# Διαφάνεια και συμμετοχή στην αντιμετώπιση της επιστημονικής αβεβαιότητας
- Φωτογράφος: Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής
- Hμερομηνία : 2022-01-27T00:00+01:00[Europe/Paris]
- [URL](https://www.ombudsman.europa.eu/el/speech/el/151744)
---
Καλημέρα και σας ευχαριστώ για την πρόσκληση.

Η διαφάνεια δεν βρίσκεται μόνο στο επίκεντρο της εντολής μου ως Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, είναι επίσης κάτι που πιστεύω ότι αποτελεί κρίσιμο ακρογωνιαίο λίθο για τη νομιμότητα των δημοκρατικών θεσμών και των διαδικασιών λήψης αποφάσεων.

Έχω υποστηρίξει εδώ και καιρό ότι η διαφάνεια συμβάλλει στην οικοδόμηση της εμπιστοσύνης του κοινού στις αποφάσεις που λαμβάνονται από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και, ως εκ τούτου, στη νομιμότητα της ίδιας της ΕΕ. Αυτό ισχύει όχι μόνο για τα τρία μεγάλα θεσμικά όργανα, αλλά και για άλλους οργανισμούς και φορείς, οι οποίοι διαδραματίζουν καίριο ρόλο στη διαδικασία, μεταξύ άλλων όσον αφορά την παροχή και την αξιολόγηση επιστημονικών συμβουλών.

Ωστόσο, στο σημερινό τοπίο της πληροφόρησης και των μέσων ενημέρωσης, με ποικίλες πηγές πληροφοριών στο διαδίκτυο και πολωμένο κοινωνικό λόγο, αυτό έχει καταστεί ακόμη πιο σημαντικό.

Είναι σημαντικό να αυξηθεί η διαφάνεια των επιστημονικών συμβουλών και των αποφάσεων που βασίζονται σε αυτές. Αυτό συνεπάγεται επίσης διαφάνεια όταν αλλάζουν οι επιστημονικές συμβουλές.

Η φύση της επιστημονικής μεθόδου συνήθως συνεπάγεται αργή πρόοδο και εξέλιξη. Οι θεωρίες αναπτύσσονται, δοκιμάζονται, αμφισβητούνται και τελειοποιούνται. Χωρίς αβεβαιότητα, δεν θα υπήρχε ανάγκη για επιστήμη.

Η ορθή δημοσιοποίηση αυτών των αλλαγών στις επιστημονικές συμβουλές και η επεξήγηση των λόγων για τους οποίους μεταβλήθηκαν είναι ζωτικής σημασίας για την αξιοπιστία του κοινού.

Οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων πρέπει συχνά να ενεργούν, ακόμη και όταν οι επιστημονικές συμβουλές εξακολουθούν να εξελίσσονται. Αυτό δεν ήταν ποτέ πιο σαφές από ό,τι κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Σε ένα τόσο περίπλοκο περιβάλλον λήψης αποφάσεων, οι δημόσιες αρχές θα πρέπει να βρίσκονται εκ των προτέρων σε επαφή με το κοινό. Μόνο με αυτόν τον τρόπο - δηλώνοντας ότι οι αποφάσεις τους βασίζονται στις καλύτερες διαθέσιμες συμβουλές, αλλά παραδεχόμενοι ότι αυτές οι συμβουλές μπορεί να αλλάξουν και να είναι διαφανείς όταν αλλάξουν - μπορούν πραγματικά να εμπνεύσουν την εμπιστοσύνη του κοινού και να αποτρέψουν την παραπληροφόρηση.

Αυτό είναι ένα σημείο που έχω επισημάνει σε ορισμένες από τις πρόσφατες έρευνές μου σχετικά με το έργο της διοίκησης της ΕΕ κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Τον Φεβρουάριο **του 2020, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων**τέθηκε στο προσκήνιο. Ρόλος της ήταν να συμβάλει σε μια συντονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση της πανδημίας μέσω της συγκέντρωσης και της ανταλλαγής πληροφοριών.

