Η εντολή του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής έχει την εντολή να διεξάγει έρευνες σχετικά με περιπτώσεις κακοδιοίκησης στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων των θεσμικών οργάνων και οργανισμών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Οι εξουσίες και τα καθήκοντά του καθορίζονται στις Συνθήκες - ιδίως στο άρθρο 195 της συνθήκης ΕΚ - και στο καθεστώς του Διαμεσολαβητή (1).

Φιλικές λύσεις

Οι Συνθήκες και το Καταστατικό παρέχουν στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή ορισμένα εργαλεία που μπορεί να χρησιμοποιήσει όταν διαπιστώνει κρούσμα κακοδιοίκησης. Ωστόσο, προτού στραφούμε σε αυτά τα εργαλεία, είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι το Καταστατικό κατευθύνει τον Διαμεσολαβητή να αναζητήσει, στο μέτρο του δυνατού, λύση με το οικείο θεσμικό όργανο ή οργανισμό για την εξάλειψη της περίπτωσης κακοδιοίκησης και την ικανοποίηση του καταγγέλλοντος.
Η υποχρέωση αυτή ισχύει καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας. Για παράδειγμα, όταν ένας καταγγέλλων ισχυρίζεται αποκλειστικά ότι η διοίκηση δεν απάντησε σε επιστολή, είναι σύνηθες οι υπηρεσίες του Διαμεσολαβητή να επικοινωνούν ανεπίσημα με τη διοίκηση προκειμένου να διαπιστώσουν αν η διοίκηση έχει ήδη απαντήσει ή πρόκειται να απαντήσει στην επιστολή του καταγγέλλοντος. Στην περίπτωση αυτή και μόλις ο Διαμεσολαβητής λάβει αντίγραφο της παρούσας απάντησης, η καταγγελία θεωρείται ότι έχει διευθετηθεί. Το Γραφείο του Διαμεσολαβητή προσπαθεί επίσης να προωθήσει ότι τα εν λόγω θεσμικά όργανα ή οργανισμοί αναζητούν διακανονισμό απευθείας με τον καταγγέλλοντα. Αυτό ήταν αρκετά επιτυχημένο. Σχεδόν 200 υποθέσεις, κατά τη διάρκεια πέντε ετών, διευθετήθηκαν μόνο μετά την αποστολή της καταγγελίας στο οικείο θεσμικό όργανο ή οργανισμό. Μπορεί, για παράδειγμα, να υπήρξε απάντηση σε αίτημα ή κοινοποίηση πληροφοριών ή ζητηθέν έγγραφο ή καθυστερημένη πληρωμή ή ακύρωση διαγωνισμού ή προσφοράς που προκηρύχθηκε εσφαλμένα.
Εάν δεν επιτευχθεί διακανονισμός, ο Διαμεσολαβητής υποβάλλει προτάσεις για φιλική λύση στη διοίκηση, κατά περίπτωση. Αυτός είναι ο τρόπος εργασίας που υιοθετήθηκε στο γαλλικό σύστημα του Διαμεσολαβητή (διαμεσολάβηση). Οι προτάσεις αυτές γίνονται συχνά δεκτές από τη διοίκηση. Δεδομένου ότι τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί διευθέτησαν απευθείας πολλές υποθέσεις, υπήρξε μικρότερο περιθώριο για προτάσεις φιλικών λύσεων που υπέβαλε ο Διαμεσολαβητής. Μόνο σε δέκα περίπου περιπτώσεις ο Διαμεσολαβητής πέτυχε φιλικό διακανονισμό. Ο αριθμός αυτός, όσον αφορά τους διακανονισμούς και τις φιλικές λύσεις που δρομολόγησε ο Διαμεσολαβητής, καταδεικνύει επίσης την ετοιμότητα των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και οργανισμών να συνεργαστούν με τον Διαμεσολαβητή και να αντιμετωπίσουν περιπτώσεις κακοδιοίκησης.
Όταν δεν μπορεί να επιτευχθεί φιλική λύση, ο Διαμεσολαβητής θα χρησιμοποιεί τα εργαλεία που έχει στη διάθεσή του.

