---

Εξοχότατε Síndic de Greuges,
Εξοχότατε,
Αξιότιμοι Καλεσμένοι,
Κυρίες και Κύριοι,

Είναι θέμα μεγάλης προσωπικής ικανοποίησης να μπορούμε να γιορτάσουμε μαζί σας, με κάποια προσδοκία, την Ημέρα της Ευρώπης. Και αυτό στη Βαρκελώνη, σύμβολο μιας πόλης με φιλοευρωπαϊκή κλίση και ανοικτό πνεύμα.

Πριν ξεκινήσω, θα είμαι σε θέση να εκφράσω τη δημόσια ευγνωμοσύνη μου στον Antón Cañellas, του οποίου το καθήκον ως Síndic de Greuges de Cataluña υπήρξε ανέκαθεν παράδειγμα για όλους τους διαμεσολαβητές. Αγαπητέ Anton, σας ευχαριστώ που χωρίς την επιμονή και την υποστήριξή σας αυτή η πράξη δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί. Θα ήθελα επίσης να αναγνωρίσω εδώ τη μεγάλη βοήθεια που παρείχαν οι αντιπροσωπείες του Κοινοβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και γι' αυτό θα ήθελα να ευχαριστήσω τους εκπροσώπους τους, τον κύριο Ribot και τον κύριο Coll.

Προφέρω αυτά τα λόγια ενώπιον ενός τόσο σημαντικού ακροατηρίου, αφού κατείχα τη θέση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή για σχεδόν επτά χρόνια. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου είχα το προνόμιο να επισκεφθώ την Καταλονία σε πολλές περιπτώσεις για να εξηγήσω το έργο μου. Με όλη αυτή την εμπειρία, είναι πλέον δυνατό να υποδείξετε τα ορόσημα της διαδρομής που διανύθηκε και του δρόμου μπροστά.

Για τον σκοπό αυτό, διανεμήθηκαν ορισμένα σημαντικά έγγραφα, μεταξύ των οποίων:

- Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης·
- ο νέος Ευρωπαϊκός Κώδικας Ορθής Διοικητικής Συμπεριφοράς· και
- ένα φυλλάδιο σχετικά με τις δραστηριότητες του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή.

Η ιδέα μιας Ευρώπης των πολιτών προωθήθηκε έντονα στις χώρες της νότιας Ευρώπης τη δεκαετία του 1980. Για τον λόγο αυτό, ήταν φυσικό για την ισπανική κυβέρνηση να υποβάλει, στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης των Συνθηκών το 1991, μια συνεκτική πρόταση σχετικά με το θέμα αυτό. Στο σχέδιο αυτό, η ισπανική κυβέρνηση πρότεινε έναν μακρύ κατάλογο δικαιωμάτων των ευρωπαίων πολιτών, η εφαρμογή των οποίων θα πρέπει να παρακολουθείται από τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή σε όλα τα επίπεδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η ισπανική πρόταση έγινε εν μέρει δεκτή στο Μάαστριχτ το 1993. Μόνο ένας μειωμένος κατάλογος δικαιωμάτων των ευρωπαίων πολιτών εισήχθη στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Από αυτές, οι σημαντικότερες είναι το ευρύ δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας, διαμονής και εργασίας στα κράτη μέλη· το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές, καθώς και στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όταν ο πολίτης διαμένει σε οποιαδήποτε χώρα της ΕΕ.

Δύο νέα συνταγματικά δικαιώματα εισήχθησαν επίσης στη Συνθήκη του Μάαστριχτ: αφενός, το δικαίωμα υποβολής αναφορών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για οποιοδήποτε θέμα σχετικό με τις δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε οποιοδήποτε επίπεδο της Ένωσης, υπερεθνικό, εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό, και, αφετέρου, το δικαίωμα υποβολής καταγγελιών στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή. Πρέπει να σημειωθεί ότι η εντολή του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή περιοριζόταν μόνο σε περιπτώσεις εικαζόμενης κακοδιοίκησης στις δραστηριότητες των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και οργανισμών. Αυτό σημαίνει ότι ένας πολίτης, μια οργάνωση ή μια εταιρεία μπορεί να υποβάλει τις καταγγελίες του όταν θεωρεί ότι οι πράξεις της κοινοτικής διοίκησης δεν είναι ικανοποιητικές ή ανεπαρκείς.

