Εισαγωγή

1. Τον Ιούλιο του 1995 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με εξέλεξε ως τον πρώτο Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή και τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους δεσμεύτηκα επισήμως ενώπιον του Δικαστηρίου να ασκήσω τα καθήκοντά μου με απόλυτη ανεξαρτησία και αμεροληψία. Έτσι, είμαι στην εξουσία για λίγο περισσότερο από ένα χρόνο.

Η παρουσίασή μου σήμερα αποτελείται βασικά από τρία μέρη. Θα σας εξηγήσω πρώτα τη θέση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή στο σύστημα νομικής προστασίας των δικαιωμάτων που παρέχονται στους ευρωπαίους πολίτες από τις ιδρυτικές Συνθήκες. Στη συνέχεια, θα μοιραστώ μαζί σας τις εμπειρίες μου από το προηγούμενο έτος και, τέλος, θα σχολιάσω το μέλλον της ευρωπαϊκής ιθαγένειας και τη θέση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή.

Ο Διαμεσολαβητής στο σύστημα νομικής προστασίας

2. Η έννομη προστασία των δικαιωμάτων που απονέμει στους ιδιώτες το κοινοτικό δίκαιο παρέχεται πρωτίστως από το Δικαστήριο, το Πρωτοδικείο και τα εθνικά δικαστήρια. Το άρθρο 173 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας επιτρέπει στους ιδιώτες να προσφεύγουν στη δικαιοσύνη κατά των πράξεων που εκδίδουν τα κοινοτικά όργανα, όσον αφορά όμως τις πράξεις γενικής ισχύος, μόνον υπό τη δυσχερή προϋπόθεση ότι η προσβαλλόμενη πράξη αφορά «άμεσα και ατομικά» τον προσφεύγοντα. Στο μέτρο που η εκτέλεση των πράξεων αυτών εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κοινοτικών οργάνων, ο ιδιώτης θα έχει κανονικά τη δυνατότητα να προσβάλει την εκτελεστή πράξη ενώπιον των δύο κοινοτικών δικαστηρίων του Λουξεμβούργου και, στο πλαίσιο μιας τέτοιας προσφυγής, να προβάλει το ανεφάρμοστο της πράξεως γενικής ισχύος. Στο μέτρο που εναπόκειται στις εθνικές αρχές να προβαίνουν σε πράξεις γενικής ισχύος -και θα ήθελα να τονίσω ότι το μεγαλύτερο μέρος της κοινοτικής νομοθεσίας τελεί υπό τη διαχείριση των εθνικών αρχών- η , θα έχει τη δυνατότητα να προσβάλει ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων τα μέτρα με τα οποία οι εθνικές αρχές εφαρμόζουν την κοινοτική νομοθεσία και, στο πλαίσιο μιας τέτοιας προσφυγής, να ισχυριστεί ότι η κοινοτική πράξη γενικής ισχύος στην οποία στηρίζεται η πράξη εθνικής εφαρμογής είναι παράνομη. Κατά την εξέταση του ερωτήματος αυτού, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να προσφύγει στη διαδικασία του άρθρου 177 της Συνθήκης της Ρώμης για την υποβολή προδικαστικών ερωτημάτων στο Δικαστήριο.

