Θεματικό έγγραφο [i]

Α. Εισαγωγή

Τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ χρησιμοποιούν «προσκλήσεις υποβολής προσφορών» για να αποφασίσουν σχετικά με την κατανομή της χρηματοδότησης για έργα στο πλαίσιο προγραμμάτων της ΕΕ, καθώς και για την αγορά υπηρεσιών, έργων και αγαθών για εσωτερικούς σκοπούς. Τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ παρακολουθούν επίσης τις διαδικασίες υποβολής προσφορών που διεξάγονται από εξωτερικούς φορείς αρμόδιους για τα προγράμματα της ΕΕ, δηλαδή που τελούν υπό την έμμεση διαχείριση των θεσμικών οργάνων ή οργανισμών της ΕΕ [1]. Αυτό ισχύει ιδίως στον τομέα των εξωτερικών δράσεων της ΕΕ.

Όπως περιγράφεται στην πρώτη έκθεση της ΕΕ για την καταπολέμηση της διαφθοράς [2], οι δημόσιες συμβάσεις είναι ένας τομέας που εκτίθεται σε σημαντικό κίνδυνο διαφθοράς, λόγω του μεγέθους των σχετικών χρηματοοικονομικών ροών. Ως εκ τούτου, η ακεραιότητα στη διαχείριση των δημόσιων διαγωνισμών είναι ουσιαστικής σημασίας για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των πολιτών στις δραστηριότητες των θεσμικών οργάνων της ΕΕ.

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής (ΕΟ) είναι το μόνο όργανο προσφυγής εκτός του νομικού συστήματος για τους οικονομικούς φορείς που θεωρούν ότι έχουν υποστεί άδικη μεταχείριση από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Ορισμένα από τα ζητήματα που εγείρονται τακτικά στις καταγγελίες προς τον Διαμεσολαβητή περιλαμβάνουν εικαζόμενη άνιση μεταχείριση των προσφερόντων, την εμφάνιση συγκρούσεων συμφερόντων στις οποίες εμπλέκονται όσοι είναι επιφορτισμένοι με την αξιολόγηση των προσφορών και ελλείψεις διαφάνειας.

Στο παρόν έγγραφο εξετάζεται ο ρόλος του οικονομικού φορέα στις καταγγελίες που σχετίζονται με τους διαγωνισμούς, με έμφαση στο στάδιο της ανάθεσης. Περιγράφει το νομικό πλαίσιο, τη «συνήγορο του πολίτη»[3] και τη συμβολή του οικονομικού φορέα στον τομέα αυτό.

Β. Νομικό πλαίσιο και «διαμεσολάβηση»

Το νομικό πλαίσιο

Σε θέματα δημόσιων συμβάσεων, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να συμμορφώνονται με τις σχετικές διατάξεις των Συνθηκών, τις γενικές αρχές του δικαίου της ΕΕ και τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Για τα θεσμικά όργανα της ΕΕ που χρηματοδοτούνται από τον γενικό προϋπολογισμό, οι κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις καθορίζονται στον «δημοσιονομικό κανονισμό» της ΕΕ και σε έναν περαιτέρω κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό [4]. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του δημοσιονομικού κανονισμού και εφαρμόζουν τους δικούς τους κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις [5].

Οι γενικές αρχές που διέπουν τις δημόσιες συμβάσεις είναι η ίση μεταχείριση των προσφερόντων, η διαφάνεια, η αναλογικότητα και η απαγόρευση των διακρίσεων. Τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ υποχρεούνται επίσης να διασφαλίζουν ευρύ ανταγωνισμό και να εφαρμόζουν την αρχή της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, η οποία συνεπάγεται αποδοτικές και αποτελεσματικές δημόσιες δαπάνες.

