Ο ρόλος του Διαμεσολαβητή στις Σύγχρονες Κοινοβουλευτικές Δημοκρατίες
Κεντρική εισαγωγή - 18 Νοεμβρίου 2015
Emily O'Reilly

Καλησπέρα,

Χαίρομαι που εγκαινιάζω αυτό το σεμινάριο για ένα πολύ σημαντικό θέμα και σε μια εβδομάδα κατά την οποία οι διαμεσολαβητές και άλλοι υπερασπιστές των οικουμενικών ανθρώπινων αξιών καλούνται να διαδραματίσουν τον ρόλο μας στην αντιμετώπιση των πολλαπλών προκλήσεων που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη.

Θέλω να ξεκινήσω εκφράζοντας τα συλλυπητήριά μου στα θύματα και τις οικογένειες εκείνων που έχασαν τη ζωή τους στις επιθέσεις του Παρισιού και να εκφράσω τη βαθιά μου ευχή όλοι οι ηγέτες μας να βρουν το θάρρος, τη σοφία και την ανθρωπιά να βρουν έναν τρόπο να ξεπεράσουν αυτές τις κρίσεις και να βοηθήσουν όχι μόνο εμάς στην Ευρώπη, αλλά και τους πολλούς ανθρώπους εκτός των συνόρων μας, των οποίων οι ζωές καταστρέφονται από τη βία, τη φτώχεια και την τρομοκρατία.

Είμαι πολύ ευγνώμων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, και ιδίως στη μονάδα προενταξιακών ενεργειών του, για τη διοργάνωση της σημερινής σημαντικής συνεδρίασης σε συνεργασία με το γραφείο μου. Οι Διαμεσολαβητές των υπό ένταξη χωρών είναι μέλη του Δικτύου Ευρωπαίων Διαμεσολαβητών και είναι ιδιαίτερη χαρά για μένα να συναντηθώ μαζί σας, Διαμεσολαβητές και Μέλη του Κοινοβουλίου, με την ευκαιρία αυτή και να σας καλωσορίσω.

Έχω επίσης επίγνωση των προκλήσεων που πολλοί από εσάς αντιμετωπίσατε πολύ πρόσφατα με τη συνεχιζόμενη μεταναστευτική κρίση. Δικαίως αναγνωρίσατε ότι η λύση δεν βρίσκεται εντός των συνόρων μιας συγκεκριμένης χώρας, αλλά διαδραματίσατε επίσης θαρραλέα τον ρόλο σας στην προσπάθεια να διασφαλίσετε ότι γίνονται σεβαστά τα ανθρώπινα δικαιώματα εκείνων που είτε επιχειρούν να εισέλθουν στις χώρες σας και να παραμείνουν, είτε διέρχονται καθ' οδόν προς μια άλλη χώρα. Δεν είναι εύκολο έργο και αναγνωρίζω τις ιδιαίτερες προκλήσεις που αντιμετωπίσατε. Αυτή η κρίση έχει φέρει ρωγμές σε όλες τις δημοκρατίες μας και αν είμαστε σοφοί μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτές τις εμπειρίες για να αντλήσουμε διδάγματα για τις μελλοντικές πρακτικές μας.

Ποιος είναι ο ρόλος του διαμεσολαβητή σε μια κοινοβουλευτική δημοκρατία; Υπάρχουν πολλές απαντήσεις, αλλά για μένα η απλούστερη είναι ότι ένας Διαμεσολαβητής διαδραματίζει ρόλο παρόμοιο με αυτόν που κάποτε έπαιζε ένα μικρό πουλί που τραγουδούσε, ένα καναρίνι, σε ανθρακωρυχεία εδώ και πολύ καιρό. Το καναρίνι στάλθηκε στο ορυχείο για να ελέγξει ότι ήταν ασφαλές, για να δει ότι ο αέρας που θα ανέπνεαν οι ανθρακωρύχοι ήταν υγιής αέρας.

