar fáil ar an suíomh gréasáin agus i bhfoirm chlóite. Dúirt Frontex go gcuirfeadh sé faisnéis bhreise ar fáil sna teangacha thuasluaite freisin. Thug Frontex dá aire go raibh sé ar fáil le haghaidh tuilleadh plé ar fhorbairt an tsásra gearán.

Seoladh freagra Frontex chuig Ombudsman na Spáinne an 16 Feabhra 2018.

Nós imeachta clabhsúir

Sheiceáil foireann fiosrúcháin an Ombudsman Eorpaigh suíomh gréasáin Frontex agus bhí sí in ann a dheimhniú go bhfuil an fhoirm ghearáin agus an fhaisnéis bhreise ar fáil anois i Spáinnis, i Rúisis, i Seirbis agus in Albáinis freisin.

I bhfianaise ábhar an fhreagra, chur chun feidhme na bhfeabhsuithe agus ós rud é nár chuir Ombudsman na Spáinne aon bharúil eile isteach, thángthas ar an gconclúid gur tugadh aghaidh go leordhóthanach ar na saincheisteanna a ardaíodh sa cheist agus go bhféadfaí an cheist a dhúnadh

[1] Treoir 2008/115/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2008 maidir le caighdeáin choiteanna agus nósanna imeachta coiteanna sna Ballstáit i ndáil le náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh, IO 2008 L348, lch. 98.

[2] Ar fáil ag: http://frontex.europa.eu/assets/Publications/General/Code_of_Conduct_for_Joint_Return_Operations.pdf

[3] Rialachán (AE) 2016/1624 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 14 Meán Fómhair 2016 maidir leis an nGarda Teorann agus Cósta Eorpach agus lena leasaítear Rialachán (AE) 2016/399 ó Pharlaimint na hEorpa

agus ón gComhairle agus lena n-aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 863/2007 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle

Rialachán (CE) Uimh. 2007/2004 ón gComhairle agus Cinneadh 2005/267/CE ón gComhairle, IO 2016 L 251, lch. 1.

[4] Roinn II, 3.11 den Doiciméad Clársceidealaithe 2017-2019, le fáil ag: http://frontex.europa.eu/assets/About_Frontex/Governance_documents/Work_programme/2017/Programme_of_work_2017.pdf

[5] Chuir sí in iúl, in 2017, gurbh iad na sé theanga ba choitianta a labhraítear faoi chuimsiú na n-oibríochtaí um fhilleadh ná an Albáinis, an tSeirbea-Chróitis, an Araibis, an tSeoirsis, an Rúisis agus an Spáinnis (arna labhairt ag 2 % díobh siúd a cuireadh ar ais). In 2016, measadh gurbh iad Araibis, Béarla, Fraincis, Urdais, Tigrinya agus Pashtu na teangacha ba choitianta a labhraítear faoi chuimsiú oibríochtaí comhpháirteacha na Gníomhaireachta.

[6] De réir Airteagal 8 de na Rialacha maidir leis an Sásra Gearán, ní cúis neamh-inghlacthachta é gan foirm a bheith ar fáil i dteanga áirithe.