• Déan gearán
  • Iarratas ar fhaisnéis
60th Rome Treaty anniversaryYour Europe - The portal to on-line European and national public services

An obair leanúnach a rinne institiúidí a raibh ráitis chriticiúla agus ráitis bhreise luaite leo

1. Réamhrá

Déanann an tOmbudsman Eorpach fónamh ar leas an phobail i gcoitinne trí chabhrú chun cáilíocht an riaracháin agus na seirbhíse a sholáthraíonn institiúidí an AE do shaoránaigh a fheabhsú[1]. Ag an am céanna, soláthraíonn an tOmbudsman réiteach malartach do shaoránaigh agus do chónaitheoirí an Aontais chun a gcuid leasanna a chosaint. Comhlánaíonn an réiteach sin cosaint ó Chúirteanna an AE agus ní gá go mbaineann an cuspóir céanna leis agus le himeachtaí breithiúnacha.

Is ag na Cúirteanna amháin atá an chumhacht breithiúnais atá ina gceangal dlí a dhéanamh agus léirmhínithe údarásacha den dlí a sholáthar. Féadfaidh an tOmbudsman tograí agus moltaí a dhéanamh agus, mar rogha dheiridh, aird pholaitiúil a tharraingt ar chás trí thuairisc speisialta a dhéanamh do Pharlaimint na hEorpa. Dá bhrí sin braitheann éifeachtacht an Ombudsman ar údarás morálta agus, ar an gcúis sin, tá sé ríthábhachtach go mbeadh sé soiléir go bhfuil obair an Ombudsman cothrom, neamhchlaonta, agus críochnúil.

Cuimsíonn roinnt de chinntí an Ombudsman agus é ag dúnadh fiosrúchán cáineadh cuiditheach agus moltaí don institiúid AE ábhartha i bhfoirm ráiteas criticiúil agus/nó breise. Bíonn ráiteas criticiúil bunaithe ar chinneadh drochriaracháin, ach déantar ráiteas breise gan chinneadh dá leithéid. Gach bliain, foilsíonn an tOmbudsman staidéar ar a mhéid is atá scrúdú déanta ag institiúidí AE ar ráitis chriticiúla agus bhreise, ceachtanna foghlamtha acu uathu, agus athruithe sistéamacha déanta ionas nár dócha go mbeidh drochriarachán i gceist sa todhchaí.

2. Cuspóir na ráiteas criticiúil agus na ráiteas breise

I gcomhthéacs an chúlra seo, baineann cuspóir amháin le ráitis bhreise: fónamh do leas an phobail trí chabhrú leis an institiúid ábhartha cáilíocht a cuid riaracháin a fheabhsú sa todhchaí. Ní bhíonn ráiteas breise bunaithe ar chinneadh drochriaracháin. Dá bhrí sin, níor chóir a bhaint de thátal as go bhfuil an institiúid ar a bhfuil sé dírithe á cáineadh ach ba cheart breathnú air mar chomhairle maidir le conas cleachtadh áirithe a fheabhsú d'fhonn cáilíocht na seirbhíse a sholáthraítear do shaoránaigh a fheabhsú.

I gcodarsnacht leis sin, bíonn níos mó ná cuspóir amháin i gceist le ráiteas criticiúil de ghnáth. Mar aon le ráiteas breise, baineann gné oideachais le ráiteas criticiúil i gcónaí: cuireann sé in iúl don institiúid céard atá déanta mícheart aici, ionas gur féidir léi drochriarachán comhchosúil a sheachaint sa todhchaí. Chun a chumas oideachais a uasmhéadú, sainaithníonn ráiteas criticiúil an riail nó prionsabal a sáraíodh agus (seachas má tá sé soiléir) míníonn sé céard ba cheart don institiúid a bheith déanta aici i gcúisí áirithe an cháis. Agus é curtha le chéile, míníonn agus fírinníonn ráiteas criticiúil cinneadh drochriaracháin an Ombudsman freisin agus iarrann sé, mar sin, muinín shaoránaigh agus institiúidí i gcothroime agus i gcríochnúlacht a chuid oibre a neartú. Ina theannta sin, trí thaispeáint go bhfuil an tOmbudsman toilteanach na hinstitiúidí a cháineadh go poiblí, nuair is gá, méadaíonn ráitis chriticiúla muinín an phobail i neamhchlaontacht an Ombudsman.