Και αυτό κάνουν οι Συνήγοροι του Πολίτη. Ελέγχουν την υγεία μιας δημοκρατίας ελέγχοντας τον αέρα της διοίκησης. Ελέγχουν για να δουν, ότι οι νόμοι ακολουθούνται, αλλά και ότι οι άνθρωποι αντιμετωπίζονται δίκαια, ότι η διοίκηση είναι δίκαιη, ηθική και υπεύθυνη. Και δεδομένου ότι η ιδέα του Διαμεσολαβητή αναπτύχθηκε για πρώτη φορά στη Σουηδία πριν από περισσότερα από 200 χρόνια, έχει καταστεί τόσο ζωτικός δείκτης μιας εύρυθμα λειτουργούσας δημοκρατίας ώστε η Ευρωπαϊκή Ένωση καθιστά την ύπαρξη ενός θεσμικού οργάνου τύπου Διαμεσολαβητή ως ένα από τα κριτήρια για την ιδιότητα του μέλους.

Σύμφωνα με τα κριτήρια της Κοπεγχάγης και στο πλαίσιο των προγραμμάτων στήριξης της διεύρυνσης της ΕΕ, ο Διαμεσολαβητής θεωρείται βασικός θεσμός που εγγυάται τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτό από μόνο του είναι μια βαθιά αναγνώριση της αξίας του σε μια σύγχρονη δημοκρατία.

Η δημοκρατία, όπως πολύ καλά γνωρίζετε, δεν είναι κάτι στατικό και δεν μπορεί ποτέ να θεωρηθεί δεδομένη. Πρέπει συνεχώς να καλλιεργείται και να προστατεύεται και αυτό ισχύει είτε μιλάμε σε ευρωπαϊκό είτε σε εθνικό επίπεδο, για τα κράτη μέλη της ΕΕ ή για τις χώρες που δεν έχουν ακόμη γίνει κράτη μέλη.

Οι υγιείς δημοκρατίες διαθέτουν ένα σύστημα ελέγχων και ισορροπιών, σε εκτελεστικό, νομοθετικό και δικαστικό επίπεδο, καθένα από τα οποία διαδραματίζει τον δικό του μοναδικό και ζωτικό ρόλο σε αυτή τη δημοκρατική ισορροπία.

Και παράλληλα με αυτό το σύστημα είναι ο Διαμεσολαβητής, ένα πρόσθετο, αλλά μη ανταγωνιστικό επίπεδο λογοδοσίας που ελέγχει αν το σύστημα λειτουργεί προς όφελος των πολιτών. Ο ρόλος του Διαμεσολαβητή είναι να επιτρέπει σε εκείνους που θεσπίζουν τους νόμους και σε εκείνους που διαχειρίζονται τους νόμους να γνωρίζουν πώς αισθάνονται οι νόμοι αυτοί στην πράξη για τον λαό.

Μέσα από τα παράπονά μας, μπορούμε να εντοπίσουμε τυχόν ατέλειες και αδικίες και αναδεικνύοντάς τες και διατυπώνοντας συστάσεις για το πώς μπορούν να διορθωθούν, ουσιαστικά βελτιώνουμε την ποιότητα της δημοκρατικής ζωής του κράτους.

Η βασική και απαραίτητη δύναμή μας έγκειται στο γεγονός ότι είμαστε ανεξάρτητοι και ξεχωριστοί από τους άλλους κλάδους του κράτους. Αλλά δεν αρκεί η ανεξαρτησία μας να ορίζεται στο καταστατικό ή στο σύνταγμα. Οι ίδιοι οι πολίτες πρέπει να αισθάνονται ότι είμαστε ανεξάρτητοι, ότι οι αποφάσεις που λαμβάνουμε δεν επηρεάζονται από την πίεση της διοίκησης και ότι μπορούν να μας εμπιστεύονται ότι είμαστε δίκαιοι και αμερόληπτοι, ακόμη και αν οι άλλοι δεν ήταν.

Ένας Διαμεσολαβητής είναι άχρηστος εάν δεν είναι πραγματικά ανεξάρτητος Διαμεσολαβητής. Και αυτό σημαίνει ότι όχι μόνο οι Διαμεσολαβητές πρέπει να λαμβάνουν αμερόληπτες αποφάσεις, αλλά πρέπει επίσης να τους παρέχονται οι πόροι για τη λειτουργία ενός αποτελεσματικού και αποδοτικού γραφείου και δεν πρέπει να φοβούνται αντίποινα ή απόλυση εάν μια απόφαση ή μια σειρά αποφάσεων δυσαρεστεί όσους βρίσκονται στην εξουσία.