Η Συνήγορος του Πολίτη

Ο εκτελεστικός διευθυντής εξέδωσε περίπου 70 αποφάσεις σχετικά με καταγγελίες που αφορούσαν δημόσιες συμβάσεις μεταξύ 2008 και 2016. Οι περισσότερες από αυτές τις αποφάσεις (38 υποθέσεις) αφορούσαν δραστηριότητες σύναψης συμβάσεων εκτός της ΕΕ, στις οποίες συχνά συμμετείχαν αντιπροσωπείες της ΕΕ. Πολλές καταγγελίες βασίζονταν στον ισχυρισμό ότι το οικείο θεσμικό όργανο δεν είχε τηρήσει τις αρχές της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις, όπως περιγράφεται στον δημοσιονομικό κανονισμό· ορισμένες αφορούσαν το δικαίωμα πρόσβασης σε έγγραφα· και άλλες αφορούσαν πιθανές παραβιάσεις των αρχών της χρηστής διοίκησης, όπως το καθήκον αιτιολόγησης των αποφάσεων και το «δικαίωμα ακρόασης».

Ο εκτελεστικός διευθυντής θεωρεί ότι τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ όχι μόνο πρέπει να εφαρμόζουν κατάλληλα πρότυπα κατά την άμεση διαχείριση των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων, αλλά έχουν επίσης καθήκον να διασφαλίζουν την ορθή διαχείριση των κονδυλίων της ΕΕ που δαπανώνται σε τρίτες χώρες, ιδίως σε χώρες όπου το κράτος δικαίου ενδέχεται να μην είναι τόσο προηγμένο [6].

Εάν οι καταγγελίες περιλαμβάνουν αποδεικτικά στοιχεία για δυνητικά ψευδείς δηλώσεις και/ή υπόνοιες απάτης, ο εκτελεστικός διευθυντής υποχρεούται να ενημερώσει την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF)[7].

1. Ίση μεταχείριση και μη διακριτική μεταχείριση των προσφερόντων

Ο εκτελεστικός διευθυντής έχει εξετάσει διάφορες καταγγελίες σχετικά με τον ορισμό και την ερμηνεία των κριτηρίων που καθορίζονται στις προσκλήσεις υποβολής προσφορών. Οι δημόσιες αρχές μπορούν να χρησιμοποιούν διαφορετικά κριτήρια κατά την αξιολόγηση των προσφορών, συνήθως για τον καθορισμό του κόστους και των τεχνικών προδιαγραφών, αλλά και όσον αφορά τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα. Έχουν επίσης ευρύ περιθώριο διακριτικής ευχέρειας κατά τον καθορισμό της στάθμισης που αποδίδουν σε κάθε κριτήριο. Η αρχή της ίσης μεταχείρισης σημαίνει ότι οι προσφέροντες πρέπει να διαθέτουν ίσους όρους ανταγωνισμού τόσο για τη διατύπωση των προσφορών τους όσο και για τον τρόπο αξιολόγησης των προσφορών τους από την αναθέτουσα αρχή [8].

Η αρχή της ίσης μεταχείρισης εφαρμόζεται στις πληροφορίες που παρέχονται στους δυνητικούς προσφέροντες. Στην υπόθεση 277/2008/IP, ο εκτελεστικός διευθυντής επισήμανε ότι «είναι θεμελιωδώς ασυμβίβαστο με [τις αρχές της ίσης μεταχείρισης και της απαγόρευσης των διακρίσεων] να παρέχονται στους στοχευόμενους δυνητικούς προσφέροντες συγκεκριμένες και προνομιακές πληροφορίες σχετικά με δημόσια πρόσκληση υποβολής προσφορών πριν από τη δημοσίευση της εν λόγω πρόσκλησης». [9] Η αρχή της ίσης μεταχείρισης δεν εμποδίζει μια επιτροπή αξιολόγησης να ζητεί διευκρινίσεις σχετικά με μια προσφορά, εάν καθίσταται προφανές ότι αυτό είναι αναγκαίο [10].