Ωστόσο, τα κράτη μέλη δεν δέχθηκαν κανέναν έλεγχο από τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή των δραστηριοτήτων των ίδιων των διοικήσεων των κρατών μελών, ακόμη και όταν εφάρμοζαν το κοινοτικό δίκαιο. Θα ήθελα να σας υπενθυμίσω ότι αυτό το είδος δράσης είναι πολύ σημαντικό, καθώς το κοινοτικό δίκαιο είναι ένα αποκεντρωμένο δικαίωμα. Αυτό σημαίνει ότι η εφαρμογή και η ανάπτυξή του δεν εξαρτάται από τις Βρυξέλλες, αλλά από τις εθνικές διοικήσεις κάθε κράτους μέλους. Στον τομέα αυτό, ο πολίτης μπορεί να υποβάλει καταγγελίες στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο του ρόλου της ως θεματοφύλακα των Συνθηκών, ή να αποστείλει αναφορά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή στον αρμόδιο Διαμεσολαβητή του κράτους μέλους. Φυσικά, αυτό θα εξαρτηθεί από το είδος της καταγγελίας.

Αγαπητοί φίλοι,

Αυτή ήταν η κατάσταση όταν ξεκίνησα το έργο μου ως πρώτος Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής την 1η Σεπτεμβρίου 1995 (905).

Αλλά πού είμαστε τώρα; Τι απέγινε το ισπανικό όνειρο ή όραμα του 1991;

Οι προσδοκίες για τα δικαιώματα των πολιτών που έθεσε τότε η Ισπανία αντικατοπτρίζονται σαφώς στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων που διακηρύχθηκε στη Νίκαια. Κατά τη γνώμη μου, αντιπροσωπεύει τις θεμελιώδεις αρχές και δικαιώματα που πρέπει να γίνονται σεβαστά από το κοινοτικό δίκαιο, όπως ορίζεται στο άρθρο 6 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τα τρία κοινοτικά θεσμικά όργανα, το Κοινοβούλιο, η Επιτροπή και το Συμβούλιο, των οποίων οι πρόεδροι διακήρυξαν τον Χάρτη, πρέπει να δώσουν το καλό παράδειγμα εφαρμόζοντας τις διατάξεις και τις αρχές του στις συνήθεις δραστηριότητές τους. Αυτό αποδείχθηκε πρόσφατα γύρω από το ζήτημα της κατάργησης των ορίων ηλικίας στις διαδικασίες πρόσληψης για την κοινοτική διοίκηση.

Ο Χάρτης της Νίκαιας διακηρύσσει το δικαίωμα κάθε προσώπου να αναζητεί εργασία (άρθρο 15) και το δικαίωμα να μην υφίσταται διακρίσεις λόγω ηλικίας (άρθρο 21). Ενόψει αυτής της αναγνώρισης, αποφάσισα να ξεκινήσω αυτεπάγγελτη έρευνα σχετικά με το ζήτημα των διακρίσεων λόγω ηλικίας στις προσλήψεις στην κοινότητα. Επιδίωξα να τερματίσω κάθε πιθανή δυσμενή διάκριση η οποία δεν ήταν επαρκώς δικαιολογημένη. Ζήτησα από όλα τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της ΕΕ λεπτομέρειες σχετικά με την πρακτική τους και την πιθανή αιτιολόγησή της.

