1 Εισαγωγή

Είμαι στην ευχάριστη θέση να συμμετάσχω σε αυτή την 34η σύνοδο του συνεδρίου Asser για το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Θα ξεκινήσω τη συμβολή μου εξηγώντας τι είναι ο διαμεσολαβητής, πώς έχει εξαπλωθεί και αναπτυχθεί ο θεσμός του διαμεσολαβητή και τη σχέση μεταξύ διαμεσολαβητών και δικαστηρίων.

Στη συνέχεια, θα αναφερθώ στον ρόλο του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή στη Συνέλευση και στις διατάξεις του Συντάγματος που αφορούν τον Διαμεσολαβητή.

Τέλος, θα εξετάσω τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και θα εξηγήσω τους λόγους για τους οποίους οι διαμεσολαβητές, συμπεριλαμβανομένων των διαμεσολαβητών στα κράτη μέλη, διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην εφαρμογή του Χάρτη.

2 Τι είναι ο Διαμεσολαβητής;
2.1 Ο βασικός ρόλος

Η βασική λειτουργία του διαμεσολαβητή είναι να διερευνά και να υποβάλλει εκθέσεις σχετικά με καταγγελίες κατά δημόσιων αρχών.

Ο κόσμος των διαμεσολαβητών είναι ποικιλόμορφος, αλλά υπάρχουν ορισμένα γενικά αναγνωρισμένα κριτήρια που πρέπει να πληροί κάθε διαμεσολαβητής. Πρόκειται για τα εξής: ανεξαρτησία· δίκαιη διαδικασία· δημόσια λογοδοσία· και αποτελεσματικότητα.

Εκτός από την άσκηση ελέγχου επί των δημόσιων αρχών, οι διαμεσολαβητές αποτελούν επίσης έναν πόρο που συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας της διαχείρισης του δημόσιου τομέα, ιδίως με την αντιμετώπιση των υποκείμενων συστημικών προβλημάτων που προκαλούν καταγγελίες.

2.2 Η ανάπτυξη του θεσμού του Διαμεσολαβητή

Το πρώτο γραφείο διαμεσολαβητή δημιουργήθηκε στη Σουηδία το 1809 για να ελέγχει τη νομιμότητα των ενεργειών των δημόσιων λειτουργών.

Κατά τη διάρκεια του επόμενου ενάμιση αιώνα, μόλις δύο ακόμη χώρες ίδρυσαν διαμεσολαβητές με γενικές αρμοδιότητες: Η Φινλανδία το 1919 και η Δανία το 1955.

Στη δεκαετία του 1960 και στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ένα πρώτο κύμα παγκόσμιας επέκτασης ξεκίνησε όταν παλαιότερες δημοκρατίες όπως η Νορβηγία, η Νέα Ζηλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία δημιούργησαν διαμεσολαβητές.

Το έπραξαν προκειμένου να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα των πολιτών με τη δημόσια διοίκηση, η οποία επεκτάθηκε και ανέλαβε νέους ρόλους τον 20ό αιώνα, ιδίως μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι λειτουργίες κοινωνικής πρόνοιας του κράτους αυξήθηκαν δραματικά.

Σε δύο διαδοχικά κύματα παγκόσμιας επέκτασης, ιδρύθηκαν διαμεσολαβητές σε πολλές νεότερες δημοκρατίες στο πλαίσιο της δέσμευσής τους να σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και την αρχή της δημοκρατίας:

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 και μετά, ο διαμεσολαβητής ιδρύθηκε σε μετα-αυταρχικά κράτη, όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ελλάδα στην Ευρώπη και σε πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής.

Μετά το 1989, ιδρύθηκαν διαμεσολαβητές σε μετα-ολοκληρωτικά κράτη· Δηλαδή, σε χώρες που προηγουμένως κυβερνούνταν από κομμουνιστικά καθεστώτα.

Αυτή η ακολουθία ανάπτυξης αντικατοπτρίζεται σε διαφορετικά ονόματα: Διαμεσολαβητής· Επίτροπος Διοίκησης· Médiateur· Defensor del Pueblo· Διαμεσολαβητής για τα ανθρώπινα δικαιώματα· Επίτροπος Πολιτικών Δικαιωμάτων.

