An cúlra

1. D’oibrigh saoránach óg den Ostair mar oiliúnaí gan phá i dToscaireacht de chuid an Aontais san Áise. Tar éis a tréimhse oiliúna, chuaigh sí i dteagmháil leis an tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí (SEGS), a oibríonn Toscaireachtaí an Aontais, chun gearán a dhéanamh nach n-íoctar oiliúnaithe sna Toscaireachtaí. Thug sí dá haire gurb é an gnáthchleachtas go n-íoctar oiliúnaithe in institiúidí an Aontais. Dar léi, is idirdhealú gan údar é gan oiliúnaithe a íoc i gcoinne gairmithe óga a thagann ó chúlraí nach bhfuil chomh maith sin.

2. D'fhreagair SEGS gur tugadh tréimhse oiliúna gan phá don ghearánach "arna iarraidh sin di". Dhearbhaigh sí freisin gur oibrí deonach mé leis an Toscaireacht agus nach bhfaighidh mé aon tuarastal, pá ná sochar […]". D’iompaigh an gearánach chuig an Ombudsman agus imní uirthi nár cheart do SEGS tréimhsí oiliúna gan íocaíocht a thairiscint. Bhain an imní a bhí uirthi le cleachtas SEGS i gcoitinne agus ní raibh baint aici lena cás sonrach féin.

3. I mí Dheireadh Fómhair 2014, d’iarr an tOmbudsman ar SEGS freagra a thabhairt ar imní an ghearánaigh go raibh tréimhsí oiliúna neamhíoctha á dtairiscint aige i dToscaireachtaí AE. Theastaigh ón ngearánach go dtairgfeadh SEGS tréimhsí oiliúna íoctha amháin, agus go scoirfeadh sé de thréimhsí oiliúna neamhíoctha a thairiscint. I mí na Nollag 2014, fuair an tOmbudsman freagra SEGS ar an ngearán. Ina dhiaidh sin, fuair an tOmbudsman barúlacha an ghearánaigh maidir le freagra SEGS. Tháinig foireann fiosrúcháin an Ombudsman le chéile freisin, trí huaire, le SEGS chun an cás a phlé: Bealtaine, Meán Fómhair agus Nollaig 2016. I mí Eanáir 2017, chuir SEGS faisnéis bhreise faoi bhráid an Ombudsman i scríbhinn.

4. Tar éis measúnú cúramach a dhéanamh ar na hargóintí go léir a cuireadh chun cinn, an 15 Feabhra 2017, mhol an tOmbudsman do SEGS go n-íocfadh sé liúntas iomchuí lena oiliúnaithe go léir i dToscaireachtaí AE.[1]

Mainneachtain SEGS oiliúnaithe a íoc i dToscaireachtaí an Aontais

Moladh an Ombudsman 

5. Chinn an tOmbudsman go raibh fiúntas éigin ag baint le hargóint an ghearánaigh, go bhfuil tréimhsí oiliúna gan íocaíocht idirdhealaitheach i leith daoine a thagann ó chúlra sóisialta nach bhfuil chomh pribhléideach céanna. Gan amhras, d’fhéadfadh deacrachtaí praiticiúla a bheith ag céimí óg ar mian leis nó léi tréimhse oiliúna gan íocaíocht a dhéanamh gan tacaíocht airgeadais, mar shampla óna theaghlach nó óna teaghlach. Ní hamháin go mbaineann costais taistil le tréimhse oiliúna i dToscaireacht de chuid an Aontais, ach baineann costais chóiríochta, mhaireachtála agus árachais leis freisin. Dá bhrí sin, tá an baol ann go ndéanfar tréimhsí oiliúna gan íocaíocht i dToscaireachtaí an Aontais a fhorchoimeád do líon beag daoine faoi phribhléid - eadhon iad siúd a bhfuil a n-acmhainní airgeadais féin acu.

6. Le linn na gcruinnithe éagsúla le foireann fiosrúcháin an Ombudsman in 2016, d’áitigh SEGS nach idirdhealú bunaithe ar thionscnamh sóisialta é tréimhsí oiliúna gan íocaíocht a thairiscint. Thagair SEGS don fhíoras go measann oiliúnaithe neamhíoctha i dToscaireachtaí an Aontais go bhfuil an tréimhse oiliúna úsáideach dá dtodhchaí. Trí na tréimhsí oiliúna sin, faigheann siad taithí luachmhar a chuidíonn lena bpróifíl ghairmiúil a fhorbairt, rud a fhágann go bhfuil siad níos tarraingtí sa mhargadh saothair.

7. Ní raibh aon amhras ar an Ombudsman go raibh luach ag oiliúnaithe i dToscaireacht ar an seal oiliúna. Go deimhin, d’fhéadfadh deiseanna den sórt sin a bheith ina gcloch chora shuntasach ina ngairmeacha beatha.  Go deimhin, is ar an gcúis sin ba cheart deiseanna oiliúna a chur ar fáil don raon is leithne daoine agus is féidir - agus ní hamháin dóibh siúd atá in acmhainn iad a íoc. Dar leis an Ombudsman, d’fhéadfadh tréimhsí oiliúna gan íocaíocht an t-eisiamh sóisialta a bhuanú, ós rud é gur dócha nach mbeidh na hacmhainní airgeadais ag daoine ó chúlraí nach bhfuil chomh pribhléideach céanna chun tabhairt faoi thréimhse oiliúna. Dá bhrí sin, caillfidh siad amach ar an deis luachmhar seo chun a gcáilíochtaí agus a scileanna a fheabhsú. D’fhéadfadh sé sin a bheith ina chúis, ar deireadh, le níos lú deiseanna fostaíochta amach anseo do dhaoine nach bhfuil chomh pribhléideach céanna, rud a chuirfeadh tús le fáinne fí ina mbeadh ‘pribhléid á leanúint’.

8. Chuir an tOmbudsman in iúl go mbaineann Toscaireachtaí an Aontais tairbhe as ionchur na n-oiliúnaithe agus go bhféadfadh siad a bheith ag brath fiú ar a rannchuidiú. Agus an méid sin á chur san áireamh, thug an tOmbudsman faoi deara go bhféadfadh sé go n-eascródh an iarmhairt neamh-inmhianaithe as córas na dtréimhsí oiliúna gan íocaíocht go dteipfeadh ar Thoscaireachtaí AE na hiarrthóirí is fearr ar thréimhsí oiliúna a mhealladh; ní mheallfaidh sé ach iad siúd a bhfuil acmhainní airgeadais leordhóthanacha dá gcuid féin acu chun íoc astu féin. Is léir nach chun leasa Thoscaireachtaí an Aontais é sin.

9. Thagair an tOmbudsman do shampla Pharlaimint na hEorpa, a thug aghaidh ar shaincheist na dtréimhsí oiliúna gan íocaíocht. I Rún ó 2010, d’iarr an Pharlaimint ar institiúidí AE dea-shampla a thabhairt trí liúntas íosta a íoc, bunaithe ar chostais chaighdeán maireachtála na háite ina dtugtar faoin seal oiliúna, lena n-oiliúnaithe go léir.[2] Thug an tOmbudsman dá haire nach dtairgeann an Pharlaimint tréimhsí oiliúna gan phá a thuilleadh, fiú i gcás socrúcháin do mhic léinn. Íocann sé liúntas anois lena oiliúnaithe uile, in ainneoin na srianta buiséadacha atá ar institiúidí an Aontais.

10. Mheas an tOmbudsman go raibh sé ábhartha freisin a thabhairt faoi deara a mhéid a bhaineann SEGS úsáid as tréimhsí oiliúna i dToscaireachtaí AE. Tá líonra 139 dToscaireacht de chuid an Aontais ag SEGS a fhostaíonn 5,800 duine (figiúirí ó dheireadh 2015) idir foireann SEGS agus foireann an Choimisiúin.[3] In 2016, thairg SEGS thart ar 800 tréimhse oiliúna gan íocaíocht. Dealraíonn sé gur dócha go bhfuil SEGS ag brath go pointe áirithe ar oiliúnaithe a bheith ar fáil chun cur le hobair na foirne lánaimseartha ina Thoscaireachtaí. Thuig an tOmbudsman go gcruthóidh íocaíocht líon oiliúnaithe den sórt sin saincheisteanna buiséadacha do SEGS. Thug sí dá haire, áfach, gur ábhar é sin a d’fhéadfadh SEGS a chinneadh a tharraingt anuas leis na húdaráis bhuiséadacha, eadhon Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle.

11. I bhfianaise an mhéid sin, chinn an tOmbudsman gur drochriarachán é cleachtas SEGS tréimhsí oiliúna neamhíoctha a sholáthar ina Thoscaireachtaí. Dá bhrí sin, mhol an tOmbudsman do SEGS liúntas iomchuí a íoc lena oiliúnaithe uile, lena n-áirítear iad siúd i dToscaireachtaí AE. Cé gur faoi SEGS a bheidh cineál an liúntais sin, chreid an tOmbudsman gur cheart go n-urramódh an liúntas prionsabal an neamh-idirdhealaithe agus gur cheart go n-áiritheodh sé go spreagfaí daoine óga chun iarratas a dhéanamh ar thréimhse oiliúna beag beann ar a stádas airgeadais (nó ar stádas airgeadais a dteaghlaigh).