Τόσο ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κ. Cox, όσο και ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ. Prodi, επιβεβαίωσαν επίσημα στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή ότι θα σέβονται τις διατάξεις και τις αρχές του Χάρτη στις δραστηριότητες των θεσμικών τους οργάνων. Και το έχουν ήδη αποδείξει στην πράξη καταργώντας τα όρια ηλικίας από αυτή την άποψη.

Από την πλευρά του, το Συμβούλιο Υπουργών και η διοίκησή του έχουν αμφιβολίες για το θέμα αυτό. Το σκεπτικό του φαίνεται να παραμένει ότι ο Χάρτης είναι «μια απλή πολιτική δήλωση» και, ως εκ τούτου, δεν χρειάζεται να τηρείται. Πιστεύω ότι οι ευρωπαίοι πολίτες έχουν το δικαίωμα να αναμένουν ότι ένας Χάρτης που διακηρύχθηκε επίσημα στη Νίκαια τον Δεκέμβριο του 2000 από τις ανώτατες αρχές της Ένωσης θα πρέπει να γίνεται σεβαστός από όλους όσοι έχουν την εξουσία να το πράξουν. Αυτό αναμφίβολα θα ενισχύσει τις σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των πολιτών της.

Το αντίθετο, με άλλα λόγια, το να μπορούν οι πολιτικοί να δηλώνουν και να υπόσχονται ουσιαστική πρόοδο στους πολίτες, αλλά να μην αισθάνονται δεσμευμένοι να την υλοποιήσουν όταν έρθει η ώρα, θα ήταν κακό για το μέλλον της Ένωσης και για τις σχέσεις της με τους πολίτες.

Ως εκ τούτου, ελπίζω ότι το Συμβούλιο Υπουργών θα επανεξετάσει τη θέση του και θα αναλάβει να σεβαστεί τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη της Νίκαιας, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων διοικητικού χαρακτήρα, στις δραστηριότητές του. Με τον τρόπο αυτό, θα επαναβεβαιώσουν την αποστολή τους στην υπηρεσία των ευρωπαίων πολιτών.

Από την πλευρά μου, προσπάθησα να ακολουθήσω τη γραμμή του σεβασμού για τον Χάρτη της Νίκαιας, όπως μπορείτε να δείτε όταν αναφέρομαι στο έργο μου αργότερα σε αυτήν την έκθεση.

Μολονότι τα θεμελιώδη δικαιώματα κατοχυρώνονται στα συντάγματα ή στις συμβάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα που τα κράτη μέλη έχουν δεσμευτεί να τηρούν, η δεσμευτική ισχύς του Χάρτη της Νίκαιας παραμένει ανοικτό ζήτημα και οι απόψεις τους επί του θέματος διαφέρουν.

Η Συνέλευση για το Μέλλον της Ευρώπης εξετάζει επίσης το θέμα αυτό κατά τη σύνταξη συνταγματικής συνθήκης για την Ένωση. Οι απόψεις του.

Επιτρέψτε μου τώρα να εξηγήσω λεπτομερέστερα τις δραστηριότητές μου:

Το σημαντικότερο καθήκον του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή είναι η προώθηση της χρηστής διοίκησης στη δράση οποιουδήποτε κοινοτικού οργάνου ή οργανισμού. Είναι σημαντικό να σημειωθεί εδώ ότι η χρηστή διοίκηση αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα των πολιτών, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 41 του Χάρτη της Νίκαιας. Σύμφωνα με το άρθρο αυτό, κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην αμερόληπτη και εντός ευλόγου προθεσμίας εξέταση των υποθέσεών του από τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης. Για τον σκοπό αυτό, η δράση αυτή πρέπει να σέβεται:

- το δικαίωμα ακρόασης,
- το δικαίωμα κάθε προσώπου να έχει πρόσβαση σε φάκελο που μπορεί να το αφορά και
- την υποχρέωση αιτιολόγησης των διοικητικών αποφάσεων.

