Cúlra an ghearáin

1. Is sainchomhairleoireacht é an gearánach atá speisialaithe i dtionscadail cabhrach forbartha.D’oscail an Oifig Eorpach Frith-Chalaoise (OLAF) imscrúdú maidir le hamhras faoi neamhrialtachtaí i ndáil le tionscadail agus conarthaí arna gcistiú ag an Aontas a dámhadh don ghearánach. Measadh, dá bhrí sin, gur ‘duine lena mbaineann’ é an gearánach in imscrúdú OLAF, de réir bhrí Rialachán 883/2013.[2]

2. An 31 Iúil 2024, chuir OLAF in iúl don ghearánach gur dhún sé an t-imscrúdú agus gur chuir sé moltaí airgeadais agus riaracháin a bhaineann leis an ngearánach faoi bhráid Ard-Stiúrthóireachtaí ábhartha an Choimisiúin Eorpaigh. Chuir OLAF faisnéis ar fáil freisin maidir leis an bhféidearthacht atá ag an ngearánach dul i dteagmháil le Rialaitheoir na ráthaíochtaí nós imeachta.[3]

3. An 26 Lúnasa 2024, chuir an gearánach gearán faoi bhráid an Rialaitheora. Bhain sé le cinneadh OLAF an t-imscrúdú a dhúnadh bunaithe ar achoimre ar fhíorais a d’áitigh sé ina raibh ráitis dhoiléire dhoiléire, rud a chuir cosc air barúlacha eolasacha a sholáthar.

4. An 9 Meán Fómhair 2024, dhún an Rialaitheoir an gearán toisc é a bheith neamh-inghlactha. Mhínigh an Rialaitheoir go raibh cosc ama ar an ngearán toisc gur cuireadh isteach é tar éis an sprioc-ama míosa tar éis dhúnadh an imscrúdaithe. Go háirithe, thug an Rialaitheoir dá aire gur dúnadh an t-imscrúdú an 22 Iúil 2024, agus dá bhrí sin, chuaigh an sprioc-am chun gearán a chur faoina bhráid in éag an 23 Lúnasa 2024.

5. Mar fhreagairt air sin, d’áitigh an gearánach gur seoladh an litir ó OLAF inar cuireadh in iúl dó gur dúnadh an t-imscrúdú an 31 Iúil 2024 agus nach raibh aon fhaisnéis inti gur dúnadh an t-imscrúdú an 22 Iúil 2024.

6. Mhínigh an Rialaitheoir go mbunaítear le Rialachán 883/2013 [4] sprioc-am soiléir chun gearán a dhéanamh leis an Rialaitheoir, sprioc-am a thosaíonn ón dáta a dhúntar an t-imscrúdú, agus ní ón dáta a cuireadh an duine lena mbaineann ar an eolas faoi dháta deiridh an imscrúdaithe nó a tháinig sé ar an eolas faoi.

7. Chuir an gearánach i gcoinne chinneadh an Rialaitheora. D’áitigh sé gur cheart do OLAF fógra a thabhairt don duine lena mbaineann laistigh de sheachtain amháin tar éis dhúnadh an imscrúdaithe, agus gur cheart tús a chur leis an tréimhse míosa chun gearán a thaisceadh leis an Rialaitheoir ó dháta an fhógra. Ina theannta sin, mhaígh sé go bhfuil an teorainn ama míosa ann féin róghearr, agus nár caitheadh go cothrom léi ná nár tugadh deis leordhóthanach di í féin a chosaint.

8. Agus é míshásta leis an gcaoi ar láimhseáil an Rialaitheoir agus OLAF an t-ábhar, chuaigh an gearánach i dteagmháil leis an Ombudsman.

An fiosrúchán

9. Chuir an tOmbudsman tús le fiosrúchán faoin gcaoi ar chuir OLAF an gearánach ar an eolas faoi dhúnadh an imscrúdaithe agus faoin bhféidearthacht dul i dteagmháil leis an Rialaitheoir.  

