Κύριε Πρόεδρε, διακεκριμένοι προσκεκλημένοι, κυρίες και κύριοι.

Επιτρέψτε μου να ξεκινήσω ευχαριστώντας τη Διεθνή Διαφάνεια Ιρλανδίας και τον John Devitt, ειδικότερα, που με προσκάλεσαν να σας απευθυνθώ σήμερα το πρωί. Πρέπει να συγχαρώ την ΤΙ Ιρλανδίας για το έργο που επιτελεί σε αυτόν τον τομέα και για την απόφασή της να συγκαλέσει αυτό το σημαντικό γεγονός. Θα πρέπει επίσης να αναφέρω ότι το Γραφείο της ΕΕ της Διεθνούς Διαφάνειας στις Βρυξέλλες υπήρξε ιδιαίτερα δραστήριο για το θέμα αυτό στις Βρυξέλλες και ενθάρρυνε το Γραφείο μου, μεταξύ άλλων, να κάνει περισσότερα για την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος στη διοίκηση της ΕΕ.

Αλλά πριν μιλήσω για την καταγγελία δυσλειτουργιών, θέλω να μοιραστώ μαζί σας κάποιες σκέψεις από μια επίσκεψη που έκανα νωρίτερα αυτή την εβδομάδα στη Δανία, όπου συναντήθηκα με τον Δανό Διαμεσολαβητή, ορισμένους πολιτικούς και άλλους ανώτερους αξιωματούχους της διοίκησης, καθώς και φοιτητές, ΜΚΟ και ακαδημαϊκούς.

Σε αντίθεση με αυτή τη χώρα, ή σε αντίθεση με πολλά από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, η Δανία είναι σχετικά ελαφριά όσον αφορά τη ρύθμιση των ζητημάτων που θεωρούμε δεοντολογικά.  Δεν διαθέτουν μητρώο εκπροσώπησης συμφερόντων όπως εμείς, δεν διαθέτουν κανόνες για τη μεταπήδηση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα ούτε κανόνες για την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος. Ενώ οι γενικές διοικητικές πρακτικές τους είναι σε μεγάλο βαθμό κωδικοποιημένες, αυτό δεν επεκτείνεται σε ορισμένους από τους τομείς για τους οποίους μιλάμε σήμερα, τομείς στους οποίους εμείς στην Ιρλανδία έχουμε αρχίσει να ρυθμίζουμε αυστηρά την τελευταία δεκαετία περίπου.

Η πρώτη ένδειξη της πολιτισμικής ανισότητας ήρθε όταν περιέγραφα σε Δανούς δημοσιογράφους περιπτώσεις στις οποίες είχα ασχοληθεί με ανώτερους δημόσιους υπαλλήλους της ΕΕ που μετακινούνταν στον ιδιωτικό τομέα κατά καιρούς σε τομείς πολύ κοντά σε εκείνους που ρυθμίζονταν ως δημόσιοι υπάλληλοι.  Μίλησα επίσης για την περίπτωση του πρώην Προέδρου της Επιτροπής Barroso και την απόφασή του πέρυσι να αναλάβει ανώτερη θέση στην τράπεζα Goldman Sachs. «Και τι», απάντησε ο δημοσιογράφος , «είναι λάθος με όλα αυτά».

Και ενώ φυσικά έπαιζε σε κάποιο βαθμό τον συνήγορο του διαβόλου, το μάντρα «τι πάει στραβά με αυτό» με παρακολουθούσε κατά τη διάρκεια της υπόλοιπης επίσκεψής μου στη Δανία.

