Cúlra an ghearáin

1. Chun cuidiú le haghaidh a thabhairt ar phaindéim COVID-19, d’fhorbair an Coimisiún Eorpach ‘Straitéis Vacsaíne’^[1]. Sonraítear sa straitéis, chun tacú le cuideachtaí vacsaín a fhorbairt agus a tháirgeadh go tapa, go ndéanfadh an Coimisiún comhaontuithe le táirgeoirí vacsaíní aonair thar ceann na mBallstát. Mar chúiteamh ar an gceart líon sonraithe dáileog vacsaíne a cheannach laistigh de thréimhse ama ar leith agus ar phraghas ar leith, dhéanfaí cuid de na costais tosaigh a bhíonn ar tháirgeoirí vacsaíní a mhaoiniú ón ‘Ionstraim Tacaíochta Éigeandála’^[2]. Tugtar ‘comhaontuithe réamhcheannaigh’ (APAnna) ar na conarthaí a thugtar i gcrích idir an Coimisiún agus na cuideachtaí cógaisíochta a dhaingníonn an nós imeachta sin. Comhordaíonn an Coimisiún foireann, lena n-áirítear saineolaithe ó riaracháin náisiúnta Bhallstáit an Aontais, a rinne na CPCanna sin a chaibidliú leis na cuideachtaí cógaisíochta ábhartha.^[3]

2. I mí Mheán Fómhair 2020, rinne an gearánach, eagraíocht de chuid na sochaí sibhialta, dhá iarraidh ^[4] ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid chuig an gCoimisiún. Lorg sé rochtain ar (i) gach CPC a tugadh i gcrích le cuideachtaí cógaisíochta agus (ii) gach tuarascáil cruinnithe agus comhfhreagras a bhaineann le caibidlíocht CPCanna le cuideachtaí cógaisíochta, lena n-áirítear liosta de na doiciméid sin.

3. Maidir leis na CPCanna, shainaithin an Coimisiún doiciméad amháin ar dtús mar dhoiciméad a thagann faoi raon feidhme iarraidh an ghearánaigh ar rochtain, is é sin an comhaontú le AstraZeneca, arbh é an t-aon chomhaontú é a tugadh i gcrích an tráth sin. I mí na Samhna 2020, dhiúltaigh an Coimisiún rochtain a thabhairt ar an gcomhaontú sin. Agus an méid sin á dhéanamh aici, d’agair sí eisceachtaí dá bhforáiltear faoi rialacha an Aontais maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid ^[5], agus d’áitigh sí go bhféadfadh nochtadh an bonn a bhaint de leasanna tráchtála na cuideachta cógaisíochta agus den nós imeachta soláthair leanúnach chun vacsaíní a cheannach.

4. Ansin d’iarr an gearánach ar an gCoimisiún athbhreithniú a dhéanamh ar an gcinneadh sin (trí ‘iarratas daingniúcháin’ mar a thugtar air a dhéanamh), agus d’áitigh sé go bhfuil leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh agus gur cheart don Choimisiún rochtain a thabhairt ar chodanna den doiciméad ar a laghad. Go sonrach, mhaígh an gearánach gur cheart go mbeadh an pobal in ann rochtain a fháil ar fhaisnéis thábhachtach faoin gcaibidlíocht vacsaíne a dhéantar thar a cheann agus a bhfuil méid suntasach airgid phoiblí i gceist léi. Ós rud é go bhféadfadh rúndacht maidir leis an gcaibidlíocht an bonn a bhaint de mhuinín an phobail as an Aontas agus as na vacsaíní, ba cheart faisnéis atá ábhartha go soiléir don tsláinte phoiblí, amhail faisnéis maidir le dliteanas i leith éifeachtaí díobhálacha, a scaoileadh.

5. I mí na Nollag 2020, chuir an Coimisiún síneadh leis an teorainn ama dá fhreagra ar iarratas daingniúcháin an ghearánaigh, ach ansin theip air freagra a thabhairt laistigh den tréimhse fhadaithe.

6. Maidir leis na tuarascálacha cruinnithe a iarradh agus an comhfhreagras a bhaineann leis an gcaibidlíocht maidir le vacsaíní, níor thug an Coimisiún freagra ar an ngearánach, ar cinneadh diúltach intuigthe é faoi rialacha an Aontais maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid ^[6]. Dá bhrí sin, rinne an gearánach iarratas dearbhúcháin freisin i ndáil lena dara hiarraidh ar rochtain.