10. Níor thug an fiosrúchán aghaidh ar chinneadh an Rialaitheora diúltú do ghearán an ghearánaigh toisc é a bheith neamh-inghlactha, toisc gur mheas an tOmbudsman nach raibh sé sin mícheart go follasach. Ghníomhaigh an Rialaitheoir i gcomhréir le foclaíocht Rialachán 883/2013. Dá bhrí sin, dhírigh an fiosrúchán ar an ngearán seo go heisiach ar ghníomhaíochtaí OLAF maidir leis an ábhar.

11. Le linn an fhiosrúcháin, rinne foireann fiosrúcháin an Ombudsman iniúchadh ar chomhad an cháis. Thug OLAF soiléirithe i scríbhinn freisin ar an ábhar. Roinneadh an freagra leis an ngearánach, a thug barúlacha.

Argóintí a cuireadh faoi bhráid an Ombudsman

Faoi OLAF

12. D’áitigh OLAF, ós rud é gur ‘duine lena mbaineann’ é an gearánach in imscrúdú OLAF, gur cheart na rialacha a leagtar amach i Rialachán 883/2013 a bheith ar eolas aige, lena n-áirítear na sprioc-amanna chun gearán a chur faoi bhráid an Rialaitheora. Cuireadh an gearánach ar an eolas freisin faoi na rialacha sin i gcomhthéacs gearán a rinneadh roimhe sin leis an Rialaitheoir, ar dearbhaíodh é a bheith neamh-inghlactha freisin toisc gur cuireadh isteach ródhéanach é.  

13. Thairis sin, mhínigh OLAF, ina litir dar dáta an 31 Iúil 2024 inar cuireadh an gearánach ar an eolas faoi dhúnadh an imscrúdaithe, gur chuir sé an gearánach ar an eolas faoin bhféidearthacht dul i dteagmháil leis an Rialaitheoir agus faoi na sprioc-amanna ábhartha chun gearán a chur isteach.

14. Ina theannta sin, thug OLAF dá aire, cé gur seoladh an litir lenar cuireadh an gearánach ar an eolas faoi dhúnadh an imscrúdaithe an 31 Iúil 2024, gurbh é an 24 Iúil 2024 dáta na litreach. Dá bhrí sin, mheas OLAF gur cheart é a bheith soiléir don ghearánach gur tugadh an t-imscrúdú i gcrích faoin 24 Iúil 2024 ar a dhéanaí.

15. D’admhaigh OLAF, áfach, sa litir lenar cuireadh an gearánach ar an eolas faoi dhúnadh an imscrúdaithe, nár léirigh sé go soiléir dáta deiridh an imscrúdaithe, arbh é an 22 Iúil 2024 é. D’admhaigh OLAF nach bhféadfadh an gearánach a bheith ar an eolas, gan an fhaisnéis sin, gur mhair an sprioc-am chun gearán a dhéanamh ón 22 Iúil 2024 go dtí an 23 Lúnasa 2024. Thairis sin, thug OLAF dá aire, fiú dá ndúnfaí an t-imscrúdú an 24 Iúil 2024, dáta na litreach chuig an ngearánach, gurbh é an 26 Lúnasa 2024 fós an sprioc-am chun dul i muinín an Rialaitheora, an dáta a chuir an gearánach a ghearán faoi bhráid an Rialaitheora.

16. Mar sin féin, thug OLAF dá aire, fiú dá rachadh an gearánach i dteagmháil leis an Rialaitheoir laistigh de mhí amháin ó dháta deiridh an imscrúdaithe, go measfaí fós go raibh cuid de na maímh a d’ardaigh sé neamh-inghlactha. Is amhlaidh atá toisc, faoi Rialachán 883/2013, nach mór do ghearánach dul i dteagmháil leis an Rialaitheoir laistigh de mhí amháin tar éis dó teacht ar an eolas faoi na fíorais atá i gceist, agus in aon chás tráth nach déanaí ná mí amháin tar éis dhúnadh an imscrúdaithe. Ós rud é gur cuireadh an gearánach ar an eolas cheana féin faoi fhíorais áirithe i mí an Mhárta 2024, mheasfaí aon mhaíomh a bhaineann leis na fíorais sin a bheith curtha isteach ródhéanach.