2.1. Αν ο ιδιώτης θεωρεί ότι ένα κράτος μέλος προσβάλλει τα δικαιώματα που αντλεί από το κοινοτικό δίκαιο, πρέπει, κατ' αρχήν, να απευθυνθεί και στα εθνικά δικαστήρια ή, ενδεχομένως, στον εθνικό διαμεσολαβητή. Ο ιδιώτης μπορεί επίσης να θεωρήσει ότι τα συμφέροντά του διασφαλίζονται με την υποβολή καταγγελίας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία υποχρεούται, σύμφωνα με το άρθρο 155 της Συνθήκης, να διασφαλίζει την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου· προς διευκόλυνση της υποβολής καταγγελιών, η Επιτροπή δημοσίευσε τυποποιημένο έντυπο στην Επίσημη Εφημερίδα (ΕΕ 1989, C 26, σ. 6). Οι καταγγελίες ιδιωτών αποτελούν πράγματι τη σημαντικότερη πηγή της Επιτροπής για τον εντοπισμό περιπτώσεων μη συμμόρφωσης των κρατών μελών. Μια τέτοια καταγγελία μπορεί τελικά να οδηγήσει την Επιτροπή να αποφασίσει να ασκήσει προσφυγή δυνάμει του άρθρου 169 κατά του οικείου κράτους μέλους. Αμφισβητείται το ζήτημα αν η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να εξετάσει μια υποβληθείσα καταγγελία· Ωστόσο, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι ένας ιδιώτης δεν μπορεί να ασκήσει προσφυγή κατά της Επιτροπής για τον λόγο ότι η Επιτροπή δεν έχει κινήσει διαδικασία λόγω παραβάσεως κράτους μέλους (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 11ης Ιουλίου 1990, C-87/89, Sonito, Συλλογή 1990, σ. Ι-1981). Είναι σύνηθες για την Επιτροπή να πληροφορεί τους καταγγέλλοντες ότι, αφενός, εναπόκειται στα εθνικά δικαστήρια να μεριμνούν για την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας από τις εθνικές αρχές, υπό την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω διατάξεις έχουν άμεση και απευθείας εφαρμογή και, εν ανάγκη, να διατάσσουν το οικείο κράτος μέλος να αποκαταστήσει τη ζημία που ενδεχομένως υπέστη ο ιδιώτης λόγω της παραβάσεως των εν λόγω κοινοτικών διατάξεων.

2.2. Εάν το άτομο θεωρεί ότι έχουν παραβιαστεί τα δικαιώματά του, μπορεί επίσης να επιλέξει να υποβάλει αναφορά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Μέχρι τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, το δικαίωμα υποβολής αναφορών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προβλεπόταν μόνο από τον Κανονισμό του Κοινοβουλίου. Το δικαίωμα αυτό αναγνωρίστηκε επίσημα από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ και προβλέπεται πλέον στα άρθρα 8Δ και 138Δ της Συνθήκης της Ρώμης και, ως εκ τούτου, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της έννοιας της ευρωπαϊκής ιθαγένειας. Οι αναφορές εξετάζονται από μία από τις μόνιμες κοινοβουλευτικές επιτροπές του Κοινοβουλίου, η οποία πολύ συχνά ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διερευνήσει το θέμα. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης ενός κράτους μέλους, το άτομο μπορεί να έχει συμφέρον να παραπέμψει το θέμα στο Κοινοβούλιο και όχι απευθείας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή λόγω οποιασδήποτε πίεσης που μπορεί να ασκήσει το Κοινοβούλιο στην Επιτροπή για να συνεχίσει το θέμα έναντι του οικείου κράτους μέλους.

2.3. Τέλος, ερχόμαστε στη θέση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, η οποία δημιουργήθηκε επίσης από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ ως συνιστώσα της έννοιας της ευρωπαϊκής ιθαγένειας. Στη Συνθήκη της Ρώμης προστέθηκαν τα άρθρα 8 Δ και 138 Ε, σύμφωνα με τα οποία κάθε πολίτης της Ένωσης έχει δικαίωμα πρόσβασης στον Διαμεσολαβητή σε περιπτώσεις κακοδιοίκησης κατά τη δράση των κοινοτικών οργανισμών και θεσμικών οργάνων, με εξαίρεση το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο κατά την άσκηση των δικαιοδοτικών τους καθηκόντων.