Επιπλέον, το δικαίωμα χρηστής διοίκησης απαιτεί επίσης:

- κάθε πρόσωπο που υπέστη ζημία προκληθείσα από τα κοινοτικά όργανα και τους υπαλλήλους τους μπορεί να ζητήσει αποζημίωση και
- το δικαίωμα να απευθυνθεί στα θεσμικά όργανα της Ένωσης σε μία από τις δώδεκα γλώσσες των Συνθηκών και να λάβει απάντηση στην ίδια γλώσσα.

Η εντολή μου επεκτείνεται στις δράσεις των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και οργανισμών, συμπεριλαμβανομένων όλων των οργανισμών, ακόμη και της Ευρωπόλ. Στην περίπτωση των κοινοτικών δικαστηρίων, είμαι αρμόδιος μόνο για τη διεξαγωγή ερευνών σχετικά με τις διοικητικές διαδικασίες τους.

Ενώ το κεντρικό στοιχείο του έργου μου είναι η αποφυγή της κακοδιοίκησης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μου ζήτησε να ορίσω αυτή την έννοια. Ο ορισμός που πρότεινα στην ετήσια έκθεσή μου για το 1997, την οποία αποδέχθηκαν το Κοινοβούλιο και η Επιτροπή, είχε ως εξής:

Κακοδιοίκηση υφίσταται όταν ένας δημόσιος φορέας δεν ενεργεί σύμφωνα με τους κανόνες ή τις αρχές που υποχρεούται να τηρεί.

Κατά την άποψή μου, η έννοια αυτή πρέπει να περιλαμβάνει τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μεταξύ των κανόνων και των αρχών που διέπουν τη δράση οποιουδήποτε κοινοτικού οργανισμού ή θεσμικού οργάνου συγκαταλέγονται τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη της Νίκαιας. Από τη σκοπιά του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, έχω δηλώσει ότι η παραβίαση των δικαιωμάτων του Χάρτη της Νίκαιας πρέπει, ως εκ τούτου, να θεωρηθεί κακοδιοίκηση.

* * *

Ο Διαμεσολαβητής εκδικάζει συνήθως εικαζόμενες περιπτώσεις κακοδιοίκησης μέσω καταγγελιών που υποβάλλονται από πολίτες. Ωστόσο, το θεσμικό όργανο έχει επίσης τη δυνατότητα να διενεργεί αυτεπάγγελτες έρευνες.

Κάθε ευρωπαίος πολίτης ή κάτοικος ενός από τα κράτη μέλη έχει το δικαίωμα να υποβάλει καταγγελία στον Διαμεσολαβητή. Το ίδιο ισχύει και για τις εταιρείες, ενώσεις ή άλλους φορείς με έδρα στο έδαφος της Ένωσης. Οι καταγγελίες πρέπει να υποβάλλονται γραπτώς, είτε με επιστολή είτε με ηλεκτρονικό μήνυμα. Αυτό μπορεί να γίνει απευθείας ή μέσω βουλευτή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Η εξέταση των καταγγελιών που υποβάλλονται στον Διαμεσολαβητή είναι δημόσια, εκτός εάν ο καταγγέλλων ζητήσει την εμπιστευτικότητα τους. Είναι σημαντικό ο Διαμεσολαβητής να ενεργεί με τη μέγιστη δυνατή διαφάνεια, δίνοντας το παράδειγμα σε άλλους, ώστε οι ευρωπαίοι πολίτες να μπορούν να κατανοήσουν το έργο του.

Από στατιστική άποψη, από την αρχή της θητείας μου έως το τέλος του 2001, έχω λάβει σχεδόν 9000 καταγγελίες, εκ των οποίων το 14% προήλθε από την Ισπανία. Κατά τη διάρκεια του 2001, παρελήφθησαν σχεδόν 1900 άτομα, εκ των οποίων το 30% ενέπιπτε στο πεδίο της εντολής μου.