17. Dá bhrí sin, d’admhaigh OLAF, toisc nár léirigh sé dáta dúnta an imscrúdaithe, agus i bhfianaise léirmhíniú litriúil an Rialaitheora ar na rialacha, gur cuireadh cosc ar an ngearánach a ghearán a chur faoi bhráid an Rialaitheora laistigh den tréimhse ama is infheidhme, ach i gcás cuid dá éilimh amháin.

18. Cé gur leag OLAF béim ar a thábhachtaí atá sé fógra tráthúil a thabhairt chun a áirithiú gur féidir le daoine lena mbaineann imscrúdú OLAF dul i dteagmháil leis an Rialaitheoir laistigh den tréimhse ama is infheidhme, thug sé dá aire, i gcomhréir le Rialachán 883/2013, nach bhfuil aon sprioc-am socraithe ann chun duine lena mbaineann a chur ar an eolas faoi dhúnadh imscrúdaithe i gcás ina ndéanann OLAF moltaí.[5] Sa chás sin, i gcás ina ndearna OLAF moltaí, thug sé fógra fós don ghearánach laistigh de 6 lá oibre.

19. Ina theannta sin, thug OLAF dá aire gur sheol an gearánach ríomhphost chuige an 26 Lúnasa 2024, rud a bhí ar aon dul leis an ngearán chuig an Rialaitheoir. Thug OLAF freagra ar an ngearánach an 19 Meán Fómhair 2024. Cé gur admhaigh OLAF nach féidir a mheas go bhfuil a fhreagra coibhéiseach le cinneadh ón Rialaitheoir, thug sé dá aire go raibh freagra mionsonraithe tugtha aige fós ar líomhaintí an ghearánaigh.

Ag an ngearánach

20. Thug an gearánach dá aire nach é dáta na litreach, an 24 Iúil 2024, an dáta a dúnadh an t-imscrúdú. D’áitigh sé, trí mhainneachtain é a chur ar an eolas faoi dháta deiridh an imscrúdaithe, nár ghníomhaigh OLAF i gcomhréir le prionsabail an dea-riaracháin. Bhain sé seo an deis dó dul chuig an Rialaitheoir.

21. Thairis sin, d’áitigh an gearánach nach féidir a mheas go bhfuil freagra OLAF ar an ngearánach an 19 Meán Fómhair 2024 coibhéiseach le cinneadh ó údarás neamhspleách amhail an Rialaitheoir. Ní fhéadfaidh OLAF féin athbhreithniú a dhéanamh ar a mhéid a chomhlíonann sé ráthaíochtaí nós imeachta na ndaoine a mbaineann imscrúdú leo.

Measúnú an Ombudsman

22. Baineann an fiosrúchán seo go heisiach le gníomhaíochtaí OLAF. Mar sin féin, ós rud é go mbaineann na gníomhaíochtaí sin leis an bhféidearthacht dul i muinín Rialaitheoir na ráthaíochtaí nós imeachta, is gá ar dtús ról an Rialaitheora a leagan amach. Bunaíodh an Rialaitheoir chun sásra tiomnaithe neamhspleách a chur ar fáil dóibh siúd lena mbaineann imscrúduithe OLAF chun agóid a dhéanamh i gcoinne sáruithe líomhnaithe ar a ráthaíochtaí nós imeachta. De réir na reachtaíochta is infheidhme, ní fhéadfaidh ach na daoine lena mbaineann gearáin a thaisceadh leis an Rialaitheoir agus ní mór iad a chur isteach laistigh de mhí amháin tar éis dóibh teacht ar an eolas faoi na fíorais ábhartha, agus in aon chás tráth nach déanaí ná mí amháin tar éis dhúnadh an imscrúdaithe.[6]

23. Chun go mbeidh an sásra leighis neamhspleách tábhachtach sin ábhartha dóibh siúd lena mbaineann imscrúduithe OLAF, ní mór do OLAF iad a chur ar an eolas go tráthúil go bhfuil an Rialaitheoir ann, agus an fhaisnéis ábhartha uile is gá a bheith aige chun gearán a chur isteach.