Κατά τους πρώτους μήνες σημειώθηκε σημαντική εξέλιξη στις δημόσιες πληροφορίες σχετικά με βασικά ζητήματα, όπως η μετάδοση του ιού, η αποτελεσματικότητα της χρήσης μάσκας και η εργαστηριακή ικανότητα για δοκιμές στα κράτη μέλη. Δεδομένου του πρωτοφανούς χαρακτήρα της κατάστασης - ένας νέος αναπνευστικός ιός και μια πανδημία μιας γενιάς - αυτό ήταν κατανοητό.

Τον Ιούλιο του 2020 κίνησα έρευνα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο το ECDC εκπλήρωσε τον ρόλο του κατά τα πρώτα στάδια της πανδημίας COVID-19. Η έρευνά μου εξέτασε γενικότερα τον τρόπο με τον οποίο το ECDC συλλέγει πληροφορίες σχετικά με τέτοια ζητήματα και τον τρόπο με τον οποίο στη συνέχεια κοινοποιεί τις συστάσεις του, με βάση την εν λόγω συλλογή δεδομένων.

Από την έρευνα διαπιστώθηκε ότι το ECDC συχνά αντιμετώπιζε δυσκολίες στην έγκαιρη λήψη πληροφοριών από τις εθνικές αρχές των κρατών μελών: πρόβλημα που συνδέεται με την περιορισμένη εντολή της. Επιπλέον, ενώ το ECDC κατέβαλε ορισμένες προσπάθειες κατά τη διάρκεια της κρίσης COVID-19 για να διενεργήσει την επιστημονική του αξιολόγηση με διαφανή τρόπο, υπήρχε περιθώριο βελτίωσης του τρόπου με τον οποίο κοινοποιεί πληροφορίες στο κοινό.

Υπέβαλα μια σειρά προτάσεων για βελτίωση στο ECDC, με στόχο ιδίως την εξασφάλιση πιο προορατικής δημοσίευσης και επικοινωνίας σχετικά με τις πληροφορίες, τις αξιολογήσεις και τις συστάσεις του.

Ειδικότερα, πρότεινα στο ECDC να αναφέρει με σαφήνεια και συνέπεια στις εκτιμήσεις κινδύνου όταν αλλάζει τις συμβουλές του με βάση τα νέα επιστημονικά στοιχεία που καθίστανται διαθέσιμα.

Είναι φυσικό οι αξιολογήσεις αυτές να εξελίσσονται, καθώς καθίστανται διαθέσιμες νέες πληροφορίες. Ωστόσο, είναι σημαντικό, όταν οι συμβουλές ή οι πληροφορίες εξελίσσονται και αλλάζουν σε κρίσιμα ζητήματα, για παράδειγμα όσον αφορά τη χρήση μασκών, η αλλαγή αυτή να δίνεται έμφαση στο κοινό και να εξηγούνται οι λόγοι της αλλαγής.

Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να οδηγήσει στην αντίληψη ότι μπορεί να προσπαθεί να θάψει αυτή τη μετατόπιση, η οποία με τη σειρά της θα μπορούσε να τροφοδοτήσει τις φλόγες της σύγχυσης και της παραπληροφόρησης.

Αυτό βρίσκεται στον πυρήνα του θέματος της σημερινής συζήτησης.

Ενθαρρυντικά, τον Σεπτέμβριο του 2021, το ECDC ανταποκρίθηκε θετικά στις προτάσεις μου σχετικά με την προορατική δημοσίευση και επικοινωνία.

Έλαβα επίσης διάφορες καταγγελίες σχετικά με τη διαφάνεια των **δημόσιων προμηθειών εμβολίων κατά της νόσου COVID-19 από** την Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξ ονόματος των κρατών μελών της ΕΕ. Δεδομένου ότι ο ρόλος αυτός ήταν πρωτοφανής για την Επιτροπή, υπήρχε φυσικά σημαντικό δημόσιο συμφέρον. Η έλλειψη πλήρους διαφάνειας έγινε πρόσφορο έδαφος για κερδοσκοπία.

Οι καταγγέλλοντες ζήτησαν πρόσβαση του κοινού στις \<\<συμφωνίες προαγοράς\>\> που συνήφθησαν μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και φαρμακευτικών εταιρειών για τη μελλοντική αγορά εμβολίων κατά της COVID-19, καθώς και σε άλλα έγγραφα που σχετίζονται με τις εν λόγω διαπραγματεύσεις. Αρχικά, η Επιτροπή δεν συμφώνησε να δημοσιοποιήσει τα έγγραφα.