Αποφάσισα να κινήσω έρευνες σε 204 από αυτές τις υποθέσεις, επιπλέον των 4 αυτεπάγγελτων πρωτοβουλιών. Οι περισσότερες καταγγελίες στρέφονταν κατά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (77%). Η Επιτροπή είναι το κοινοτικό θεσμικό όργανο του οποίου οι αποφάσεις έχουν συχνά άμεσο αντίκτυπο στους πολίτες, επομένως είναι λογικό το εν λόγω θεσμικό όργανο να αποτελεί το κύριο αντικείμενο των καταγγελιών τους. Οι αιτίες κακοδιοίκησης σε αυτές τις περιπτώσεις ήταν κυρίως η έλλειψη διαφάνειας, οι διακρίσεις, η κατάχρηση εξουσίας και οι αδικαιολόγητες καθυστερήσεις.

Κατά το ίδιο έτος, 80 υποθέσεις επιλύθηκαν από τα ίδια τα θεσμικά όργανα ή τους οργανισμούς, μετά την έναρξη της έρευνας από τον Διαμεσολαβητή. Επικριτική παρατήρηση απευθυνόταν στο αρμόδιο θεσμικό όργανο ή οργανισμό σε 46 περιπτώσεις. Επιτεύχθηκε φιλικός διακανονισμός σε δύο περιπτώσεις. Εκπονήθηκαν δεκατρία σχέδια συστάσεων για τα ενδιαφερόμενα θεσμικά όργανα ή οργανισμούς, 10 από τα οποία έγιναν δεκτά (6 από τα οποία είχαν υποβληθεί κατά τη διάρκεια του 2000). Σε 4 περιπτώσεις υποβλήθηκαν σχέδια συστάσεων, ενώ σε 2 περιπτώσεις απευθύνθηκε ειδική έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Έχετε, μεταξύ των εγγράφων που σας έχουν διανεμηθεί, ένα σύντομο στατιστικό σημείωμα που μπορεί να απεικονίσει αυτά τα αριθμητικά στοιχεία. Όλες αυτές οι πληροφορίες, καθώς και οι διάφορες δημοσιεύσεις και ετήσιες εκθέσεις του Διαμεσολαβητή διατίθενται στον ιστότοπο του θεσμικού οργάνου, τη διεύθυνση του οποίου έχω συμπεριλάβει επίσης στην τεκμηρίωση.

Προκειμένου να βελτιωθεί η διαχείριση των καταγγελιών που λαμβάνονται και ιδίως των μη παραδεκτών καταγγελιών, εδώ και χρόνια εργάζομαι για τη δημιουργία ενός δικτύου διαμεσολαβητών και παρόμοιων φορέων, σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όταν επισκέπτεστε την ιστοσελίδα μας, θα βρείτε συνδέσμους προς όλα εκείνα τα ιδρύματα που έχουν τη δική τους ιστοσελίδα. Πρέπει να σημειωθεί ότι ο Sindic de Greuges, κ. Antón Cañellas, διαδραμάτισε ουσιαστικό ρόλο σε αυτές τις δραστηριότητες συνεργασίας διοργανώνοντας, το 1997, την πρώτη συνεδρίαση των περιφερειακών διαμεσολαβητών στην πόλη της Βαρκελώνης.

Σκοπός αυτού του δικτύου υπερασπιστών είναι να δώσει τη δυνατότητα σε κάθε ευρωπαίο πολίτη να έχει στη διάθεσή του μια αρμόδια, επαγγελματική υπηρεσία καταγγελιών, σε περίπτωση σύγκρουσης σχετικά με το κοινοτικό δίκαιο, με τις αρχές οποιουδήποτε κράτους μέλους ή με τη διοίκησή του. Μόλις το δίκτυο αυτό καταστεί πλήρως λειτουργικό, μπορούμε να πούμε ότι το όραμα της Ισπανίας για την Ευρώπη το 1991 θα είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα.