24. Mar a mhínigh OLAF, nuair a eisíonn sé moladh in imscrúdú, níl aon sprioc-am socraithe faoin gcreat dlíthiúil is infheidhme chun an duine lena mbaineann a chur ar an eolas faoi dhúnadh an imscrúdaithe. Níl spriocdháta sonrach ann ach amháin i gcásanna nach ndéantar aon mholtaí.[7]

25. Ciallaíonn sé sin, sa chleachtas, nach bhféadfadh duine lena mbaineann imscrúdú OLAF teacht ar an eolas faoi dhúnadh imscrúdú OLAF go dtí go mbeidh an sprioc-am chun dul i muinín an Rialaitheora imithe in éag, rud a chuirfeadh cosc air dul i muinín an Rialaitheora ar fad a luaithe a dhúnfar an t-imscrúdú. Léiríonn sé sin saincheist níos leithne maidir le ráthaíochtaí nós imeachta in imscrúduithe OLAF.[8]

26. Sa chás atá idir lámha, chuir OLAF an gearánach ar an eolas faoi dhúnadh an imscrúdaithe an 31 Iúil 2024, laistigh den tréimhse ama chun dul i muinín an Rialaitheora. Mar sin féin, mar a d’aithin OLAF, níor áiríodh sa litir fógra dáta deiridh an imscrúdaithe, ach an dáta a síníodh an litir amháin, is é sin an 24 Iúil 2024. Bhí an dáta sin le feiceáil trí huaire sa litir agus, go hintuigthe, thug sé ar an ngearánach a chreidiúint gurbh é dáta deiridh an imscrúdaithe é. Dá bhrí sin, ní raibh an fhaisnéis uile ba ghá agus ba cheart ag an ngearánach chun gearán inghlactha a chur faoi bhráid an Rialaitheora, is é sin, laistigh den sprioc-am.

27. Bhí sé fíor-riachtanach dáta iarbhír dhúnadh an imscrúdaithe a bheith ar eolas ag an ngearánach chun go mbeadh sé in ann dul i dteagmháil leis an Rialaitheoir laistigh den sprioc-am. D’iompaigh an gearánach chuig an Rialaitheoir ar deireadh trí lá tar éis don sprioc-am dul in éag. Dá bhrí sin, ní féidir a shéanadh go raibh tionchar ag easpa faisnéise maidir le cathain a dúnadh an t-imscrúdú ar chumas an ghearánaigh dul i dteagmháil leis an Rialaitheoir.  

28. D’fhéadfaí an staid sin a sheachaint go héasca tríd an dáta iarbhír ar dúnadh an t-imscrúdú a áireamh sa litir lena gcuirtear an gearánach ar an eolas faoi dhúnadh an imscrúdaithe. I bhfianaise an mhéid sin, cinneann an tOmbudsman gurb ionann mainneachtain OLAF an gearánach a chur ar an eolas faoi dháta deiridh an imscrúdaithe agus drochriarachán.

29. Cé gur thug OLAF freagra ar litir an ghearánaigh an 26 Lúnasa 2024, a bhí ar aon dul leis an ngearán chuig an Rialaitheoir, agus gur thug sé soiléirithe úsáideacha don ghearánach, measann an tOmbudsman nach féidir é sin a mheas mar leigheas leordhóthanach sa chás seo. Bunaíodh an Rialaitheoir go sonrach chun gníomhú mar shásra neamhspleách chun déileáil le gearáin i gcoinne OLAF. Dá réir sin, ní féidir measúnú OLAF ar ghearán a chur in ionad mheasúnú an Rialaitheora. 

