Κοινή ακρόαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
με θέμα «Προς έναν υψηλό βαθμό λογοδοσίας, διαφάνειας και ακεραιότητας στα θεσμικά όργανα της ΕΕ»:
Ηθικές ερωτήσεις σχετικά με τις πρακτικές άσκησης
πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων (lobbying practices &amp)· Μητρώο Διαφάνειας
26 Μαρτίου 2015

Αξιότιμοι βουλευτές, κυρίες και κύριοι,

Θα ήθελα να ευχαριστήσω την πρόεδρο της Επιτροπής Συνταγματικών Υποθέσεων, κα Hübner, που με προσκάλεσε εδώ σήμερα σχεδόν ένα χρόνο από τότε που μίλησα κατά την έναρξη της μελέτης ακεραιότητας της Διεθνούς Διαφάνειας.

Ο ρόλος της Ευρωπαίας Διαμεσολαβήτριας είναι ακριβώς να συμβάλει στη διασφάλιση ότι κάθε θεσμικό όργανο και οργανισμός της ΕΕ ανταποκρίνεται στα υψηλότερα πρότυπα δεοντολογίας, διαφάνειας και χρηστής διοίκησης και η παρούσα μελέτη συμβάλλει σημαντικά στον ευρύτερο διάλογο για την εμπιστοσύνη στα θεσμικά μας όργανα.

Το δικό μου θεσμικό όργανο ήταν ένα από τα θεσμικά όργανα που καλύπτονται από τη μελέτη και έκτοτε ενήργησα με βάση δύο από τις κύριες συστάσεις της. Εγκρίναμε εσωτερικούς κανόνες για την καταγγελία δυσλειτουργιών. Δημοσιεύσαμε επίσης σχέδιο των εν λόγω κανόνων στον ιστότοπό μας για δημόσιο σχολιασμό· ζήτησε από τον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων τις απόψεις του σχετικά με τις διαδικασίες μας και απέστειλε επιστολή σε δέκα άλλα θεσμικά όργανα και οργανισμούς της ΕΕ για να μάθει τι έχουν κάνει ή σχεδιάζουν να κάνουν σε αυτόν τον σημαντικό τομέα.

Επίσης, ενέκρινα και δημοσίευσα τον πρώτο κώδικα δεοντολογίας για τον Διαμεσολαβητή. Δεν μπορώ να κηρύξω αν δεν εξασκούμαι κι εγώ.

Κατά το παρελθόν έτος διεξήγαγα επίσης σειρά ερευνών που αποσκοπούν στην προώθηση της ακεραιότητας εντός των θεσμικών οργάνων της ΕΕ. Το έργο αυτό εμπνέεται από διάφορους παράγοντες. Πιστεύω ότι η ΕΕ θα πρέπει να θέσει και να επιδείξει τα υψηλότερα δυνατά πρότυπα ακεραιότητας όχι μόνο για τον εαυτό της αλλά και για τον κόσμο. Σημειώνω ότι μια ολοένα και πιο ενεργός και δυναμική κοινωνία των πολιτών, της οποίας η επιρροή έχει ενταθεί και μεγεθυνθεί από την επανάσταση της τεχνολογίας των πληροφοριών, θα συνεχίσει να απαιτεί από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ μεγαλύτερο άνοιγμα και διαφάνεια και αυτά τα αιτήματα θα πρέπει να ικανοποιηθούν. Και τρίτον, οι φιλοδοξίες της ΕΕ σε σχέση με το εμπόριο, την ενέργεια και τις ψηφιακές συνδικαλιστικές οργανώσεις και τις σημαντικές επενδύσεις στην απασχόληση και την ανάπτυξη θα αυξήσουν τα αιτήματα των πολιτών για μεγαλύτερη λογοδοσία και μεγαλύτερη διαφάνεια όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται αυτές οι ενδεχόμενες αποφάσεις και ποιος ή τι τις επηρεάζει.