Επικριτικές παρατηρήσεις

Ο Διαμεσολαβητής έχει αναπτύξει μια πρακτική που συνίσταται στη διατύπωση επικριτικής παρατήρησης σε περιπτώσεις κακοδιοίκησης, αλλά στις οποίες (για παράδειγμα, λόγω της παρέλευσης του χρόνου) δεν υπάρχει λογικός τρόπος επανόρθωσης της κατάστασης. Η ιδέα πίσω από την κριτική παρατήρηση είναι να αναφερθεί ένα καθιερωμένο κρούσμα κακοδιοίκησης και να επιδιωχθεί η αποφυγή επανάληψης στις μελλοντικές δραστηριότητες. Η αδυναμία αυτής της λύσης έγκειται στο γεγονός ότι μέχρι στιγμής ο Διαμεσολαβητής δεν ήταν σε θέση, λόγω του μεγάλου φόρτου εργασίας του, να ελέγχει συστηματικά κατά πόσον η διοίκηση λαμβάνει υπόψη αυτές τις επικριτικές παρατηρήσεις σε μελλοντικές υποθέσεις. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει επίσης επισημάνει πρόσφατα αυτό το πρόβλημα. Εκφράζεται η ελπίδα ότι η αύξηση των πόρων που τίθενται στη διάθεση του Διαμεσολαβητή θα του επιτρέψει να αντιμετωπίσει το πρόβλημα αυτό.

Περαιτέρω παρατηρήσεις

Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να σημειωθεί ότι υπάρχουν επίσης περιπτώσεις στις οποίες ο Διαμεσολαβητής καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε προφανής κακοδιοίκηση, αλλά θεωρεί ότι θα ήταν επιθυμητό η διοίκηση να βελτιώσει τη συμπεριφορά της στο μέλλον. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο Διαμεσολαβητής υποβάλλει τη συμβουλή αυτή στη διοίκηση με το πρόσχημα μιας περαιτέρω παρατήρησης στο τέλος της απόφασης που περατώνει την υπόθεση. Είναι ευχάριστο να βλέπουμε ότι η διοίκηση ανταποκρίνεται όλο και περισσότερο σε αυτές τις περαιτέρω παρατηρήσεις.

Σχέδια συστάσεων

Όταν ο Διαμεσολαβητής διαπιστώνει κρούσμα κακοδιοίκησης που μπορεί ακόμη να θεραπευθεί, ενημερώνει σχετικά τη διοίκηση. Το Καταστατικό του επιτρέπει να υποβάλει προτάσεις ως προς το ποια θα μπορούσε να είναι η θεραπεία. Το Καταστατικό χαρακτηρίζει αυτές τις προτάσεις ως «σχέδια συστάσεων». Εκτοξεύονται δημόσια. Μέχρι στιγμής, ο Διαμεσολαβητής έχει κάνει χρήση αυτής της δυνατότητας σε 24 από τις υποθέσεις στις οποίες διεξήγαγε διεξοδική έρευνα. Σε 11 από αυτές τις περιπτώσεις, τα σχέδια συστάσεων έγιναν δεκτά από τη διοίκηση. Στις 31 Αυγούστου 2000 εξακολουθούσαν να εκκρεμούν δέκα υποθέσεις (2).