Σημαίνει επίσης ότι το έργο των σύγχρονων διαμεσολαβητών, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, βασίζεται σε τρία αλληλοεπικαλυπτόμενα και αλληλοϋποστηριζόμενα στοιχεία: νομιμότητα, χρηστή διοίκηση και ανθρώπινα δικαιώματα.

2.3 Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

Η Συνθήκη του Μάαστριχτ θέσπισε τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή το 1993 για την ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ των πολιτών και του επιπέδου διακυβέρνησης της Ένωσης.

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής είναι αρμόδιος για την αντιμετώπιση περιπτώσεων κακοδιοίκησης στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και οργανισμών.

Φυσικά, τα θεσμικά όργανα απαριθμούνται στη Συνθήκη, αλλά η κατηγορία των «οργανισμών» είναι αορίστου χρόνου και έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, καθώς έχουν συσταθεί νέοι οργανισμοί.

Το επίκεντρο του έργου του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, ιδίως όσον αφορά τη νομιμότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα, είναι η νομολογία του Δικαστηρίου και του Πρωτοδικείου.

Αυτό με φέρνει σε ένα σημαντικό γενικό σημείο σχετικά με τη σχέση μεταξύ του έργου των διαμεσολαβητών και του έργου των δικαστηρίων.

2.4 Διαμεσολαβητές και δικαστήρια

Το κράτος δικαίου και ο σεβασμός των ατομικών δικαιωμάτων δεν μπορούν να διασφαλιστούν εάν δεν υπάρχει ισχυρή και ανεξάρτητη δικαιοσύνη.

Ωστόσο, όταν πληρούται αυτή η προϋπόθεση, οι διαμεσολαβητές μπορούν επίσης να διαδραματίσουν πολύτιμο ρόλο στην ενδυνάμωση των πολιτών, στην παροχή έννομης προστασίας και στη βελτίωση της ποιότητας της δημόσιας διοίκησης.

Για να εξηγηθεί γιατί συμβαίνει αυτό, είναι χρήσιμο να συγκριθούν ορισμένα από τα διαφορετικά χαρακτηριστικά των δικαστηρίων και των διαμεσολαβητών.

Οι αποφάσεις των δικαστηρίων είναι δεσμευτικές και μπορούν να παρέχουν έγκυρες ερμηνείες του νόμου. Ωστόσο,

οι διαδικαστικοί κανόνες είναι αυστηροί και πολύπλοκοι·

οι διαδικασίες είναι συχνά χρονοβόρες και δαπανηρές·

μια δικαστική υπόθεση είναι συνήθως ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος: Δηλαδή, η μία πλευρά κερδίζει και η άλλη χάνει. και τέλος

τα δικαστήρια μπορούν να ενεργήσουν μόνο όταν μια υπόθεση παραπέμπεται ενώπιόν τους.

Από την άλλη πλευρά:

Οι διαμεσολαβητές διαθέτουν ευέλικτες και ανεπίσημες διαδικασίες. Αυτό είναι δυνατό διότι ο διαμεσολαβητής συνήθως δεν έχει την εξουσία να λαμβάνει νομικά δεσμευτικές αποφάσεις. (Ούτε είναι απαραίτητη μια τέτοια εξουσία: όταν το κράτος δικαίου και η δημοκρατία είναι ισχυρά, οι δημόσιες αρχές συνήθως ακολουθούν τις συστάσεις του διαμεσολαβητή)·

μπορούν να ενεργούν σχετικά γρήγορα και με χαμηλό κόστος, συνήθως χωρίς κόστος για τον καταγγέλλοντα·

μπορούν να προωθήσουν θετικά αποτελέσματα που ωφελούν τόσο τον καταγγέλλοντα όσο και τη δημόσια αρχή·

τέλος, οι διαμεσολαβητές μπορούν να είναι τόσο προορατικοί όσο και αντιδραστικοί. Για παράδειγμα, μπορούν να αναλάβουν πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση συστημικών προβλημάτων στη δημόσια διοίκηση. Μπορούν επίσης να διοργανώνουν ενημερωτικές εκστρατείες για την ενημέρωση των πολιτών σχετικά με τα δικαιώματά τους και τον τρόπο χρήσης τους.