Οποιοσδήποτε περνά χρόνο στις Βρυξέλλες θα γνωρίζει τη σημασία της άσκησης πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων. Αρκεί να περάσει κανείς από τις πόρτες αυτού του κτιρίου για να ενημερωθεί αμέσως για την αυξημένη σημασία που αποδίδεται στον έλεγχό του, καθώς σχηματίζονται ουρές από νωρίς το πρωί για να λάβει κάρτες εισόδου στο πλαίσιο του συστήματος του Μητρώου Διαφάνειας.

Η άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων αποτελεί ζωτικό μέρος της δημοκρατίας μας, των ελευθεριών μας, του δικαιώματός μας ως πολιτών να εκπροσωπούμε όσους έχουν την εξουσία να λαμβάνουν αποφάσεις που θα επηρεάσουν τις ατομικές ζωές, καθώς και τις ζωές των μεγάλων και μικρών επιχειρήσεων. Αλλά ως πολίτες έχουμε επίσης το δικαίωμα και θα πρέπει να έχουμε την ελευθερία να γνωρίζουμε ποιος ασκεί πιέσεις και να εμπιστευόμαστε ότι αυτό γίνεται με διαφανή και ρυθμιζόμενο τρόπο. Τεράστια εμπορικά και άλλα συμφέροντα διακυβεύονται όταν προτείνονται, συζητούνται και τελικά γίνονται δεκτά ή ασκούνται βέτο. Η αδυναμία του πολίτη να δει πώς προκύπτουν τα αποτελέσματα αποτελεί άρνηση του θεμελιώδους δικαιώματος της συμμετοχής.

Στο πλαίσιο αυτό, θα αναφερθώ εν συντομία στην έρευνά μου σχετικά με το λεγόμενο φαινόμενο της μεταπήδησης από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Αναγνωρίζω ότι αυτό αποτελεί πρόκληση για όλα τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της ΕΕ, αλλά πιστεύω ότι πολλοί από αυτούς τους φορείς προσβλέπουν στην Επιτροπή για καθοδήγηση και καλό παράδειγμα.

Σκοπός της έρευνας αυτής ήταν να αξιολογηθεί ο τρόπος με τον οποίο η Επιτροπή διαχειρίζεται πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων που προκύπτουν όταν ανώτεροι υπάλληλοι μετακινούνται στον ιδιωτικό τομέα είτε μόνιμα είτε στο πλαίσιο διακοπής της σταδιοδρομίας τους. Έχω μια απλή άποψη για το θέμα αυτό. ακριβώς όπως καμία ΓΔ δεν θα ανεχόταν την κλοπή των αρχείων της ή την παραβίαση των υπολογιστών της, ούτε θα έπρεπε να επιτρέπουν μια κατάσταση όπου τα στρατηγικά τους συμφέροντα τίθενται σε κίνδυνο επιτρέποντας την ακατάλληλη χρήση εμπιστευτικών πληροφοριών από ιδιωτικά συμφέροντα που εμπορεύονται τις προνομιακές γνώσεις και επαφές ενός πρώην υπαλλήλου της ΕΕ.

Τον περασμένο Σεπτέμβριο, περιέγραψα μια ευρεία σειρά μέτρων που θα ενθάρρυνα την Επιτροπή να εγκρίνει σε αυτόν τον τομέα. Μια βασική πρόταση είναι ότι η Επιτροπή θα πρέπει να δημοσιεύει τακτικά στο διαδίκτυο όλες τις σχετικές πληροφορίες για ανώτερους υπαλλήλους της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των ονομάτων τους, που εγκαταλείπουν την εργασία τους εκτός της διοίκησης της ΕΕ. Κάλεσα επίσης την Επιτροπή να ενισχύσει τις διαδικασίες επανεξέτασης των υποθέσεων μεταπήδησης από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα, ώστε να αποφεύγονται οι συγκρούσεις συμφερόντων.