Ειδικές εκθέσεις

Εάν η διοίκηση δεν αποδεχθεί το σχέδιο συστάσεων του Διαμεσολαβητή εντός τριών μηνών ή δεν βρει άλλον αποδεκτό τρόπο για την άρση της κακοδιοίκησης, ο Διαμεσολαβητής δικαιούται να υποβάλει δημόσια ειδική έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και να του ζητήσει να χρησιμοποιήσει τις πολιτικές του εξουσίες για να προσπαθήσει να αναγκάσει τη διοίκηση να αναιρέσει την περίπτωση κακοδιοίκησης. Μέχρι σήμερα, ο Διαμεσολαβητής έχει υποβάλει τρεις ειδικές εκθέσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Η πρώτη από αυτές τις εκθέσεις που υποβλήθηκε τον Δεκέμβριο του 1997 αφορούσε το ζήτημα της πρόσβασης του κοινού σε έγγραφα που βρίσκονται στην κατοχή 15 κοινοτικών θεσμικών οργάνων και οργανισμών εκτός του Συμβουλίου της ΕΕ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Τα ενδιαφερόμενα κοινοτικά όργανα και οργανισμοί έχουν πλέον θεσπίσει κανόνες για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα που βρίσκονται στην κατοχή τους και, ως εκ τούτου, το θέμα έχει περατωθεί επιτυχώς.
Η δεύτερη έκθεση που υποβλήθηκε τον Οκτώβριο του 1999 αφορούσε την άρνηση της Επιτροπής να παράσχει στους υποψηφίους που είχαν μετάσχει στις διαδικασίες προσλήψεως που οργάνωσε η Επιτροπή πρόσβαση στις βαθμολογημένες εξετάσεις τους. Τον Δεκέμβριο του 1999, η Επιτροπή πληροφόρησε τον Διαμεσολαβητή ότι είχε πλέον αποδεχθεί τα επιχειρήματα του Διαμεσολαβητή και ότι θα επέτρεπε την πρόσβαση αυτή σε μελλοντικές διαδικασίες πρόσληψης.
Τέλος, η τρίτη ειδική έκθεση που υποβλήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Απρίλιο του 2000 αφορούσε την πρόταση του Διαμεσολαβητή να εγκρίνουν τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ κώδικα ορθής διοικητικής συμπεριφοράς. Όπως και οι δύο προηγούμενες εκθέσεις, η παρούσα ειδική έκθεση εγκρίθηκε στο πλαίσιο αυτεπάγγελτης έρευνας του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή.

Έρευνες ιδίας πρωτοβουλίας

Αυτό μας οδηγεί σε ένα άλλο σημαντικό σημείο. Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής έχει την εξουσία να λαμβάνει καταγγελίες σχετικά με περιπτώσεις κακοδιοίκησης από ευρωπαίους πολίτες. Ωστόσο, έχει επίσης το δικαίωμα να κινήσει έρευνα με δική του πρωτοβουλία. Ο Διαμεσολαβητής έχει κάνει εσκεμμένα μέχρι στιγμής φειδωλή χρήση αυτής της δυνατότητας. Κανονικά, κινείται αυτεπάγγελτη έρευνα σε υποθέσεις στις οποίες ο Διαμεσολαβητής έχει μάθει από ορισμένες καταγγελίες ότι φαίνεται να υπάρχει γενικότερο πρόβλημα.
Η αυτεπάγγελτη έρευνα σχετικά με το πρόβλημα των καθυστερήσεων πληρωμών, η οποία ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 1999, αποτελεί μια τέτοια περίπτωση. Με την πάροδο των ετών, ο Διαμεσολαβητής είχε λάβει σειρά καταγγελιών από εταιρείες και πολίτες που είχαν παράσχει υπηρεσίες στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι οποίοι κατήγγειλαν ότι δεν είχαν πληρωθεί καθόλου ή δεν είχαν πληρωθεί εγκαίρως.
Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής αποφάσισε να κινήσει αυτεπάγγελτη έρευνα σχετικά με το γενικότερο πρόβλημα που φαινόταν να υπάρχει. Θα πρέπει να προστεθεί ότι ο Διαμεσολαβητής έκανε επίσης χρήση της δυνατότητας να κινήσει αυτεπάγγελτη έρευνα σε περιπτώσεις όπου φαινόταν να υπάρχει κακοδιοίκηση, αλλά ο καταγγέλλων δεν είχε ενεργητική νομιμοποίηση επειδή δεν ήταν πολίτης της ΕΕ ή δεν ζούσε στην ΕΕ.