7. Tar éis don ghearánach gan freagra a fháil ar cheachtar den dá iarratas dearbhúcháin laistigh den teorainn ama fhorordaithe, chuaigh sé i dteagmháil leis an Ombudsman i mí Eanáir 2021.

An fiosrúchán

8. D’oscail an tOmbudsman fiosrúchán ar (i) diúltú an Choimisiúin rochtain phoiblí a thabhairt ar na doiciméid atá i gceist agus (ii) mainneachtain an Choimisiúin déileáil le hiarrataí rochtana an ghearánaigh laistigh den teorainn ama fhorordaithe.

9. Le linn an fhiosrúcháin, fuair an tOmbudsman freagra an Choimisiúin ar an ngearán agus, ina dhiaidh sin, barúlacha an ghearánaigh mar fhreagra ar fhreagra an Choimisiúin. Chuir an Coimisiún an gearánach ar an eolas freisin faoin dul chun cinn atá déanta aige maidir le déileáil lena n-iarrataí ar rochtain agus chuir sé liosta de 365 dhoiciméad ar fáil dó, ar doiciméid iad a shainaithin sé a thagann faoi raon feidhme na n-iarrataí.

Argóintí a cuireadh faoi bhráid an Ombudsman

10. D’aithin an Coimisiún an mhoill shuntasach ar láimhseáil iarrataí rochtana an ghearánaigh. Dúirt sé go bhfuair sé níos mó ná 50 iarratas ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid a bhaineann leis an gcaibidlíocht vacsaíne. Ina theannta sin, chumhdaigh iarrataí an ghearánaigh breis agus 300 doiciméad, ar tháinig cuid acu ó thríú páirtithe nó ó Bhallstáit. Dá bhrí sin, bhí iarrataí an ghearánaigh thar a bheith casta, lenar bhain comhairliúchán le roinnt páirtithe leasmhara agus leasanna eile. Mar gheall ar íogaireacht an ábhair agus an t-ualach oibre suntasach a d’eascair as an bpaindéim, ní raibh roinn ^[7] an Choimisiúin atá freagrach as déileáil leis na hiarrataí sin in ann freagra a thabhairt laistigh den teorainn ama a forordaíodh.

11. Agus athbhreithniú á dhéanamh aige ar na doiciméid, luaigh an Coimisiún go raibh air cuspóir deiridh na caibidlíochta a chur san áireamh, is é sin raon vacsaíní a chur ar fáil go pras do na Ballstáit, ar vacsaíní iad a bhfuil an leas poiblí is airde ag baint leo. Mar sin féin, d’aithin an Coimisiún freisin an gá láidir atá le trédhearcacht sa phróiseas caibidlíochta, ag rá go raibh sé ag dul i gcomhairle leis na cuideachtaí cógaisíochta uile lena mbaineann d’fhonn an rochtain is leithne is féidir a thabhairt do na CPCanna. Go dtí seo, bhí leaganacha folaithe de na APAnna a tugadh i gcrích le CureVac ^[8], AstraZeneca ^{[9] agus Sanofi [10] foilsithe ag an gCoimisiún ar} a shuíomh gréasáin. Bhí súil aige leaganacha folaithe de gach CPC a fhoilsiú go han-luath. Thabharfadh sé freagra ansin freisin ar gach iarraidh ar rochtain a fuair sé i ndáil leis na CPCanna, lena n-áirítear na APAnna.

12. Ina theannta sin, ós rud é gur bhain an dara hiarraidh ar rochtain ón ngearánach le líon mór doiciméad agus nárbh fhéidir an measúnú ar na doiciméid sin a thabhairt chun críche laistigh den teorainn ama fhorordaithe, chuir an Coimisiún liosta ar fáil don ghearánach de na 365 dhoiciméad a shainaithin sé go dtí seo. Bhí measúnú á dhéanamh aige ar na doiciméid sin agus d’fhoilseodh sé iad de réir a chéile ar a shuíomh gréasáin, a mhéid a mheasann sé a bheith indéanta, agus chuirfeadh sé an gearánach ar an eolas dá réir sin. Ina theannta sin, i gcás ina measann sé nach féidir nochtadh iomlán a dhéanamh, gheall an Coimisiún go réamhghníomhach athmheasúnú a dhéanamh ar dhoiciméid den sórt sin le himeacht ama agus deireadh a chur le foluithe, má mheastar nach bhfuil gá leo a thuilleadh.