Αργότερα, κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μου στον Διαμεσολαβητή και σε ορισμένους ανώτερους δημόσιους υπαλλήλους που ασχολούνται με την ορθή διοικητική πρακτική στη δανική δημόσια διοίκηση, παρατήρησα την απουσία ρύθμισης στους τομείς που ανέφερα προηγουμένως.  Εν ολίγοις, μου είπαν ότι αυτό δεν συνέβη επειδή υπάρχει υψηλός βαθμός εμπιστοσύνης στη δανική κοινωνία, υψηλός βαθμός προσδοκίας ότι οι άνθρωποι θα επιτελέσουν το έργο τους προς το δημόσιο συμφέρον και πεποίθηση ότι οι δεξιότητες και τα ταλέντα των ανθρώπων θα πρέπει να χρησιμοποιούνται οπουδήποτε χρειάζονται περισσότερο ανά πάσα στιγμή και εάν αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να ανανεώνονται μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, τότε, εφόσον δεν φαίνεται να προκαλείται βλάβη, δεν υπάρχει πρόβλημα.

Θα πρέπει να πω ότι ένα μέλος της Διεθνούς Διαφάνειας που ήταν επίσης στη συνάντηση δεν ήταν τόσο ανήσυχο για το όραμα της δανικής κοινωνίας που είχα μπροστά μου, αλλά παρόλα αυτά, όταν έλεγα σε μια φοιτητική ομάδα αργότερα εκείνη την ημέρα σχετικά με την περιγραφή των επιπέδων εμπιστοσύνης στη δανική κοινωνία, παρατήρησα αρκετά νεαρά κεφάλια να γνέφουν σε συμφωνία.

Δεν γνωρίζω αρκετά για την εσωτερική λειτουργία της δανικής διοίκησης ώστε να αξιολογήσω κάποια ή όλα αυτά, αλλά γεγονός παραμένει ότι, τουλάχιστον, δεν υπήρχε η αίσθηση του επείγοντος όσον αφορά την υλοποίηση των δεοντολογικών μεταρρυθμίσεων που πραγματοποιήσαμε εμείς και άλλοι κατά το τελευταίο διάστημα.

Όταν, στο δρόμο για το σπίτι, εξέτασα το δανικό φαινόμενο λίγο περισσότερο μέσω κάποιας ανάγνωσης, έμαθα ότι η εμπιστοσύνη είναι κάτι που αποτελεί κοινωνικό κανόνα στους δανικούς και άλλους σκανδιναβικούς πολιτισμούς, ότι είναι κάτι που ενσταλάσσεται από τη βρεφική ηλικία μέσω των οικογενειακών και σχολικών συστημάτων και κάτι που είναι δύσκολο να μετατοπιστεί ακόμη και όταν οι Δανοί και άλλοι από αυτούς τους πολιτισμούς μεταναστεύουν σε πολύ διαφορετικούς.  Είναι, όπως και το DNA τους, κάτι ενσωματωμένο. Πιστέψτε με, έχει γραφτεί ότι είναι ο Δανέζικος χρυσός.

Και έτσι νομίζω ότι κάθε φορά που εξετάζουμε ζητήματα όπως η καταγγελία δυσλειτουργιών ή οι συγκρούσεις συμφερόντων ή η διαφάνεια , πρέπει να αναλογιστούμε τις βαθύτερες δυνάμεις που μας ώθησαν σε μια εποχή ή μια κουλτούρα όπου αισθανόμαστε ότι ο καλύτερος τρόπος για να κάνουμε τους ανθρώπους να συμπεριφέρονται είναι μέσω της υιοθέτησης κανόνων, είναι μέσω αυστηρότερου ελέγχου.  Και ενώ αυτοί οι έλεγχοι είναι γενικά ευπρόσδεκτοι, καθώς πολύ συχνά προκύπτουν ως απάντηση σε ένα σκάνδαλο, ίσως θα πρέπει επίσης να αισθανόμαστε άβολα που δεν έχουμε γίνει ακόμη το είδος των ανθρώπων που μπορούν να εμπιστευτούν πολιτισμικά να κάνουν το σωστό.  Υπογραμμίζει επίσης, φυσικά, την πρωταρχική σημασία του πολιτισμού όσον αφορά την αξιολόγηση της αξιοπιστίας ενός δημόσιου οργανισμού, και ότι ο πολιτισμός —καλός ή κακός— είναι πάντα από τους ανθρώπους στην κορυφή.