2. Πρόληψη συγκρούσεων συμφερόντων και φαινομενικών συγκρούσεων συμφερόντων

Στην υπόθεση 491/2007/PB, ο εκτελεστικός διευθυντής τόνισε ότι το καθήκον της ίσης μεταχείρισης «συνδέεται με την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι η διαδικασία του διαγωνισμού διεξάγεται με αντικειμενικό και αμερόληπτο τρόπο, χωρίς, μεταξύ άλλων, συγκρούσεις συμφερόντων».

Οι υποθέσεις EO σχετικά με εικαζόμενες συγκρούσεις συμφερόντων αφορούν κυρίως εμπειρογνώμονες και μέλη επιτροπών επιλογής για δημόσιους διαγωνισμούς ή διαδικασίες πρόσληψης. Κατά γενικό κανόνα, το εκτελεστικό διάταγμα έχει καταστήσει σαφές ότι τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ έχουν καθήκον να προλαμβάνουν τις συγκρούσεις συμφερόντων και να ενεργούν για την αντιμετώπιση κάθε υπόνοιας ή εμφάνισης τέτοιων συγκρούσεων. Τα θεσμικά όργανα ή οι οργανισμοί της ΕΕ θα πρέπει να ενεργούν αμέσως όταν υπάρχουν ισχυρισμοί για πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων. Τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ έχουν επίσης καθήκον να τηρούν αρχείο της ανάλυσής τους σχετικά με εικαζόμενες συγκρούσεις συμφερόντων, ώστε να είναι σε θέση να υπερασπίζονται τις αποφάσεις τους (51/2011/AN ).

Συγκεκριμένα παραδείγματα που βασίζονται σε περιπτώσεις στις οποίες ο εκτελεστικός διευθυντής διαπίστωσε ότι υπήρχε ή θα μπορούσε να υπάρχει προφανής σύγκρουση συμφερόντων περιλαμβάνουν:

• αντιπροσωπεία της ΕΕ (ή άλλο θεσμικό όργανο ή οργανισμός της ΕΕ) που επιτρέπει σε μια εταιρεία να συμμετάσχει σε δημόσιο διαγωνισμό για τον οποίο ένας από τους υπαλλήλους της είχε βοηθήσει στην κατάρτιση των όρων εντολής, χωρίς απόδειξη ότι η συμμετοχή του εμπειρογνώμονα στα προηγούμενα στάδια του έργου δεν συνιστούσε αθέμιτο ανταγωνισμό (1005/2011/MMN)[11]·
• επιτροπή αξιολόγησης, η οποία αξιολογεί τις προσφορές στο πλαίσιο πρόσκλησης υποβολής προσφορών, χρησιμοποιώντας τεχνικό σύμβουλο ο οποίος είχε εργαστεί για ορισμένους ή όλους τους προεπιλεγέντες προσφέροντες (642/2008/MMN)[12].

3. Διασφάλιση του ανταγωνισμού

Η διασφάλιση του ευρύτερου δυνατού ανταγωνισμού στις διαδικασίες υποβολής προσφορών όχι μόνο εγγυάται την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας αγαθών και υπηρεσιών, αλλά επιτρέπει επίσης στα θεσμικά όργανα της ΕΕ να επιτυγχάνουν την καλύτερη σχέση ποιότητας/τιμής. Στην υπόθεση 491/2007/PB, ο εκτελεστικός διευθυντής παρατήρησε ότι η προκήρυξη διαγωνισμού με ιδιαίτερα περιοριστικούς όρους αφήνει την αναθέτουσα αρχή ανοικτή σε κατηγορίες ότι εσκεμμένα περιόριζε τον αριθμό των προσφερόντων [13].

4. Διαφάνεια

Η αρχή της διαφάνειας αποσκοπεί στην πρόληψη κάθε κινδύνου ευνοιοκρατίας ή αυθαιρεσίας εκ μέρους της αναθέτουσας αρχής. Συνεπάγεται ότι οι όροι και οι κανόνες της διαδικασίας αναθέσεως πρέπει να επεξηγούνται κατά τρόπο σαφή, ακριβή και μη διφορούμενο στην προκήρυξη του διαγωνισμού ή στη συγγραφή υποχρεώσεων.