Επομένως, διαπιστώνουμε ότι ο ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει ο Διαμεσολαβητής στον έλεγχο της ορθής εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου είναι σοβαρά περιορισμένος, υπό την έννοια ότι η εφαρμογή που πραγματοποιείται από τις εθνικές αρχές έχει αποκλειστεί από το πεδίο αρμοδιοτήτων. Επαναλαμβάνω ότι το μεγαλύτερο μέρος της κοινοτικής νομοθεσίας διέπεται από τις εθνικές αρχές. Ως εκ τούτου, ο έλεγχος με την εν λόγω διοίκηση πρέπει να ασκείται σε εθνικό επίπεδο από την αρμόδια οντότητα, όπως ο εθνικός Διαμεσολαβητής, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για κάποιου είδους συνεργασία μεταξύ του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και των εθνικών ομολόγων του· Αυτό είναι ένα θέμα στο οποίο θα επανέλθω αργότερα σε αυτό το έγγραφο.

Οι εργασίες που πραγματοποιήθηκαν κατά το προηγούμενο έτος

3. Αυτός ο περιορισμός του πεδίου αρμοδιοτήτων του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή στον οποίο μόλις αναφερθήκαμε εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τον μεγάλο αριθμό μη παραδεκτών καταγγελιών που έχουν ληφθεί. Φαίνεται ότι πολλοί πολίτες δεν έχουν αντιληφθεί τον περιορισμό και, ως εκ τούτου, προσφεύγουν στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή όταν αντιμετωπίζουν ένα κοινοτικό πρόβλημα στα χέρια της εθνικής διοίκησης. Για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης, εγώ και το γραφείο μου καταβάλαμε σημαντικές προσπάθειες για την ενημέρωση του κοινού σχετικά με το νέο θεσμικό όργανο και τον τομέα αρμοδιότητάς του.

3.1. Μέχρι σήμερα, έχουν ληφθεί περίπου 1000 καταγγελίες, εκ των οποίων έχουν εξεταστεί περίπου 700. Από αυτούς τους 700, περίπου 150 έχουν σταλεί σε ένα κοινοτικό όργανο για να αποφασίσουν σχετικά με το θέμα της καταγγελίας και σχεδόν όλοι αυτοί οι 150 αφορούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, γεγονός που δεν προκαλεί έκπληξη δεδομένου ότι η Επιτροπή είναι το κοινοτικό όργανο που λαμβάνει κυρίως αποφάσεις που έχουν άμεσο αντίκτυπο στους πολίτες. Έως το τέλος Σεπτεμβρίου του τρέχοντος έτους, είχαν ολοκληρωθεί 27 υποθέσεις· σε 11 περιπτώσεις επιτεύχθηκε φιλικός διακανονισμός μεταξύ του οικείου θεσμικού οργάνου και του καταγγέλλοντος και μόνο σε 1 περίπτωση θεώρησα σκόπιμο να διατυπώσω επικριτικό σχόλιο σχετικά με το θεσμικό όργανο. Η κατάσταση αυτή οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει υιοθετήσει μια πολύ θετική στάση. Ο λόγος για τον οποίο η επεξεργασία ολοκληρώθηκε μόνο σε τόσο λίγες καταγγελίες οφείλεται ιδίως στις προθεσμίες που ισχύουν στη διαδικασία. Το θεσμικό όργανο κατά του οποίου στρέφεται η καταγγελία διαθέτει προθεσμία 3 πλήρων ημερολογιακών μηνών (4 μήνες με μετάφραση) για να υποβάλει τις πρώτες παρατηρήσεις του σχετικά με την καταγγελία και, στη συνέχεια, ο καταγγέλλων διαθέτει πλήρη ημερολογιακό μήνα για να υποβάλει τις παρατηρήσεις του σχετικά με τις παρατηρήσεις. Οι προθεσμίες αυτές είχαν ως συνέπεια ότι μόλις αυτό το φθινόπωρο κατέστη δυνατή η έναρξη δοκιμών για την εξεύρεση φιλικών λύσεων μεταξύ του καταγγέλλοντος και του εν λόγω θεσμικού οργάνου ή η έναρξη βαθύτερων ερευνών. Είναι σαφές ότι μόνο στο τέλος του έτους μπορεί να εκτιμηθεί το σύνολο των υποθέσεων στις οποίες ο αιτών έχει επιτύχει κάποιο είδος επιτυχίας· Οι εθνικές εμπειρίες δείχνουν ότι αυτό συμβαίνει στο 10-15% των περιπτώσεων.