Σε εύρυθμες δημοκρατίες, ο Διαμεσολαβητής, ο λαός, το κοινοβούλιο και η διοίκηση πρέπει να αποτελούν έναν ουσιαστικό κύκλο εμπιστοσύνης. Οι πολίτες πρέπει να εμπιστεύονται τον Διαμεσολαβητή και η διοίκηση πρέπει να εμπιστεύεται τον Διαμεσολαβητή. Με τη σειρά του, ο Διαμεσολαβητής πρέπει να εμπιστεύεται τη διοίκηση για την αποδοχή των συστάσεών της στις περισσότερες περιπτώσεις και, εάν όχι, πρέπει να εμπιστεύεται το κοινοβούλιο για υποστήριξη. Αν η εμπιστοσύνη αυτή θιγεί σε οποιοδήποτε τμήμα του κύκλου αυτού, ο Διαμεσολαβητής δεν μπορεί να λειτουργήσει όπως θα έπρεπε.

Και ένας εύρυθμος Διαμεσολαβητής επιτρέπει επίσης στους πολίτες να γνωρίζουν τι πρέπει να περιμένουν από ένα δημοκρατικό κράτος. Θα πρέπει να γνωρίζουν ότι έχουν το δικαίωμα σε μια ανοικτή και δίκαιη δημόσια διοίκηση, να γνωρίζουν πώς λαμβάνονται οι πολιτικές αποφάσεις και γιατί. Έχουν το δικαίωμα να γνωρίζουν ποιος επιδιώκει να επηρεάσει τη λήψη αποφάσεων. Και έχουν δικαίωμα επανόρθωσης. Μια δημόσια διοίκηση που δεν βασίζεται σε αυτές τις αρχές δεν αποτελεί χρηστή δημόσια διοίκηση.

Ωστόσο, ενώ εμείς ως Διαμεσολαβητής μπορεί να έχουμε μια πολύ ισχυρή αίσθηση του τι σημαίνει να είσαι δίκαιος, τι σημαίνει να είσαι ανοικτός, τι σημαίνει να είσαι πραγματικά υπόλογος, μπορεί να είναι πολύ δύσκολο να διασφαλιστεί ότι η διοίκηση συμμερίζεται αυτή την αντίληψη. Η μετάφραση αυτών των λεπτών λέξεων σε πραγματικές διοικητικές πράξεις δεν λειτουργεί πάντα ομαλά, αλλά είναι ακριβώς καθήκον του Διαμεσολαβητή να συμβάλει στην ανάπτυξη αυτής της κοινής συνείδησης και να επιτρέψει σε μια διοίκηση να κάνει τα πράγματα όχι επειδή της το λένε τα δικαστήρια ή ο Διαμεσολαβητής, αλλά επειδή ενστικτωδώς, χωρίς δισταγμό, γνωρίζει ότι είναι το σωστό. Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ανάπτυξη κωδίκων ορθής πρακτικής από τους διαμεσολαβητές είναι τόσο σημαντική για την επιτυχία του έργου μας.

Αλλά αυτό δεν μπορεί να συμβεί εν μία νυκτί. Μπορεί να χρειαστούν πολλά, πολλά χρόνια για να αλλάξει μια κουλτούρα και να αλλάξει μια νοοτροπία και πολλοί από εσάς εδώ σε αυτό το δωμάτιο θα εκτιμήσουν την αλήθεια αυτού. Ναι, μπορούμε να δεχτούμε μεμονωμένες συστάσεις, αλλά αν δεν επιφέρουμε πολιτιστική αλλαγή, δεν θα επιτύχουμε ποτέ τη δημιουργία μιας πραγματικά επικεντρωμένης στον πολίτη και υπεύθυνης διοίκησης.

Κάθε μέρα, ως Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, αντιμετωπίζω αυτή την πρόκληση. Είμαι ευγνώμων για το γεγονός ότι η δημόσια διοίκηση της ΕΕ είναι γενικά πολύ υψηλού επιπέδου, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι σε όλα τα θεσμικά όργανα ή σε όλα τα κράτη μέλη υπάρχει κοινή αντίληψη σχετικά με θέματα όπως η διαφάνεια, η δεοντολογία, ο ανοικτός χαρακτήρας, η προστασία των δεδομένων, η λογοδοσία.