Άλλες δυνατότητες επηρεασμού της διοίκησης

Τέλος, δεν πρέπει να λησμονείται ότι ο Διαμεσολαβητής διαθέτει άλλα μέσα για να προσπαθήσει να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρεται η διοίκηση. Η ετήσια έκθεση, για παράδειγμα, παρέχει στον Διαμεσολαβητή την ευκαιρία να διατυπώσει γενικότερες παρατηρήσεις οι οποίες, ελπίζουμε, δεν περνούν απαρατήρητες στη διοίκηση.
Ο Διαμεσολαβητής μπορεί επίσης να παρέχει θετική καθοδήγηση στη διοίκηση ως προς το τι θεωρεί χρηστή διοίκηση. Το 1999, ο Διαμεσολαβητής ολοκλήρωσε αυτεπάγγελτη έρευνα, η οποία τον οδήγησε να προτείνει λεπτομερή κώδικα ορθής διοικητικής συμπεριφοράς στα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της ΕΕ. Ορισμένα από αυτά τα όργανα έχουν πλέον εγκρίνει αυτόν τον κώδικα ή κώδικες που βασίζονται στην πρόταση του Διαμεσολαβητή.
Όπως προαναφέρθηκε, ο Διαμεσολαβητής υπέβαλε το θέμα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε ειδική έκθεση, στην οποία πρότεινε τη θέσπιση νόμου για τη χρηστή διοίκηση στην ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξακολουθεί να εξετάζει το ζήτημα.

Συμπέρασμα

Συμπερασματικά, μπορεί να υποστηριχθεί ότι ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής διαθέτει επαρκή μέσα για την εκτέλεση των καθηκόντων του. Εναπόκειται φυσικά σε άλλους να κρίνουν κατά πόσον ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής έχει επιτύχει στο έργο του. Ωστόσο, μπορεί να επισημανθεί ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο οποίο ο Διαμεσολαβητής πρέπει να υποβάλλει την ετήσια έκθεσή του, έχει μέχρι στιγμής συγχαρεί συνεχώς τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή για τα επιτεύγματά του. Το γεγονός ότι ο αριθμός των καταγγελιών αυξάνεται συνεχώς -από περίπου 500 κατά τη διάρκεια του πρώτου πλήρους έτους σε περίπου 1500 πέρυσι- φαίνεται να αποδεικνύει ότι οι ευρωπαίοι πολίτες είναι επίσης βέβαιοι ότι ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής είναι σε θέση να τους βοηθήσει.
Θα πρέπει να προστεθεί ότι εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικός αριθμός καταγγελιών που δεν εμπίπτουν στην εντολή του Διαμεσολαβητή, για παράδειγμα επειδή απευθύνονται σε φορείς άλλους από τα θεσμικά όργανα ή τους οργανισμούς της ΕΕ. Ο Διαμεσολαβητής καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να συνδράμει τους καταγγέλλοντες ακόμη και σε τέτοιες περιπτώσεις. Ως εκ τούτου, παρέχει τακτικά πληροφορίες σχετικά με το πού θα μπορούσε να απευθυνθεί ο καταγγέλλων προκειμένου να βρει βοήθεια ή διαβιβάζει ο ίδιος την καταγγελία σε θεσμικό όργανο (π.χ. εθνικό διαμεσολαβητή) που μπορεί να ασχοληθεί με αυτήν.
Εν κατακλείδι, είναι σκόπιμο να αναφερθεί ότι οι δραστηριότητες του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή είναι διαθέσιμες στον συνεχώς επικαιροποιούμενο ιστότοπό του (http://www.ombudsman.europa.eu).

(1) Απόφαση 94/262 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 9ης Μαρτίου 1994, σχετικά με τους κανονισμούς και τους γενικούς όρους άσκησης των καθηκόντων του Διαμεσολαβητή (ΕΕ 1994, L 113, σ. 15).

(2) Οι υπόλοιπες τρεις υποθέσεις αποτέλεσαν αντικείμενο ειδικής έκθεσης προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.