Στο υλικό που σας έχει διανεμηθεί θα βρείτε περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με (μερικές;) συγκεκριμένες περιπτώσεις καθώς και περισσότερα στατιστικά στοιχεία.

Όσον αφορά τα συνηθέστερα αντικείμενα καταγγελιών, είναι δύσκολο να εξαχθούν αυτές οι πληροφορίες από τις στατιστικές. Μεταξύ των συνηθέστερων αντικειμένων νομίζω ότι είναι δυνατόν να αναφερθούν εικαζόμενες καθυστερήσεις στον χειρισμό των υποθέσεων, εικαζόμενες αρνήσεις παροχής πληροφοριών και ισχυρισμοί σχετικά με παρατυπίες στις διαδικασίες πρόσληψης για την ευρωπαϊκή δημόσια διοίκηση.

Όσον αφορά τη γεωγραφική κατανομή των απαιτήσεων, διαπιστώνεται ότι οι ακόλουθες χώρες έχουν αναλογικά περισσότερες απαιτήσεις από το μερίδιό τους στο συνολικό πληθυσμό της Κοινότητας: Ισπανία, Πορτογαλία, Αγγλία, Ιρλανδία, Αυστρία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Φινλανδία και Δανία. Στην περίπτωση του Βελγίου και του Λουξεμβούργου, αυτό εξηγείται πιθανώς από το γεγονός ότι τα κοινοτικά θεσμικά όργανα είναι εγκατεστημένα στις δύο αυτές χώρες.

3.2. Η Συνθήκη προβλέπει ότι ο Διαμεσολαβητής μπορεί να διεξάγει έρευνες «με δική του πρωτοβουλία». Εν τω μεταξύ, κίνησα τρεις έρευνες με δική μου πρωτοβουλία. Το πιο σημαντικό αφορά τη διαφάνεια εντός της Κοινότητας, και όχι την παραλλαγή της διαφάνειας που ονομάζεται πρόσβαση του κοινού. Στο πλαίσιο της υπογραφής της Συνθήκης του Μάαστριχτ, τα κράτη μέλη εξέδωσαν δήλωση με την οποία εκφράζουν τη δέσμευσή τους για διαφάνεια (1). Για την εφαρμογή της δήλωσης αυτής, το Συμβούλιο και η Επιτροπή ενέκριναν στα τέλη του 1993 κώδικα συμπεριφοράς που διέπει την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφά τους. Ωστόσο, τα άλλα κοινοτικά όργανα και οργανισμοί συνέχισαν να ζουν στο σκοτάδι. Ενόψει αυτού και του γεγονότος ότι πολλές από τις καταγγελίες που υποβλήθηκαν στο γραφείο μου αφορούσαν άρνηση παροχής πληροφοριών, απευθύνθηκα στα άλλα κοινοτικά θεσμικά όργανα και οργανισμούς το καλοκαίρι του τρέχοντος έτους για να τους ρωτήσω αν σκόπευαν να θεσπίσουν κανόνες παρόμοιους με εκείνους της Επιτροπής και του Συμβουλίου. Οι πρώτες απαντήσεις που ελήφθησαν είναι θετικές και ελπίζω ότι εκείνες που εξακολουθούν να λείπουν μπορούν να χαρακτηριστούν με τον ίδιο τρόπο.

