Το 1987, ο V Pickl, τότε διευθυντής του Αυστριακού Συμβουλίου Διαμεσολαβητών, έγραψε ένα άρθρο στην Εφημερίδα του Διαμεσολαβητή, στο οποίο υποστήριζε ότι η ιδέα του Διαμεσολαβητή είχε ισλαμικές ρίζες. Από καιρό σε καιρό, αυτό έχει αναφερθεί, μερικές φορές για να αμφισβητηθεί η σημασία της σουηδικής πρωτοβουλίας για την εκλογή ενός Διαμεσολαβητή με συνταγματική εντολή το 1809, ο οποίος συχνά αναφέρεται ως ο κλασικός Διαμεσολαβητής ή ο κλασικός Κοινοβουλευτικός Διαμεσολαβητής.

Είναι αλήθεια ότι στην ισλαμική παράδοση του νόμου υπάρχει η ιδέα ενός ανώτερου αξιωματούχου που ασχολείται με καταγγελίες που απευθύνονται στον Κυβερνήτη από τον λαό. Είναι επίσης αλήθεια ότι ο Σουηδός βασιλιάς Κάρολος ο 12ος έγραψε την επιστολή προς την κυβέρνησή του, εγκαινιάζοντας την ίδρυση ενός Ανώτατου Συνηγόρου του Πολίτη, όταν ήταν φιλοξενούμενος ή κρατούμενος στην Αυλή του Τούρκου Αυτοκράτορα στις αρχές του 18ου αιώνα. σχεδόν 100 χρόνια πριν από την ημερομηνία που χρησιμοποιήθηκε ως σήμα για τη σουηδική εφεύρεση του γραφείου του Διαμεσολαβητή. Φαίνεται να έχει εμπνευστεί από την πρακτική ενός ανώτερου αξιωματούχου που ασχολείται με τις καταγγελίες των λαών σε αυτό το δικαστήριο. Ήταν εκεί επειδή ο ίδιος και ο στρατός του είχαν χάσει τη μάχη εναντίον του Ρώσου τσάρου και των στρατευμάτων του στην Πολτάβα το 1712 και έπρεπε να διαφύγει στην Τουρκία.

Ωστόσο, αυτό δεν ήταν η ίδρυση του γραφείου του Διαμεσολαβητή, όπως το γνωρίζουμε σήμερα. Στην πραγματικότητα, σε πολλά βασιλικά δικαστήρια στην Ευρώπη, υπήρχαν υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι που ασχολούνταν με καταγγελίες προς τον βασιλιά, μερικοί από αυτούς ως Δήμαρχος της Αραγονίας εμπνευσμένοι σαφώς από το ισλαμικό παράδειγμα, άλλοι σαφώς δημιουργήθηκαν μόνο για πρακτικούς λόγους. Όχι, η εφεύρεση της σουηδικής ιδέας του Διαμεσολαβητή τέθηκε σε ισχύ με μια συνταγματική μεταρρύθμιση του 1809, όταν δόθηκε στο σουηδικό νομοθετικό σώμα, το Ständerna, το δικαίωμα να εκλέγει Διαμεσολαβητή της Δικαιοσύνης, αφού αμφισβήτησε το δικαίωμα αυτό με τον Βασιλιά σχεδόν καθ' όλη τη διάρκεια του προηγούμενου αιώνα.

Όταν δόθηκε στο Κοινοβούλιο το δικαίωμα να εκλέγει τον Διαμεσολαβητή της Δικαιοσύνης, προοριζόταν να είναι εντελώς ανεξάρτητος από τον Βασιλιά, την κυβέρνησή του και τη διοίκηση. Η βασική ιδέα ήταν να δοθεί στον Διαμεσολαβητή το δικαίωμα να εποπτεύει τη νομιμότητα της διοίκησης εξ ονόματος της νομοθετικής εξουσίας, αλλά ταυτόχρονα ανεξάρτητα από το εν λόγω όργανο. Η νομοθετική εξουσία δεν είχε το δικαίωμα να παρεμβαίνει στις δραστηριότητες του Διαμεσολαβητή, ιδίως στις συναλλαγές του με συγκεκριμένη υπόθεση. Ωστόσο, θα μπορούσε να σχολιάσει τις πράξεις του κατά την εξέταση της ετήσιας έκθεσής του.