Υπάρχουν διαφορετικές ευαισθησίες —συχνά για ιστορικούς λόγους— μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τις αρετές της διαφάνειας και της ανοικτής νομοθετικής διαδικασίας και αυτό σημαίνει ότι η επίτευξη υψηλού και κοινού προτύπου μπορεί να αποτελέσει πρόκληση. Αλλά όχι αδύνατο.

Τα πράγματα εξελίσσονται με την πάροδο του χρόνου και το επίπεδο διαφάνειας εντός των μεγάλων θεσμικών οργάνων της ΕΕ σήμερα, θα ήταν αδιανόητο πριν από 20 χρόνια, ή ακόμη και πριν από δέκα χρόνια. Το πιο πρόσφατο έγγραφο εμπορικής πολιτικής της ΕΕ, για παράδειγμα, έχει πλέον ως βασική αξία τη διαφάνεια, ενώ το τελευταίο μόλις και μετά βίας έκανε αναφορά σε αυτό.

Μου υπενθύμισαν την περασμένη εβδομάδα τη σημαντική αντίθεση που υπήρχε πριν από δύο δεκαετίες ακόμη και στη δημιουργία του Γραφείου του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, αλλά τώρα θεωρείται απλώς ένα κανονικό, τυπικό μέρος μιας εύρυθμα λειτουργούσας διοίκησης και ενώ βιώνουμε διαφωνίες κατά καιρούς με τα θεσμικά όργανα, πιστεύω ότι ο κύκλος εμπιστοσύνης για τον οποίο μίλησα προηγουμένως υπάρχει και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει διαδραματίσει τεράστιο ρόλο στη διασφάλιση αυτού του γεγονότος.

Έτσι, όσοι από εσάς μπορεί να αγωνίζονται με τις δικές σας διοικήσεις, μπορεί ακόμη και να απελπίζονται μερικές φορές, ή να αμφισβητούν την αξία του έργου που κάνετε, παρακαλώ πάρτε ένα θετικό μήνυμα από αυτό που μόλις είπα. Το εστιασμένο, ηθικό και επιμελές έργο θα κάνει τη διαφορά, ίσως όχι σήμερα ή αύριο, αλλά με την πάροδο του χρόνου θα δείτε τη μεγάλη συμβολή που μπορεί να έχει ένα γραφείο του Διαμεσολαβητή και τη δύναμη που έχετε, ως μεμονωμένοι διαμεσολαβητές, να επιφέρετε μεγάλες και θετικές αλλαγές στις χώρες σας.

Φαντάζομαι ότι τους τελευταίους μήνες, καθώς επιχειρήσατε να ελέγξετε ορισμένες συμπεριφορές ορισμένων υπηρεσιών που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά σας σε σχέση με τη μεταχείριση των προσφύγων και των μεταναστών, ορισμένοι από εσάς μπορεί να νιώσατε ότι η παρέμβασή σας ήταν περιορισμένη ή μικρή. Αλλά πιστέψτε με όταν λέω, ότι αυτό που έχετε κάνει έχει σημασία, διότι θα βασιστεί σε άλλες παρεμβάσεις και άλλες αλλαγές με την πάροδο του χρόνου μέχρι τελικά, ελπίζω, να μην χρειάζεται πλέον να κάνετε ορισμένες συστάσεις, διότι η καλή συμπεριφορά θα είναι αυτόματη.

Και σε περιόδους δυσκολίας, είναι πάντα χρήσιμο να απευθύνεστε στους συναδέλφους σας του Διαμεσολαβητή στο Δίκτυο ή αλλού για συμβουλές ή απλώς να τους ακούτε. Ως Ιρλανδός Διαμεσολαβητής, έλαβα μεγάλη υποστήριξη και χρήσιμες συμβουλές από τους συναδέλφους μου στη Διαμεσολαβήτρια σε ολόκληρη την Ευρώπη και θα σας ενθάρρυνα να επικοινωνήσετε και να συνδεθείτε.