Από την πλευρά μου έχω διαπιστώσει ότι στο γραφείο μου το κοινό μπορεί να έχει πρόσβαση σε καταγγελίες, εκτός εάν ο καταγγέλλων έχει ζητήσει εμπιστευτικότητα. Προέβλεψα επίσης την πρόσβαση του κοινού στις πρώτες παρατηρήσεις που διατύπωσε το οικείο θεσμικό όργανο επί καταγγελίας. Ωστόσο, για το υπόλοιπο της διαδικασίας έως ότου λάβω την τελική μου απόφαση στην υπόθεση, η αρχή της πρόσβασης του κοινού δεν εφαρμόζεται προκειμένου να διευκολυνθεί η δυνατότητα επίτευξης φιλικού διακανονισμού μεταξύ του καταγγέλλοντος και του θεσμικού οργάνου. Περιέγραψα την πρακτική αυτή στην ετήσια έκθεσή μου για το 1995, η οποία υποβλήθηκε στο Κοινοβούλιο την άνοιξη του τρέχοντος έτους, και το Κοινοβούλιο δεν διατύπωσε αντιρρήσεις· Αντίθετα, οι αντιδράσεις ήταν θετικές. Ωστόσο, το Κοινοβούλιο θεωρεί ότι θα μπορούσε να γίνεται συχνότερη χρήση της εξουσίας έναρξης ερευνών με δική του πρωτοβουλία.

Από τις δύο άλλες πρωτοβουλίες, η μία αφορά το δικαίωμα ενημέρωσης στο πλαίσιο διαγωνισμών που διοργανώνονται από τα κοινοτικά όργανα και η άλλη τα δικαιώματα του καταγγέλλοντος σε διαδικασίες που διεξάγει η Επιτροπή για να διαπιστώσει αν ένα κράτος μέλος έχει παραβεί τις υποχρεώσεις του όταν οι διαδικασίες αυτές βασίζονται σε καταγγελία (διαδικασίες πρώην άρθρο 169).

3.3. Όσον αφορά τα θέματα που έχουν ήδη ολοκληρωθεί, νομίζω ότι αξίζει να αναφερθούν τα εξής: Όπως προανέφερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καθήκον να διασφαλίζει την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας. Όσον αφορά τη διασφάλιση της εφαρμογής από τα κράτη μέλη, η Επιτροπή υποστήριξε ότι διαθέτει διακριτική ευχέρεια κατά τη διαπίστωση της μη συμμόρφωσης κράτους μέλους και ότι, ως εκ τούτου, η δραστηριότητα αυτή της Επιτροπής δεν θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο έρευνας εκ μέρους μου. Εγώ, από την πλευρά μου, υποστήριξα την άποψη ότι, παρά τη διακριτική ευχέρεια, πρέπει να τηρούνται οι νομικές αρχές και η ορθή διοικητική συμπεριφορά και ότι έχω την αρμοδιότητα να διερευνήσω αν αυτό συνέβη σε συγκεκριμένη υπόθεση. Από την άλλη πλευρά, είναι σαφές ότι η αρμοδιότητά μου υποχωρεί στον βαθμό που η διακριτική ευχέρεια της Επιτροπής αντικατοπτρίζει στοιχεία μάλλον πολιτικού χαρακτήρα τα οποία η Επιτροπή μπορεί νομίμως να λάβει υπόψη. Φαίνεται ότι υπερίσχυσε η άποψή μου.

3.4. Όσον αφορά τις απαράδεκτες καταγγελίες, όπως προανέφερα, ένα μεγάλο μέρος τους αφορά εθνικές αρχές ή όταν ενεργούν βάσει κοινοτικών κανόνων ή σε τομείς που διέπονται αποκλειστικά από το εθνικό δίκαιο. Αυτό με ενέπνευσε να ξεκινήσω συνεργασία με εθνικούς διαμεσολαβητές ή ισοδύναμους φορείς. Τα περισσότερα κράτη μέλη διαθέτουν εθνικό διαμεσολαβητή· έχει συσταθεί κοινοβουλευτική επιτροπή αναφορών στο Λουξεμβούργο και τη Γερμανία. Το Βέλγιο διαθέτει δύο περιφερειακούς διαμεσολαβητές, έναν για τη Φλάνδρα και έναν για τη Βαλλονία. Υπάρχουν επίσης περιφερειακοί διαμεσολαβητές στην Ιταλία, αν και σχεδιάζονται εθνικά γραφεία τόσο στην Ιταλία όσο και στην Ελλάδα.