Ο εκτελεστικός διευθυντής έχει ξεκινήσει έρευνες σχετικά με τη διαφάνεια των κριτηρίων επιλογής και τη συνέπεια των εγγράφων του διαγωνισμού, επισημαίνοντας ότι «είναι ορθή διοικητική πρακτική στις διαδικασίες υποβολής προσφορών για τη διοίκηση να καθορίζονται με σαφήνεια και χωρίς αμφισημία οι προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν οι αιτούντες» (920/2010/VIK).

Ο εκτελεστικός διευθυντής ενθάρρυνε επίσης τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της ΕΕ να δημοσιοποιούν τα ονόματα των αξιολογητών των προσφορών που διοργανώνουν. Προτείνει επίσης, πριν από τον διορισμό προσώπων σε επιτροπή αξιολόγησης δημόσιων συμβάσεων, η αναθέτουσα αρχή να λαμβάνει τη συγκατάθεσή τους για τη δημοσιοποίηση των ονομάτων τους (1874/2013/MG και 393/2015/MDC).

Ωστόσο, ο εκτελεστικός διευθυντής δέχεται ότι η αρχή της διαφάνειας δεν επεκτείνεται στη δημοσίευση των ονομάτων και των πληροφοριών σχετικά με τους ηττηθέντες προσφέροντες, καθώς αυτό θα μπορούσε να υπονομεύσει τα εμπορικά τους συμφέροντα.

5. Άλλες αρχές που απορρέουν από το δικαίωμα χρηστής διοίκησης

Υποχρέωση αιτιολόγησης των αποφάσεων: στην υπόθεση 2573/2007/VIK, ο ΕΟ έκρινε ότι «παρά την ευρεία διακριτική ευχέρεια που παρέχεται στην αρμόδια διοίκηση, ο μη επιλεγείς προσφέρων έχει δικαίωμα να λάβει πληροφορίες σχετικά με τους λόγους απόρριψης της προσφοράς του. Το δικαίωμα αυτό αποτελεί έκφραση της υποχρέωσης της διοίκησης να αιτιολογεί τις αποφάσεις της σε κάθε διοικητική διαδικασία που θα μπορούσε να θίξει έναν ιδιώτη.»

Δικαίωμα ακρόασης: στην υπόθεση OI/3/2008/FOR σχετικά με το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης (ΣΕΠ) της Επιτροπής [14], ο εκτελεστικός διευθυντής πρότεινε ότι « η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει ότι εφαρμόζει την παρούσα απόφαση ΣΕΠ κατά τρόπο που σέβεται, στην πράξη, τα θεμελιώδη δικαιώματα ακρόασης και επανεξέτασης της απόφασης με την οποία ένα πρόσωπο τοποθετείται στο ΣΕΠ».

Γ. Ο ρόλος του Διαμεσολαβητή στις καταγγελίες για δημόσιες συμβάσεις

Πεδίο εφαρμογής του ελέγχου του Διαμεσολαβητή

Κατά την εξέταση των σταδίων μιας διαδικασίας ανάθεσης, ο οικονομικός φορέας ελέγχει ότι το θεσμικό όργανο έχει συμμορφωθεί με τους κανόνες και τις αρχές που διέπουν τις δημόσιες συμβάσεις, καθώς και με τις αρχές της χρηστής διοίκησης εν γένει.