Το κάνουμε αυτό μαζί στο Δίκτυο εδώ και πολύ καιρό, αλλά τώρα προσπαθώ να καταστήσω το κοινό μας έργο ακόμη πιο χρήσιμο και πιο δυναμικό και να στηρίξουμε ο ένας τον άλλον με ακόμη πιο συγκεκριμένους τρόπους.

Το πεδίο εφαρμογής του έργου του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και του εθνικού διαμεσολαβητή διαφέρει, αλλά οι βασικές αρχές της εξυπηρέτησης των πολιτών παραμένουν οι ίδιες.

Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να συνεργαστούμε. Υπάρχουν πολλά γενικά ζητήματα που αφορούν τόσο την ΕΕ όσο και τις εθνικές διοικήσεις και τα οποία απαιτούν έλεγχο από τον Διαμεσολαβητή και στα δύο επίπεδα.

Το γραφείο μου και το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαμεσολαβητών έχουν ήδη συνεργαστεί για τη διεξαγωγή παράλληλης έρευνας σχετικά με τις συνθήκες υπό τις οποίες οι μετανάστες, που δεν γίνονται δεκτοί για άσυλο από την ΕΕ, επιστρέφονται στις χώρες καταγωγής τους.

Το Δίκτυο εξέτασε κατά πόσον τα θεμελιώδη δικαιώματα των εν λόγω λαών γίνονται σεβαστά σε εθνικό επίπεδο. Το γραφείο μου εξέτασε τον τρόπο με τον οποίο ο Frontex, ο συνοριακός οργανισμός της ΕΕ, προασπίζεται τα δικαιώματα αυτά στο καθημερινό του έργο και αρκετοί συνάδελφοι εξέτασαν την κατάσταση στις χώρες τους.

Η επιτυχία αυτής της πρώτης συνεργατικής προσπάθειας με ενθάρρυνε να αναζητήσω άλλους τομείς στους οποίους θα μπορούσαμε να συνεργαστούμε σε επίπεδο ΕΕ και δίνει έτσι ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στο ατομικό μας έργο προς όφελος όλων των πολιτών που υπηρετούμε.

Θέλουμε ο κόσμος να πει: «Λοιπόν, λειτουργούν με αυτά τα υψηλά πρότυπα σε αυτή τη χώρα, γιατί δεν συμβαίνει αυτό στη χώρα μου;».

Είναι επίσης μια καλή στιγμή να παρατηρήσουμε ότι το έργο ενός διαμεσολαβητή δεν τελειώνει ποτέ.

Δεν υπάρχει ποτέ ένα σημείο στο οποίο μπορούμε να καθίσουμε και να χαλαρώσουμε και να πούμε ότι έχουμε φτάσει στο αποκορύφωμα του τι μπορούμε να επιτύχουμε. Όχι μόνο επειδή η δημοκρατία είναι εύθραυστη, αλλά και επειδή το διοικητικό πλαίσιο στο οποίο εργαζόμαστε αλλάζει συνεχώς.

Για να δώσουμε ένα παράδειγμα: Επί του παρόντος, εξετάζω άτυπες διαπραγματεύσεις σχετικά με τη νομοθεσία της ΕΕ. Αυτά λέγονται "τριμερείς διάλογοι". Πρόκειται, ουσιαστικά, για διαπραγματεύσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των κρατών μελών για την επιτάχυνση της νομοθετικής διαδικασίας, ώστε η νομοθεσία να συμφωνηθεί εγκαίρως, για παράδειγμα μετά από μία κοινοβουλευτική ανάγνωση.

Αυτό σημαίνει ότι ο νομοθετικός μηχανισμός είναι ταχύτερος και αποτελεσματικότερος. Πρέπει μόνο να εξετάσουμε τον μεγάλο όγκο των νόμων που προέρχονται από την ΕΕ κατά τη διάρκεια της κορύφωσης της χρηματοπιστωτικής κρίσης για να το δούμε αυτό και να το δούμε ως θετικό.

Αλλά αυτή η ταχύτητα έχει εγείρει ερωτήματα σχετικά με το αν η διαδικασία είναι επαρκώς διαφανής και είναι ακριβώς αυτό το ζήτημα που εξετάζω. Αλλά αυτό είναι ένα πρόσφατο θέμα. Η ταχεία παρακολούθηση έχει συμβεί μόνο τα τελευταία χρόνια και για τους προκατόχους μου αυτό απλά είτε δεν ήταν καθόλου ζήτημα είτε, στην καλύτερη περίπτωση, μόλις άρχισε να προσελκύει την πραγματική προσοχή της κοινωνίας των πολιτών.