* * *

Θα μου επιτρέψετε να αναλύσω κατωτέρω τρεις τομείς στους οποίους το θεσμικό όργανο έχει επιτελέσει σημαντικό έργο: την ανάπτυξη κώδικα ορθής διοικητικής συμπεριφοράς, τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την προώθηση της διαφάνειας.

 

Ευρωπαϊκός Κώδικας Ορθής Διοικητικής Συμπεριφοράς

Για να γίνει πραγματικότητα το δικαίωμα στη χρηστή διοίκηση για τους πολίτες, είναι απαραίτητο να γνωρίζουν ποια είναι τα δικαιώματά τους όσον αφορά τη διοίκηση και οι υπάλληλοι να γνωρίζουν ποια δράση αναμένεται από αυτούς. Αυτό είναι δυνατό μόνο με την επίσημη αποτύπωση των εν λόγω δικαιωμάτων και υποχρεώσεων σε γραπτό κείμενο, είτε μέσω κώδικα είτε μέσω νόμου.

Για τον σκοπό αυτό, κίνησα αυτεπάγγελτη έρευνα το 1998. Ως εκ τούτου, οι υπηρεσίες μου συνέταξαν κώδικα ορθής διοικητικής συμπεριφοράς για τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της Κοινότητας. Το σχετικό ψήφισμα που εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 6 Σεπτεμβρίου 2001 περιλάμβανε έναν κώδικα βασισμένο στην πρότασή μου, και το περιεχόμενό του πρέπει να γίνεται σεβαστό από τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης, καθώς και από τους υπαλλήλους τους, στις σχέσεις τους με τους πολίτες.

Το ψήφισμα του Κοινοβουλίου απαιτεί από τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή να εφαρμόσει τον κώδικα προκειμένου να ελέγξει εάν υπάρχει ή όχι κακοδιοίκηση, θέτοντας έτσι σε εφαρμογή το άρθρο 41 του Χάρτη, το οποίο διακηρύσσει το δικαίωμα των πολιτών στη χρηστή διοίκηση.

Το ψήφισμα καλεί επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει πρόταση κανονισμού, δηλαδή ευρωπαϊκού νόμου, ορθής διοικητικής συμπεριφοράς. Οι νόμοι αυτοί υπάρχουν στα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ.

Στην Ισπανία, για παράδειγμα, ο νόμος περί διοικητικής δικονομίας που τροποποιήθηκε το 1999 ρυθμίζει τη διαδικασία των δημόσιων διοικήσεων και εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η δημόσια διοίκηση και οι υπάλληλοί της θα πρέπει να συμπεριφέρονται στις σχέσεις τους με τους πολίτες τους.

Παρά τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και τις δικές μου συστάσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει υποβάλει ακόμη καμία πρόταση για ένα τέτοιο ευρωπαϊκό διοικητικό δίκαιο.

 

Υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Στην καθημερινή μου εργασία, τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν ήταν περιθωριακά, αλλά αποτελούσαν μόνιμο μέλημα. Από τις καταγγελίες και τις αυτεπάγγελτες έρευνες που έχει κινήσει πρόσφατα ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, οι σημαντικότερες έχουν ως στόχο την προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ιδίως εκείνων που κατοχυρώνονται στον Ευρωπαϊκό Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.

Θα αναφέρω εν συντομία ορισμένες από αυτές τις πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στην προάσπιση των δικαιωμάτων, όπως:

- την απαγόρευση των διακρίσεων λόγω φύλου κατά την επιλογή των εθνικών εμπειρογνωμόνων·

την εξάλειψη κάθε φυλετικής προκατάληψης στις κοινοτικές διαδικασίες πρόσληψης·

- την ελευθερία έκφρασης των κοινοτικών υπαλλήλων·

- σεβασμός του δικαιώματος χρηστής διοίκησης κατά τη διεκπεραίωση καταγγελιών που αποστέλλονται από πολίτες στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως θεματοφύλακα των Συνθηκών· o

- ο αποκλεισμός των διακρίσεων λόγω ηλικίας στις προσλήψεις στην κοινότητα.