Η σημασία των δικαστηρίων για την προάσπιση του κράτους δικαίου και των ατομικών δικαιωμάτων σημαίνει ότι είναι σημαντικό να μην υπερφορτώνονται με περιττές υποθέσεις.

Ιδανικά, επομένως, η προσφυγή στο δικαστήριο θα πρέπει να είναι η τελευταία, και όχι η πρώτη, προσφυγή για έναν πολίτη που έχει πρόβλημα με τις δημόσιες αρχές.

Όπου υπάρχουν διαμεσολαβητές, οι πολίτες μπορούν να επιλέξουν την εξωδικαστική προσφυγή του διαμεσολαβητή ως εναλλακτική λύση αντί της προσφυγής στο δικαστήριο. Αυτό διευρύνει την πρόσβαση στη δικαιοσύνη και ενισχύει τόσο το κράτος δικαίου όσο και την ποιότητα της δημοκρατίας.

Αυτή η ανάλυση των διαμεσολαβητών και των διαφόρων μέσων έννομης προστασίας τροφοδότησε τις κύριες προτάσεις του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή για το Σύνταγμα.

3 Η Συνέλευση, το Σύνταγμα και οι διαμεσολαβητές (1)
3.1 Οι κύριες προτάσεις του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής συμμετείχε ως παρατηρητής τόσο στη Συνέλευση υπό την προεδρία του Valéry GISCARD D’ESTAING, η οποία συνέταξε το Σύνταγμα, όσο και στην προηγούμενη Συνέλευση (υπό την προεδρία του Roman HERZOG), η οποία συνέταξε τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, που διακηρύχθηκε στη Νίκαια τον Δεκέμβριο του 2000.

Και στις δύο Συμβάσεις, ο Διαμεσολαβητής πίεσε ώστε οι διαβουλεύσεις να επικεντρωθούν όχι μόνο στις δομές εξουσίας, αλλά και στους πολίτες.

Όσον αφορά τη δικαστική προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο Διαμεσολαβητής υποστήριξε τόσο την προσχώρηση της Ένωσης στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου όσο και έναν νομικά δεσμευτικό Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, υποστηρίζοντας ότι οι δύο αυτοί χάρτες θα πρέπει να θεωρούνται συμπληρωματικοί και όχι εναλλακτικοί.

Το Σύνταγμα προβλέπει πράγματι και τα δύο αυτά είδη προστασίας.

Ο Διαμεσολαβητής τόνισε επίσης ότι η χρηστή διοίκηση είναι απαραίτητη για να μπορούν οι πολίτες να απολαμβάνουν τα δικαιώματά τους ως καθημερινή πραγματικότητα και ζήτησε το Σύνταγμα να προβλέπει νόμο για τη χρηστή διοίκηση που θα ισχύει για όλα τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης.

Ένας τέτοιος νόμος θα έθετε σε εφαρμογή το δικαίωμα χρηστής διοίκησης των πολιτών, το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 41 (ΙΙ-101) του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, και θα τερμάτιζε την παρούσα συγκεχυμένη κατάσταση, στην οποία τα διάφορα θεσμικά όργανα της Ένωσης εφαρμόζουν διαφορετικούς κώδικες χρηστής διοίκησης.

Όπως επισήμανε η Επίτροπος DE PALACIO στη συζήτηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την ετήσια έκθεση του Διαμεσολαβητή (25 Σεπτεμβρίου 2003), η έκκληση αυτή απαντήθηκε στο άρθρο ΙΙΙ-304 (ΙΙΙ-398) του Συντάγματος, το οποίο προβλέπει ότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία διασφαλίζει μια ανοικτή, αποτελεσματική και ανεξάρτητη ευρωπαϊκή διοίκηση.

Επιπλέον, ο Γενικός Γραμματέας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ. O’SULLIVAN, ανέφερε το 2006 ως πιθανή ημερομηνία για την υποβολή από την Επιτροπή σχεδίου πρότασης για έναν τέτοιο νόμο.

Τέλος, ο Διαμεσολαβητής ζήτησε από το Σύνταγμα να ορίζει σαφώς τα ένδικα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους οι πολίτες σε περίπτωση μη σεβασμού των δικαιωμάτων τους βάσει του δικαίου της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένου τόσο του δικαιώματος προσφυγής σε εθνικό δικαστήριο όσο και του δικαιώματος πραγματικής εξωδικαστικής προσφυγής.