Ní hionann ráiteas criticiúil, áfach, agus cúiteamh don ghearánach. Ní éilíonn gach gearánach cúiteamh agus ní bhíonn gach éileamh ar chúiteamh fírinnithe. Nuair ba cheart go mbeadh cúiteamh tugtha, áfach, is léargas é dúnadh an cháis le ráiteas criticiúil ar theip thriarach. Níor sásaíodh an gearánach; theip ar an institiúid ábhartha an drochriarachán a cheartú; agus theip ar an Ombudsman an institiúid ábhartha a áiteamh chun a seasamh a athrú[2].

Sa chás gur chóir cúiteamh a thabhairt, tá sé níos fearr má ghlacann an institiúid áirithe le tionscnamh, nuair a fhaigheann sí an gearán, chun an drochriarachán a aithint agus cúiteamh cuí a thairiscint. I roinnt cásanna, d’fhéadfadh leithscéal simplí a bheith i gceist leis sin.

Trí ghlacadh le gníomh dá leithéid, léiríonn an institiúid a tiomantas dá caidreamh le saoránaigh a fheabhsú. Léiríonn sé freisin go bhfuil sí feasach ar an méid a rinne sí mícheart agus mar sin, gur féidir léi drochriarachán comhchosúil a sheachaint sa todhchaí. I gcúinsí dá leithéid, ní gá don Ombudsman ráiteas criticiúil a dhéanamh. Má tá amhras ann, áfach, go bhfuil an cás aonair mar thoradh ar fhadhb shistéamach bhunúsach, d’fhéadfadh an tOmbudsman cinneadh a dhéanamh fiosrúchán féintionscnaimh a oscailt, cé go bhfuil an cás sonrach réitithe chun sástacht an ghearánaigh.

3. Ráitis chriticiúla déanta i gcásanna nuair nach bhfuil réiteach cairdiúil ná dréacht-mholadh oiriúnach

Ón méid thuasluaite, is léir gurb ionann a lán ráiteas criticiúil agus deiseanna caillte. Is é an toradh is fearr ná dá nglacfadh an institiúid ábhartha leis an drochriarachán agus dá dtairgfidís cúiteamh oiriúnach, agus i roinnt cásanna d'fhéadfadh leithscéal simplí a bheith i gceist leis sin. Dá ndéanfaí a leithéid, ní bheadh aon ghá le ráiteas criticiúil.

Ní bhíonn an gearánach i gceart i gcónaí, áfach, agus tá an institiúid ábhartha i dteideal a seasaimh a chosaint. Bíonn cinneadh nach bhfuil drochriarachán i gceist mar thoradh ar thart ar leath de na cásanna nach mbíonn réitithe ag an institiúid go luath. Sna cásanna sin, éiríonn leis an institiúid míniú atá chun sástacht an Ombudsman a thabhairt (agus, i roinnt cásanna chun sástacht an ghearánaigh freisin) faoin gcaoi a raibh sí i dteideal gníomhú mar a rinne sí agus nach n-athróidh sí a seasamh.

Má easaontaíonn an tOmbudsman leis an institiúid agus má chinneann sé go raibh drochriarachán i gceist agus gur cheart an gearánach a chúiteamh dá bharr, is é an gnáthnós imeachta ná réiteach cairdiúil a mholadh. Má dhiúltaíonn an institiúid moladh dá leithéid gan chúis mhaith, de ghnáth is dréacht-mholadh a bhíonn mar chuid den chéad chéim eile.

I gcásanna ina measann an tOmbudsman nach dócha go nglacfaidh an institiúid le réiteach cairdiúil, nó go mbeadh réiteach cairdiúil míchuí, d’fhéadfadh sé dréacht-mholadh a dhéanamh go díreach. Trí réiteach cairdiúil a mholadh, tá sé mar aidhm ag an Ombudsman comhaontú a bhaint amach idir an institiúid ábhartha agus an gearánach aonair, a bhíonn ag lorg cúitimh phearsanta go minic. Má bhaineann an drochriarachán atá le ceartú le leas an phobail go príomha, d’fhéadfadh an tOmbudsman a bheith den tuairim go bhfuil sé níos oiriúnaí dréacht-mholadh a dhéanamh seachas réiteach cairdiúil a lorg.