Ο εκτελεστικός διευθυντής αναγνωρίζει ότι οι εκλογικές επιτροπές διαθέτουν ευρύ περιθώριο διακριτικής ευχέρειας (150/2015/DK, 3345/2008/TS, 1983/2011/AN, 1091/2012/AN). Ο εκτελεστικός διευθυντής αναγνωρίζει επίσης ότι το θεσμικό όργανο ή ο οργανισμός που καταρτίζει πρόσκληση υποβολής προσφορών διαθέτει διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τον καθορισμό του στόχου της πρόσκλησης και των προϋποθέσεων που κρίνει αναγκαίες για την επίτευξη του εν λόγω στόχου. Ο εκτελεστικός διευθυντής μπορεί να εξετάσει κατά πόσον οι όροι που εφαρμόζονται είναι «σύμφωνοι με τις βασικές αρχές που ορίζονται στον δημοσιονομικό κανονισμό ή κατά πόσον έχουν σαφώς σημειωθεί παραβιάσεις των εν λόγω αρχών»(491/2007/PB).

Όταν ένα θεσμικό όργανο της ΕΕ είναι υπεύθυνο για την παρακολούθηση μιας διαδικασίας υποβολής προσφορών, ο εκτελεστικός διευθυντής συνήθως διερευνά κατά πόσον το θεσμικό όργανο έχει επιδείξει επαρκή προσοχή και επιμέλεια ώστε να διασφαλίζεται η συμμόρφωση με τους ισχύοντες κανόνες (2400/2006/JF, 3112/2007/MF).

Ο οικονομικός φορέας μπορεί να αξιολογήσει τη νομιμότητα της ερμηνείας των εγγράφων του διαγωνισμού από το θεσμικό όργανο (2400/2012/ANA). Στην υπόθεση 178/2014/AN, ο εκτελεστικός διευθυντής κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η «απόφαση του θεσμικού οργάνου να διατηρήσει τη μη αντίρρησή του στον αποκλεισμό της προσφοράς του καταγγέλλοντος βασίστηκε σε νομικά εσφαλμένη ανάγνωση των εγγράφων του διαγωνισμού» και συνιστούσε κακοδιοίκηση.

Πιθανά αποτρεπτικά αποτελέσματα

Είναι πιθανό πολλά προβλήματα να μην αναφέρονται στον εκτελεστικό διευθυντή (ή στα δικαστήρια), καθώς τα εμπλεκόμενα πρόσωπα ή οργανισμοί φοβούνται ότι αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τις πιθανότητές τους να εξασφαλίσουν μελλοντικές συμβάσεις με την ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο συνέκρινε τον αριθμό των υποθέσεων του Γενικού Δικαστηρίου που αφορούσαν δημόσιες συμβάσεις με τον αριθμό των αποφάσεων ανάθεσης που δημοσιεύθηκαν από τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της ΕΕ στην εφημερίδα Tenders Electronic Daily (TED) [15]. Διαπίστωσε ότι μόνο το 1 % των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων που διεξάγονται από τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της ΕΕ υπόκεινται σε νομικές διαδικασίες ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου της ΕΕ. Το ποσοστό αυτό είναι χαμηλότερο από ό,τι σε εθνικό επίπεδο, όπου μεταξύ 2-12 % των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων οδήγησαν σε «διαδικασίες επανεξέτασης»[16].

Πιθανά μέσα προσφυγής για τους καταγγέλλοντες

Στην ειδική έκθεσή του για τις δημόσιες συμβάσεις που δημοσιεύθηκε το 2016 [17], το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωσε ότι από τις 60 αποφάσεις που έλαβε ο εκτελεστικός διευθυντής μεταξύ 2008 και 2015, 30 υποθέσεις περατώθηκαν χωρίς να διαπιστωθεί κακοδιοίκηση, 8 υποθέσεις περατώθηκαν με λύση και 20 υποθέσεις κατέληξαν σε διαπίστωση κακοδιοίκησης [18]. Στις περισσότερες περιπτώσεις κατά τις οποίες οι προτεινόμενες λύσεις έγιναν δεκτές από τα θεσμικά όργανα, οι λύσεις είχαν ως αποτέλεσμα είτε το οικείο θεσμικό όργανο να θέσει στη διάθεση του καταγγέλλοντος πληροφορίες είτε να αιτιολογήσει την απόφασή του σχετικά με πρόταση υποβολής προσφορών.