3.2 Η θέση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή στο Σύνταγμα

Όσον αφορά τον ρόλο του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, το αποτέλεσμα ήταν πολύ θετικό.

Στο πρώτο μέρος του Συντάγματος, ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής αναφέρεται τόσο στο άρθρο I-8 (I-10) του τίτλου για την ιθαγένεια και τα θεμελιώδη δικαιώματα (τίτλος II) όσο και στο άρθρο I-48 (I-49) του τίτλου για τη δημοκρατική ζωή της Ένωσης (τίτλος VI).

Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής αποτελεί τον σύνδεσμο μεταξύ των δεσμεύσεων της Ένωσης όσον αφορά τα ανθρώπινα και τα θεμελιώδη δικαιώματα και των δημοκρατικών δεσμεύσεων και προσδοκιών της.

Το άρθρο Ι-48 (Ι-49) καθιστά επίσης σαφές ότι ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής εκλέγεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και όχι διορίζεται. Η αλλαγή αυτή αντικατοπτρίζει καλύτερα την πραγματικότητα και έχει συμβολική σημασία για την ανεξαρτησία του Διαμεσολαβητή.

Επιπλέον, η κατάρρευση της δομής του «πυλώνα» της Ένωσης σημαίνει ότι η εντολή του Διαμεσολαβητή διευρύνεται ώστε να περιλαμβάνει όλα τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμούς της Ένωσης.

Τα άρθρα για τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και στο Μέρος ΙΙΙ του Συντάγματος (II-43, III-237 (II-103, III-335)) ενσωματώνουν επίσης αυτές τις αλλαγές.

3.3 Δικαστικά και εξωδικαστικά μέσα έννομης προστασίας στα κράτη μέλη

Όσον αφορά τα ένδικα μέσα, το άρθρο I-28 (I-29) απαντά (αν και κάπως λοξά) στην έκκληση του Διαμεσολαβητή προς το Σύνταγμα να ενημερώνει τους πολίτες για το δικαίωμά τους να προσφεύγουν σε εθνικό δικαστήριο. Απαιτεί από τα κράτη μέλη να προβλέπουν «δικαιώματα προσφυγής επαρκή για τη διασφάλιση αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας στους τομείς που καλύπτονται από το δίκαιο της Ένωσης».

Ωστόσο, ούτε η Σύμβαση ούτε η ΔΚΔ βρήκαν χρόνο να ενεργήσουν σχετικά με προτάσεις για την ενίσχυση των εξωδικαστικών μέσων έννομης προστασίας σε περιπτώσεις στις οποίες τα κράτη μέλη δεν συμμορφώνονται με το δίκαιο της Ένωσης.

Ωστόσο, παραμένω πεπεισμένος ότι οι διαμεσολαβητές σε όλα τα επίπεδα μπορούν να διαδραματίσουν ζωτικό ρόλο στη διασφάλιση της πλήρους και ορθής εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένου του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, στον οποίο επιθυμώ τώρα να απευθυνθώ.

4 Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων
4.1 Εφαρμογή του Χάρτη σε επίπεδο Ένωσης

Σε σχέση με το επίπεδο διακυβέρνησης της Ένωσης, ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής προώθησε ενεργά τον Χάρτη μετά τη διακήρυξη του από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή στη σύνοδο κορυφής της Νίκαιας τον Δεκέμβριο του 2000.

Κατά την εξέταση καταγγελιών και στο πλαίσιο αυτεπάγγελτων ερευνών, ο Διαμεσολαβητής έχει επανειλημμένα την άποψη ότι η μη τήρηση των δικαιωμάτων που περιέχονται στον Χάρτη συνιστά κακοδιοίκηση.

Το Σύνταγμα ενσωματώνει τον Χάρτη ως μέρος ΙΙ και προβλέπει ρητά ότι τα δικαστήρια της Ένωσης θα κληθούν να ερμηνεύσουν τον Χάρτη [αναθεωρημένο προοίμιο του Χάρτη].

Φυσικά, ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής θα ακολουθήσει τη νομολογία των δικαστηρίων της Ένωσης, όταν αυτή εμφανιστεί.