Σε ένα σεμινάριο που διοργάνωσα στα τέλη Σεπτεμβρίου στο Στρασβούργο, στο οποίο εκπροσωπήθηκαν όλοι οι εθνικοί διαμεσολαβητές ή ισοδύναμοι φορείς, συμφωνήσαμε να ξεκινήσουμε συνεργασία με σκοπό την προώθηση της ορθής εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου προς όφελος των ευρωπαίων πολιτών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η επιτροπή αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ήταν επίσης παρούσες.

Η συνεργασία που πραγματοποιείται με πλήρη ισότητα και με μεγάλη ευελιξία αποσκοπεί ιδίως στο να είναι σε θέση να παραπέμψει τον πολίτη το συντομότερο δυνατόν στο αρμόδιο όργανο για την εξέταση της υπόθεσής του. Επιπλέον, θα διερευνηθεί η δυνατότητα διοργάνωσης κοινών σεμιναρίων, διεξαγωγής αμοιβαίων επισκέψεων και ανταλλαγής πληροφοριών προκειμένου να αυξηθεί η γνώση του κοινοτικού δικαίου σε όλα τα επίπεδα. Όλα τα γραφεία θα διορίσουν ένα μέλος του προσωπικού το οποίο θα είναι ιδιαίτερα υπεύθυνο για την προώθηση της συνεργασίας με τα άλλα γραφεία.

Ελπίζω ότι αυτή η συνεργασία, η οποία σχεδιάστηκε πλήρως στο πνεύμα της αρχικής ισπανικής πρωτοβουλίας του 1990, θα είναι όσο το δυνατόν πιο επιτυχής και θα συμβάλει στην ορθή εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου σε όλα τα επίπεδα τόσο στα κοινοτικά θεσμικά όργανα όσο και στα κράτη μέλη.

Τελικές σκέψεις

4. Συχνά με ρωτούν αν το πεδίο αρμοδιοτήτων που απονέμεται στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή είναι υπερβολικά περιορισμένο. Σε αυτή την ομιλία ελπίζω ότι έδωσα μια απάντηση σε αυτό το ερώτημα υπό την έννοια ότι ο περιορισμός δεν εμποδίζει την εποικοδομητική συνεργασία με τα άλλα όργανα που διασφαλίζουν την ορθή εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας, δηλαδή την επιτροπή αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ή τους διαμεσολαβητές των κρατών μελών. Στην πραγματικότητα, ένας από αυτούς τους φορείς είναι σχεδόν πάντα αρμόδιος να συνδράμει τον πολίτη και, ως εκ τούτου, το σημαντικό είναι να μπορεί να συνεργάζεται με ευέλικτο και αποτελεσματικό τρόπο προκειμένου να παρέχει στον πολίτη αυτή τη βοήθεια. Θα καταβάλω κάθε δυνατή προσπάθεια για να στεφθεί με επιτυχία η συνεργασία.

Σε περίπτωση αποτυχίας της συνεργασίας, εναπόκειται στις αρμόδιες αρχές να εξετάσουν κατά πόσον θα πρέπει να διευρυνθεί το πεδίο αρμοδιότητας του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή. Ακόμη και αν αποφασιστεί κάτι τέτοιο, ο Διαμεσολαβητής θα μπορεί να ασκεί τις εξουσίες του μόνο σε στενή συνεργασία με τους εθνικούς φορείς, πρωτίστως με τους διαμεσολαβητές των κρατών μελών· θα μπορούσε να εξεταστεί η δυνατότητα να προβλεφθεί ότι μόνον εάν οι προσπάθειες των τελευταίων αποτύχουν, ο Διαμεσολαβητής θα πρέπει να παραπέμψει το θέμα σε αυτούς.