Κατά τη διάρκεια της έρευνάς μου, διαπίστωσα ελλείψεις στη συλλογιστική και την τεκμηρίωση τέτοιων υποθέσεων. Δεν είναι πάντοτε σαφές αν οι ενδιαφερόμενοι υπάλληλοι παρείχαν τις πληροφορίες που ήταν αναγκαίες για τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων από την Επιτροπή, ούτε με ποιον τρόπο ελήφθησαν υπόψη οι παρατηρήσεις των υπηρεσιών της. Επίσης, η Επιτροπή δεν εξηγεί πάντοτε πλήρως τους λόγους για τους οποίους αποφάσισε να εγκρίνει αίτημα αποδοχής προσφοράς εργασίας. Η αρχική απάντηση της Επιτροπής στην έρευνά μου ήταν ενθαρρυντική και αναμένω τα περαιτέρω μέτρα της, ιδίως σε σχέση με την υποχρέωσή της βάσει του αναθεωρημένου κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης να υποβάλλει εκθέσεις σχετικά με τις σχετικές δραστηριότητες των ανώτερων υπαλλήλων μετά την έξοδο από την υπηρεσία.

Είπα στην Επιτροπή: «Οι δημόσιοι υπάλληλοι έχουν νόμιμο δικαίωμα να δέχονται προσφορές εργασίας όταν αποχωρούν από τη δημόσια υπηρεσία. Ωστόσο, προκειμένου να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών στη δημόσια διοίκηση της ΕΕ, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να ενισχύσουν και να καταστήσουν πιο διαφανή τα συστήματα ελέγχου τους, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι κινήσεις αυτές δεν προκαλούν συγκρούσεις συμφερόντων. Η διεθνής εμπειρία μάς έχει δείξει ότι αυτό το φαινόμενο της μεταπήδησης από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα μπορεί μερικές φορές να έχει διαφθείρουσα επίδραση στο ανώτερο προσωπικό, γεγονός που βλάπτει πάρα πολύ την εμπιστοσύνη του κοινού. Είναι πολύ σημαντικό να διασφαλίσουμε ότι μια τέτοια κατάσταση δεν θα αναπτυχθεί στις Βρυξέλλες. Θα εντείνω αναλόγως τις εποπτικές εξουσίες μου.»

Συζήτησα το θέμα αυτό με την Αντιπρόεδρο Georgieva, η οποία κατανοεί πολύ καλά την πρόκληση, και ελπίζω σε ένα θετικό αποτέλεσμα.

Ξεκίνησα επίσης αυτεπάγγελτη έρευνα σχετικά με τη σύνθεση και τη διαφάνεια των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής. Όπως γνωρίζετε, η Επιτροπή επιβλέπει εκατοντάδες τέτοιες συμβουλευτικές ομάδες που διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην ανάπτυξη της νομοθεσίας και της πολιτικής της ΕΕ. Έχουν ήδη γίνει πολλά για την αύξηση της διαφάνειας και την προώθηση πιο ισορροπημένης εκπροσώπησης συμφερόντων στις ομάδες εμπειρογνωμόνων της, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης.

Σε δημόσια διαβούλευση επισημάνθηκε ότι τα κύρια προβλήματα που τέθηκαν αφορούσαν την ασυνεπή κατηγοριοποίηση των οργανισμών που συμμετέχουν σε ομάδες εμπειρογνωμόνων, την εκλαμβανόμενη ανισορροπία υπέρ των εταιρικών συμφερόντων σε ορισμένες ομάδες και τις πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων των εμπειρογνωμόνων που συμμετέχουν υπό την προσωπική τους ιδιότητα. Ως εκ τούτου, παρουσιάζω μια λεπτομερή ανάλυση που καλύπτει αυτό που πιστεύω ότι πρέπει να κάνει η Επιτροπή για να επιτύχει μεγαλύτερη διαφάνεια και πιο ισορροπημένη σύνθεση αυτών των ομάδων.

Όσον αφορά τους εμπειρογνώμονες που διορίζονται υπό την προσωπική τους ιδιότητα, προτείνω στην Επιτροπή να επανεξετάσει την πολιτική της για τη σύγκρουση συμφερόντων, αξιολογώντας πιο προσεκτικά το ιστορικό τους και δημοσιεύοντας λεπτομερή βιογραφικά σημειώματα. Επιπλέον, τα πρακτικά των συνεδριάσεων των ομάδων εμπειρογνωμόνων θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν λεπτομερέστερα. Ανυπομονώ να λάβω την απάντηση της Επιτροπής, η οποία αναμένεται στις 30 Απριλίου.