13. Tríd is tríd, chuir an gearánach fáilte roimh fhreagairt an Choimisiúin, agus gur aithin sé an tábhacht a bhaineann le trédhearcacht i ndáil leis an gcaibidlíocht maidir le vacsaíní. Mar sin féin, tharraing an gearánach aird ar an moill shuntasach a bhí ann cheana agus ar an bhfíoras nár sholáthair an Coimisiún líne ama tháscach. D’áitigh sé nach bhféadfaí grinnscrúdú poiblí a dhéanamh go dtí go nochtfaí na doiciméid, agus d’éiligh sé gur cheart go dtarlódh sé sin go luath.

14. Dúirt an gearánach freisin gur dócha go mbainfeadh an iliomad iarratas ar rochtain a fuair an Coimisiún leis na doiciméid chéanna. In aon chás, dá mbeadh an Coimisiún níos réamhghníomhaí maidir le trédhearcacht a sholáthar faoin gcaibidlíocht maidir le vacsaíní, d’fhéadfadh sé iarrataí den sórt sin a sheachaint.

15. D’áitigh an gearánach freisin nár cheart an cinneadh maidir le foilsiú na ndoiciméad a chinneadh de réir roghanna na gcuideachtaí cógaisíochta lena mbaineann.

Measúnú an Ombudsman

16. Tugann an tOmbudsman dá haire go bhfuil spéis mhór ag an bpobal sa chaibidlíocht maidir le vacsaíní, atá á comhordú ag an gCoimisiún. Mar a dúirt sí roimhe seo, cé gurb é leas an phobail é vacsaíní sábháilte éifeachtacha a fhorbairt, ní bheidh siad éifeachtach chun spriocanna sláinte poiblí a bhaint amach ach amháin más féidir leis an bpobal muinín a bheith acu go bhfuil na vacsaíní a thairgtear dóibh sábháilte agus éifeachtach go deimhin.^[11] Tá sé ríthábhachtach, dá bhrí sin, go ndéanfar an chaibidlíocht le monaróirí ar bhealach chomh trédhearcach agus is féidir. D’fhéadfadh éiginnteacht maidir leis an gcaibidlíocht mímhuinín a chruthú nó d’fhéadfadh tuairimíocht a bheith mar thoradh uirthi, agus d’fhéadfadh sí an bonn a bhaint de na spriocanna sin.

17. Fáiltíonn an tOmbudsman roimh an bhfíoras gur aithin an Coimisiún an gá atá le trédhearcacht, chomh maith lena iarrachtaí chun méid suntasach faisnéise a nochtadh. Cuireann an tOmbudsman fáilte, go háirithe, roimh leaganacha folaithe de gach ceann de na sé chomhaontú réamhcheannaigh atá tugtha i gcrích aige go dtí seo a bheith foilsithe ag an gCoimisiún.^[12] Léiríonn sé sin go soiléir go bhfuil céimeanna á nglacadh ag an gCoimisiún chun trédhearcacht níos fearr a bhaint amach maidir leis an gcaibidlíocht vacsaíne.

18. Tá an tOmbudsman sásta go leanfaidh an Coimisiún leis na hiarrachtaí sin anois chun déileáil le hiarrataí rochtana an ghearánaigh go pras agus chun an oiread doiciméad agus a mheasann sé is féidir a chur ar fáil go pras, lena n-áirítear ar a shuíomh gréasáin. Dá réir sin, measann sí nach bhfuil údar le tuilleadh fiosrúchán maidir leis an ngné sin den fhiosrúchán.