30. Mar sin féin, measann an tOmbudsman nach bhfuil aon mholadh cuí le déanamh chun aghaidh a thabhairt ar an drochriarachán sin. Mar a luadh thuas, bhí raon feidhme an fhiosrúcháin teoranta do ghníomhaíochtaí OLAF, toisc gur chinn an tOmbudsman, trí dhiúltú don ghearán toisc é a bheith neamh-inghlactha, nach raibh an Rialaitheoir mícheart go follasach. Mar sin féin, cuirfidh an tOmbudsman moladh faoi bhráid OLAF d’fhonn staid chomhchosúil a chosc amach anseo. 

Conclúid

Bunaithe ar an bhfiosrúchán, dúnann an tOmbudsman an cás seo leis an gcinneadh seo a leanas:

Trí mhainneachtain an gearánach a chur ar an eolas faoi dháta deiridh an imscrúdaithe, ghníomhaigh an Ghníomhaireacht Eorpach Frith-Chalaoise (OLAF) le drochriarachán.

Cuirfear an gearánach agus OLAF ar an eolas faoin gcinneadh sin.

Moladh maidir le feabhsúchán

Ba cheart do OLAF a áirithiú, nuair a chuireann sé duine lena mbaineann ar an eolas faoi dhúnadh imscrúdaithe, go soláthraíonn sé faisnéis thráthúil, shoiléir agus uileghabhálach maidir leis an bhféidearthacht dul i dteagmháil leis an Rialaitheoir. Áirítear leis sin dáta deiridh an imscrúdaithe a léiriú.

Teresa Anjinho An tOmbudsman
Eorpach

Strasbourg, 19/09/2025

[2] Rialachán (AE, Euratom) Uimh. 883/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Meán Fómhair 2013 maidir le himscrúduithe arna ndéanamh ag an Oifig Eorpach Frith-Chalaoise (OLAF) agus lena n-aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 1073/1999 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus Rialachán (Euratom) Uimh. 1074/1999 ón gComhairle: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2013/883/oj/eng, Airteagal 2(5): ciallóidh ‘duine lena mbaineann’ aon duine nó aon oibreoir eacnamaíoch a bhfuil amhras ann go ndearna sé calaois, éilliú nó aon ghníomhaíocht neamhdhleathach eile a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais agus atá, dá bhrí sin, faoi réir imscrúdú ag an Oifig”.

[3] Scrúdaíonn Rialaitheoir na ráthaíochtaí nós imeachta gearáin arna gcur isteach ag daoine a bhfuil baint acu le himscrúduithe arna ndéanamh ag OLAF, go sonrach maidir le OLAF a bheith ag comhlíonadh ráthaíochtaí nós imeachta agus na rialacha is infheidhme maidir le himscrúduithe. Tá tuilleadh eolais ar fáil anseo: https://supervisory-committee-olaf.europa.eu/controller-procedural-guarantees_en

[4] Maidir le hAirteagal 9b (2), an dara fleasc, de Rialachán (AE, Euratom) 2020/2223 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Nollaig 2020 lena leasaítear Rialachán (AE, Euratom) Uimh. 883/2013, a mhéid a bhaineann le comhar le hOifig an Ionchúisitheora Phoiblí Eorpaigh agus éifeachtacht imscrúduithe na hOifige Eorpaí Frith-Chalaoise: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2020/2223/oj. 

[5] Airteagal 11 de Rialachán 883/2013; Airteagal 29 de Threoirlínte OLAF maidir le Nósanna Imeachta Imscrúdaithe d’Fhoireann OLAF: https://anti-fraud.ec.europa.eu/guidelines-investigations-olaf-staff_en.

[6] Airteagal 9b(3) de Rialachán 883/2013.

[7] Airteagal 11 de Rialachán 883/2013; Airteagal 29 de Threoirlínte OLAF maidir le Nósanna Imeachta Imscrúdaithe d’Fhoireann OLAF.

[8] Tharraing an tOmbudsman an tsaincheist sin anuas i gcomhthéacs na meastóireachta reatha ar Rialachán OLAF, mar shaincheist nach mór do na reachtóirí aghaidh a thabhairt uirthi.