Θα ήθελα να επισημάνω ότι μέχρι στιγμής έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος, αλλά πρέπει να γίνουν ακόμη πολλά προτού ο Χάρτης καταστεί ζωντανή πραγματικότητα στην κοινοτική διοίκηση.

 

Διαφάνεια

Η Ευρωπαϊκή Ένωση συχνά αναφέρεται σε μέτρα για την αύξηση της διαφάνειας, αλλά φαίνεται δύσκολο να επιτευχθεί αποτελεσματική πρόοδος.

Κατά τη γνώμη μου, η διαφάνεια συνεπάγεται:

α) ότι οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων είναι κατανοητές, β)
ότι οι ίδιες οι αποφάσεις είναι αιτιολογημένες, γ)
ότι, στο μέτρο του δυνατού, οι πληροφορίες στις οποίες βασίζονται οι αποφάσεις αυτές είναι προσβάσιμες στο κοινό και δ)
ότι οι συνεδριάσεις των δημόσιων φορέων που λαμβάνουν αποφάσεις για θέματα άμεσου αντικτύπου στους πολίτες είναι ανοικτές και δημόσιες, ώστε να μπορούν να τις παρακολουθούν και να ακούν τα επιχειρήματα που προβάλλονται σε αυτές.

Θα ήταν επίσης πρακτικό οι προτάσεις να αποτελούν αντικείμενο δημόσιας συζήτησης πριν από τις εν λόγω συνεδριάσεις.

Τώρα, θα ήθελα να αναφερθώ σε τρεις συγκεκριμένους τομείς στους οποίους προσπάθησα να κάνω πραγματικότητα τον στόχο της διαφάνειας: πρόσβαση στα έγγραφα, πρόσληψη κοινοτικών υπαλλήλων και παρακολούθηση του κοινοτικού δικαίου.

Πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα: Από το 1993, το Συμβούλιο και η Επιτροπή έχουν θεσπίσει κώδικα συμπεριφοράς που διέπει την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφά τους. Ωστόσο, η πρακτική αυτή δεν ακολουθήθηκε από τα άλλα κοινοτικά όργανα και οργανισμούς. Για να διορθώσω αυτή την έλλειψη, κίνησα αυτεπάγγελτη έρευνα το 1996. Ως εκ τούτου, όλα τα κοινοτικά θεσμικά όργανα και οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένων των οργανισμών, ακόμη και η Ευρωπόλ, έχουν ήδη θεσπίσει τους δικούς τους κανόνες σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα.

Η Συνθήκη του Άμστερνταμ εισήγαγε την αρχή ότι όλες οι αποφάσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να λαμβάνονται με τη μεγαλύτερη δυνατή διαφάνεια. Προβλέπει επίσης την έκδοση κανονισμού για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα. Ο κανονισμός αυτός τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2001. Αυτό θα επιτρέψει στο Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο, την Επιτροπή και άλλα θεσμικά όργανα να εργαστούν πιο ανοιχτά. Εξακολουθούμε να μην έχουμε αρκετή εμπειρία για να αξιολογήσουμε τα αποτελέσματα. Δυστυχώς, υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις ότι τα θεσμικά όργανα έχουν χρησιμοποιήσει τον νέο κανονισμό για την προστασία των δεδομένων κατά τρόπο που υποδηλώνει ότι δεν είναι ακόμη πλήρως πεπεισμένα για τα οφέλη της ανοικτής διοίκησης.

Διαδικασίες πρόσληψης: Η έλλειψη διαφάνειας στις προσλήψεις στην κοινότητα ήταν πάντα δύσκολο για τους περισσότερους ανθρώπους να κατανοήσουν. Αποφάσισα να ξεκινήσω έρευνα σχετικά με το θέμα αυτό, δεδομένου του μεγάλου αριθμού καταγγελιών που ελήφθησαν.