Μπορεί να είναι δύσκολο για τον οικονομικό φορέα να εξασφαλίσει αποτελεσματική επανόρθωση για τους καταγγέλλοντες σε καταγγελίες για δημόσιες συμβάσεις. Συχνά, οι υποθέσεις αυτές περατώνονται με τη διατύπωση συστάσεων και προτάσεων βελτίωσης από τον εκτελεστικό διευθυντή προς τα θεσμικά όργανα. Οι κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις προβλέπουν συνήθως ανασταλτική προθεσμία 10-15 ημερών μεταξύ της απόφασης ανάθεσης μιας σύμβασης και της σύναψης της σύμβασης. Αυτό γίνεται προκειμένου να δοθεί χρόνος για την αντιμετώπιση τυχόν προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι απορριφθέντες προσφέροντες. Για τις προσφορές που καταλήγουν σε καταγγελία στον οικονομικό φορέα, η αναθέτουσα αρχή δεν αναστέλλει την ανάθεση της σύμβασης. Δεδομένου ότι ο καταγγέλλων πρέπει πρώτα να εκφράσει την ανησυχία του στο θεσμικό όργανο της ΕΕ προτού υποβάλει καταγγελία στον οικονομικό φορέα, έως τη στιγμή που ο οικονομικός φορέας λάβει απόφαση, η σύμβαση θα έχει ήδη ανατεθεί σε άλλον προσφέροντα και, πιθανότατα, θα έχει ολοκληρωθεί ολόκληρη η διαδικασία υποβολής προσφορών.

Όταν μια διαδικασία υποβολής προσφορών δεν έχει διεξαχθεί σωστά και/ή δίκαια, ο σημαντικότερος αρνητικός αντίκτυπος είναι ότι οι συμμετέχοντες στις προσφορές στερούνται τη χρηματοδότηση που θα είχαν λάβει εάν τους είχε ανατεθεί η σύμβαση. Δεδομένου ότι η προετοιμασία μιας πρότασης υποβολής προσφορών μπορεί να συνεπάγεται κόστος, πρόκειται για έναν ακόμη τομέα δυνητικά αρνητικών οικονομικών επιπτώσεων για τους αιτούντες σε προσφορές που δεν διεξάγονται σωστά και/ή δίκαια [19]. Σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής διοίκησης, ένα θεσμικό όργανο θα πρέπει να αποκαθιστά κάθε ζημία που υφίσταται οποιοδήποτε πρόσωπο ως αποτέλεσμα τυχόν καταχρηστικών ή αθέμιτων ενεργειών του εν λόγω θεσμικού οργάνου. Ωστόσο, στις περιπτώσεις δημόσιων συμβάσεων, το χρηματικό ποσό σημαίνει ότι τα θεσμικά όργανα είναι γενικά απρόθυμα να παράσχουν επανόρθωση προσφέροντας οικειοθελώς αποζημίωση (1983/2011/AN, 1005/2011/MMN, 2400/2012/ANA).

Ο εκτελεστικός διευθυντής πιστεύει ότι δεν θα πρέπει να είναι τόσο δύσκολο να εξασφαλιστεί αποζημίωση για τις δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν κατά την προετοιμασία μιας προσφοράς, όταν η διαδικασία υποβολής προσφορών διεξήχθη καταχρηστικά και αθέμιτα. Σε μία περίπτωση, το οικείο θεσμικό όργανο επέστρεψε τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε ο καταγγέλλων που είχε συμμετάσχει σε διαδικασία σύναψης σύμβασης η οποία διεξήχθη καταχρηστικά και αθέμιτα (υπόθεση 3000/2009/JF).

[1] Στην περίπτωση προγραμμάτων υπό άμεση διαχείριση, η Επιτροπή είναι η «αναθέτουσα αρχή». Στην περίπτωση προγραμμάτων υπό έμμεση διαχείριση, η Επιτροπή αναθέτει την εκτέλεση του προϋπολογισμού σε χώρες/οργανισμούς-εταίρους και τους εποπτεύει.

[2] Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο - Έκθεση της ΕΕ για την καταπολέμηση της διαφθοράς, Βρυξέλλες, 3.2.2014, COM(2014) 38 final: https://ec.europa.eu/home-affairs/sites/homeaffairs/files/e-library/documents/policies/organized-crime-and-human-trafficking/corruption/docs/acr_2014_en.pdf (στα Αγγλικά).

[3] Ο όρος «συνήγορος του πολίτη» αναφέρεται στη συνήθη προσέγγιση ή σκέψη του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή για ένα συγκεκριμένο ζήτημα, όπως ορίζεται σε προηγούμενες εκθέσεις και αποφάσεις του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή. Η διαμεσολαβητική σύνεση αποτελεί ένα σύνολο δεοντολογικών κανόνων τους οποίους, κατά την άποψη του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, θα πρέπει να ακολουθεί η δημόσια διοίκηση της ΕΕ.

[4] Τίτλος V του κανονισμού 966/2012 σχετικά με τους δημοσιονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται στον γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης («δημοσιονομικός κανονισμός») και κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός 1268/2012 της Επιτροπής, της 29ης Οκτωβρίου 2012, σχετικά με τους κανόνες εφαρμογής του κανονισμού 966/2012.

[5] Απόφαση της ΕΚΤ, της 3ης Ιουλίου 2007, για τη θέσπιση των κανόνων σύναψης συμβάσεων (ΕΚΤ/2007/5) και «Οδηγός της ΕΤΕπ για την ανάθεση συμβάσεων παροχής υπηρεσιών, προμηθειών και έργων από την ΕΤΕπ για ίδιο λογαριασμό» (2016).

[6] Στην υπόθεση 178/2014/AN, ο εκτελεστικός διευθυντής κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «η κακοδιοίκηση της ΕΤΕπ στην προκειμένη περίπτωση ενέχει τον κίνδυνο να θέσει υπό αμφισβήτηση όχι μόνο τη φήμη της ΕΤΕπ αλλά και τη δέσμευση της Ένωσης να ενισχύσει το κράτος δικαίου στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη».

[7] Άρθρο 4 παράγραφος 2 του καταστατικού του EO.

[8] Βλέπε υπόθεση 1137/2005/ID. «Ειδικότερα, αυτό σημαίνει ότι α) τα κριτήρια ανάθεσης δεν παρέχουν στην αναθέτουσα αρχή απεριόριστη ελευθερία επιλογής όσον αφορά την ανάθεση της σύμβασης και β) κατά την αξιολόγηση των προσφορών, τα κριτήρια ανάθεσης πρέπει να εφαρμόζονται αντικειμενικά και ομοιόμορφα σε όλους τους προσφέροντες .»

[9] Βλέπε επίσης υπόθεση 546/2007/JMA.

[10] Στην υπόθεση 3222/2005/IP, ο εκτελεστικός διευθυντής έκρινε ότι, ενώ η επιτροπή αξιολόγησης «δεν είναι υποχρεωμένη να ζητεί διευκρινίσεις σχετικά με κάθε σημείο που μπορεί να είναι ασαφές σε μια προσφορά, θα αποτελούσε ασφαλώς κατάχρηση της διακριτικής της ευχέρειας και, ως εκ τούτου, περίπτωση κακοδιοίκησης, εάν η επιτροπή αξιολόγησης δεν ζητούσε διευκρινίσεις σχετικά με ένα ζήτημα που ήταν προφανώς ασαφές και το οποίο θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστικό για την αποδοχή ή την απόρριψη μιας προσφοράς».

[11] Στην περίπτωση αυτή, ο διαγωνισμός ανατέθηκε στην ενδιαφερόμενη εταιρεία (της οποίας ο υπάλληλος βοήθησε στη σύνταξη των όρων εντολής).