Ωστόσο, μετά την έναρξη έρευνας, η Επιτροπή ανέφερε ότι λαμβάνει μέτρα για να διασφαλίσει τη μεγαλύτερη δυνατή διαφάνεια όσον αφορά τις διαπραγματεύσεις για τα εμβόλια και ότι διαβουλεύεται με τις ενδιαφερόμενες φαρμακευτικές εταιρείες με σκοπό τη γνωστοποίηση όλων των ΔΚΒ. Στη συνέχεια δημοσίευσε αναδιατυπωμένα αντίγραφα των εν λόγω συμφωνιών.

Κατά συνέπεια, περατώσαμε την έρευνα, ωστόσο τόνισα στην Επιτροπή την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι οι απαιτήσεις διαφάνειας αποτελούν μέρος των εν εξελίξει και μελλοντικών διαπραγματεύσεων για τα εμβόλια, δεδομένων των σημαντικών δημόσιων συμφερόντων που διακυβεύονται.

Ομοίως, λάβαμε καταγγελία σχετικά με την έλλειψη διαφάνειας όσον αφορά τις διαπραγματεύσεις για την προμήθεια εμβολίων, ιδίως όσον αφορά την ομάδα εμπειρογνωμόνων από τις εθνικές αρχές των κρατών μελών, η οποία ήταν υπεύθυνη για τις διαπραγματεύσεις.

Μολονότι κατανόησα τους λόγους προστασίας της ιδιωτικής ζωής για τη μη αποκάλυψη των ονομάτων των εμπλεκομένων, εξέφρασα τη λύπη μου για το γεγονός ότι η Επιτροπή αρνήθηκε να αποκαλύψει οποιαδήποτε πληροφορία σχετικά με τους εμπειρογνώμονες, όπως σε ποια εθνική διοίκηση ανήκουν. Έχω την άποψη ότι η μεγαλύτερη διαφάνεια σχετικά με τη διαπραγματευτική ομάδα θα συμβάλει στη διασφάλιση πραγματικής λογοδοσίας σχετικά με τη διαπραγματευτική διαδικασία για τα εμβόλια κατά της νόσου COVID-19.

Προέτρεψα την Επιτροπή να δημοσιεύσει χωρίς καθυστέρηση, τουλάχιστον, τον κατάλογο των επτά κρατών μελών που εκπροσωπούνται στη διαπραγματευτική ομάδα, κάτι στο οποίο συμφώνησε στη συνέχεια η Επιτροπή.

Δεδομένης αυτής της εγγενούς αβεβαιότητας και των πιθανών συνεπειών για τις αποφάσεις που βασίζονται σε ελλιπείς επιστημονικές συμβουλές ή όταν υπάρχουν αποκλίνουσες συμβουλές, είναι ζωτικής σημασίας οι επιστήμονες και οι εμπειρογνώμονες των οποίων ζητείται η γνώμη να είναι ανεξάρτητοι και να θεωρούνται ανεξάρτητοι.

Αυτό ήταν επίσης ένα σημαντικό σημείο εστίασης της δουλειάς μου.

Ένα παράδειγμα ήταν η αυτεπάγγελτη έρευνά μου σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο **ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων** συνεργάζεται με τους φορείς ανάπτυξης φαρμάκων κατά την περίοδο πριν από την υποβολή αιτήσεων για τη χορήγηση άδειας κυκλοφορίας νέων φαρμάκων στην ΕΕ.

Για την εμπορία ενός νέου φαρμάκου στην ΕΕ, οι φαρμακευτικές εταιρείες πρέπει πρώτα να υποβάλουν στον EMA \<\<αίτηση χορήγησης άδειας κυκλοφορίας\>\>. Ο EMA αξιολογεί το φάρμακο και εκδίδει γνώμη σχετικά με το αν θα πρέπει να εγκριθεί. Πρόκειται για μια διαδικασία με την οποία όλοι έχουμε εξοικειωθεί στο πλαίσιο της πανδημίας.

