Cúlra an ghearáin

1. D’iarr an gearánach, taighdeoir in ollscoil Fhionlannach, ar an gCoimisiún rochtain phoiblí a thabhairt dó ar na tuairimí a d’eisigh Seirbhís Dlí an Choimisiúin maidir le comhad reachtach an Choimisiúin a bhaineann le hOifig an Ionchúisitheora Phoiblí Eorpaigh (OIPE) a chruthú. Ar dtús, dúirt an Coimisiún leis nach raibh aon doiciméid i scríbhinn ann a bhain lena iarraidh. Tar éis dó tuiscint níos fearr a fháil ar iarraidh an ghearánaigh, shainaithin sé deich ndoiciméad ábhartha ansin.

2. Thug an Coimisiún rochtain iomlán ar cheann de na doiciméid, rochtain an-leathan ar dhá dhoiciméad eile, agus rochtain pháirteach ar dhoiciméad eile. Agus tagairt á déanamh aici do na rialacha is infheidhme ^[1], choinnigh sí siar na sé dhoiciméad eile inar áitíodh go mbainfeadh a nochtadh (i) an bonn de chosaint comhairle dlí agus (ii) go mbainfeadh sé an bonn go mór de phróiseas cinnteoireachta an Choimisiúin. Thug sí dá haire go raibh an chaibidlíocht ar an ábhar fós ar siúl.

3. Chuir an gearánach i gcoinne an chinnidh tosaigh, agus d’áitigh sé go háirithe go raibh leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh toisc go raibh ábhar OIPE chomh hábhartha sin don phobal.

4. Mar fhreagairt air sin, cé gur dheonaigh an Coimisiún rochtain pháirteach bhreise ar cheithre cinn de na doiciméid agus ar dhoiciméad breise amháin, a cruthaíodh tar éis an fhreagra tosaigh, lean sé de dhiúltú aon rochtain a thabhairt ar na doiciméid eile. Agus é míshásta leis an gcasadh seo ar imeachtaí, chuaigh an gearánach i dteagmháil leis an Ombudsman Eorpach. Chuir sé i gcoinne chinneadh an Choimisiúin na doiciméid a choinneáil siar agus mheas sé nach raibh a chóras bainistithe doiciméad oiriúnach chun déileáil le hiarrataí ar rochtain ar dhoiciméid.

5. D’oscail an tOmbudsman fiosrúchán ar an ngearán agus rinne a foireann fiosrúcháin iniúchadh ar chomhad an Choimisiúin.

An tsaincheist maidir le rochtain ar na doiciméid a dhiúltú

Moladh an Ombudsman

6. Tar éis dó measúnú a dhéanamh ar na doiciméid a ndearnadh cigireacht orthu agus ar na cúiseanna a bhí ag an gCoimisiún iad a choinneáil siar, lean an tOmbudsman diantástáil maidir le doiciméid reachtacha a nochtadh, bunaithe ar an bprionsabal gur cheart go mbeadh an próiseas reachtach chomh gar agus is féidir do na saoránaigh, rud a éilíonn ardleibhéal trédhearcachta. 

7. Cé gur mheas an tOmbudsman go raibh údar le diúltú an Choimisiúin rochtain pháirteach bhreise a thabhairt ar chuid de na doiciméid, agus nach raibh aon leas sáraitheach poiblí ann tráth an chinnidh daingniúcháin a thabharfadh údar lena nochtadh, níor aontaigh sí le hargóintí an Choimisiúin maidir le gach ceann nó codanna de chúig dhoiciméad a choinneáil siar.

8. Dá bhrí sin, mhol sí ^[2] go ndeonódh an Coimisiún rochtain pháirteach bhreise ar thrí dhoiciméad agus rochtain iomlán ar dhá dhoiciméad eile. Mhol sí don Choimisiún freisin forbairtí ábhartha a chur san áireamh ^[3] ó rinneadh a chinneadh daingniúcháin.

9. Dhiúltaigh an Coimisiún do mholadh an Ombudsman, ag áitiú go raibh a mheasúnú, mar a leagtar amach sa chinneadh daingniúcháin é, ‘ceart go dlíthiúil agus go fíorasach tráth a rinneadh é’. Thug sé dá aire freisin go raibh sé ar chumas an ghearánaigh iarratas nua a dhéanamh ar rochtain ar dhoiciméid.

10. Chuir an gearánach, i mbarúlacha chuig an Ombudsman, a dhíomá in iúl maidir le freagra an Choimisiúin. Mheas sé ‘go bhfuil an Coimisiún diongbháilte i gcónaí agus iad ag cur i gcoinne an dlí a chur i bhfeidhm i gceart agus oscailteacht a chur chun cinn san Aontas’.

Measúnú an Ombudsman tar éis an mholta

11. Is oth leis an Ombudsman nár lean an Coimisiún a moladh rochtain phoiblí bhreise a thabhairt ar na doiciméid atá i gceist.