4.2 Εφαρμογή του Χάρτη από τα κράτη μέλη

Ο Χάρτης απευθύνεται επίσης στα κράτη μέλη «όταν εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης» [II-51 (II-111)]

Δεν σκοπεύω να υπεισέλθω σε μια περίπλοκη νομική συζήτηση σχετικά με το ακριβές νόημα της φράσης αυτής στο συγκεκριμένο πλαίσιό της. Εάν παραστεί ανάγκη, το Δικαστήριο μπορεί, στο μέλλον, να προβεί σε έγκυρη νομική ερμηνεία.

Για τους σκοπούς της παρούσας υπόθεσης, αρκεί να επισημανθεί ότι, γενικά, η έννοια της μεταφοράς περιλαμβάνει όχι μόνο τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των οδηγιών (ή «νόμων-πλαισίων», όπως θα καταστούν βάσει του Συντάγματος), αλλά και την εφαρμογή του εν λόγω εθνικού δικαίου από τις δημόσιες αρχές των κρατών μελών.

Σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, το έργο της εφαρμογής του δικαίου και της πολιτικής της Ένωσης εμπίπτει, στην πραγματικότητα, κυρίως στις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές και σε άλλους δημόσιους οργανισμούς στα κράτη μέλη.

Ως εκ τούτου, προκειμένου οι πολίτες να απολαύουν στην πράξη των δικαιωμάτων τους που απορρέουν από τον Χάρτη, είναι σημαντικό οι διάφορες δημόσιες αρχές των κρατών μελών να ακολουθούν τον Χάρτη ακόμη και όταν ενεργούν βάσει του εθνικού δικαίου, τουλάχιστον εάν το οικείο εθνικό δίκαιο εφαρμόζει το δίκαιο της Ένωσης.

4.3 Ένδικα μέσα κατά των κρατών μελών

Τα δικαιώματα εξαρτώνται επίσης από την ύπαρξη αποτελεσματικών μέσων έννομης προστασίας.

Είναι κατανοητό ότι οι πολίτες που πιστεύουν ότι ένα κράτος μέλος δεν τηρεί το δίκαιο της Ένωσης συχνά αναζητούν επανόρθωση σε επίπεδο Ένωσης.

Ορισμένοι πολίτες διαμαρτύρονται στην Επιτροπή, στο πλαίσιο του ρόλου της ως θεματοφύλακα της Συνθήκης. Αυτό μπορεί τελικά να οδηγήσει την Επιτροπή να παραπέμψει το θέμα στο Δικαστήριο σύμφωνα με το άρθρο 226 της συνθήκης ΕΚ. Ωστόσο, πολλοί καταγγέλλοντες ελπίζουν ότι η Επιτροπή θα επιλύσει γρήγορα την υπόθεσή τους στο διοικητικό στάδιο της διαδικασίας του άρθρου 226, χωρίς να προσφύγει στο Δικαστήριο.

Οι πολίτες υποβάλλουν επίσης αναφορές στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με παραβάσεις. Στην πράξη, συχνά εναπόκειται στην Επιτροπή να εξετάσει και αυτές τις υποθέσεις.

Τέλος, πολλοί πολίτες υποβάλλουν καταγγελία στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή κατά των δημόσιων διοικήσεων των κρατών μελών, αλλά οι καταγγελίες αυτές δεν εμπίπτουν στην εντολή.

Προσδοκώ ότι όταν τεθεί σε ισχύ το Σύνταγμα και ο Χάρτης καταστεί νομικά δεσμευτικός, πολύ περισσότεροι πολίτες είναι πιθανό να προσπαθήσουν να προσφύγουν στο επίπεδο της Ένωσης.

Πιστεύω ότι θα ήταν πιο αποτελεσματικό και σύμφωνο με την αρχή της επικουρικότητας οι περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις να αντιμετωπίζονται σε τοπικό επίπεδο, στο ίδιο το κράτος μέλος. Με τον τρόπο αυτό θα αποφευχθεί επίσης η υπερφόρτωση της διαδικασίας του άρθρου 226 της Επιτροπής και της διαδικασίας αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

4.4 Η ανάγκη ενίσχυσης των εξωδικαστικών μέσων έννομης προστασίας στα κράτη μέλη

Οι πολίτες που επιθυμούν να προστατεύσουν τα θεμελιώδη δικαιώματά τους έναντι των δημόσιων διοικήσεων των κρατών μελών μπορούν, φυσικά, να προσφύγουν στα εθνικά δικαστήρια.