[12] «Ο Διαμεσολαβητής έκρινε ότι ένα μέλος της επιτροπής αξιολόγησης ή ένας παρατηρητής μιας διαδικασίας αξιολόγησης προσφορών, ο οποίος έχει εργαστεί ή εργάζεται επί του παρόντος για οποιονδήποτε από τους προσφέροντες, μπορεί να θεωρηθεί, τουλάχιστον, ότι έχει προφανή σύγκρουση συμφερόντων ». Όσον αφορά τους τομείς υψηλής εξειδίκευσης, ο εκτελεστικός διευθυντής έκρινε ότι «εάν η Επιτροπή ήταν υποχρεωμένη να επιλέξει έναν εμπειρογνώμονα ο οποίος είχε διασυνδέσεις με ορισμένους από τους προσφέροντες, η Επιτροπή θα έπρεπε να καταβάλει ιδιαίτερη προσπάθεια για να διασφαλίσει ότι το έργο του εμπειρογνώμονα δεν επηρεάζεται αδικαιολόγητα από σύγκρουση συμφερόντων. Για παράδειγμα, θα πρέπει να διασφαλίσει ότι η ταυτότητα των προσφερόντων δεν αποκρύπτεται από τον εμπειρογνώμονα κατά την εξέταση των προσφορών.»

[13] «Εάν η οικεία επιτροπή αξιολόγησης ερμηνεύσει στη συνέχεια ευρέως την προϋπόθεση αυτή [...], όχι μόνο εισάγει διακρίσεις εις βάρος εκείνων οι οποίοι, για τον ανωτέρω λόγο, δεν υπέβαλαν αίτηση, αλλά στρεβλώνει επίσης τον στόχο της διασφάλισης του ευρύτερου δυνατού ανταγωνισμού».

[14] Το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης (ΣΕΠ) της Επιτροπής είναι ένα ηλεκτρονικό σύστημα πληροφοριών που αποσκοπεί στον εντοπισμό «απειλών» για τα οικονομικά συμφέροντα και τη φήμη της ΕΕ. Το 2016 αντικαταστάθηκε από το «σύστημα έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού».

[15] Ειδική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου με τίτλο «Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ μπορούν να κάνουν περισσότερα για να διευκολύνουν την πρόσβαση στις δημόσιες συμβάσεις τους» (2016), σ. 44.

[16] Καταγγελίες που υποβάλλονται ενώπιον εθνικού οργάνου προσφυγής, διοικητικού ή δικαστικού. Πηγή: Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SWD(2014) 262 final της 1ης Αυγούστου 2014, σ. 26.

[17] Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική έκθεση με τίτλο «Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ μπορούν να κάνουν περισσότερα για να διευκολύνουν την πρόσβαση στις δημόσιες συμβάσεις τους» (2016), σ. 46. Για 5 από τις 20 περιπτώσεις κακοδιοίκησης, δεν ήταν πλέον δυνατή η εξεύρεση λύσης. Σε 5 άλλες περιπτώσεις, το θεσμικό όργανο απέρριψε την προτεινόμενη λύση.

[18] Επιπλέον, μία υπόθεση περατώθηκε επειδή αποτέλεσε αντικείμενο διαδικασίας από το Γενικό Δικαστήριο και μία άλλη υπόθεση αποσύρθηκε από τον καταγγέλλοντα.

[19] Για παράδειγμα, σε περίπτωση κακοδιοίκησης, αλλά ο καταγγέλλων δεν μπορεί να αποδείξει ότι θα είχε οπωσδήποτε επιλεγεί εάν το οικείο θεσμικό όργανο είχε διεκπεραιώσει σωστά τη διαδικασία υποβολής προσφορών.

[i] Η σύνταξη του παρόντος εγγράφου πραγματοποιήθηκε υπό την καθοδήγηση της Μονάδας Στρατηγικών Ερευνών και ολοκληρώθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2017.