Στον Σουηδό Διαμεσολαβητή δόθηκαν επίσης ευρείες εξουσίες, το δικαίωμα να εποπτεύει όχι μόνο τη δημόσια διοίκηση, αλλά και το δικαστικό σώμα. Είχε το δικαίωμα όχι μόνο να κάνει συστάσεις, αλλά και να ασκήσει δίωξη ή να αποφασίσει για τη δίωξη ενός δημοσίου υπαλλήλου ή δικαστή ,, εάν χρειαζόταν. Δεν θα πρέπει να ενεργεί μόνο βάσει καταγγελιών, αλλά θα πρέπει επίσης να έχει το δικαίωμα να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες. Πιστεύω ότι είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι ο Διαμεσολαβητής δεν σχολιάζει την ουσία μιας δικαστικής απόφασης και σπάνια μια διοικητική απόφαση. Επικεντρώνεται σε διαδικαστικά ζητήματα, για παράδειγμα αν ένα πρόσωπο έχει δικαστεί δίκαια ή αν υπήρξαν νόμιμα δικαιώματα για έρευνα ή αν οι αποφάσεις είναι δεόντως αιτιολογημένες.

Τέλος, θα ήθελα να τονίσω ότι ο συγκεκριμένος Διαμεσολαβητής, τον οποίο θα θεωρούσα τον κλασικό Κοινοβουλευτικό Διαμεσολαβητή, ενεργεί με πολύ δημόσιο τρόπο. Τα αρχεία και τα ευρήματά του είναι συνήθως ανοιχτά για να τα μελετήσει κανείς. Ο Διαμεσολαβητής εκλέγεται για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, κατά τη διάρκεια του οποίου η αναστολή του απαιτεί πολύ σοβαρούς λόγους. Μπορεί να επανεκλεγεί.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι Σουηδοί είχαν μόνο έναν οπαδό, τη Φινλανδία, η οποία κέρδισε την ανεξαρτησία της το 1917, καθιέρωσε κοινοβουλευτικό διαμεσολαβητή στο σύνταγμά της του 1919. Τότε μόνο το 1955 η Δανία ίδρυσε το γραφείο του Διαμεσολαβητή, το οποίο έγινε το ίδιο το πρότυπο για τα περισσότερα γραφεία των Διαμεσολαβητών, τουλάχιστον στις χώρες της Κοινοπολιτείας, καθώς και για τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή.

Το σκανδιναβικό μοντέλο αναφέρεται συχνά, αλλά το δανικό και το νορβηγικό γραφείο (που δημιουργήθηκε το 1964) είναι στην πραγματικότητα ένα σαφώς διαφορετικό μοντέλο. Θα μπορούσατε να πείτε πιο μοντέρνο αν θέλετε, αλλά στην πραγματικότητα κοιτάζοντας μόνο τις δυνάμεις του, είναι μια πολύ ασθενέστερη εναλλακτική λύση με πολλούς τρόπους.

Το γραφείο του Δανού Διαμεσολαβητή δεν έχει εξουσία δίωξης, αλλά μπορεί να κινήσει διαδικασία μέσω εισαγγελέα. Δεν εποπτεύει βασικά το κράτος δικαίου, αλλά επικεντρώνεται περισσότερο στην πιθανή κακοδιοίκηση στις δραστηριότητες της παραδοσιακής δημόσιας διοίκησης. Δεν έχει δικαίωμα εποπτείας του δικαστικού σώματος και χειρίζεται τις υποθέσεις του ως επί το πλείστον με εμπιστευτικό τρόπο. Αυτό είναι το μοντέλο που κατέκτησε τον κόσμο. ξεκινώντας από τη Νέα Ζηλανδία το 1963 και στη συνέχεια έχοντας οπαδούς σε πολλές χώρες στη δεκαετία του '60 και του '70. Μέχρι το τέλος του 1995, υπήρχαν γραφεία Διαμεσολαβητών με διαφορετικά ονόματα σε 75 χώρες, συμπεριλαμβανομένων 27 ευρωπαϊκών χωρών. Σήμερα, 12 από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαθέτουν γραφείο Διαμεσολαβητή σε εθνικό επίπεδο, δεδομένου ότι το Βέλγιο και η Ελλάδα αποφάσισαν πρόσφατα να ιδρύσουν το δικό τους γραφείο.