Αλλά για λόγους που εξήγησα ήδη, η προσφυγή στο δικαστήριο θα πρέπει να είναι η τελευταία, και όχι η πρώτη, προσφυγή για έναν πολίτη που έχει πρόβλημα με τις δημόσιες αρχές.

Γνωρίζω επίσης εκ πείρας ότι λίγοι πολίτες που ασκούν ένδικο βοήθημα σε επίπεδο Ένωσης είναι ικανοποιημένοι από την πληροφορία ότι το μόνο ένδικο βοήθημα που μπορούν να ασκήσουν είναι το ένδικο βοήθημα στο κράτος μέλος.

Ως εκ τούτου, πιστεύω ακράδαντα ότι ένα ουσιαστικό στοιχείο της επικουρικότητας στα μέσα έννομης προστασίας είναι η ενίσχυση των εξωδικαστικών μέσων έννομης προστασίας στα κράτη μέλη.

Ενισχύω την πεποίθησή μου αυτή από το γεγονός ότι η διασφάλιση της πλήρους και ορθής εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης δεν είναι απλώς θέμα παροχής αποτελεσματικών μέσων έννομης προστασίας, αν και αυτό είναι ζωτικής σημασίας.

Περιλαμβάνει επίσης το δύσκολο και επίπονο έργο της ενίσχυσης της ικανότητας των δημόσιων αρχών των κρατών μελών να τηρούν το νόμο, να τηρούν τις αρχές της χρηστής διοίκησης και να σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Οι διαμεσολαβητές είναι ιδιαίτερα κατάλληλοι για τον συνδυασμό αυτών των αντιδραστικών και προορατικών λειτουργιών και για τη δημιουργία συνεργειών μεταξύ τους.

Για παράδειγμα, με τη δημοσιοποίηση κριτηρίων χρηστής διοίκησης (όπως ο Κώδικας Ορθής Διοικητικής Συμπεριφοράς που ανέφερα προηγουμένως), οι διαμεσολαβητές μπορούν:

να καταστήσουν ευκολότερα κατανοητά τα ευρήματά τους· και

να βοηθήσει τόσο τους πολίτες όσο και τη διοίκηση να επικεντρωθούν στις αμοιβαίες προσδοκίες τους κατά τρόπο που να προάγει την εμπιστοσύνη και την αποτελεσματικότερη επικοινωνία.

4.5 Ο ρόλος του ευρωπαϊκού δικτύου διαμεσολαβητών

Η τρέχουσα κατάσταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ότι υπάρχουν διαμεσολαβητές και στα 25 κράτη μέλη, είτε σε εθνικό είτε σε περιφερειακό επίπεδο ή, σε ορισμένες χώρες - όπως η Ισπανία - και στα δύο επίπεδα.

Από την πλευρά μου, εργάζομαι ενεργά για την εμβάθυνση της υφιστάμενης συνεργασίας μας μαζί τους μέσω του ευρωπαϊκού δικτύου διαμεσολαβητών.

Το δίκτυο περιλαμβάνει επίσης διαμεσολαβητές στα υποψήφια κράτη και στον ευρύτερο χώρο Σένγκεν, οι οποίοι φιλοξενούν περισσότερα από 90 γραφεία σε 30 χώρες.

Διασφαλίζει ότι οι καταγγελίες απευθύνονται ταχέως στον αρμόδιο διαμεσολαβητή και διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές και τις εξελίξεις στο ευρωπαϊκό δίκαιο.

Συνεργάζομαι ήδη με τους εταίρους μας από τα κράτη μέλη στο δίκτυο, για να τους βοηθήσω και να τους ενθαρρύνω να διασφαλίσουν την πλήρη και ορθή εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης.

Πιστεύω ότι, με τη συνεργασία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Επιτροπής, θα μπορούσαμε να θεσπίσουμε, έως ότου τεθεί σε ισχύ το Σύνταγμα, ένα ολοκληρωμένο, συνεκτικό και αποτελεσματικό σύστημα εξωδικαστικών μέσων έννομης προστασίας στα κράτη μέλη, ώστε να βοηθήσουμε τους πολίτες να απολαμβάνουν τα δικαιώματά τους βάσει του δικαίου της Ένωσης έναντι των δημόσιων αρχών των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους βάσει του Χάρτη.