Ní mór tagairt speisialta a dhéanamh do leithscéal mar chineál cúitimh sa chomhthéacs seo. Chun a bheith éifeachtach, caithfidh leithscéal a bheith dáiríre. Déanann leithscéal a mheastar atá mímhacánta cúrsaí níos measa. Tá sé níos dóchúla go nglacfaidh gearánach leis go bhfuil leithscéal dáiríre má dhéanann an institiúid é ar a tionscnamh féin, seachas mar fhreagra ar mholadh foirmiúil ón Ombudsman. Ar an gcúis sin, measann an tOmbudsman go minic nach mbeadh sé úsáideach dó réiteach cairdiúil lena mbaineann leithscéal a mholadh. Ní dócha go mbeadh dréacht-mholadh lena mbaineann leithscéal úsáideach ach an oiread.

Mura féidir aon ní a dhéanamh chun an drochriarachán a cheartú, is bealach cothrom agus éifeachtúil é ráiteas criticiúil chun an cás a dhúnadh.

Tá ráiteas criticiúil i gcúinsí dá leithéid cothrom don ghearánach agus don institiúid ábhartha araon. Tá sé cothrom don ghearánach toisc go ndearbhaíonn sé go raibh bonn cirt leis an ngearán, cé nach bhfuil aon chúiteamh féideartha. Tá sé cothrom don institiúid ábhartha freisin toisc gurb ionann é agus toradh nósanna imeachta an Ombudsman atá deartha chun a chinntiú go gcuirtear an institiúid ar an eolas faoi líomhaintí, éilimh, fianaise, agus argóintí a chuireann an gearánach faoi bhráid. Tugann na nósanna imeachta céanna deis don institiúid a tuairim a chur in iúl agus eolas iomlán aici ar an gcás ina coinne sula ndéantar ráiteas criticiúil.

Tá ráiteas criticiúil éifeachtúil toisc go seachadann sé fiosrúchán a fhadú nach mbeidh aon chúiteamh don ghearánach mar thoradh air.

Maidir le leas an phobail, soláthraíonn an ráiteas féin an ghné oideachais riachtanach. Ba chóir don institiúid ar a ndírítear an ráiteas criticiúil ceachtanna cuí a fhoghlaim don todhchaí. Braithfidh céard atá oiriúnach ar an drochriarachán atá i gceist. B’fhéidir nach mbeadh aon obair leantach ag teastáil do chás ar leithlis, mar shampla.

4. Ráitis chriticiúla tar éis réitigh chairdiúil nó dréacht-mholta a dhiúltú

Dúntar cás de ghnáth ar an bhforas go bhfuil glactha ag an institiúid le togra le haghaidh réitigh chairdiúil nó le dréacht-mholadh.

Má dhiúltaíonn gearánach réiteach cairdiúil molta gan chúis mhaith, de ghnáth measann an tOmbudsman nach bhfuil aon fhiosrúcháin bhreise sa chás fírinnithe.

D’fhéadfadh roinnt torthaí féideartha a bheith mar thoradh ar dhiúltú na hinstitiúide do thogra le haghaidh réitigh chairdiúil nó do dhréacht-mholadh.

Ar an gcéad dul síos, d’fhéadfadh an tOmbudsman a bheith den tuairim, tar éis freagra na hinstitiúide a mheas, gur chóir a chinneadh drochriaracháin níos luaithe a leasú.

Ar an dara dul síos, mura bhfuil tuairim mhionsonraithe na hinstitiúide ar dhréacht-mholadh sásúil, d’fhéadfadh an tOmbudsman tuairisc speisialta a dhéanamh do Pharlaimint na hEorpa. Mar a léiríodh i dtús báire i dTuarascáil Bhliantúil an Ombudsman do 1998, baineann fíorluach leis an bhféidearthacht tuairisc speisialta a dhéanamh do Pharlaimint na hEorpa i dtéarmaí obair an Ombudsman. Níor chóir, mar sin, tuairiscí speisialta a dhéanamh rómhinic, ach i ndáil le hábhair thábhachtacha amháin, nuair atá an Pharlaimint in ann beart a dhéanamh chun cuidiú leis an Ombudsman.