Ως αποτέλεσμα αυτής της έρευνας, απέστειλα ειδική έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην οποία επέμεινα να συστήσω ότι σε μελλοντικούς διαγωνισμούς που προκηρύσσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το θεσμικό όργανο θα πρέπει να επιτρέπει στους υποψηφίους που το ζητούν να έχουν πρόσβαση στις δικές τους διορθωμένες δοκιμασίες. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεσμεύτηκε να ακολουθήσει αυτή τη σύσταση. Στα τέλη του 2000, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα με το οποίο καλούσε όλα τα κοινοτικά θεσμικά όργανα και οργανισμούς να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Επιτροπής.

Έλεγχος της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου: Σκοπός της έρευνας αυτής ήταν να διασφαλιστούν τα δικαιώματα των καταγγελλόντων στις διαδικασίες που κίνησε η Επιτροπή κατά των κρατών μελών για παραβίαση του κοινοτικού δικαίου. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η διαδικασία αυτή κινήθηκε ως αποτέλεσμα προηγούμενης καταγγελίας από πολίτες. Σε πολλές καταγγελίες προς τον Διαμεσολαβητή, οι εν λόγω καταγγέλλοντες εξέφρασαν ευρεία δυσαρέσκεια για την αργή διαδικασία της Επιτροπής και την έλλειψη διαφάνειας.

Πρότεινα στην Επιτροπή να καταστήσει πιο διαφανή τον χειρισμό των καταγγελιών των πολιτών και να παράσχει ορισμένες διαδικαστικές εγγυήσεις στον καταγγέλλοντα. Η Επιτροπή δεσμεύτηκε να λάβει απόφαση σχετικά με την ύπαρξη παράβασης εντός ενός έτους. Πριν λάβει μια απόφαση αρχειοθέτησης, εγγυήθηκε επίσης ότι θα απευθυνθεί στον πληροφοριοδότη για τη γνώμη του. Η Επιτροπή εξέδωσε πρόσφατα κανονισμούς σχετικά με τη διοικητική διαδικασία για την εξέταση των καταγγελιών που της υποβάλλουν οι πολίτες στο πλαίσιο του ρόλου τους ως θεματοφύλακα της Συνθήκης. Πρόκειται για ένα βήμα προς την κατεύθυνση της χρηστής διοίκησης.

Η εμπειρία μας δείχνει ότι η ανοικτή διοίκηση, όπως αυτή που υπάρχει σε πολλά κράτη μέλη, φαίνεται να αποτελεί αποτελεσματικό εργαλείο κατά της απάτης και της διαφθοράς, ενώ η κλειστή και εμπιστευτική μεταχείριση των δημόσιων υποθέσεων τους προσφέρει ευκαιρίες. Ανησυχώ για το γεγονός ότι όσοι αντιτίθενται στις συνεχώς αυξανόμενες απαιτήσεις για διαφάνεια παραβλέπουν αυτό το πολύ σημαντικό ζήτημα. Παρά τα επιχειρήματα και τους λόγους τους, η επίμονη αντίθεσή τους στον αναγκαίο ανοικτό χαρακτήρα της διοίκησης της ΕΕ δυσχεραίνει την καταπολέμηση της απάτης και της διαφθοράς.

Αγαπητοί φίλοι,

Το ιδανικό της Ευρώπης των πολιτών ήταν το όραμα μιας Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου θα γίνονται σεβαστά τα θεμελιώδη δικαιώματα και το κράτος δικαίου. Επιπλέον, είμαι πεπεισμένος ότι οι πολίτες προσβλέπουν σε μια ανοικτή, έντιμη και προσανατολισμένη στις υπηρεσίες διοίκηση. Ο στόχος αυτός απαιτεί σκληρή δουλειά, καθώς δεν έχει ακόμη επιτευχθεί πλήρως.

Σας ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας.