You have a complaint
against an EU institution or body?

Decyzja Europejskiej Rzecznik Praw Obywatelskich zawierająca propozycje wynikające z jej strategicznego postępowania wyjaśniającego OI/8/2015/JAS w sprawie przejrzystości rozmów trójstronnych

Przedmiotowe strategiczne postępowanie wyjaśniające dotyczy ważnej nieformalnej części procedury ustawodawczej UE, mianowicie przejrzystości „rozmów trójstronnych”.

Dwa organy ustawodawcze UE, Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej, ustanawiają akty prawne na wniosek Komisji Europejskiej. W trakcie tego procesu obaj współustawodawcy, wspierani przez Komisję, często prowadzą negocjacje w ramach tak zwanych rozmów trójstronnych, które są nieformalnymi spotkaniami z udziałem przedstawicieli tych trzech zaangażowanych instytucji. Podczas rozmów trójstronnych Parlament i Rada dążą, w oparciu o swoje początkowe stanowiska, do uzgodnienia wspólnego tekstu, który jest następnie przedmiotem głosowania zgodnie z formalną procedurą ustawodawczą. Rozmowy trójstronne okazały się bardzo skuteczne w osiąganiu porozumienia i obecnie większość ustawodawstwa jest uchwalana w ten sposób.

W Unii Europejskiej istnieje system demokracji pośredniej, w którym obywatele mają prawo do wyznaczania przedstawicieli odpowiedzialnych za decyzje polityczne podejmowane w ich imieniu. Obywatele mają również prawo do uczestniczenia w unijnym procesie demokratycznym. Przejrzystość rozmów trójstronnych jest kluczowym elementem zapewniania skutecznej realizacji powyższych praw oraz sankcjonowania prawa ustanawianego przez UE. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że możliwość poznania przez obywateli UE uwarunkowań będących podstawą działań ustawodawczych stanowi warunek konieczny skutecznego wykonywania ich praw demokratycznych.

Choć proces ustawodawczy UE jest na ogół dość przejrzysty, również w porównaniu z wieloma państwami członkowskimi, ta część procesu wzbudzała wątpliwości dotyczące równowagi między efektywnością rozmów trójstronnych a ich przejrzystością.

W tym kontekście Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich wszczęła strategiczne postępowanie wyjaśniające. Zbadała, które informacje i dokumenty powinny być aktywnie upubliczniane oraz w którym momencie, tak aby obywatele mogli korzystać ze swoich praw.

Przejrzystość rozmów trójstronnych jest zasadniczym elementem legitymacji UE w zakresie stanowienia prawa. Obywatele muszą mieć możliwość sprawdzania efektywności swoich przedstawicieli w trakcie tej kluczowej części procesu ustawodawczego. Obywatele potrzebują również informacji o tematach omawianych w czasie rozmów trójstronnych, tak aby móc skutecznie uczestniczyć w procesie ustawodawczym.

Rzecznik z zadowoleniem przyjęła dotychczasowe postępy w zakresie poprawy przejrzystości rozmów trójstronnych; proponuje jednak, aby wspomniane trzy instytucje upubliczniały następujące dokumenty i informacje: daty rozmów trójstronnych, początkowe stanowiska tych trzech instytucji, ogólne porządki obrad na temat rozmów trójstronnych, dokumenty „czterokolumnowe”, ostateczne teksty kompromisowe, notatki z rozmów trójstronnych, które zostały udostępnione publicznie, wykazy uczestniczących decydentów oraz, o ile to możliwe, wykaz innych dokumentów przedłożonych w czasie negocjacji. Wszystkie powyższe elementy powinny być udostępniane w funkcjonalnej i zrozumiałej wspólnej bazie danych. Pomimo że niektóre dokumenty mogłyby być udostępnione w trakcie prowadzenia negocjacji w ramach rozmów trójstronnych, instytucje mogą uznać za konieczne ze względu na interes publiczny, aby aktywny publiczny dostęp do niektórych rodzajów dokumentów był możliwy dopiero po zakończeniu negocjacji.