Πριν από την υποβολή αίτησης, οι φορείς ανάπτυξης φαρμάκων μπορούν να ζητούν και να λαμβάνουν επιστημονικές συμβουλές από τον EMA. Αυτές οι \<\<δραστηριότητες πριν από την υποβολή\>\> έχουν σαφώς θετικές συνέπειες για τη δημόσια υγεία. Ωστόσο, είναι σημαντικό να αποφευχθεί ακόμη και η αντίληψη ότι οι ενδεχόμενες γνώμες του EMA σχετικά με τα φάρμακα επηρεάστηκαν από αυτές τις προηγούμενες αλληλεπιδράσεις.

Η έρευνά μου εξέτασε αυτές τις δραστηριότητες πριν από την υποβολή, καθώς και τη γενικότερη διαφάνεια των εργασιών του EMA σχετικά με την έγκριση φαρμάκων.

Η έρευνά μας οδήγησε σε ορισμένες προτάσεις βελτίωσης προς τον EMA, ιδίως με στόχο τη διασφάλιση του διαχωρισμού μεταξύ του προσωπικού του EMA που παρέχει επιστημονικές συμβουλές στους φορείς ανάπτυξης φαρμάκων κατά το στάδιο πριν από την υποβολή, και εκείνων που συμμετέχουν στη συνέχεια στην αξιολόγηση της αίτησης για άδεια κυκλοφορίας. Πρότεινα επίσης να βελτιωθεί η διαφάνεια αυτών των δραστηριοτήτων πριν από την υποβολή.

Σε απάντηση, ο EMA συμφώνησε να εισαγάγει ένα ημερολόγιο των επιστημονικών συμβουλών σχετικά με τα φάρμακα στη διαδικασία έγκρισης της αγοράς. Οι συμβουλές αυτές θα δημοσιοποιηθούν μόλις επιτραπεί η πώληση του φαρμάκου στην Ευρώπη. Ο EMA δεσμεύτηκε επίσης να διασφαλίσει ότι, στον μέγιστο δυνατό βαθμό, οι εμπειρογνώμονες που συμμετέχουν σε σημαντικό βαθμό στην παροχή συμβουλών σε φαρμακευτικές εταιρείες κατά το στάδιο εφαρμογής πριν από τη διάθεση στην αγορά δεν θα είναι εκείνοι που συντάσσουν την έκθεση αξιολόγησης του EMA για ένα νέο φάρμακο.

Τέλος, για να ενισχυθεί η νομιμότητα των αποφάσεων που βασίζονται σε επιστημονικές συμβουλές, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι το κοινό μπορεί να συμμετέχει στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Αυτό είναι δυνατό μόνο εάν η διαδικασία λήψης αποφάσεων είναι **διαφανής**. Ποιος αποφασίζει τι, πότε και γιατί; Το κοινό πρέπει να έχει έγκαιρη πρόσβαση σε αυτές τις πληροφορίες για να συμμετέχει αποτελεσματικά, όχι στη λήψη επιστημονικών αποφάσεων, αλλά στις νομοθετικές αποφάσεις που ενδέχεται να ακολουθήσουν.

Αυτό καθοδήγησε ορισμένες από τις σημαντικές εργασίες μου σχετικά με τη διαφάνεια της λήψης αποφάσεων στο Συμβούλιο της ΕΕ, καθώς και τις τριμερείς διαπραγματεύσεις για τη νομοθεσία της ΕΕ. Θα παραμείνει στην κορυφή της ατζέντας μου για τη θητεία μου.

Υπάρχει μια τάση από πολλούς παράγοντες - πολιτικούς και λομπίστες, αλλά και δημόσιες αρχές και ακόμη και επιστήμονες - να θεωρούν τη διαφάνεια ως κάποιο είδος απειλής. Μπορεί να υπάρχει η αντίληψη ότι, αποκαλύπτοντας τον συχνά ατελή τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις ή εξελίσσεται η επιστήμη, η διαφάνεια θα μπορούσε να υπονομεύσει αυτές τις αποφάσεις ή τις επιστημονικές συμβουλές.

Η άποψή μου είναι ότι ισχύει το αντίθετο. \<\<Η αλήθεια θα βγει\>\>, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Μόνο με την προορατική διαφάνεια, στο μέτρο του δυνατού, και την επεξήγηση του τρόπου με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις ή εξελίσσονται οι επιστημονικές συμβουλές, μπορεί να βελτιωθεί η εμπιστοσύνη του κοινού στις εν λόγω αποφάσεις και συμβουλές.

Σας ευχαριστώ.