Εξ όσων γνωρίζω, η Διακυβερνητική Διάσκεψη δεν ενδιαφέρεται για το ζήτημα της πιθανής επέκτασης του πεδίου αρμοδιοτήτων.

4.1. Ωστόσο, η Διάσκεψη θα εξετάσει ζητήματα που ενδέχεται να ενδιαφέρουν τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή, για παράδειγμα όσον αφορά τη διαφάνεια. Προσωπικά πιστεύω ότι θα ήταν σκόπιμο να αναγνωριστεί επίσημα στη Συνθήκη η αρχή της πρόσβασης του κοινού στα έγγραφα των θεσμικών οργάνων. Δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι μια τέτοια αναγνώριση θα μπορούσε να οδηγήσει τις κοινοτικές διοικήσεις να υιοθετήσουν μια πιο θετική στάση όσον αφορά τις αιτήσεις πρόσβασης του κοινού.

Κατά τη διάρκεια του πρώτου μου έτους ως Διαμεσολαβητής, είχα δυστυχώς την εντύπωση ότι η αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων που παρέχονται στους πολίτες από τη Συνθήκη αντιμετωπίζει στην πράξη πολλά εμπόδια, για παράδειγμα στην αναγνώριση διπλωμάτων και πτυχίων. Δεν θα πρέπει να αποκλειστεί ότι θα ήταν χρήσιμο να εξεταστεί λεπτομερέστερα ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσαν να εφαρμοστούν τα δικαιώματα των πολιτών, για παράδειγμα, στην ελεύθερη κυκλοφορία.

Ένα άλλο ζήτημα που με ενδιαφέρει προσωπικά είναι η δυνατότητα της Ένωσης να προσχωρήσει στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ακόμη και αν η προσχώρηση θα είχε μικρό αντίκτυπο στην άσκηση των καθηκόντων μου ως Διαμεσολαβητή, δεδομένου ότι, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου - και τώρα επίσης σύμφωνα με το άρθρο ΣΤ της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση - τα κοινοτικά θεσμικά όργανα υποχρεούνται εδώ και χρόνια να σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως κατοχυρώνονται από τη Σύμβαση. Ωστόσο, πιστεύω ότι είναι σημαντικό για την Ένωση να δείξει την προθυμία της να συμμετάσχει στη διεθνή νομική κοινότητα.

Όλες αυτές είναι προτάσεις οι οποίες, κατά τη γνώμη μου, θα πρέπει να επιτύχουν, διότι αποσκοπούν στο να καταστήσουν την Ένωση πιο ανθρώπινη και κοινωνική.

Εγώ, στο επίπεδό μου, αντιμετωπίζοντας τα παράπονα και αναλαμβάνοντας βάσιμες πρωτοβουλίες, θα εργαστώ για την επίτευξη του ίδιου στόχου.

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.

(1) Δήλωση αριθ. 17 σχετικά με το δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες:
«Η Διάσκεψη θεωρεί ότι η διαφάνεια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων ενισχύει τον δημοκρατικό χαρακτήρα των θεσμικών οργάνων, καθώς και την εμπιστοσύνη του κοινού στη διοίκηση. Ως εκ τούτου, η Διάσκεψη συνιστά στην Επιτροπή να υποβάλει στο Συμβούλιο, έως το 1993, έκθεση σχετικά με τα μέτρα για τη βελτίωση της πρόσβασης του κοινού στις πληροφορίες που έχουν στη διάθεσή τους τα θεσμικά όργανα."