Με τον τρόπο αυτό:

ενίσχυση των επιλογών για τους πολίτες με την παροχή εναλλακτικής λύσης·

ενίσχυση της επικουρικότητας·

να απαλλάξει τα θεσμικά όργανα της Ένωσης από την υπερφόρτωση· και

συμβολή στην ανάπτυξη διοικητικών ικανοτήτων στα κράτη μέλη, όπου απαιτείται.

5 Συμπέρασμα

Εν κατακλείδι, θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας μερικές γενικές σκέψεις σχετικά με τα συντάγματα, οι οποίες πιστεύω ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικές για το μελλοντικό Σύνταγμα της Ευρώπης.

Κάθε σύνταγμα μπορεί να εξεταστεί από δύο οπτικές γωνίες.

Η πρώτη θεωρεί ότι πρόκειται για έναν τρόπο κατανομής της δημόσιας εξουσίας μεταξύ των διαφόρων θεσμικών οργάνων και των διαφόρων εδαφικών επιπέδων διακυβέρνησης.

Από αυτή την άποψη, το Σύνταγμα μπορεί να γίνει κατανοητό τόσο ως αποτέλεσμα ανταγωνιστικών πολιτικών δυνάμεων όσο και ως πλαίσιο εντός του οποίου λαμβάνει χώρα ο πολιτικός ανταγωνισμός.

Κατά τη διάρκεια της Συνέλευσης που συνέταξε το Σύνταγμα της Ευρώπης, ακούσαμε πολλές συζητήσεις από αυτή την άποψη. Αναμφίβολα θα ακούσουμε περισσότερα κατά τη διάρκεια της διαδικασίας επικύρωσης.

Μια τέτοια συζήτηση είναι φυσιολογική και υγιής σε κάθε δημοκρατία, αλλά δεν θα πρέπει να αποκλείει τη δεύτερη προοπτική.

Από τη δεύτερη σκοπιά, ένα σύνταγμα είναι ένα πλαίσιο για τις σχέσεις μεταξύ ατόμων και δημόσιων αρχών - όλων των ειδών και σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης.

Σε μια δημοκρατία, οι δύο προοπτικές είναι άρρηκτα συνδεδεμένες μέσω της ιδέας της ιδιότητας του πολίτη.

Το μελλοντικό Σύνταγμα αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της δημιουργίας μιας πραγματικής ιθαγένειας της Ένωσης, ως συμπλήρωμα της εθνικής ιθαγένειας.

Ειδικότερα, ο Χάρτης αποτελεί μέσο με μεγάλες δυνατότητες υλοποίησης των θεμελιωδών αξιών και αρχών μέσω της ενδυνάμωσης των πολιτών και της ενίσχυσης της δημοκρατίας σε όλα τα επίπεδα της Ένωσης.

Για την επίτευξη αυτού του δυναμικού απαιτείται προορατική παρέμβαση των θεσμικών οργάνων, ενημέρωση των πολιτών σχετικά με τις νέες δυνατότητες που τους προσφέρει ο Χάρτης και ενθάρρυνση και συνδρομή των δημόσιων αρχών σε όλα τα επίπεδα της Ένωσης ώστε να καταστούν τα δικαιώματα και οι προσδοκίες του Χάρτη ακρογωνιαίος λίθος των δράσεών τους.

Για την επίτευξη αυτού του στόχου θα πρέπει να αγωνιστούν τα θεσμικά όργανα και, ως Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, δεσμεύομαι να εργαστώ σκληρά για την επίτευξή του.

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.

---

(1) Η αρίθμηση των άρθρων είναι όπως στο σχέδιο Συνταγματικής Συνθήκης που εκπονήθηκε από τη Συνέλευση. Οι αριθμοί σε αγκύλες και πλάγιους χαρακτήρες είναι εκείνοι του εγγράφου CIG 87/04 (6 Αυγούστου 2004), που καταρτίστηκε μετά τη συμφωνία της Διακυβερνητικής Διάσκεψης της 18ης Ιουνίου 2004.