19. Aontaíonn an tOmbudsman gurbh fhearr dá nochtfadh an Coimisiún go réamhghníomhach doiciméid a bhaineann leis an bpróiseas soláthair vacsaíní i bhfad níos luaithe sa chaibidlíocht. Mar sin féin, i bhfianaise an lín shuntasaigh doiciméad a chumhdaítear le hiarraidh an ghearánaigh agus an ualaigh oibre bhreise atá ar an roinn ábhartha i gcomhthéacs phaindéim COVID-19, is intuigthe nach bhféadfadh an Coimisiún na hiarrataí a phróiseáil laistigh den teorainn ama 15 lá oibre is infheidhme ^[13]. Dá bhrí sin, is díol sásaimh don Ombudsman gur aithin an Coimisiún, seachas diúltú déileáil leis an iarraidh ar rochtain ^[14], an tábhacht a bhaineann le trédhearcacht a sholáthar maidir leis na doiciméid sin agus lean sé de mheastóireacht a dhéanamh orthu d’fhonn an oiread de na doiciméid agus a mheasann sé is féidir a chur ar fáil go poiblí.

20. Cé go bhfuil sé intuigthe freisin go bhfuil an Coimisiún ag dul i gcomhairle leis na cuideachtaí cógaisíochta lena mbaineann, iarrann an tOmbudsman ar an gCoimisiún — i bhfianaise na leasanna tábhachtacha poiblí atá i gceist, agus cásanna comhchosúla a sheachaint amach anseo — a áirithiú go mbeidh ceanglais trédhearcachta mar chuid de chaibidlíochtaí leanúnacha agus amach anseo maidir le ceannach vacsaíní.

Conclúid

Bunaithe ar an bhfiosrúchán, dúnann an tOmbudsman an cás seo leis an gconclúid seo a leanas:

Níl údar le haon fhiosrúcháin bhreise.

Cuirfear an gearánach agus an Coimisiún ar an eolas faoin gcinneadh sin.

Emily O'Reilly An tOmbudsman
Eorpach

Strasbourg, 12/05/2021

[1] Teachtaireacht ón gCoimisiún an 17 Meitheamh 2020, Straitéis an Aontais maidir le vacsaíní COVID-19, ar fáil ag: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1597339415327&uri=CELEX:52020DC0245.

[2] Cuidíonn an Ionstraim Tacaíochta Éigeandála leis na Ballstáit freagairt do phaindéim an choróinvíris trí aghaidh a thabhairt ar riachtanais ar bhealach straitéiseach comhordaithe ar an leibhéal Eorpach. Tá tuilleadh eolais ar fáil ag: https://ec.europa.eu/info/live-work-travel-eu/coronavirus-response/emergency-support-instrument_en.

[3] Chun tuilleadh eolais a fháil, tabhair cuairt ar: https://ec.europa.eu/info/live-work-travel-eu/coronavirus-response/public-health/eu-vaccines-strategy_en.

[4] Faoi Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid de chuid Pharlaimint na hEorpa, na Comhairle agus an Choimisiúin: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32001R1049&from=EN.

[5] I gcomhréir le hAirteagal 4 de Rialachán 1049/2001.

[6] I gcomhréir le hAirteagal 7(4) de Rialachán 1049/2001.

[7] Ard-Stiúrthóireacht an Choimisiúin um Shláinte agus Sábháilteacht Bia (‘AS SANTE’).

[8] http://ec.europa.eu/info/sites/info/files/curevac_-_redacted_advance_purchase_agreement_0.pdf. Féach https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/curevac-redactedadvancecheannaighagreement0.pdf .

[9] Féach https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/apa_astrazeneca.pdf.

[10] Féach https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/apa_with_sanofi_gsk.pdf.

[11] Féach cinneadh an Ombudsman Eorpaigh i gcás 1525/2020/MIG, ar fáil ag:

https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/139507.

[12] Ar fáil ag an nasc seo a leanas faoi ‘doiciméid’: https://ec.europa.eu/info/live-work-travel-eu/coronavirus-response/public-health/eu-vaccines-strategy_en.

[13] Airteagal 7(1) de Rialachán 1049/2001. I gcomhréir le hAirteagal 7(3) de Rialachán 1049/2001, féadfar 15 lá oibre eile a chur leis an teorainn ama sin uair amháin.

[14] D’aithin Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh gur féidir le hinstitiúidí an Aontais diúltú d’iarrataí ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid a phróiseáil dá mbeadh a bpróiseáil ina cúis le hualach riaracháin iomarcach, féach, mar shampla, breithiúnas na Cúirte an 2 Deireadh Fómhair 2014, Strack v an Coimisiún, C-127/13 P, mír 28: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=158192&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=8094699.