12. Tá an tOmbudsman den tuairim gur cheart rochtain a bheith tugtha ag an gCoimisiún ar na doiciméid mar a mhol sí. Is cúis díomá di an ráiteas simplí ón gCoimisiún go raibh a chinneadh daingniúcháin ceart go fíorasach agus go dlíthiúil tráth a dhéanta. Fiú dá mba amhlaidh an cás, d’fhéadfadh an Coimisiún tuilleadh rochtana a dheonú fós, dá mbeadh sé iomchuí ag céim níos déanaí.

13. Tugann an tOmbudsman dá haire agus is cúis imní di nár chuir an Coimisiún i bhfeidhm an caighdeán iomchuí níos airde trédhearcachta is gá don chomhad reachtach maidir le OIPE a chruthú. Tá díomá uirthi gur theip ar an gCoimisiún a bheith níos trédhearcaí agus níos oscailte, go háirithe i gcás mar seo, a bhaineann le saincheisteanna dlí nua agus casta. Tá díomá uirthi freisin go bhfuil an Coimisiún fós ag brath ar chruinneas dlíthiúil tráth cinnidh, a rinneadh beagnach trí bliana ó shin, cé go bhfuil an próiseas caibidlíochta dá dtagraítear sna doiciméid tugtha chun críche. Thairis sin, tá OIPE curtha ar bun anois trí chomhar feabhsaithe ^[4], cé nach bhfuil sé ag feidhmiú go hiomlán go fóill.

14. Measann an tOmbudsman go bhfreastalófaí go cuí ar leas an phobail i mbunú OIPE, agus na forbairtí dlíthiúla agus fíorasacha ábhartha á gcur san áireamh, le trédhearcacht níos fearr agus leis na nochtuithe breise a mhol sí. Ar an drochuair, leanann an Coimisiún de na doiciméid ábhartha a choinneáil siar. Dá bhrí sin, deimhníonn an tOmbudsman a cinneadh maidir le drochriarachán.  

Sainaithint na ndoiciméad ábhartha

15. Ina moladh, chinn an tOmbudsman go ndearna foireann an Choimisiúin iarrachtaí inmholta chun cabhrú leis an ngearánach na doiciméid a raibh rochtain phoiblí á lorg aige orthu a shainaithint. Chuir siad doiciméad breise ar fáil dó tar éis an chéad fhreagra, rud a chomhlíon a leasanna agus leasanna na trédhearcachta agus an dea-riaracháin i gcoitinne. Tháinig an tOmbudsman ar an gconclúid freisin go raibh údar leis an am a bhí ag teastáil chun an cúram sin a chur i gcrích, in imthosca ar leith an cháis, sa chás seo.

16. Chuir an gearánach a dhíomá in iúl nár fhiosraigh an tOmbudsman tuilleadh faoi chóras bainistithe doiciméad an Choimisiúin, rud a deir sé nach leor é chun láimhseáil thapa iarrataí ar rochtain phoiblí a éascú. Dá bhrí sin, d’iarr sé ar an Ombudsman fiosrúchán a oscailt ar a tionscnamh féin ar an tsaincheist níos leithne maidir le bainistiú doiciméad. Tugann an tOmbudsman aird ar ábhair imní an ghearánaigh agus d’fhéadfadh sé go bhfillfeadh sé ar an tsaincheist uileghabhálach sin amach anseo.

Conclúid

Bunaithe ar an bhfiosrúchán, dúnann an tOmbudsman an cás seo leis an gcinneadh seo a leanas:

Níl an tOmbudsman sásta le freagra an Choimisiúin ar a moladh. I bhfianaise dhiúltú leanúnach an Choimisiúin rochtain bhreise a thabhairt ar na doiciméid atá á lorg, seasann an tOmbudsman lena cinneadh maidir le drochriarachán.

Cuirfear an gearánach agus an Coimisiún Eorpach ar an eolas faoin gcinneadh sin.

Emily O'Reilly

An tOmbudsman Eorpach

Strasbourg, 04/09/2019

[1] Rialachán (CE) Uimh. 1049/2001 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Bealtaine 2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid ó Pharlaimint na hEorpa, ón gComhairle agus ón gCoimisiún, IO (2001) L 145, lch. 43, ar fáil anseo: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=celex% 3A32001R1049. 

[2] Moladh ón Ombudsman Eorpach i gcás 195/2017/JAP maidir le diúltú an Choimisiúin Eorpaigh rochtain a thabhairt ar thuairimí dlíthiúla ar an togra le haghaidh Rialachán maidir le hOifig an Ionchúisitheora Phoiblí Eorpaigh a bhunú, ar fáil anseo: https://www.ombudsman.europa.eu/en/recommendation/en/109961

[3] An t-achar ama agus na forbairtí reachtacha a bhaineann le rialacha nua an Aontais maidir le cosaint sonraí agus an rogha maidir le comhar feabhsaithe do OIPE.

[4] Rialachán 2017/1939 ón gComhairle an 12 Deireadh Fómhair 2017 lena gcuirtear chun feidhme comhar feabhsaithe maidir le bunú Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí Eorpaigh, IO L 283, 31.10.2017, lch. 1, ar fáil anseo: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2017/1939/oj