Ar deireadh, d'fhéadfadh an tOmbudsman cinneadh a dhéanamh an cás a dhúnadh le ráiteas criticiúil, nuair a dhiúltaíonn an institiúid réiteach cairdiúil, nó mura bhfuil tuairim mhionsonraithe na hinstitiúide maidir le dréacht-mholadh sásúil.

I roinnt cásanna, d’fhéadfaí an cás a dhúnadh le cás criticiúil má bhíonn an tOmbudsman den tuairim go bhfuil sé léirithe go diongbháilte ag an institiúid go bhfuil, cé go bhfuil drochriarachán i gceist, an réiteach a moladh sa réiteach cairdiúil nó sa dréacht-mholadh mí-oiriúnach agus nach bhfuil aon réiteach ná cúiteamh eile féideartha. I gcásanna dá leithéid, bíonn an ráiteas criticiúil cosúil leis an ráiteas a bheadh déanta dá mbeadh an cás dúnta gan réiteach cairdiúil nó dréacht-mholadh.

Ar na drochuair, bíonn cásanna ann freisin ina ndiúltaíonn an institiúid moltaí an Ombudsman ar chúiseanna nach bhfuil diongmháilte. Go deimhin, bíonn roinnt cásanna ann fiú nuair a dhiúltaíonn an institiúid glacadh le cinneadh drochriaracháin an Ombudsman.

Bíonn baol ann le cásanna dá leithéid go mbainfí an bonn d’údarás morálta an Ombudsman agus go lagófaí muinín na saoránach san Aontas Eorpach agus ina chuid institiúidí. Léiríonn taithí idirnáisiúnta gurb é is éifeachtaí a bhíonn institiúid an ombudsman ná nuair atá riail an dlí seanbhunaithe agus nuair atá institiúidí daonlathacha a fheidhmíonn go maith. I gcomhthéacsanna dá leithéid, leanann na húdaráis phoiblí moltaí ombudsman de ghnáth, in ainneoin nach bhfuil siad ina gceangal dlí, fiú má easaontaíonn siad leo.



[1] Cuireann Airteagal 228 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh ar chumas an Ombudsman fiosrúchán a dhéanamh ar dhrochriarachán i ngníomhaíochtaí de chuid "institiúidí, comhlachtaí, oifigí nó gníomhaireachtaí an Aontais, gan Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh agus í mbun gnímh ina ról breithiúnach san áireamh". Ar mhaithe le coimre, úsáidtear an téarma "institiúid" anseo le tagairt a dhéanamh d'Institiúidí, comhlachtaí, oifigí, agus gníomhaireachtaí uile an AE. 

[2] Áiríonn tuarascálacha bliantúla an Ombudsman a lán samplaí de chásanna inar thug institiúidí cúiteamh do ghearánaigh.

2016

Putting it Right? - How the EU institutions responded to the Ombudsman in 2016

2015

Putting it Right? - Annex - Detailed analysis of the responses to the Ombudsman’s remarks, recommendations and proposals in 2015

Putting it Right? - How the EU institutions responded to the Ombudsman in 2015

2014

Putting it Right? - Annex - Detailed analysis of the responses to the Ombudsman’s remarks, recommendations and proposals in 2014

Putting it Right? - How the EU institutions responded to the Ombudsman in 2014

2013

Putting it Right? - How the EU institutions responded to the Ombudsman in 2013

Putting it Right? - Annex - Detailed analysis of the responses to the Ombudsman’s remarks, recommendations and proposals in 2013

2012

Putting it Right? - Annex - Detailed analysis of the responses to the Ombudsman’s remarks, recommendations and proposals in 2012

Putting it Right? - How the EU institutions responded to the Ombudsman in 2012

2011

Report on responses to proposals for friendly solutions and draft recommendations - How the EU institutions complied with the Ombudsman’s suggestions in 2011

Follow-up to critical and further remarks - How the EU institutions responded to the Ombudsman’s recommendations in 2011

2010

Follow-up to critical and further remarks- How the EU institutions responded to the Ombudsman’s recommendations in 2010

2009

Follow-up to critical and further remarks- How the EU institutions responded to the Ombudsman’s recommendations in 2009

2008

Follow-up to critical and further remarks - How the EU institutions responded to the Ombudsman's recommendations in 2008

2007

Follow-up to critical and further remarks - How the EU institutions responded to the Ombudsman's recommendations in 2007

2006

Study of follow-up given by institutions to critical remarks and further remarks made by the Ombudsman in 2006