Θα μιλήσω σήμερα το πρωί σχετικά με το έργο που έχει επιτελέσει και εξακολουθεί να επιτελεί το Γραφείο μου για να συμβάλει στην προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος που καταγγέλλουν σοβαρές παρατυπίες στα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της ΕΕ. Αλλά επιτρέψτε μου να ξεκινήσω με μερικές σκέψεις σχετικά με την καταγγελία δυσλειτουργιών γενικά.

Μπορεί να σας βοηθήσει να ξεκινήσετε με κάτι πολύ απλό:

«Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για την καταγγελία δυσλειτουργιών, τα μάθατε στο νηπιαγωγείο.» 

Αυτό είναι σύμφωνα με τον καθηγητή της κυβέρνησης στο Πανεπιστήμιο του Maryland, C Fred Alford, συγγραφέα του Whistleblowers: Σπασμένες ζωές και οργανωτική δύναμη και αυτό που προσπαθεί να περάσει, νομίζω, είναι ότι γενικά οι πληροφοριοδότες οδηγούνται από μια απλή, ακόμη και έμφυτη, αίσθηση του σωστού και του λάθους. Όσοι από εσάς έχετε μικρά παιδιά θα τα ακούσετε συχνά να μιλούν για κάτι που είναι «δίκαιο» ή όχι «δίκαιο».  Μερικές φορές μπορεί να μην είναι σε θέση να εκφράσουν πλήρως ακριβώς το γιατί, απλώς αισθάνονται ότι κάτι στο σύμπαν τους δεν είναι σωστό.

Πρόσφατα γεγονότα υψηλού προφίλ σε όλο τον κόσμο έχουν προκαλέσει σημαντικό δημόσιο ενδιαφέρον για αυτό το θέμα, αλλά ενώ η λέξη προκαλεί βαθιά πολιτική ίντριγκα, η καθημερινή πραγματικότητα είναι συχνά πολύ μακριά από το δράμα του Julian Assange και του Wikileaks ή του Edward Snowden ή της Chelsea Manning και είναι πολύ πιο κοσμική.

Έχουμε την τάση να ακούμε μόνο τις ιστορίες των πληροφοριοδοτών που απειλούνται με στερητικές της ελευθερίας ποινές και μεγάλα πρόστιμα, των οποίων η σταδιοδρομία βρίσκεται σε τέλμα, των οποίων οι ζωές καταστρέφονται, οι οικογένειες καταστρέφονται.

Ωστόσο, δεν είναι κάθε πράξη καταγγελίας δυσλειτουργιών καταστροφική για τον μάρτυρα δημοσίου συμφέροντος και σημειώνω ότι έχετε μια συνεδρία σήμερα το απόγευμα με τίτλο «Getting it Right», κατά τη διάρκεια της οποίας οι συμμετέχοντες θα ακούσουν αυτό που ελπίζω ότι είναι «ιστορίες επιτυχίας» από τον δημόσιο, τον ιδιωτικό και τον μη κερδοσκοπικό τομέα.

Υπάρχουν κίνδυνοι, φυσικά, που πρέπει να αντιμετωπιστούν κατάλληλα, αλλά πρόκειται για πολύπλοκο ζήτημα και η αναγνώριση της πολυπλοκότητάς του είναι ζωτικής σημασίας. Το να είσαι πληροφοριοδότης σε ένα επίπεδο είναι σαν να ρίχνεις τον εαυτό σου έξω από τη φυλή σου, είτε πρόκειται για την προσωπική σου, την κοινότητα ή την εργασιακή σου φυλή.  Η ίδια η πράξη κινδυνεύει με εξοστρακισμό και χειρότερα.