Στο Λουξεμβούργο και τη Γερμανία, υπάρχει το δικαίωμα αναφοράς στο Κοινοβούλιο σε εθνικό επίπεδο. Στην Ιταλία, υπάρχουν μέχρι στιγμής μόνο διαμεσολαβητές σε περιφερειακό και δημοτικό επίπεδο, ενώ κατά καιρούς εκκρεμούν νομοθετικές προτάσεις στο ιταλικό κοινοβούλιο.

Γιατί ήταν το δανικό μοντέλο που επρόκειτο να αποτελέσει τη βάση για πολλά από τα γραφεία των Διαμεσολαβητών; Νομίζω ότι υπήρχαν τρεις λόγοι. Πρώτον, ήταν ένα πιο ευέλικτο και ελαφρύ σύστημα ελέγχου από το σουηδικό μοντέλο, ιδίως η εποπτεία των δικαστηρίων και το δικαίωμα δίωξης έχουν αμφισβητηθεί σε μεγάλο βαθμό σε πολλές χώρες. Δεύτερον, η εστίασή της στην πρόληψη της κακοδιοίκησης και στην επίλυση διαφορών μεταξύ των πολιτών και της διοίκησης, καθώς και στην ανάπτυξη καλύτερων προτύπων διοικητικής συμπεριφοράς, φαίνεται ότι προσέλκυσε χώρες με εδραιωμένη κοινοβουλευτική δημοκρατία. Τρίτον, ο πρώτος Δανός Διαμεσολαβητής, Stephan Hurwitz, ήταν ένας αποτελεσματικός πωλητής της ιδέας του Διαμεσολαβητή στην παγκόσμια σκηνή.

Φυσικά, πολλές χώρες έχουν συμβάλει σε αυτό το μοντέλο με τις δικές τους τροποποιήσεις. Η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο με το πολιτικό φίλτρο - ένας καταγγέλλων πρέπει να λάβει τη συγκατάθεση ενός βουλευτή ή ενός γερουσιαστή για να γίνει αποδεκτός -, η Ισπανία με το ανεπτυγμένο και αποτελεσματικό δίκτυο περιφερειακών διαμεσολαβητών στις αυτόνομες κοινότητες και εσείς, εδώ στην Αυστρία, με το διοικητικό σας συμβούλιο τριών διαμεσολαβητών με συνταγματική εντολή και ανεξάρτητο δικαίωμα εποπτείας της δημόσιας διοίκησης.

Ποιο είναι το καλύτερο σύστημα, τι πρέπει πραγματικά να κάνει ένας Διαμεσολαβητής, υπάρχει καθόλου ένας κλασικός Κοινοβουλευτικός Διαμεσολαβητής;

Το 1974 ο Διεθνής Δικηγορικός Σύλλογος όρισε τον «Διαμεσολαβητή» ως εξής:

«Γραφείο που προβλέπεται από το Σύνταγμα ή από πράξη της νομοθετικής εξουσίας ή του κοινοβουλίου και διευθύνεται από ανεξάρτητο υψηλόβαθμο δημόσιο λειτουργό ο οποίος είναι υπεύθυνος έναντι της νομοθετικής εξουσίας ή του κοινοβουλίου, ο οποίος λαμβάνει καταγγελίες από θιγόμενα πρόσωπα κατά κυβερνητικών υπηρεσιών, υπαλλήλων και εργοδοτών ή ο οποίος ενεργεί αυτεπάγγελτα και έχει την εξουσία να διερευνά, να συνιστά διορθωτικά μέτρα και να εκδίδει εκθέσεις.»

