You have a complaint against an EU institution or body?

Απόφαση της Ευρωπαίας Διαμεσολαβήτριας περί της υποβολής προτάσεων μετά την ολοκλήρωση της στρατηγικής της έρευνας OI/8/2015/JAS σχετικά με τη διαφάνεια των τριμερών διαλόγων

Η εν λόγω στρατηγική έρευνα αφορά τη διαφάνεια ενός σημαντικού άτυπου σταδίου της νομοθετικής διαδικασίας της ΕΕ, ήτοι τη διαφάνεια των «τριμερών διαλόγων».

Τα δύο νομοθετικά όργανα της ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θεσπίζουν τη νομοθεσία κατόπιν προτάσεως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, αμφότεροι οι συννομοθέτες, με την υποστήριξη της Επιτροπής, συχνά διαπραγματεύονται υπό τη μορφή των λεγόμενων τριμερών διαλόγων, οι οποίοι αποτελούν άτυπες συνεδριάσεις μεταξύ εκπροσώπων των συμμετεχόντων τριών θεσμικών οργάνων. Κατά τη διάρκεια ενός τριμερούς διαλόγου, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο προσπαθούν να συμφωνήσουν επί ενός κοινού κειμένου βάσει των αρχικών τους θέσεων, το οποίο, εν συνεχεία, τίθεται σε ψηφοφορία στο πλαίσιο της επίσημης νομοθετικής διαδικασίας. Οι τριμερείς διάλογοι έχουν αποδειχθεί πολύ αποτελεσματικό μέσο για την επίτευξη τέτοιων συμφωνιών, το μεγαλύτερο δε μέρος της νομοθεσίας θεσπίζεται πλέον με αυτόν τον τρόπο.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αντιπροσωπευτική δημοκρατία, στο πλαίσιο της οποίας οι πολίτες έχουν το δικαίωμα να καθιστούν τους αντιπροσώπους τους υπόλογους για τις πολιτικές επιλογές στις οποίες προβαίνουν εξ ονόματός τους. Οι πολίτες έχουν επίσης το δικαίωμα να συμμετέχουν στη δημοκρατική διαδικασία της ΕΕ. Η διαφάνεια των τριμερών διαλόγων αποτελεί σημαντικό προαπαιτούμενο για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής άσκησης αυτών των δικαιωμάτων και για τη νομιμοποίηση της νομοθεσίας της ΕΕ. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει αποφανθεί ότι η δυνατότητα πρόσβασης των πολιτών της ΕΕ στο σκεπτικό στο οποίο βασίζεται η θέσπιση νομοθετικών μέτρων αποτελεί προϋπόθεση για την αποτελεσματική άσκηση των δημοκρατικών τους δικαιωμάτων.

Παρότι η εν γένει νομοθετική διαδικασία της ΕΕ είναι αρκετά διαφανής, ακόμη και σε σύγκριση με τη νομοθετική διαδικασία πολλών κρατών μελών, το συγκεκριμένο στάδιό της έχει προκαλέσει αντιδράσεις όσον αφορά την ισορροπία μεταξύ της αποδοτικότητας της διαδικασίας του τριμερούς διαλόγου και της διαφάνειάς της.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια κίνησε στρατηγική έρευνα. Εξέτασε τα στοιχεία και τα έγγραφα στα οποία θα πρέπει να διασφαλίζεται η εκ των προτέρων πρόσβαση του κοινού, καθώς και το χρονικό σημείο στο οποίο θα πρέπει να συμβαίνει αυτό, ώστε οι πολίτες να μπορούν να ασκήσουν τα δικαιώματά τους.

Η διαφάνεια των τριμερών διαλόγων αποτελεί ουσιώδες προαπαιτούμενο για τη νομιμοποίηση της νομοθεσίας της ΕΕ. Οι πολίτες πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν τις επιδόσεις των αντιπροσώπων τους κατά τη διάρκεια του κρίσιμου αυτού σταδίου της νομοθετικής διαδικασίας. Οι πολίτες απαιτούν επίσης πρόσβαση στα στοιχεία που αφορούν τα υπό συζήτηση θέματα στο πλαίσιο των τριμερών διαλόγων, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν αποτελεσματικά στη νομοθετική διαδικασία.

Η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια εκφράζει την ικανοποίησή της για την επιτευχθείσα μέχρι τούδε πρόοδο όσον αφορά τη βελτίωση της διαφάνειας των τριμερών διαλόγων. Εντούτοις, προτείνει στα τρία θεσμικά όργανα να καταστήσουν εφικτή την πρόσβαση του κοινού στα ακόλουθα έγγραφα και στοιχεία: Ημερομηνίες διεξαγωγής τριμερών διαλόγων, αρχικές θέσεις των τριών θεσμικών οργάνων, γενικά ημερήσιες διατάξεις τριμερών διαλόγων, «τετράστηλα» έγγραφα, τελικά συμβιβαστικά κείμενα, άτυπες σημειώσεις των θεσμικών οργάνων στο πλαίσιο των τριμερών διαλόγων που έχουν διατεθεί στο κοινό, κατάλογοι συμμετεχόντων υπευθύνων λήψης πολιτικών αποφάσεων και, στο μέτρο του δυνατού, κατάλογος των λοιπών εγγράφων που συζητούνται κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Όλα τα ανωτέρω στοιχεία και έγγραφα θα πρέπει να διατίθενται στο κοινό μέσω μιας εύχρηστης και εύληπτης κοινής βάσης δεδομένων. Παρότι ορισμένα έγγραφα θα μπορούσαν να διατεθούν στο κοινό ενώ οι τριμερείς διαπραγματεύσεις είναι εν εξελίξει, τα θεσμικά όργανα ενδέχεται να κρίνουν ότι λόγοι δημοσίου συμφέροντος επιτάσσουν τη δημόσια πρόσβαση σε συγκεκριμένα είδη εγγράφων μόνο μετά το πέρας των διαπραγματεύσεων.