Οι συνάδελφοι των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, ακόμη και εκείνοι που δεν επηρεάζονται άμεσα από τις ενέργειές του, αναφέρονται συχνά να ενεργοποιούν τον πληροφοριοδότη, ικετεύοντας για την ερώτηση που τέθηκε σε ένα εξαιρετικό άρθρο του 2014 στον Guardian από τον Andrew Smith: «γιατί εξιδανικεύουμε τους μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος αφηρημένα, αλλά τους στρέφουμε τόσο εύκολα στη σάρκα;» 

Θα μπορούσε να είναι η ανασφάλεια που προκαλείται από το σπάσιμο της σιωπηλή κοινότητα omerta; Θεωρείται η απειλή για το θεσμικό όργανο απειλή ακόμη και για μη εμπλεκόμενα άτομα; Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι άνθρωποι επηρεάζονται από το αποτέλεσμα των καταγγελιών, ακόμη και αν οι ίδιοι προσωπικά δεν έχουν κάνει τίποτα κακό.

Η εμπειρία δείχνει ότι αυτό που συχνά παρακινεί ένα άτομο να εμφανιστεί είναι η απλή πίστη στο θεσμικό όργανο που συνδέεται με τη βαθιά απογοήτευση ότι οι ανησυχίες του δεν αντιμετωπίζονται επαρκώς από τους υπεύθυνους. Ως εκ τούτου, αισθάνονται υποχρεωμένοι να αναζητήσουν εξωτερική βοήθεια.

Ως εκ τούτου, η πρόκληση είναι να αποφευχθεί η ανάγκη εκδίωξης του μάρτυρα δημοσίου συμφέροντος με την ανάπτυξη δομών όχι μόνο για την προστασία των ατόμων που μιλούν για σοβαρές παρατυπίες, αλλά και για τη διασφάλιση της πλήρους διερεύνησης της ουσίας της καταγγελίας τους και της ενημέρωσής τους σχετικά με τα μέτρα που θα ληφθούν για την επανόρθωση της κατάστασης. Και είναι μια πρόκληση επειδή αναγκάζει τους θεσμούς να παραμερίσουν το θεσμικό συμφέρον και να κάνουν κάποιες γενναίες κινήσεις, οι οποίες μπορεί να έχουν σημαντικές συνέπειες για τα άτομα και για τον ίδιο τον θεσμό.

Το 2014, μία από τις πρώτες στρατηγικές ή αυτεπάγγελτες έρευνές μου, μετά την ανάληψη των καθηκόντων μου, κάλυψε την καταγγελία δυσλειτουργιών.

Το πλαίσιο, εν μέρει, ήταν η πρώτη έκθεση της ΕΕ για την καταπολέμηση της διαφθοράς, στην οποία επισημαίνεται ότι «η καταγγελία δυσλειτουργιών […] αντιμετωπίζει δυσκολίες δεδομένης της γενικής απροθυμίας να καταγγείλει τέτοιες πράξεις εντός της οργάνωσής της και του φόβου αντιποίνων. Στο πλαίσιο αυτό, η οικοδόμηση μιας νοοτροπίας ακεραιότητας εντός κάθε οργανισμού, η ευαισθητοποίηση και η δημιουργία αποτελεσματικών μηχανισμών προστασίας που θα έδιναν εμπιστοσύνη σε δυνητικούς μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος είναι καίριας σημασίας […].»

Το πλαίσιο διαμορφώθηκε επίσης από τις νέες διατάξεις των κανόνων για το προσωπικό της ΕΕ που καλύπτουν όλους τους δημόσιους υπαλλήλους της ΕΕ, οι οποίες τέθηκαν σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2014. Οι νέες αυτές διατάξεις κάλυπταν i) την ανάγκη παροχής πληροφοριών στους υπαλλήλους σχετικά με τον χειρισμό των θεμάτων που ανέφεραν· ii) την προστασία των έννομων συμφερόντων των εν λόγω υπαλλήλων και της ιδιωτικής τους ζωής· iii) τη διαδικασία χειρισμού των καταγγελιών από υπαλλήλους σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισής τους.

Καταγγελίες

Η σημασία αυτών των ειδικών διατάξεων αποδεικνύεται από την εμπειρία μου στην αντιμετώπιση καταγγελιών από μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος. Οι περισσότερες υποθέσεις με τις οποίες ασχολήθηκα προέρχονται από άτομα που ισχυρίζονται ότι δεν έχουν ληφθεί αρκετά σοβαρά υπόψη, ότι η διοίκησή τους δεν έχει δώσει επαρκή συνέχεια στις αναφορές τους, ότι δεν έχουν ενημερωθεί για τυχόν επακόλουθες ενέργειες (με άλλα λόγια, δεν έχουν καμία ανατροφοδότηση σχετικά με το αν είχαν δίκιο να σφυρίξουν εξαρχής ή όχι) και ότι αντιμετώπισαν αντίποινα.

Επιτρέψτε μου να σας δώσω δύο παραδείγματα.

Στην πρώτη, ο καταγγέλλων, μηχανικός, εξέφρασε ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια και τη σύγκρουση συμφερόντων στην Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας της Αεροπορίας (EASA) όσον αφορά συγκεκριμένο τύπο αεροσκάφους, στον σχεδιασμό του οποίου συμμετείχε. Ο EASA πιστοποίησε το αεροσκάφος, αλλά απάντησε μόνο σε μέρος των ανησυχιών του καταγγέλλοντος.

Κατά τη διάρκεια της έρευνάς μας, ο EASA παρείχε στον καταγγέλλοντα τις κατάλληλες απαντήσεις σε ορισμένα από τα προηγουμένως αναπάντητα επιχειρήματά του. Ωστόσο, η Υπηρεσία μου επέκρινε τον EASA για το γεγονός ότι δεν ανταποκρίθηκε επαρκώς στις ανησυχίες του καταγγέλλοντος σχετικά με την ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων στη διαδικασία πιστοποίησης. Η Υπηρεσία μου επισήμανε επίσης ότι οι εσωτερικοί κανόνες του EASA για τον χειρισμό των πληροφοριών των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος επιτρέπουν μόνο την παροχή γενικής ανατροφοδότησης στους μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος, η οποία είναι ανεπαρκής. Ενθαρρύνουμε τον EASA να τροποποιήσει τους εν λόγω κανόνες ή να τους ερμηνεύσει κατά τρόπο που να διασφαλίζει ότι οι μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος λαμβάνουν ουσιαστική ανατροφοδότηση όσον αφορά το αποτέλεσμα των ερευνών του EASA με βάση τις ανησυχίες τους.

Η δεύτερη υπόθεση αφορούσε επίσης τον EASA, αλλά επικεντρώθηκε στις ενέργειες της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) μετά την παραλαβή έκθεσης καταγγελίας δυσλειτουργιών που συνέδεε τον EASA με την εικαζόμενη παραποίηση έκθεσης επιθεώρησης αεροπορικής ασφάλειας. Κατόπιν προκαταρκτικής αξιολόγησης, ανησυχούσα για την απόφαση της OLAF να απορρίψει την υπόθεση και να αναπέμψει την υπόθεση στον EASA, παρά το γεγονός ότι ο καταγγέλτης είχε επιλέξει συνειδητά να υποβάλει την έκθεσή του στην OLAF και όχι στην Αρχή Ασφάλειας της Αεροπορίας. Εξέφρασα την προκαταρκτική άποψη ότι μια τέτοια απόφαση θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά την αποτελεσματικότητα των διατάξεων για την καταγγελία δυσλειτουργιών εν γένει και αποφάσισα να διερευνήσω το ζήτημα.

Μετά από έλεγχο των φακέλων της OLAF, παρατήρησα ότι η OLAF είχε εξετάσει δεόντως το ενδεχόμενο να κινήσει έρευνα. Προέκυψε επίσης ότι η OLAF δεν είχε κλείσει την υπόθεση, αλλά είχε ζητήσει από την Αρχή Ασφάλειας της Αεροπορίας να εξετάσει το θέμα και να υποβάλει έκθεση σχετικά με τα αποτελέσματα της έρευνάς της. Επιπλέον, η OLAF είχε επιφυλαχθεί του δικαιώματος να κινήσει επίσημη έρευνα σε μεταγενέστερο στάδιο. Στο πλαίσιο αυτό, διαπίστωσα ότι η OLAF είχε ασχοληθεί δεόντως με την έκθεση καταγγελίας δυσλειτουργιών του καταγγέλλοντος. Σημείωσα ότι η OLAF θα έπρεπε να είχε ενημερώσει τον καταγγέλλοντα σαφέστερα ότι η παραπομπή του θέματος στον EASA δεν σήμαινε ότι η OLAF δεν θα λάμβανε περαιτέρω μέτρα επί του θέματος και επισήμανα το σημείο αυτό στην OLAF.

Εσωτερικοί κανόνες

Δεδομένης της εμπειρίας της Διαμεσολαβήτριας όσον αφορά την εξέταση καταγγελιών, θεώρησα ότι ήταν ιδιαίτερα σημαντικό για την Υπηρεσία μου να αναλάβει ηγετικό ρόλο στην εφαρμογή των νέων διατάξεων των κανόνων της ΕΕ για θέματα προσωπικού.

Κατά την κατάρτιση των εσωτερικών κανόνων, το Γραφείο μου καθοδηγήθηκε από τα ακόλουθα:

Μια αποτελεσματική πολιτική για την καταγγελία δυσλειτουργιών θα πρέπει να αποτρέπει και να εντοπίζει τις παρατυπίες πριν να είναι πολύ αργά.

Θα πρέπει να αποδείξει ότι η ανώτερη διοίκηση θέλει να ακούσει για τις ανησυχίες νωρίς και θα ανταποκριθεί κατάλληλα.

Θα πρέπει να σηματοδοτεί στο προσωπικό τον κατάλληλο τρόπο για να εγείρει ανησυχίες.

Θα πρέπει να καθησυχάζει το προσωπικό ότι θα προστατεύεται εάν εγείρει ανησυχίες.

Θα πρέπει να αναφέρει ότι υπάρχουν ασφαλείς εξωτερικές οδοί για την εκδήλωση ανησυχιών (στην περίπτωση των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, που είναι πρωτίστως η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης, η OLAF).

Και θα πρέπει να μειώσει τον κίνδυνο ευρύτερων δημοσιοποιήσεων.

Συνεργάστηκα στενά με το προσωπικό για την κατάρτιση των κανόνων. Η επιτροπή προσωπικού μας ζήτησε τη γνώμη όλου του προσωπικού για να το βοηθήσει να αισθανθεί κυριότητα των κανόνων, ώστε το προσωπικό να τους κατανοήσει και να αισθανθεί εμπιστοσύνη στην προστασία που παρέχουν. Ζητήσαμε τη συμβουλή του εσωτερικού μας υπευθύνου προστασίας δεδομένων και του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων. Στη συνέχεια δημοσίευσα το σχέδιο κανόνων για δημόσιο σχόλιο. Μετά την επανεξέταση των δημόσιων παρατηρήσεων, πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση του προσωπικού και η επιτροπή προσωπικού ενημερώθηκε εκ νέου. Στο πλαίσιο των προσπαθειών μας για ενημέρωση και συμμετοχή του προσωπικού, προσκαλέσαμε τη Nicole Marie Meyer από τη Διεθνή Διαφάνεια Γαλλίας στη συνεδρίαση του προσωπικού μας για να μοιραστούμε την εμπειρία της ως μάρτυρα δημοσίου συμφέροντος στη γαλλική δημόσια διοίκηση και να εξηγήσουμε το έργο που επιτελεί για τη βελτίωση της προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος στη Γαλλία.

Η τελική έκδοση των κανόνων εγκρίθηκε τον Φεβρουάριο του 2015 και είναι διαθέσιμη στον ιστότοπό μας.

Οι κανόνες μας έχουν ως στόχο να επιτρέψουν στους μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος να εκπληρώσουν το καθήκον τους να μιλήσουν σε περίπτωση που διαπιστώσουν σοβαρά παραπτώματα ή παρατυπίες εντός του Γραφείου του Διαμεσολαβητή, εξυπηρετώντας έτσι το δημόσιο συμφέρον, προωθώντας την ακεραιότητα, τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και, τελικά, τη νομιμότητα στο Γραφείο του Διαμεσολαβητή.

Οι κανόνες αντικατοπτρίζουν την ιδέα ότι η ακεραιότητα αποτελεί βασική αρχή της ευρωπαϊκής δημόσιας διοίκησης. Το κοινό αναμένει από τα μέλη του προσωπικού των θεσμικών και λοιπών οργάνων και οργανισμών της ΕΕ να συμπεριφέρονται με τον υψηλότερο δυνατό βαθμό ακεραιότητας. Ως εκ τούτου, είναι όχι μόνο επιθυμητό, αλλά και απαραίτητο το προσωπικό να αναφέρει κάθε εύλογη υποψία σοβαρού παραπτώματος ή παραπτώματος εντός του Γραφείου του Διαμεσολαβητή.

Οι κανόνες ορίζουν τους σημαντικότερους όρους, όπως πληροφοριοδότης δημοσίου συμφέροντος και σοβαρό παράπτωμα. Καθορίζουν λεπτομερώς τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθούν οι μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος. Περιγράφουν τα δικαιώματα των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, δηλαδή την καθοδήγηση και την υποστήριξη, τις εγγυήσεις πληροφόρησης, την προστασία, την εμπιστευτικότητα, την κινητικότητα, την αξιολόγηση και την προαγωγή και τα ένδικα μέσα. Αναφέρουν κυρώσεις για άτομα που προβαίνουν σε αντίποινα κατά μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος. Τέλος, οι κανόνες του Διαμεσολαβητή περιέχουν άρθρα σχετικά με την κατάχρηση της διαδικασίας καταγγελίας δυσλειτουργιών, τα δικαιώματα των εμπλεκόμενων προσώπων, την κατάρτιση και την καταγγελία, την προστασία των δεδομένων και τους εξωτερικούς μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος.

Στρατηγική έρευνα

Μετά την έναρξη της διαδικασίας για την ολοκλήρωση των δικών μας κανόνων, διενήργησα αυτεπάγγελτη έρευνα για να διαπιστώσω αν εννέα θεσμικά όργανα της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του Κοινοβουλίου, της Επιτροπής, του Συμβουλίου και της Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης, είχαν αναλάβει παρόμοια δράση.

Σημείωσα ότι μόνο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο είχαν εγκρίνει τους αναγκαίους κανόνες· όταν περάτωσα την έρευνα τον Φεβρουάριο του 2015, τα άλλα θεσμικά όργανα βρίσκονταν ακόμη στη διαδικασία κατάρτισης κανόνων. Εν τω μεταξύ, τα άλλα 7 θεσμικά όργανα της ΕΕ θέσπισαν ή επικαιροποίησαν τους σχετικούς κανόνες.

Με τους κανόνες και τις πολιτικές για την καταγγελία δυσλειτουργιών να έχουν πλέον τεθεί σε εφαρμογή, εξετάζουμε τώρα τα επόμενα βήματα. Για παράδειγμα, μια δυνατότητα θα μπορούσε να είναι να μάθετε περισσότερα σχετικά με την εμπειρία των θεσμικών οργάνων της ΕΕ από την εφαρμογή των κανόνων όσον αφορά την προστασία του προσωπικού τους σε τέτοιες περιπτώσεις.

Πριν ολοκληρώσω, θα πρέπει επίσης να αναφέρω ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συζητά επί του παρόντος και συντάσσει έκθεση σχετικά με τον τρόπο προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος όταν αποκαλύπτουν εμπιστευτικές πληροφορίες εταιρειών και δημόσιων φορέων στην Ευρώπη. Όπως γνωρίζουμε, η προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος δεν είναι ακόμη εγγυημένη σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, το αποτέλεσμα είναι μια κατακερματισμένη προστασία, η οποία καθιστά δύσκολο για αυτούς να μάθουν τα δικαιώματά τους και τον τρόπο καταγγελίας, και δημιουργεί νομική ανασφάλεια σε διασυνοριακά σενάρια που γίνονται όλο και πιο συνηθισμένα. Το σχέδιο έκθεσης καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει νομοθετική πρόταση για την αποτελεσματική προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος στην ΕΕ. Καλεί επίσης τα κράτη μέλη να συστήσουν ανεξάρτητο φορέα αρμόδιο για τη συλλογή καταγγελιών, την επαλήθευση της αξιοπιστίας τους και την καθοδήγηση των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, ιδίως ελλείψει θετικής απάντησης από την οργάνωσή τους.

Και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ακούει αυτές τις ανησυχίες του κοινοβουλίου και της κοινωνίας των πολιτών και ξεκίνησε στις αρχές του τρέχοντος έτους δημόσια διαβούλευση σχετικά με τα οφέλη και τα μειονεκτήματα της προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος· να ανακαλύψει τα στοιχεία που είναι σημαντικά για την αποτελεσματική προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος· να ενημερωθούν σχετικά με τα προβλήματα που προκύπτουν τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο από τα κενά και τις αδυναμίες της υφιστάμενης προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, καθώς και σχετικά με την ανάγκη για ελάχιστα πρότυπα προστασίας. Θα πρέπει να δημοσιεύσουν σύντομα τα αποτελέσματα αυτής της δημόσιας διαβούλευσης.

Τέλος, τον Μάρτιο του τρέχοντος έτους, η Επιτροπή εγκαινίασε επίσης ένα νέο εργαλείο για να διευκολύνει τους Ευρωπαίους να ειδοποιούν την Επιτροπή σχετικά με μυστικές συμπράξεις και άλλες παραβιάσεις της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας. Οι άνθρωποι μπορούν να επιλέξουν να δώσουν τα ονόματά τους ή να χρησιμοποιήσουν ένα εργαλείο καταγγελίας δυσλειτουργιών που εγγυάται την ανωνυμία τους. Η Επιτροπή εξηγεί την απόφασή της παραπέμποντας στην προφανή αξία των εμπιστευτικών πληροφοριών όταν τις προειδοποιεί για αντιανταγωνιστικές πρακτικές.

Εν κατακλείδι, θα έλεγα ότι η εμπιστοσύνη των πολιτών στον δημόσιο τομέα δεν μπορεί να επιτευχθεί σε ένα περιβάλλον όπου όσοι διαθέτουν πληροφορίες σχετικά με την απάτη ή τη διαφθορά φοβούνται να μιλήσουν. Με την ακριβή δήλωση του τι μπορεί να αναμένεται από το προσωπικό σε κάθε στάδιο της διαδικασίας και με την κατάρτιση των διευθυντών σχετικά με τον τρόπο ορθής αντιμετώπισης των αναφερόμενων πληροφοριών, παρέχεται σε κάθε άτομο στην αλυσίδα τόσο βεβαιότητα όσο και προστασία.

Οι μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο βοηθώντας κάθε είδους οργανισμό να αποτρέπει παραβιάσεις της αρχής της ακεραιότητας, καθώς και να εντοπίζει τυχόν παραβιάσεις που ενδέχεται να προκύψουν.  Λειτουργούν ως καναρίνια στο ορυχείο, σηματοδοτώντας τον κίνδυνο έτσι ώστε οι άλλοι να μπορούν να προστατευθούν.  Φυσικά, αν το δηλητήριο στο ορυχείο είναι πραγματικά κακό, το καναρίνι συχνά συναντά ένα θλιβερό τέλος. Έτσι, η πραγματική δουλειά είναι να αποφευχθεί η συσσώρευση δηλητηρίου σε έναν οργανισμό εξαρχής.

Επιτρέψτε μου να συγχαρώ για άλλη μια φορά την ΤΙ Ιρλανδίας για αυτή τη σημαντική πρωτοβουλία και ελπίζω ότι θα έχετε μια εμπλουτισμένη ημέρα συζήτησης.

Σας ευχαριστώ.