Αυτή παραμένει μία από τις καλύτερες προσπάθειες για τον ορισμό του γραφείου του Διαμεσολαβητή.

Σε ένα περιεκτικό και ενδιαφέρον έγγραφο που παρουσίασε ο Sir John Robertson, πρώην κοινοβουλευτικός επίτροπος της Νέας Ζηλανδίας, κατά την 6η διάσκεψη του Διεθνούς Ινστιτούτου Διαμεσολαβητών στις 21 Οκτωβρίου 1996 στο Μπουένος Άιρες, δηλώνει μάλλον απαισιόδοξα ότι δεν υπάρχει καθαρό μοντέλο θεσμικού οργάνου του Διαμεσολαβητή, διότι κάθε χώρα έχει ενσωματώσει την έννοια στο συνταγματικό και πολιτικό της πλαίσιο για να ανταποκριθεί στις δικές της απαιτήσεις.

Αναφέρει επίσης τα εξής:

«Αυτή η υπερβολική προσοχή έχει δοθεί στη διαφωνία μεταξύ των μοντέλων που αναπτύσσονται σε όλο τον κόσμο». Και ολοκληρώνει τις παρατηρήσεις του λέγοντας: «η πραγματική δοκιμασία στο τέλος είναι πόσο ανεξάρτητη είναι να επικρίνεις τις διαδικασίες της εκτελεστικής κυβέρνησης, να κρατάς την κυβέρνηση υπόλογη για τα λάθη της και να επιτυγχάνεις αξιοπιστία και εμπιστοσύνη τόσο με την κυβέρνηση όσο και με τους κυβερνώμενους».

Ακούγοντας την παρουσίαση της εφημερίδας, συμφώνησα με μεγάλο μέρος του μηνύματός της. Το απόσπασμα που μόλις ανέφερα με έκανε λίγο αμφίβολο. Διαπίστωσα μια αίσθηση παραίτησης μπροστά στην πραγματική εξέλιξη του θεσμού του Διαμεσολαβητή σε ορισμένες χώρες με κακές επιδόσεις στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Μια υπερβολικά ρεαλιστική στάση θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποδυνάμωση των απαιτήσεων για το γραφείο του Διαμεσολαβητή, σε επίπεδο στο οποίο, για παράδειγμα, το κινεζικό υπουργείο που ασχολείται με καταγγελίες ή ο ίδιος ο Φιντέλ Κάστρο θα μπορούσαν να αρχίσουν να αυτοαποκαλούνται γραφείο του Διαμεσολαβητή.

Ακόμη και αν το πολύ κλασικό γραφείο του Κοινοβουλευτικού Διαμεσολαβητή υπάρχει μόνο σε λίγες χώρες και όλοι οι λαοί πρέπει να έχουν το δικαίωμα να διαμορφώνουν τα μοντέλα τους για τον έλεγχο της δημόσιας εξουσίας εντός του συνταγματικού τους τοπίου, θα πρέπει πάντα να υπάρχει μια ιδεαλιστική και σταθερή διεθνής γνώμη στην ίδια τη βάση για ένα επιτυχημένο γραφείο Διαμεσολαβητή.

Η γνωμοδότηση αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει:

η συνταγματική εντολή, η εκλογή από το Κοινοβούλιο με μυστική ψηφοφορία, μια πραγματική εγγύηση ανεξαρτησίας, η ελεύθερη πρόσβαση του καταγγέλλοντος και το δικαίωμα ιδίας πρωτοβουλίας, μια ευρεία εντολή και επαρκείς εξουσίες διερεύνησης και αναφοράς υπό τη συνολική εποπτεία της νομοθετικής εξουσίας.