Η έρευνά μου σχετικά με τη διαφάνεια των διαπραγματεύσεων για την προτεινόμενη εμπορική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ, την TTIP, ήταν φυσικά επίσης προϊόν των σημερινών πολιτικών και οικονομικών συνθηκών. Υπήρξε έντονη ανησυχία για τον τρόπο διεξαγωγής των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Βρυξελλών. Αυτό, μαζί με όσα είχε ήδη ακούσει το γραφείο μου από διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη, με ώθησε να ξεκινήσω την έρευνα.

Μετά την έρευνα αυτή και το μεγάλο έργο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της κοινωνίας των πολιτών, το αποτέλεσμα είναι ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταστεί πολύ πιο προορατική όσον αφορά τη δημοσίευση εγγράφων που σχετίζονται με την TTIP. Πιστεύω ότι θα μπορούσε να υπάρξει ακόμη μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά την άσκηση πίεσης γύρω από την TTIP, αλλά αξίζει να επισημανθεί ότι έχει σημειωθεί πραγματική πρόοδος. Τον περασμένο μήνα, για παράδειγμα, όπως ανέφερα προηγουμένως, το νέο εμπορικό έγγραφο της Επιτροπής, ανέφερε τη διαφάνεια ως έναν από τους τρεις πυλώνες της στρατηγικής. Αυτό ήταν το πρώτο.

Πριν ολοκληρώσω, θα ήθελα να διατυπώσω ορισμένες παρατηρήσεις με βάση τα 12 χρόνια μου ως Διαμεσολαβητής, στην Ιρλανδία και στην ΕΕ. Το κύριο είναι ότι για να είναι αποτελεσματικός, καθώς ο Διαμεσολαβητής δεν πρέπει ποτέ να πιστεύει ότι έχει περιορισμένες εξουσίες απλώς και μόνο επειδή οι συστάσεις, γενικά, δεν είναι εξ ορισμού δεσμευτικές.

Αντιθέτως, ο Διαμεσολαβητής έχει στη διάθεσή του μεγάλες εξουσίες. Η δύναμη της δικής τους προσωπικότητας, η δύναμη της ποιότητας του προσωπικού στο ίδρυμά τους, η δύναμη των ερευνητικών εργαλείων τους, η δύναμη της ηθικής εξουσίας του ίδιου του ρόλου, η δύναμη των συμμαχιών του με το κοινοβούλιο και με την κοινωνία των πολιτών, η δύναμη της κοινής γνώμης και η δύναμη των μέσων ενημέρωσης.

Ένας επιτυχημένος Διαμεσολαβητής, όπως έχω πει πολλές φορές, είναι σαν τον μαέστρο μιας ορχήστρας. Ξέρουν τι όργανα να παίξουν και πότε να τα παίξουν. Ξέρουν πότε να τυλίξουν τα τύμπανα, ή απλά το μαλακό μικρό φλάουτο. Και περιστασιακά, ξέρουν, πότε να σταματήσουν και να προβληματιστούν.

Ως Συνήγορος του Πολίτη δοκιμάζουμε συνεχώς την υγεία των δημοκρατιών μας. Είναι ένας ζωτικός και σημαντικός ρόλος που αναγνωρίζεται ως τέτοιος από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μια δημοκρατία και οι πολίτες της εξυπηρετούνται καλύτερα όταν εκείνοι που κατέχουν την εξουσία ζητούν συνεχώς: Γιατί γίνεται κάτι τέτοιο; Ποιος ωφελείται; Θα μπορούσε να γίνει καλύτερα;

Ένας καλός διαμεσολαβητής κάνει πάντα τέτοιες ερωτήσεις. Μια «καλή» δημοκρατία τους επιτρέπει να το κάνουν. Χωρίς φόβο. Χωρίς εύνοια.

Σας ευχαριστώ για το χρόνο σας. Ανυπομονώ για ένα πολύ επιτυχημένο συνέδριο.