Όσον αφορά το Μητρώο Διαφάνειας, κάλεσα το Συμβούλιο να συμμετάσχει και πρότεινα να δοθεί προσοχή στο ισχύον εθελοντικό μητρώο. Όπως είπα τότε, «οι απλοί πολίτες που ενδιαφέρονται για αυτά τα θέματα θα συνεχίσουν να μπερδεύονται ως προς το γιατί η ΕΕ δεν υποστηρίζει, πιο άμεσα, το δικαίωμά τους να γνωρίζουν ποια συμφέροντα ασκούν πίεση στα θεσμικά όργανα της ΕΕ και για ποιους σκοπούς».

Θα παρακολουθώ τις διοργανικές συζητήσεις για το θέμα αυτό και ενθαρρύνομαι ιδιαίτερα από τις ενέργειες στις οποίες έχει ήδη προβεί η Επιτροπή Γιούνκερ για να στηρίξει το Μητρώο και να διασφαλίσει ότι οι εκπρόσωποι ομάδων συμφερόντων όντως υπογράφουν. Ωστόσο, πρέπει να διερευνηθεί η δυνατότητα να τεθεί το Μητρώο σε νομοθετική βάση, εάν η προτεινόμενη διοργανική συμφωνία δεν αποδειχθεί επιτυχής.

Εν κατακλείδι, πιστεύω ότι αυτή η νέα Επιτροπή είναι πραγματικά προσηλωμένη στην επίτευξη πραγματικής προόδου προς μεγαλύτερη διαφάνεια και λογοδοσία. Το παρατήρησα αυτό ιδίως σε σχέση με την πολύ πρόσφατη απάντησή του στην έρευνά μου σχετικά με τη διαφάνεια των διαπραγματεύσεων για την TTIP. Δεν πιστεύω ότι το κάνει αυτό επιδιώκοντας κάποια αφηρημένη καλή ή ηθική αρχή, αλλά μάλλον ότι έχει δει τη γραφή στον τοίχο. ότι τα αιτήματα που διατυπώνονται τώρα από τους πολίτες, τα αιτήματα που γίνονται όλο και πιο δυνατά, πιο άμεσα και πιο διάχυτα, από το μεγάφωνο των κοινωνικών και άλλων ειδών διαδραστικών νέων μέσων, καθιστούν τη δημιουργία πιο διαφανών και υπεύθυνων δομών και διαδικασιών μια καθημερινή επιχειρηματική επιταγή. Πράγματι, αυτά τα αιτήματα των ευρωπαίων πολιτών απευθύνονται φυσικά σε όλα τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της ΕΕ, και όχι μόνο στην Επιτροπή.

Πριν ολοκληρώσω τις παρατηρήσεις μου, θα ήθελα να ανακοινώσω ότι διοργανώνω εκδήλωση για τη διαφάνεια των ομάδων συμφερόντων τη Δευτέρα 11 Μαΐου με τον πρώτο αντιπρόεδρο κ. Timmermans και αρκετούς βασικούς ομιλητές, συμπεριλαμβανομένης της Διεθνούς Διαφάνειας, των οποίων οι συμμετέχοντες εδώ θα ήταν ευπρόσδεκτοι.

Η διοίκηση της ΕΕ εξακολουθεί να αγωνίζεται για να εξασφαλίσει τα υψηλά επίπεδα λαϊκής νομιμότητας που επιθυμεί. Τα πρότυπα που ήδη θέτει συχνά υπερβαίνουν τα πρότυπα πολλών κρατών μελών, αλλά εξακολουθεί να πρέπει να καταβάλει προσπάθειες για την επίτευξη του «χρυσού κανόνα» της ακεραιότητας, της διαφάνειας και της λογοδοσίας.

Ως Ευρωπαίοι, παρά τα προβλήματά μας, ζούμε σε ένα προνομιακό και προηγμένο μέρος του κόσμου, και με αυτό το προνόμιο και την καλή τύχη, έχουμε την υποχρέωση να ανταποκριθούμε στα υψηλότερα πρότυπα και να ενθαρρύνουμε και άλλους να κάνουν το ίδιο.

Σας ευχαριστώ.