Κατανοώ καλά ότι αυτό δεν είναι εφικτό σε όλες τις χώρες υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, και σέβομαι το δικαίωμά τους να αποφασίζουν για τον εαυτό τους, αλλά θα πρέπει να εξακολουθήσει να υπάρχει ένας βέλτιστος στόχος, με βάση τα χαρακτηριστικά του κλασικού Κοινοβουλευτικού Διαμεσολαβητή. Το κίνημα του διεθνούς διαμεσολαβητή πρέπει να έχει μια πραγματική δέσμευση για τη συνταγματική δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα, ακόμη και με έναν ελαφρώς ιδεαλιστικό απόηχο. Ίσως κανείς να μην φτάσει ποτέ στα αστέρια, αλλά τα αστέρια έχουν δείξει το δρόμο σε πολλούς ναυτικούς σε ταραγμένα νερά.

Στην Ευρώπη σήμερα, υπάρχουν δύο σημαντικές προκλήσεις για τα γραφεία των Διαμεσολαβητών και παρεμφερών φορέων: η μία είναι η αυξανόμενη ανάγκη γνώσης και εφαρμογής του διεθνούς και κοινοτικού δικαίου και η άλλη είναι η ταχεία αλλαγή στη δημόσια διοίκηση μέσω ιδιωτικοποιήσεων και αναθέσεων δημόσιων υπηρεσιών. Νωρίτερα, η κύρια διεθνής πρόκληση ήταν η εποπτεία των διεθνών συμβάσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα σε εθνικό επίπεδο. Λόγω του ενεργού ρόλου που διαδραματίζει το Συμβούλιο της Ευρώπης από το 1985 με τις εξαμηνιαίες στρογγυλές τράπεζες για τους διαμεσολαβητές, η δραστηριότητα αυτή αποτελεί καθιερωμένη πρακτική στα περισσότερα γραφεία διαμεσολαβητών.

Δεδομένου ότι η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει ενσωματωθεί ως εθνικό δίκαιο στα περισσότερα κράτη μέλη, δεν υπάρχει πρόβλημα εξουσίας για την εκτέλεση της εποπτείας.

Πιο πρόσφατα, η ανάγκη για μια πιο προσεκτική εξέταση από τους εθνικούς διαμεσολαβητές του τρόπου με τον οποίο το κοινοτικό δίκαιο και τα δικαιώματα των ευρωπαίων πολιτών, που θεσπίστηκαν με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο, εισήχθη από το γραφείο του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή. Αν και πρέπει να γίνουν πολλά ειδικά όσον αφορά τις διατάξεις που αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία των ευρωπαίων πολιτών, δεν νομίζω ότι αυτό θα επιβαρύνει υπερβολικά τους εθνικούς διαμεσολαβητές. Είμαι πολύ ευτυχής που μπορώ να επιβεβαιώσω ότι το αυστριακό Συμβούλιο Διαμεσολαβητών συνεργάστηκε πλήρως από την αρχή αυτής της διεθνούς δραστηριότητας.

Η αναδιαμόρφωση του δημόσιου τομέα ως μέσου εκσυγχρονισμού, δυνατότητας εξοικονόμησης πόρων ή πολιτικής πεποίθησης οδηγεί σε βαθιές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι δημόσιες δραστηριότητες. Πιστεύω ότι έχουμε δει μόνο την αρχή αυτού.

Η κακοδιοίκηση, η γραφειοκρατία ή η κακομεταχείριση ενός πελάτη δεν περιορίζεται μόνο σε δημόσιες δραστηριότητες, δυστυχώς υπάρχει και στον ιδιωτικό τομέα. Για τον πολίτη που δικαιούται δημόσιας υπηρεσίας, δεν υπάρχει διαφορά εάν υφίσταται κακομεταχείριση από δημόσιο φορέα ή ιδιωτική εταιρεία.

Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο σε μια κοινωνία δικαίου να διασφαλίζεται το δικαίωμα των πολιτών να υποβάλλουν καταγγελία, ακόμη και αν μια δημόσια δραστηριότητα παραδίδεται για να διευθύνεται από ιδιωτική εταιρεία ή ένωση. Για μένα, υπάρχει υποχρέωση για τους εθνικούς διαμεσολαβητές να είναι ενεργοί και να δρομολογούν τις απαραίτητες αλλαγές στους νόμους ή ακόμη και στο σύνταγμα για να εγγυηθούν την αποτελεσματική εποπτεία των δικαιωμάτων των πολιτών σε αυτόν τον τομέα. Αυτό θα πρέπει να ισχύει ανεξάρτητα από το αν ο φορέας είναι δημόσιος ή ιδιωτικός, σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η δραστηριότητα είναι παραδοσιακά δημόσια και κατά βάση ασκείται με δημόσιους πόρους. Αναζητώντας πιο ευέλικτους τρόπους δημόσιας υπηρεσίας, δεν πρέπει να λησμονείται το δικαίωμα των πολιτών για δίκαιη μεταχείριση.

Έχει ειπωθεί ότι ο θεσμός του Κοινοβουλευτικού Διαμεσολαβητή αποτελεί τη σημαντικότερη ενιαία συνταγματική εξέλιξη αυτού του αιώνα. Ο Σουηδός Διαμεσολαβητής, Claes Eklundh, παραθέτει μερικές φορές ένα παλιό θρησκευτικό σουηδικό κείμενο που δηλώνει ότι ο Χριστός είναι ο Διαμεσολαβητής του Θεού στη γη. Όταν ήμουν Κοινοβουλευτικός Διαμεσολαβητής στη Φινλανδία, είχα έναν βοηθό που του άρεσε να λέει ότι ο Διαμεσολαβητής είναι σαν τον Άγιο Βασίλη, προέρχεται από τον Βορρά και κάνει μόνο καλά πράγματα για τους ανθρώπους.

Μερικές φορές ο Διαμεσολαβητής συγκρίνεται με τον Μπάτμαν, τον Σούπερμαν ή τον Ρομπέν των Δασών. Λοιπόν, δεν είναι κανένας από αυτούς. Αυτό καταδεικνύει την ανάγκη και την ελπίδα των ανθρώπων ότι κάπου πίσω από την γκρίζα και μαζική διοίκηση θα πρέπει να υπάρχει κάποιος που θα βοηθήσει τον μέσο πολίτη να επιτύχει τα νόμιμα δικαιώματά του.

Θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι κανένας Διαμεσολαβητής δεν μπορεί να αντικαταστήσει μια δημόσια διοίκηση που διοικείται επαγγελματικά και τις υπηρεσίες της ή μια δικαιοσύνη που λειτουργεί καλά, οι οποίες αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους μιας δημοκρατικής κοινωνίας. Ένα ενεργό και αφοσιωμένο γραφείο Διαμεσολαβητή μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα της διοίκησης από την άποψη των πολιτών και να της προσδώσει ένα πιο ανθρώπινο και κοινωνικό πρόσωπο βοηθώντας τους πολίτες να αποκτήσουν τα νόμιμα δικαιώματά τους.

Κάνοντας αυτό με επιτυχία το κατέστησε ένα μοναδικό εργαλείο για τους πολίτες στην εποχή μας. Ας το κρατήσουμε έτσι !

Θα ήθελα να συγχαρώ το αυστριακό Συμβούλιο του Διαμεσολαβητή από τα βάθη της καρδιάς μου για την 20ή επέτειό του, για τα βαθιά επιτεύγματά του και τα πολυεκτιμημένα αποτελέσματά του κατά τις δύο πρώτες δεκαετίες του. Συνεχώς αγωνίζεται για ένα πιο ανθρώπινο και κοινωνικό αυστριακό δημόσιο περιβάλλον. Ελπίζω ότι θα κοιτάξετε το μέλλον με ελπίδα, πίστη και δύναμη για να ξεκαθαρίσετε όλες τις διαμάχες και τα προβλήματα που μπορεί να προκύψουν στο δρόμο σας.

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.