12. D’iarr an tOmbudsman ar SEGS tuairim a thabhairt laistigh de thrí mhí ó dháta a molta. Ina dhiaidh sin, d’iarr sí ar an ngearánach a bharúil a thabhairt, rud a rinne an gearánach.

Tuairim SEGS agus barúlacha an ghearánaigh

13. Sa tuairim uaidh maidir leis an moladh ón Ombudsman, dúirt SEGS go raibh sé cruthaithe go raibh sé an-luachmhar tréimhsí oiliúna a thairiscint do chéimithe óga agus do mhic léinn óga, do na hoiliúnaithe agus do Thoscaireachtaí an Aontais araon. I bhfianaise mholadh an Ombudsman, chinn sé a chlár oiliúna a athstruchtúrú agus earcú oiliúnaithe nua a chur ar fionraí go sealadach. Dúirt SEGS freisin gur iarr sé ar na húdaráis bhuiséadacha cistí a chur ar fáil d’oiliúnaithe amach anseo.

14. Chinn SEGS freisin líon na gcomhpháirtíochtaí idir Toscaireachtaí agus ollscoileanna a mhéadú. Faoin dréachtscéim nua, chuirfí tréimhsí oiliúna ar fáil faoi thrí chlár ar leith: (i) d’oiliúnaithe a n-íocfaidh SEGS liúntas leo (ar choinníoll go bhfaighidh SEGS na hacmhainní arna n-iarraidh ó na húdaráis bhuiséadacha) agus go mbunófar nós imeachta roghnúcháin sonrach chun na críche sin; (ii) do mhic léinn, i gcomhthéacs comhaontaithe le hollscoil áitiúil, a thugann faoi thréimhse oiliúna éigeantach nó mholta mar chuid dá gcúrsa agus atá ina gcónaí cheana féin san áit oiliúna, agus (iii) d’oiliúnaithe a fhaigheann tacaíocht airgeadais ó ollscoil nó ó institiúid eile ach atá lonnaithe in áit eile ar domhan. Ní mholann SEGS liúntais a íoc sa dá chás dheireanacha sin.

15. Ina barúlacha, dúirt an gearánach go raibh an ceart ag an Ombudsman díriú ar an ngné ‘frith-idirdhealú’ ina moladh. Mar sin féin, dar léi, is cosúil go bhfuil SEGS anois ag iarraidh daoine atá lag ó thaobh airgeadais agus sóisialta de a eisiamh agus oiliúnaithe á roghnú chun an fhadhb a réiteach.

16. Chuir an gearánach in iúl, mura féidir le SEGS córas inbhuanaithe cóir a bhunú chun oiliúnaithe a íoc, gur fearr deireadh iomlán a chur leis na tréimhsí oiliúna i dToscaireachtaí an Aontais.

17. Tá eagla ar an ngearánach gur fearr i gcónaí, sa tsamhail mheasctha atá molta ag SEGS, oiliúnaithe nach bhfuil íoctha nó a fhaigheann tacaíocht airgeadais ó fhoinse sheachtrach ná na hoiliúnaithe a íocann SEGS go díreach, mar gheall ar réasúnaíocht eacnamaíoch shimplí.

18. Maidir leis an togra chun comhpháirtíochtaí le hollscoileanna a leathnú, d’áitigh an gearánach nach smaoineamh nua é sin, ná nach rannchuidíonn sé leis an bhfadhb a réiteach. Is é an toradh a bhíonn air den chuid is mó go n-aistrítear dúshaothrú an daonchumhachta i dtreo daoine áitiúla, ar minic iad a bheith níos eagraithe go dona agus nach mbíonn aon seans acu a gcearta a éileamh.

19. Chuir an gearánach in iúl gur minic nach n-áirítear slándáil shóisialta ná árachas sláinte ar scoláireachtaí, agus nach féidir costais mhaireachtála mic léinn a chur i gcomparáid le costais mhaireachtála duine atá i mbun tréimhse oiliúna ag Toscaireacht de chuid an Aontais.

Measúnú an Ombudsman tar éis an mholta

20. Mhol an tOmbudsman go n-íocfadh SEGS liúntas iomchuí lena cuid oiliúnaithe go léir. Chuir SEGS in iúl don Ombudsman gur iarr sé cistí chun a oiliúnaithe i dToscaireachtaí an Aontais a íoc agus, idir an dá linn, go bhfuil tréimhsí oiliúna gan íocaíocht curtha ar fionraí aige. Fáiltíonn an tOmbudsman roimh na céimeanna a ghlac SEGS chun a chinntiú go mbeidh sé in ann tréimhsí oiliúna íoctha a thairiscint i dToscaireachtaí AE.

21. Tugann an tOmbudsman dá haire imní an ghearánaigh go bhféadfadh SEGS díriú go díréireach ar oiliúnaithe a earcú le tacaíocht airgeadais ó fhoinsí eile (seachas a dteaghlach) seachas ar oiliúnaithe ar íoc SEGS féin liúntas leo.

22. Dar leis an Ombudsman, tá sé réasúnach do SEGS gan liúntas breise a íoc le hoiliúnaithe a bhfuil scoláireacht nó tacaíocht airgeadais neamhtheaghlaigh eile acu nó le mic léinn, atá lonnaithe cheana féin sa tír chéanna leis an Toscaireacht, agus nach mór dóibh socrúchán a dhéanamh mar chuid dá gcuid staidéir. Go háirithe, níl socrúchán éigeantach mar chuid de staidéar ollscoile inchomparáide le tréimhse oiliúna chaighdeánach, toisc go bhfónann siad do chríocha éagsúla de ghnáth. Tá sé tábhachtach cothromaíocht chuí a bhaint amach idir na cláir éagsúla.  Maidir leis an Ombudsman, tá sé tábhachtach go leanfadh SEGS de líon suntasach tréimhsí oiliúna ‘traidisiúnta’, ach íoctha, a thairiscint i dToscaireachtaí a bheidh oscailte ar bhonn comhdheiseanna do dhaoine óga, beag beann ar a n-acmhainní airgeadais féin nó ar acmhainní airgeadais a dteaghlach. Tuigeann an tOmbudsman go mbeidh leithdháileadh cuí buiséid de dhíth ar SEGS chun an toradh inmhianaithe sin a bhaint amach.

23. Measann an tOmbudsman gur gealltanas tromchúiseach é freagra SEGS ar a moladh oiliúnaithe i dToscaireachtaí AE a íoc, faoi réir na hacmhainní buiséadacha iomchuí a bheith tugtha ag na húdaráis bhuiséadacha, is é sin, Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle. Dá réir sin, tá an tOmbudsman sásta glacadh le freagra SEGS mar, i ndáiríre, glacadh lena moladh. Leanfaidh an tOmbudsman forbairtí amach anseo sa réimse seo le spéis mhór agus tá sí sásta a cuid fiosrúchán a athnuachan amach anseo más cosúil go bhfuil sé sin riachtanach agus úsáideach.

24. Tá sé an-tábhachtach gur cheart d’institiúidí an Aontais dea-shampla a thabhairt agus tiomantas a léiriú maidir le deiseanna oiliúna a thairiscint do dhaoine óga ar bhonn comhdheiseanna do chách, gan beann ar chúlra ná ar acmhainní teaghlaigh. Chun é sin a dhéanamh, tá baol ann go gcaillfear muinín, rud a mheastar nach dtugann aire leordhóthanach do gach duine óg a bhíonn ag streachailt a bpróifílí gairmiúla a fhorbairt chun dul san iomaíocht sa mhargadh saothair. Tá an costas a bhaineann le muinín na glúine óige as an tionscadal Eorpach a chur chun cinn i ndáil leis sin measartha beag.

25. Molann an tOmbudsman do na húdaráis bhuiséadacha an tsaincheist seo a scrúdú go cúramach agus tá súil aige go ndeonóidh siad na hacmhainní cuí. Chuige sin, cuirfidh an tOmbudsman Parlaimint na hEorpa agus Comhairle na nAirí ar an eolas faoin bhfiosrúchán seo agus faoin moladh a rinne sí do SEGS. Cuirfidh sí an Coimisiún Eorpach ar an eolas freisin.

Conclúid

Ar bhonn a fiosrúcháin ar an ngearán seo, dúnann an tOmbudsman é leis an gconclúid seo a leanas:

Trí thréimhsí oiliúna gan íocaíocht i dToscaireachtaí an Aontais a chur ar fionraí agus, ag an am céanna, trí chistí a iarraidh chun oiliúnaithe i dToscaireachtaí an Aontais a íoc, ghlac SEGS le moladh an Ombudsman.

Cuirfear an gearánach agus SEGS ar an eolas faoin gcinneadh sin.

Emily O'Reilly

An tOmbudsman Eorpach

Strasbourg, 21/09/2017

[1] Chun tuilleadh faisnéise a fháil faoi chúlra an ghearáin, faoi argóintí na bpáirtithe agus faoi fhiosrúchán an Ombudsman, féach an moladh ón Ombudsman atá ar fáil ar líne ag: https://www.ombudsman.europa.eu/en/cases/recommendation.faces/en/76079/html.bookmark

[2] Rún ó Pharlaimint na hEorpa an 6 Iúil 2010 (2009/2221(INI)), pointe 72, ar fáil ar líne: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52010IP0262&from=EN.

[3] https://eeas.europa.eu/sites/eeas/files/annual_activity_report_2015_en.pdf.